Hiến pháp nước cộng hoà nhân dân trung hoa

MỤC LỤC Trang CHƯƠNG II: QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CƠ BẢN CỦA CÔNG DÂN 26 Phần 1: Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc 33 Phần 2: Chủ tịch nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa 43 Phần 5: Đại hội đ

HIẾN PHÁP NƯỚC CỘNG HOÀ

NHÂN DÂN TRUNG HOA

454-2009/CXB/16-152/CAND

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NHÀ XUẤT BẢN CÔNG AN NHÂN DÂN

HÀ NỘI - 2009

Người dịch TRẦN VĂN ĐÌNH

Người hiệu đính ĐẶNG THỊ PHƯƠNG THỦY

Nguyên bản tiếng Trung Quốc đăng tại website http://news.xinhuanet.com

LỜI GIỚI THIỆU

Trong hơn một thập kỉ vừa qua, Việt Nam đã và đang tiến sâu vào quá trình hội nhập quốc tế Trên lộ trình mở rộng quan hệ giao lưu, hợp tác trên nhiều lĩnh vực đó, yêu cầu được đặt ra không chỉ đối với các cơ quan nhà nước, các doanh nghiệp mà cả các nhà nghiên cứu khoa học pháp lí là mở mang tầm hiểu biết về các hệ thống pháp luật trên thế giới mà trước hết là về các hệ thống pháp luật trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương

Để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, giảng dạy và học tập về các hệ thống pháp luật thế giới, Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức biên dịch các văn bản quy phạm pháp luật và sách luật quan trọng của một số quốc gia trên thế giới làm tài liệu tham khảo chính thức của Trường “Hiến pháp nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa” (được đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc thông qua năm 1982 và sửa đổi 4 lần vào các năm 1988, 1993,

1999, 2004) là một trong những tài liệu được biên dịch nhằm mục đích trên

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HIẾN PHÁP NƯỚC CỘNG HOÀ NHÂN DÂN TRUNG HOA NĂM 1982

(Bản sửa đổi năm 2004)

Được thông qua ngày 4/12/1982, tại kì họp lần thứ 5 Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khoá V Ngày 4/12/1982 Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc công bố thi hành

(Căn cứ vào “Bản sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa” được thông qua ngày 12/4/1988 tại kì họp lần thứ nhất Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khoá VII, “Bản sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa” được thông qua ngày 29/3/1993 tại kì họp lần thứ nhất Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khoá VIII “Bản sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa” được thông qua ngày 15/3/1999 tại kì họp lần thứ hai Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khoá IX và

“Bản sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa” được thông qua ngày 14/3/2004 tại Kì họp lần thứ hai Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khoá X, để hoàn chỉnh)

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG II: QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CƠ BẢN CỦA

CÔNG DÂN

26

Phần 1: Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc 33

Phần 2: Chủ tịch nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa 43

Phần 5: Đại hội đại biểu nhân dân các cấp và chính

quyền các cấp

50

Phần 6: Cơ quan tự trị của các khu tự trị dân tộc 56 Phần 7: Viện kiểm sát nhân dân và toà án nhân dân 59 CHƯƠNG IV: QUỐC KÌ, QUỐC CA, QUỐC HUY,

THỦ ĐÔ

63

LỜI NÓI ĐẦU

Trung Quốc là một trong những quốc gia có lịch sử lâu đời nhất trên thế giới Nhân dân các dân tộc Trung Hoa đã cùng nhau xây dựng nên nền văn hoá rực rỡ và truyền thống cách mạng vẻ vang

Sau năm 1840, nhà nước phong kiến Trung Quốc dần dần trở thành quốc gia nửa phong kiến nửa thuộc địa, nhân dân Trung Quốc đã anh dũng chiến đấu để giải phóng dân tộc, giành độc lập cho đất nước, vì tự do, dân chủ

Bước vào thế kỉ XX, Trung Quốc đã xảy ra sự kiện lịch sử

vĩ đại, năm 1911, Tôn Trung Sơn lãnh đạo cuộc cách mạng Tân Hợi, xoá bỏ chế độ phong kiến, lập nên nhà nước Trung Hoa Dân quốc nhưng nhiệm vụ lịch sử chống lại chủ nghĩa phong kiến và chủ nghĩa đế quốc của nhân dân Trung Quốc vẫn chưa được hoàn thành

Năm 1949, Đảng cộng sản Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Mao Trạch Đông đã lãnh đạo nhân dân các dân tộc Trung Hoa tiến hành đấu tranh vũ trang và các hình thức đấu tranh khác, cuối cùng đã lật đổ được ách thống trị của chủ nghĩa phong kiến, chủ nghĩa tư bản quan liêu và chủ nghĩa đế quốc, giành được thắng lợi vĩ đại cho cuộc cách mạng dân chủ mới, lập nên Nhà nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa Từ đó nhân

dân Trung Quốc trở thành chủ nhân của đất nước, nắm mọi quyền lực của nhà nước

Sau khi nhà nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa được thành lập, xã hội Trung Quốc từng bước thực hiện quá độ từ chủ nghĩa dân chủ mới lên chủ nghĩa xã hội

Sau khi hoàn thành công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với chế độ tư hữu tư liệu sản xuất, chế độ người bóc lột người cũng hoàn toàn bị tiêu diệt, chế độ xã hội chủ nghĩa được xác lập Chuyên chính dân chủ nhân dân mà nền tảng là liên minh công nông, dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, thực chất là chuyên chính của giai cấp vô sản, được củng cố và phát triển Nhân dân Trung Quốc và quân giải phóng nhân dân Trung Quốc đã chiến thắng các cuộc xâm lược, phá hoại và khiêu khích

vũ trang của chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa bá quyền, bảo vệ độc lập và an ninh của tổ quốc, tăng cường quốc phòng

Công cuộc xây dựng kinh tế cũng đạt được những thành tựu

to lớn, hệ thống công nghiệp độc lập, tương đối hoàn chỉnh của chủ nghĩa xã hội đã được hình thành cơ bản, sản xuất nông nghiệp tăng lên rõ rệt Sự nghiệp giáo dục, văn hoá, khoa học đã

có sự phát triển mạnh mẽ Giáo dục tư tưởng xã hội chủ nghĩa đã đạt được những thành tựu nổi bật Cuộc sống của đại bộ phận nhân dân được cải thiện rất nhiều

Thắng lợi của cuộc cách mạng dân chủ mới của Trung Quốc

và những thành tựu của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội là thành quả mà nhân dân các dân tộc Trung Hoa dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Trung Quốc, sự chỉ đạo của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Mao Trạch Đông, kiên trì chân lí, sửa chữa sai

lầm, vượt qua muôn vàn khó khăn thử thách để giành được

Trung Quốc sẽ còn ở giai đoạn đầu của chủ nghĩa xã hội trong khoảng thời gian dài Nhiệm vụ cơ bản của Trung Quốc là đi theo con đường xã hội chủ nghĩa mang màu sắc Trung Quốc, tập trung lực lượng tiến hành xây dựng hiện đại hoá chủ nghĩa xã hội Nhân dân các dân tộc Trung Quốc, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, sự chỉ đạo của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông, lí luận Đặng Tiểu Bình và tư tưởng quan trọng

“3 đại diện” sẽ tiếp tục duy trì chuyên chính dân chủ nhân dân, kiên trì con đường chủ nghĩa xã hội, kiên trì cải cách mở cửa, không ngừng hoàn thiện chế độ của chủ nghĩa xã hội, phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, phát triển dân chủ xã hội chủ nghĩa, kiện toàn pháp chế xã hội chủ nghĩa, tự lực cánh sinh, gian khổ phấn đấu, từng bước thực hiện hiện đại hoá công nghiệp, nông nghiệp, khoa học-kĩ thuật và quốc phòng, thúc đẩy sự phát triển hài hoà giữa văn minh vật chất, văn minh chính trị và văn minh tinh thần, đưa Trung Quốc trở thành nhà nước xã hội chủ nghĩa văn minh, dân chủ và giàu mạnh

Ở Trung Quốc, giai cấp bóc lột tuy đã bị tiêu diệt nhưng đấu tranh giai cấp vẫn còn tồn tại trong thời gian dài ở mức độ nhất định Nhân dân Trung Quốc vẫn còn phải đấu tranh với các phần

tử và các thế lực thù địch trong và ngoài nước luôn tìm cách phá hoại chế độ xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc

Đài Loan là bộ phận lãnh thổ thiêng liêng của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa Hoàn thành sự nghiệp thống nhất tổ quốc là nhiệm vụ thiêng liêng của nhân dân Trung Quốc và của cả đồng bào Đài Loan

Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội phải dựa vào công nhân, nông dân và các tầng lớp trí thức, đoàn kết tất cả các lực lượng có thể đoàn kết Trong quá trình cách mạng đã hình thành mặt trận yêu nước thống nhất rộng lớn dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Trung Quốc, có các đoàn thể nhân dân và các đảng phái dân chủ, bao gồm toàn thể những người lao động xã hội chủ nghĩa, những con người xây dựng chủ nghĩa xã hội, những nhà yêu nước ủng hộ chủ nghĩa xã hội và những nhà yêu nước ủng hộ sự nghiệp thống nhất tổ quốc Mặt trận thống nhất sẽ ngày càng củng cố và phát triển Hội nghị hiệp thương chính trị nhân dân Trung Quốc là

tổ chức mặt trận thống nhất có tính đại diện rộng rãi, trước đây đã phát huy vai trò quan trọng của mình, hiện nay và về sau sẽ càng phát huy hơn nữa tầm quan trọng của nó trong đời sống chính trị nhà nước, trong đời sống xã hội và các hoạt động hữu nghị đối ngoại, trong sự nghiệp xây dựng hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa và trong cuộc đấu tranh bảo vệ sự đoàn kết và thống nhất tổ quốc Nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa là nhà nước đa dân tộc thống nhất do toàn thể nhân dân các dân tộc của Trung Quốc xây dựng nên Quan hệ dân tộc xã hội chủ nghĩa là bình đẳng, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau đã được xác lập và sẽ tiếp tục được tăng cường Trong cuộc đấu tranh để bảo vệ sự đoàn kết dân tộc, phải chống chủ nghĩa đại dân tộc, chủ yếu là chủ nghĩa dân tộc Đại Hán và cũng cần phải phản đối chủ nghĩa dân tộc địa phương Nhà nước sẽ cố gắng tới mức cao nhất để giúp các dân tộc cùng phát triển phồn vinh

Những thành tựu trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng của Trung Quốc gắn liền với sự giúp đỡ của nhân dân thế giới Tương

lai của Trung Quốc có quan hệ mật thiết với tương lai của thế giới Trung Quốc luôn kiên trì chính sách đối ngoại độc lập tự chủ, kiên trì 5 nguyên tắc: tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không xâm lược lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi và chung sống hoà bình Phát triển giao lưu văn hoá, kinh tế và quan hệ ngoại giao với các nước Phản đối chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa bá quyền, chủ nghĩa thực dân, tăng cường đoàn kết với nhân dân các nước trên thế giới, ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa của các dân tộc

bị áp bức và các nước đang phát triển nhằm đấu tranh và bảo vệ độc lập dân tộc, phát triển kinh tế dân tộc, phấn đấu cho hoà bình thế giới và sự nghiệp tiến bộ của nhân loại

Dưới hình thức luật pháp, bản Hiến pháp này xác nhận những thành quả phấn đấu của nhân dân các dân tộc Trung Quốc, quy định những chế độ cơ bản và những nhiệm vụ cơ bản của Nhà nước, là văn bản luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lí cao nhất Nhân dân các dân tộc trong cả nước, các cơ quan nhà nước và các lực lượng vũ trang, các chính đảng và các đoàn thể

xã hội, các tổ chức đơn vị sự nghiệp đều phải coi Hiến pháp là chuẩn mực hoạt động cơ bản và đều phải có trách nhiệm tôn trọng Hiến pháp và đảm bảo cho Hiến pháp được thực thi

Chế độ xã hội chủ nghĩa là chế độ cơ bản của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa Nghiêm cấm mọi tổ chức hoặc cá nhân phá hoại chế độ xã hội chủ nghĩa

Nhân dân dựa vào những quy định của luật pháp, bằng các hình thức và bằng nhiều con đường khác nhau thực hiện quản lí các công việc nhà nước, quản lí sự nghiệp kinh tế và văn hoá, quản lí các công việc xã hội

Điều 3

Cơ quan nhà nước của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ

Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc và đại hội đại biểu các cấp địa phương đều do nhân dân bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân

Các cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan toà án, cơ quan kiểm sát đều do đại hội đại biểu nhân dân bầu ra, chịu trách nhiệm và chịu sự giám sát của đại hội đại biểu nhân dân

Việc phân cấp quản lí giữa các cơ quan nhà nước trung ương

và các địa phương tuân theo nguyên tắc: Phát huy cao độ tính chủ động, tính tích cực của các địa phương dưới sự lãnh đạo thống nhất của trung ương

Điều 4

Các dân tộc sinh sống trên lãnh thổ nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa đều bình đẳng với nhau Nhà nước bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các dân tộc thiểu số, duy trì và phát triển mối quan hệ bình đẳng, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau giữa các dân tộc Nghiêm cấm mọi hành vi kì thị, áp bức, chia rẽ, gây mất đoàn kết dân tộc

Nhà nước căn cứ vào đặc điểm và yêu cầu của mỗi dân tộc thiểu số mà giúp đỡ dân tộc đó phát triển kinh tế và văn hoá Địa phương cư trú của các dân tộc thiểu số thực hiện chế độ khu tự trị, thành lập cơ quan tự trị, thực hiện quyền tự trị Các khu

tự trị dân tộc là bộ phận không thể tách rời của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa

Các dân tộc có quyền tự do sử dụng và phát triển tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình đồng thời có thể tự do giữ gìn hoặc sửa đổi phong tục tập quán của dân tộc mình

Điều 5

Nhà nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa thực hiện quản lí

xã hội bằng pháp luật, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Nhà nước đảm bảo sự thống nhất và tôn nghiêm của pháp chế

xã hội chủ nghĩa Tất cả các văn bản pháp luật, các quy định hành chính, các văn bản pháp quy của các địa phương đều không được

đi ngược lại với Hiến pháp

Tất cả các cơ quan nhà nước và lực lượng vũ trang, các chính đảng và các đoàn thể, các đơn vị hành chính sự nghiệp đều phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật

Mọi hành vi vi phạm Hiến pháp và pháp luật đều bị xử lí theo pháp luật

Bất kì tổ chức hoặc cá nhân nào cũng không có đặc quyền vượt qua những quy định của Hiến pháp và pháp luật

Điều 6

Cơ sở của chế độ kinh tế xã hội chủ nghĩa của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa là chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Tức là chế độ sở hữu toàn dân và chế độ sở hữu tập thể của quần chúng lao động Chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa

là chế độ xoá bỏ hình thức người bóc lột người, thực hiện nguyên tắc làm theo năng lực và hưởng theo lao động

Trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa xã hội, Nhà nước duy trì thực hiện chế độ kinh tế cơ bản là: Chế độ công hữu là chủ đạo đồng thời phát triển các chế độ sở hữu kinh tế khác, duy trì chế độ phân phối theo lao động là cơ bản và đồng thời phát triển các hình thức phân phối khác

Điều 7

Kinh tế sở hữu nhà nước tức là hình thức kinh tế thuộc sở hữu toàn dân xã hội chủ nghĩa, là lực lượng chủ đạo của nền kinh tế quốc dân Nhà nước bảo đảm củng cố và phát triển nền kinh tế sở hữu nhà nước

tế tập thể ở nông thôn có quyền kinh doanh trong phần đất, phần đồi của mình, làm các nghề phụ gia đình và chăn nuôi gia súc gia cầm trong phạm vi quy định của pháp luật

Kinh tế hợp tác dưới các hình thức ngành nghề như: thủ công nghiệp, công nghiệp, xây dựng, vận tải, thương nghiệp, dịch vụ…

ở các thành phố, thị trấn đều là hình thức kinh tế của chế độ sử hữu tập thể của quần chúng lao động xã hội chủ nghĩa

Nhà nước đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức kinh tế tập thể tại thành thị và nông thôn, khuyến khích, chỉ đạo

và giúp đỡ kinh tế tập thể phát triển

Điều 9

Các nguồn tài nguyên thiên nhiên như: khoáng sản, nguồn nước, rừng, đồi núi, thảo nguyên, đất hoang, bãi biển… đều thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, tức là sở hữu toàn dân Trừ những khu rừng, đồi núi, thảo nguyên, đất hoang, bãi biển… thuộc

quyền sở hữu tập thể do pháp luật quy định

Nhà nước đảm bảo các nguồn tài nguyên thiên nhiên được khai thác một cách hợp lí, bảo vệ các loại động thực vật quý hiếm Nghiêm cấm các tổ chức, cá nhân xâm phạm hoặc làm tổn hại nguồn tài nguyên thiên nhiên dưới bất kì hình thức nào

Điều 10

Đất đai ở thành phố thuộc sở hữu nhà nước

Đất đai ở nông thôn và các vùng ngoại ô thành phố, trừ những trường hợp mà pháp luật quy định thuộc sở hữu nhà nước, đều thuộc sở hữu tập thể Đất ở, đất phần trăm, đất rừng canh tác đều thuộc sở hữu tập thể

Vì nhu cầu lợi ích công cộng, Nhà nước căn cứ theo quy định của pháp luật có thể tiến hành thu hồi hoặc trưng dụng có bồi thường đối với đất đai

Bất kì tổ chức, cá nhân nào cũng không có quyền xâm chiếm, mua bán hoặc chuyển nhượng đất đai dưới bất kì hình thức phi pháp nào Quyền sử dụng đất có thể được chuyển nhượng theo quy định của pháp luật

Tất cả các tổ chức và cá nhân sử dụng đất phải sử dụng một cách hợp lí

Điều 11

Các hình thức kinh tế phi công hữu trong phạm vi quy định của pháp luật như: kinh tế cá thể, kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa Nhà nước bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của các hình thức kinh tế phi công hữu như: kinh tế cá thể, kinh tế tư nhân Nhà

nước khuyến khích, giúp đỡ và chỉ đạo các thành phần kinh tế phi công hữu phát triển đồng thời tiến hành giám sát và quản lí theo pháp luật đối với các hình thức kinh tế này

Vì nhu cầu lợi ích công cộng, Nhà nước có thể tiến hành trưng thu hoặc trưng dụng có bồi thường đối với tài sản tư hữu của công dân theo quy định của pháp luật

Điều 14

Nhà nước thông qua việc nâng cao tính tích cực và trình độ kĩ thuật cho người lao động, phổ biến rộng rãi khoa học kĩ thuật tiên tiến, hoàn thiện thể chế quản lí kinh tế và chế độ quản lí kinh doanh tại các doanh nghiệp, thực hiện chế độ trách nhiệm xã hội chủ nghĩa dưới mọi hình thức, cải tiến cách tổ chức lao động để không ngừng nâng cao hiệu quả sản xuất và hiệu quả kinh tế, phát triển sức sản xuất xã hội

Nhà nước khuyến khích thực hành tiết kiệm, chống mọi hình thức lãng phí

Nhà nước thực hiện tích luỹ và chi tiêu một cách hợp lí, đảm bảo lợi ích của Nhà nước, tập thể và cá nhân Trên cơ sở phát triển sản xuất, từng bước cải thiện đời sống vật chất và đời sống văn hoá của nhân dân

Nhà nước xây dựng và kiện toàn chế độ bảo hiểm xã hội tương ứng với trình độ phát triển của nền kinh tế

Điều 15

Nhà nước thực hiện nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa Nhà nước đẩy mạnh lập pháp kinh tế, hoàn thiện điều tiết vĩ mô Nhà nước nghiêm cấm bất kì tổ chức, cá nhân nào gây rối loạn trật tự kinh tế-xã hội

Điều 17

Các tổ chức kinh tế tập thể khi đã chấp hành đầy đủ các quy định pháp luật liên quan thì có quyền độc lập tiến hành quyền tự chủ trong hoạt động kinh doanh của mình

Các tổ chức kinh tế tập thể thực hiện quản lí dân chủ, tiến hành bầu và bãi miễn người quản lí theo quy định của pháp luật, quyết định các vấn đề lớn trong quản lí kinh doanh

Điều 18

Nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa cho phép các doanh

nghiệp nước ngoài và các tổ chức kinh tế khác hoặc cá nhân đầu

tư tại Trung Quốc theo quy định của pháp luật nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa Có thể tiến hành các hình thức hợp tác kinh tế với các doanh nghiệp hoặc các tổ chức kinh tế khác của Trung Quốc

Các doanh nghiệp nước ngoài, các tổ chức kinh tế nước ngoài

và các doanh nghiệp liên doanh khác trên lãnh thổ Trung Quốc đều phải tuân thủ luật pháp của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa Quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức này được pháp luật nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa bảo đảm

Điều 19

Nhà nước phát triển sự nghiệp giáo dục xã hội chủ nghĩa, nâng cao trình độ văn hoá, khoa học cho toàn dân

Nhà nước thành lập các loại trường học, phổ cập giáo dục bậc tiểu học, phát triển giáo dục trung học chuyên nghiệp và giáo dục đại học đồng thời phát triển giáo dục mầm non

Nhà nước phát triển các cơ sở giáo dục, xoá mù chữ Nhà nước tiến hành giáo dục chính trị, văn hoá, khoa học, kĩ thuật, nghiệp vụ cho công nhân, nông dân, viên chức nhà nước và những người lao động khác đồng thời khuyến khích mọi người tự học thành tài

Nhà nước khuyến khích các tổ chức kinh tế tập thể, các đơn

vị sự nghiệp nhà nước và các tổ chức xã hội khác tham gia sự nghiệp giáo dục theo quy định của pháp luật

Nhà nước mở rộng việc dùng tiếng phổ thông trên toàn quốc

Điều 20

Nhà nước phát triển sự nghiệp khoa học tự nhiên và khoa học

xã hội, phổ cập tri thức khoa học và kĩ thuật Khen thưởng, khuyến khích những kết quả nghiên cứu khoa học và phát minh, sáng kiến kĩ thuật

Nhà nước phát triển sự nghiệp thể dục thể thao, tổ chức các hoạt động thể dục thể thao mang tính tập thể, tăng cường thể chất cho nhân dân

Điều 22

Nhà nước phát triển sự nghiệp văn học nghệ thuật, sự nghiệp thông tin, truyền thanh, truyền hình, xuất bản, phát hành, thư viện, bảo tàng, cung văn hoá và các lĩnh vực văn hoá khác phục vụ nhân dân, phục vụ sự nghiệp của chủ nghĩa xã hội, tổ chức các hoạt động văn hoá có tính cộng đồng

Nhà nước bảo tồn các di tích lịch sử, văn vật quý hiếm và các

di sản văn hoá, lịch sử quan trọng khác

Điều 23

Nhà nước đào tạo chuyên gia trong các lĩnh vực để phục vụ cho sự nghiệp xã hội chủ nghĩa, phát triển đội ngũ tri thức, tạo điều kiện để phát huy cao độ vai trò của họ trong sự nghiệp xây dựng hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa

Điều 24

Nhà nước thông qua việc phổ cập giáo dục tư tưởng, giáo dục đạo đức, giáo dục văn hoá, giáo dục kỉ luật và pháp luật, thông qua việc chế định và chấp hành các quy tắc và hương ước trong quần chúng nhân dân với các phạm vi khác nhau giữa thành thị và nông thôn, để tăng cường xây dựng văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa Nhà nước đề xướng một nền đạo đức công yêu tổ quốc, yêu đồng bào, yêu lao động, yêu khoa học, yêu chủ nghĩa xã hội Tiến hành giáo dục cho nhân dân về chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa quốc tế và chủ nghĩa cộng sản Tiến hành giáo dục chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Đồng thời phản đối chủ nghĩa phong kiến, tư sản và các tư tưởng sai trái khác

Tất cả các cơ quan nhà nước, các viên chức nhà nước phải dựa vào sự ủng hộ của nhân dân, thường xuyên giữ mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và kiến nghị của nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, nỗ lực phục vụ nhân dân

Điều 28

Nhà nước đảm bảo trật tự xã hội, trấn áp các hoạt động tội phạm phản bội tổ quốc và nguy hại tới an ninh quốc gia Trừng trị các hành động gây nguy hại tới trị an xã hội, phá hoại kinh tế xã hội chủ nghĩa và các hành vi phạm tội khác, xử phạt và cải tạo những phần tử phạm tội

Điều 29

Lực lượng vũ trang của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa thuộc về nhân dân Nhiệm vụ của lực lượng vũ trang là củng cố quốc phòng, chống lại sự xâm lược, bảo vệ tổ quốc, bảo vệ cuộc sống lao động hoà bình của nhân dân, tham gia xây dựng đất nước, cố gắng phấn đấu phục vụ nhân dân

Nhà nước tăng cường xây dựng cách mạng hoá, hiện đại hoá, chính quy hoá lực lượng vũ trang, tăng cường sức mạnh quốc phòng

Điều 30

Các đơn vị hành chính lãnh thổ nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa được phân định như sau:

1 Cả nước chia thành: Tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc trung ương

2 Tỉnh, khu tự trị chia thành: Châu tự trị, huyện, huyện tự trị

và thành phố

3 Huyện, huyện tự trị phân thành: Xã, xã dân tộc, thị trấn

Các thành phố trực thuộc trung ương và các thành phố tương đối lớn thì chia thành: Khu, huyện

Châu tự trị chia thành: Huyện, huyện tự trị, thành phố

Khu tự trị, châu tự trị, huyện tự trị đều là các địa phương tự trị dân tộc

Điều 31

Nhà nước trong điều kiện cần thiết có thể thành lập đặc khu hành chính Chế độ thực hiện trong phạm vi đặc khu hành chính tùy theo tình hình cụ thể và do Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc quy định bằng pháp luật

Điều 32

Nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người nước ngoài trong phạm vi lãnh thổ cả nước Người nước ngoài sống trên lãnh thổ Trung Quốc phải tuân thủ luật pháp của Trung Quốc

Đối với người tị nạn nước ngoài vì lí do chính trị thì Nhà nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa có thể cho họ quyền được bảo hộ

Nhà nước tôn trọng và bảo đảm nhân quyền

Mọi công dân đều có quyền được hưởng quyền lợi theo quy định của Hiến pháp và pháp luật đồng thời phải thực hiện nghĩa

vụ của mình theo quy định của Hiến pháp và pháp luật

Điều 34

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa đủ 18 tuổi, không phân biệt dân tộc, chủng tộc, giới tính, nghề nghiệp, thành phần xuất thân, tôn giáo tín ngưỡng, trình độ học vấn, tình hình kinh tế, thời hạn cư trú đều có quyền bầu cử và ứng cử, trừ những người bị pháp luật tước đoạt quyền lợi chính trị theo quy định của pháp luật

Điều 35

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa có quyền tự do ngôn luận, xuất bản, mít tinh, thành lập đoàn thể, diễu hành, thị uy

và công dân không tín ngưỡng tôn giáo

Nhà nước đảm bảo các tôn giáo hoạt động bình thường Không ai có quyền lợi dụng tôn giáo để tiến hành các hoạt động gây mất trật tự xã hội, tổn hại đến sức khoẻ của nhân dân, gây trở ngại chế độ giáo dục của Nhà nước

Các đoàn thể tôn giáo và các hoạt động của tôn giáo không chịu sự chi phối của các thế lực nước ngoài

Nghiêm cấm bắt giam trái phép và các hình thức khác tước đoạt hoặc hạn chế tự do nhân thân của công dân, nghiêm cấm các hành vi khám xét trái pháp luật thân thể công dân

Điều 38

Tôn nghiêm nhân cách của công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa là bất khả xâm phạm Nghiêm cấm sử dụng bất kì hình thức nào để làm nhục, phỉ báng và vu cáo hãm hại công dân

Điều 39

Nơi ở của công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa là bất khả xâm phạm Nghiêm cấm các hành vi khám xét trái pháp luật hoặc xâm nhập trái pháp luật nơi ở của công dân

Điều 40

Tự do thông tin và bảo mật thông tin của công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa được pháp luật bảo hộ Ngoài những lí

do do yêu cầu an ninh quốc gia hoặc truy tìm tội phạm hình sự,

do cơ quan công an hoặc cơ quan kiểm sát tiến hành kiểm tra thông tin theo trình tự quy định của pháp luật, mọi tổ chức hoặc

cá nhân đều không được dùng bất cứ lí do nào để xâm phạm tới

tự do thông tin và bảo mật thông tin của công dân

Điều 41

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa có quyền phê bình và kiến nghị đối với mọi cơ quan nhà nước hoặc bất kì nhân viên nhà nước nào; có quyền khiếu nại, tố cáo hoặc tố giác với các cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước về các hành vi vi phạm trách nhiệm, vi phạm pháp luật của bất kì cơ quan nhà nước hoặc nhân viên nhà nước nào nhưng không được bịa đặt hoặc xuyên tạc sự thật để vu cáo, hãm hại

Đối với khiếu nại, tố cáo hoặc tố giác của công dân, các cơ quan có trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải điều tra sự thật, chịu trách nhiệm xử lí Không cá nhân nào có quyền được gây áp lực và trả thù

Người bị thiệt hại do cơ quan nhà nước và nhân viên nhà nước xâm hại quyền của công dân gây ra, thì có quyền được bồi thường theo quy định của pháp luật

sở phát triển sản xuất

Lao động là nghĩa vụ vinh quang của tất cả công dân có đủ năng lực lao động Người lao động trong doanh nghiệp quốc doanh và các tổ chức kinh tế tập thể ở thành thị, nông thôn đều phải có thái độ là người làm chủ đối với công việc của mình Nhà nước đề xướng công dân tham gia lao động nghĩa vụ

Nhà nước sẽ tiến hành đào tạo những chuyên môn cần thiết cho công dân trước khi tham gia lao động

Điều 44

Nhà nước quy định chế độ nghỉ hưu theo pháp luật đối với viên chức thuộc các cơ quan nhà nước và công chức của các tổ chức hành chính sự nghiệp Cuộc sống của người đã nghỉ hưu được Nhà nước và xã hội bảo đảm

Điều 45

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa khi già yếu, bệnh tật hoặc mất sức lao động có quyền được Nhà nước và xã hội giúp đỡ về vật chất Nhà nước phát triển sự nghiệp bảo hiểm

xã hội, cứu tế xã hội và y tế chữa bệnh nhằm đáp ứng những quyền lợi trên của công dân

Nhà nước và xã hội đảm bảo cuộc sống của các quân nhân thương tật, giúp đỡ những người thân của các liệt sĩ, ưu tiên cho người thân của các quân nhân

Nhà nước và xã hội giúp đỡ sắp xếp lao động, cuộc sống và giáo dục cho những công dân bị mù, điếc, câm và những công dân khuyết tật khác

Điều 48

Phụ nữ nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa có quyền bình

đẳng như nam giới trên các mặt như: chính trị, kinh tế, văn hoá,

xã hội và cuộc sống gia đình

Nhà nước đảm bảo quyền và lợi ích của phụ nữ, thực hiện nam nữ bình đẳng trong lao động và tiền lương, bồi dưỡng và đề bạt cán bộ phụ nữ

Điều 49

Nhà nước bảo hộ hôn nhân, gia đình, bà mẹ và trẻ em

Vợ chồng phải có nghĩa vụ sinh đẻ có kế hoạch

Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con cái vị thành niên, con cái đã trưởng thành có nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ

Nghiêm cấm việc phá hoại tự do hôn nhân, nghiêm cấm ngược đãi người già, phụ nữ và trẻ em

Điều 50

Nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của kiều bào, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của kiều dân trở về nước và gia quyến của kiều dân

Điều 51

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa khi thực hiện quyền và sự tự do của mình không được làm tổn hại tới lợi ích của quốc gia, xã hội, tập thể và tới quyền và tự do hợp pháp của các công dân khác

Điều 52

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa có nghĩa vụ bảo vệ sự thống nhất tổ quốc và đoàn kết các dân tộc trên cả nước

Điều 53

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa phải chấp hành nghiêm Hiến pháp và luật pháp, bảo vệ bí mật quốc gia, giữ gìn tài sản công cộng, chấp hành kỉ luật lao động, tuân thủ trật tự công cộng và tôn trọng đạo đức xã hội

Điều 54

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa có nghĩa vụ bảo vệ an ninh, danh dự và lợi ích của tổ quốc Không được có hành vi gây nguy hại tới an ninh, danh dự và lợi ích của tổ quốc

Điều 56

Công dân nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa có nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật