Giáo án Ngữ văn 12 HKI ( trọn bộ)

+ Diện mạo đặc trng : Sự mở rộng đềtài, chủ đề và qui mô tác phẩm cuộcsống mới, con ngời mới XHCN, tiểu thuyết và tập thơ ; Hình thành thế hệ nhà vănmới ; bên cạnh Tố Hữu là sự khẳng địn

Tiết

Ngày soạn: Tiết Đọc văn

Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng tám 1945 đến hết thế kỉ XX

A Mục tiêu cần đạt Giúp HS:

- Nắm tổng quát về các giai đoạn phát triển, những thành tựu chủ

yếu và những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ 1945 đếnhết thế kỉ XX

- Hiểu đợc mối quan hệ giữa văn học với thời đại, với hiện thực đời sống và sự phát triển lịch sử của văn học

- Thấy đợc những đổi mơí và những thành tựu bớc đầu của văn học thời kì, đặc biệt từ năm 1986 đến hết thế kỉ XX

- Có năng lực tổng hợp, khái quát hệ thống hoá các kiến thức đã học

1945 đến hết thế kỉ XX

1

Sơ đồ

(I) (II)

(gđ1) ; thống nhất và đổi mới (gđ2) d)

Đặc điểm : hớng ngoại, phục vụ CM vàkháng chiến, quy mô phản ánh thiên vềrộng và cao ; giọng điệu chủ yếu hào

trao đổi, đánh giá Yêu

để học bài khái quát :

thời đại/nền VH ; giai

sảng ; nhân vật đại diện (gđ1) Hớng nội,

đổi mới, tính riêng ; thiên về chiều sâu,

đa giọng điệu ; nhân vật nhân sinh thế sự - nỗi niềm (gđ2) đ) Thành tựu :tạo dựng nền văn học cách mạng, đạichúng, dân chủ, yêu nớc và nhân văn,phát triển liên tục, đổi mới kịp thời ; xâydựng đợc một lực lợng sáng tác thuộcnhiều thế hệ, tơng đối toàn diện, ngàycàng đông đảo, có đỉnh cao ; thể loạivăn học ngày càng hoàn chỉnh với xu hớnghiện đại ; kho tàng tác phẩm ngày càng

-đợc bồi đắp phong phú, đa dạng

3 Nhận định chung

Tựu trung lại, trong bối cảnh hào hùng

nh-ng đầy khó, khăn, gian khổ, thách thức,một thời đại văn học mới đã ra đời từ sauCMT8 Nền VH này dẫu có một bộ phậnnhỏ văn học nô dịch, trong những hoàncảnh nhất định nhng chủ yếu là nền VHcách mạng - yêu nớc - đại chúng - dân chủ-nhân văn - hiện đại Đây là một nền vănhọc khoẻ mạnh, đang tiếp tục phát triển,

đổi mới theo hớng tích cực

II- Khái quát văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1975

1 Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá

1.1- Vài nét về hoàn cảnh

a) Mở đầu là một cuộc CM giải phóng

dân tộc, giai cấp, làm xuất hiện một nhànớc dân chủ nhân dân do ĐCS lãnh đạo.Kết thúc là một đất nớc thống nhất, độclập, theo định hớng XHCN do ĐCS lãnh

đạo

b) Nội dung lịch sử xã hội chính yếu là

kháng chiến (2 cuộc trờng kì) và kiếnquốc (theo con đờng XHCN) để bảo vệ

độc lập dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ,thống nhất đất nớc

c) Sự biến đổi quan trọng : ĐCS lãnh

đạo, nhân dân lao động là chủ nhân, làlực lợng nòng cốt ; quan hệ giao lu xã hộichính thống (trong nớc, quốc tế) là quan

hệ đối lập 2 t tởng hệ thống chính trị xã hội

-GV: chỉ ra tác động

của bối cảnh xã hội đối với

VH giai đoạn này ?

1.2- Những tác động lớn đối với văn học

a) Nền văn học gắn chặt với sự

nghiệp giải phóng dân tộc - nhiệm vụ

HS: Thảo luận và phát

biểu chính trị lớn lao và cao cả b) Nền văn học mới ra đời phát triển dới

sự lãnh đạo của Đảng cộng sản nên thốngnhất về khuynh hớng t tởng, tổ chức vàquan niệm

c) Tạo dựng nên một hệ thống quan

điểm, t tởng thẩm mĩ đặc thù trongsáng tác và tiếp nhận

2.2- Quá trình phát triển và thành tựu

(X.SGK)

a) Từ năm 1945 đến năm 1954.

+ CM thành công – 1946 : hào khí dântộc và say mê đợc làm công dân của mộtnớc độc lập

+ 1946 – 1954 : văn học kháng chiếnchống Pháp

+ Diện mạo đặc trng : định hớng ờng lối văn nghệ của Đảng và hiện thựckháng chiến làm nên một cuộc nhận đ-ờng, biến đổi ở văn nghệ sĩ ; Giọng

đ-điệu mới, nhân vật mới, t tởng, tình cảmmới xuất hiện Trong hai bớc đi của chặngnày đã xuất hiện tác giả, tác phẩm tiêubiểu ; Thơ đạt đợc thành tựu xuất sắchơn cả với lá cờ đầu Tố Hữu và một số thi

phẩm sống đời ; Văn xuôi có hai tác phẩm

đặc biệt thành công là Truyện Tây Bắccủa Tô Hoài và Đất nớc đứng lên củaNguyên Ngọc

b) Từ năm 1955 đến năm 1964

+ Văn học xây dựng CNXH ở miền Bắc+ Văn học đấu tranh thống nhất nớcnhà

+ Diện mạo đặc trng : Sự mở rộng đềtài, chủ đề và qui mô tác phẩm (cuộcsống mới, con ngời mới XHCN, tiểu thuyết

và tập thơ) ; Hình thành thế hệ nhà vănmới ; bên cạnh Tố Hữu là sự khẳng định

đỉnh cao của các tác giả thơ lãng mạn

tr-ớc CM ; văn học yêu ntr-ớc trong vùng

Mĩ/chính quyền Sài Gòn thành một lực ợng của văn nghệ dân tộc

+ Văn học vùng Mĩ/chính quyền SàiGòn

+ Diện mạo đặc trng : xây dựng hìnhtợng nhân vật theo chủ nghĩa anh hùngcách mạng, hình tợng biểu trng Đất nớc,Dân tộc, Nhân dân có chiều kích thời

đại ; mang tính chất và âm hởng sử thi ;thế hệ nhà văn chống Mĩ xuất hiện vớinhững đóng góp không nhỏ ; tác phẩmtiêu biểu nở rộ hơn hai chặng trớc (vẫnchủ yêu là văn xuôi, thơ) ; trong vùngMĩ/chính quyền Sài Gòn, văn học yêu nớc,tiến bộ, lành mạnh vẫn là khuynh hớng đ-

ợc khẳng định rộng rãi (Vũ Hạnh, SơnNam, Vũ Bằng)

3.1- 3 đặc điểm (SGK) 3.2- Diễn giải các đặc điểm

a) Nền văn học chủ yếu vận động theo

hớng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc vớivận mệnh chung của đất nớc

+ Văn học nghệ thuật là một mặt trận,nhà nghệ sĩ là chiến sĩ

+ Văn nghệ phụng sự sự nghiệp củadân tộc, đất nớc, nhân dân Lấy nguồncảm hứng, nội dung thể hiện từ đây vàcũng từ đây đem lại nguồn cảm hứng,làm nên nội dung lớn của tác phẩm

+ Biểu hiện cụ thể của đặc điểm này

có thể thấy rất rõ, rất nổi bật trong xu ớng tình cảm - cảm xúc, đề tài, nhânvật trung tâm

Đôi mắt (Nam Cao),

Tiếng hát con tàu (Chế

Lan Viên), tâm nguyện

của Xuân Diệu (Tôi cùng

xơng thịt với nhân dân

b) Nền văn học hớng về đại chúng.

+ Nhà văn sống, gắn bó với nhân dânlao động với tình cảm và con mắt kháctrớc Đó là những con ngời bình thờng

đang “làm ra đất nớc”

+ Thể hiện đời sống, tình cảm của

đại chúng bằng thứ văn học cho đạichúng

+ Lực lợng sáng tác : bổ sung nhữngcây bút từ trong nhân dân

tôi - Cùng đổ mồ hôi

cùng sôi giọt máu)

c) Nêu các trờng hợp lôi

cuốn của thơ Tố Hữu,

Phạm Tiến Duật, các tác

phẩm Sống nh anh, Hòn

đất,

+ Kết quả là văn học đã thực sự cuốnhút, góp phần làm nên sức mạnh t tởng,tình cảm của quần chúng trong suốt 30năm

5 HS phát biểu ngắn

gọn đặc điểm 3

a) Nêu cách hiểu khái

niệm khuynh hớng sử thi,

ánh, thể hiện Cái riêng cũng long lanh ve

đẹp của cái chung này

- Nhân vật trung tâm là nhân vậtchính diện, đại diện, kết tinh, gắn bó vớitinh thần lớn lao, phẩm chât cao đẹp

- Giọng điệu ngợi ca, trang trọng và

tìm hiểu vài nét khái

quát văn học Việt Nam

a) Đất nớc thoát khỏi chiến tranh, bớc vài

kỉ nguyên độc lập, thống nhất nhng phải

đơng đầu với nhiều khó khăn, thử thách

đặc biệt về kinh tế do hậu quả chiếntranh để lại

1 HS trả lời câu hỏi

a) Giai đoạn từ sau đại

thắng 30/4/1975 đến

hết TK XX về phơng

diện xã hội có những

điểm nổi bật nào ? b)

Theo anh/chị bối cảnh

này ảnh hởng nh thế nào

đến văn học ? c) Văn

học GĐ này có thể chia

làm mấy chặng đờng ?

b) Sự đổ vỡ của hệ thống XHCN với sự tan

rã của Liên Xô và các nớc Đông Âu XHCN

c) Đờng lối đổi mới về t tởng, chính trị,

kinh tế từ nhận thức đến hoạt động thực

tế đợc xác lập qua các thời kì, ngày càng

ổn định, phát triển, hội nhập Vị thếcủa một nớc VN đổi mới dới sự lãnh đạocủa Đảng đã đợc khẳng định trong xã hội

và trờng quốc tế Cái nhìn của nhà vănkhông đơn giản, một chiều mà đa diện,góc cạnh, có tính chất đối thoại, đối

Đặt tên cho các chặng.

d) Diễn biến của thơ sau

1975 ? đ) Diễn biến của

văn xuôi sau 1975 ? e)

Kịch sau năm 1975 ? g)

Sự đổi mới của văn học

biểu hiện ở những điểm

1.2- Những tác động chính

a) Bối cảnh xã hội nhất là từ 1986 trở đi

đã tác đã đổi mới, mở rộng cái nhìn,cách cảm, môi trờng giao lu của nhà văn,

sự tiếp nhận của công chúng tạo nên sự

đổi mới văn học ở cả ba phơng diện : t ởng - nội dung, lí luận và nghệ thuật

t-b) Do lực lợng văn học nớc ta vốn có

truyền thống của 30 mơi năm chiến đấu,trởng thành, Đảng lại có sự đổi mới kịpthời, đúng hớng, hiệu quả, nên văn học đã

đổi mới và phát triển chủ yếu theo chiềuhớng tích cực

b) Từ 1986 trở đi : Đổi mới

2.2- Những dấu hiệu chính của sự đổi

d) Có sự đổi mới, sự trở lại trong đổi mới

của các tác giả trớc 1975 Đã xuất hiện mộtlực lợng nhà văn sau 1975 mà xu hớng nổitrội là cố gắng tìm tòi đổi mới, đến nỗi

có trờng hợp có tính quyết liệt

đ) Xuất hiện xu hớng thị trờng, ngoại lai.

2.3- Một số thành tựu bớc đầu

a) Về nội dung văn học, thành tựu đáng

ghi nhận là sự đổi mới cách nhìn, phản

ánh, cảm nhận ; lấy cá nhân (cuộc sống,

số phận) và bối cảnh gắn với nhu cầu cánhân làm trục xoay chính Về nghệthuật là sự đa dạng trong phơng pháp,thủ pháp

Lu Quang Vũ (kịch)

thành tựu Dẫu còn nhiều

trăn trở, phải qua nhiều

thách thức để tự khẳng

định, nhng với ( ),

chúng ta nhất định sẽ

( )

GV: Đánh giá hoặc giao

cho HS đánh giá chéo,

đợc những thành tựu Dẫu còn nhiều trăntrở, phải qua nhiều thách thức để tự

Nghị luận về một t tởng, đạo lí

A Mục tiêu cần đạt Giúp HS:

- Biết nêu ý kiến nhận xét, đánh giá đối với một t tởng, đạo lí và vận dụng tổng hợp các thao tác nghị luận trong văn nghị luận

- Có ý thức tiếp thu những quan niệm đúng đắn và phê phán

những quan niệm sai lầm

- Viết đợc bài văn nghị về một t tởng, đạo lí

B chuẩn bị: - GV: Thiết kế bài dạy, Tài liệu tham khảo

Hoạt động của thầy và

a) Dới dạng câu hỏi, Tố Hữu đặt ra vấn

đề có ý nghĩa quan trọng trong đờisống mỗi con ngời Nhng ông không

đặt chung nh xa nay ngời ta vẫn tự hỏi

là “Sống nh thế nào ?” mà đặt vấn đề

“Sống đẹp là nh thế nào ? Nghĩa làkhẳng định lối sống đẹp nếu muốnxứng đáng là con ngời và hớng câu hỏi

“Sống đẹp là thế nào hỡi bạn ?” đến lớptuổi trẻ

b) Sống đẹp là sống có lí tởng, mục

đích, t tởng, tình cảm đúng đắn,lành mạnh, trong sáng, vị tha ; có trithức, văn hóa và biết hành động vìnhững điều tốt đẹp đó Để sống đẹp,mỗi ngời cần phải tu dỡng, rèn luyện bảnthân thờng xuyên từ tinh thần, thể chất

đến các năng lực, kĩ năng mới có thểhoàn thành tâm nguyện này

c) Với đề văn này, có thể sử dụng các

thao tác lập luận : giải thích (sống

đẹp), phân tích (các khía cạnh của sống đẹp), chứng minh (thuận, nghịch các khía cạnh), bình luận, bác bỏ (bàn

về cách rèn luyện để sống đẹp, khẳng

định, phê phán lối sống, hành vi không

đẹp) Dẫn chứng thực tế là chính,trong đó dẫn chứng các gơng sống đẹp(con ngời, hành vi) là chủ yếu Có thểlấy các ví dụ phản diên ; cũng có thểdẫn các danh ngôn hay thơ văn (nh một

bài, kết luận cho HS.

+ Mở bài phải đảm bảo

2 yêu cầu chính và cách

thực hiện 2 yêu cầu này :

- Giới thiệu chung vấn

đề (cách giới thiệu - diễn

dịch, qui nạp hay phản

đề đều phải tạo ra

không gian hoặc đầu

mối dẫn đến luận đề sẽ

1.2- Lập dàn ý

a) Mở bài a1) M Go-rơ-ki từng chỉ ra rằng, “trong

con ngời có hai khuynh hớng phủ địnhlẫn nhau, đấu tranh lẫn nhau nhiềuhơn và thờng xuyên hơn cả - khuynh h-ớng sống cho tốt hơn và khuynh hớngsống cho sớng hơn” Không nhìn nhận

tổng quát nh đại văn hào Nga, (a) Tố

Hữu hớng về tuổi trẻ, lớp ngời rất cần xáclập một cuốc sống có ý nghĩa câu hỏi

“Ôi, sống đẹp là thế nào hỡi bạn ?” Cáicâu hỏi mà bất kì ai muốn sống xứng

đáng đều phải trả lời

a2) Tố Hữu từ tuổi thanh niên đã “bâng

khuâng đi kiếm lẽ yêu đời”, “bângkhuâng đứng giữa hai dòng nớc” và đãchọn lí tởng cộng sản, chọn lối sống

đẹp, “là con của vạn nhà” (a) Vì vậy,

ông rất chú ý đến lối sống, “sống

đẹp”

Cho nên trong những khúc ca của lòngmình, Tố Hữu thờng tha thiết gieo vàovào lòng ngời, nhất là thế hệ trẻ, câu

nghị luận)

- Nêu luận đề cụ thể

(dẫn nguyên hoặc tóm

tắt đều phải xuất hiện

câu/đoạn chứa luận đề)

sao cho luận đề gắn bó

chặt chẽ với nội dung dẫn

giải

hỏi “Ôi, sống đẹp là thế nào hỡi bạn ?”

(GV có thể tham khảo hai mở đề a1, a2

theo lối diễn dịch)

thao tác lập luận với các

nội dung cần nghị luận

luận/bác bỏ Chỉ khi nào

thấy cần thiết mới tách

Cách 1 : nêu ví dụ điển hình, tậptrung, tiêu biểu cho các khía cạnh đã nêu(tấm gơng Chủ tịch Hồ Chí Minh) Cách

2 : Mỗi khía cạnh quan trọng đa ra dẫnchứng tiêu biểu khác nhau hoặc trong

đời sống thờng ngày mà ai cũng phảithừa nhận (một gơng ngời tốt, một việclàm đẹp)

- Bình luận : + Sống đẹp là mục

đích, lựa chọn, biểu hiện của con ngờichân chính, xứng đáng là ngời + Cóthể thấy ở những vĩ nhân, nhng cũng

ở con ngời bình thờng ; có thể là hành

động cao cả, vĩ đại, nhng cũng thấytrong các hành vi, cử chỉ thờng ngày +Chủ yếu thể hiện qua lối sống, bằnghành động

- Bác bỏ, phê phán quan niệm và lốisống không đẹp

của HS, GV lu ý, phần

Kết luận cần, thứ nhất,

khẳng định lại vấn đè

nêu ra ở đề bài ; thứ hai,

nêu ý nghĩa chung nhất

của vấn đề trong đời

sống, đối với cong ngời,

a) Đối tợng đợc đa ra nghị luận là một t

tởng, đạo lí Không phải là một hiện ợng đời sống xã hội, cũng không phải làmột vấn đề văn học

t-Thờng đợc phát biểu ngắn gọn, cô

đọng, khái quát nhất

b) Cách xây dựng văn bản nghị luận

này gồm các bớc sau :

Thứ nhất, giới thiệu vấn đề đa ra bàn

luận Thứ hai, giải thích t tởng, đạo lí

cần nghị bàn (nêu các khía cạnh nội

dung của t tởng, đạo lí này) Thứ ba,

phân tích, chứng minh, bình luận cáckhía cạnh ; bác bỏ, phê phán những sai

nghe văn bản vừa theo

dõi qua SGK, suy nghĩ

b) Trả lời các câu hỏi ở

1 Bài 1

- Vấn đề nghị luận :+ Vấn đề văn hoá, sự khôn ngoan củacon ngời

+ Đặt tên cho văn bản (ví dụ) : Văn

SGK GV tổ chức nghiệm

thu

hoá và sự khôn ngoan của con ngời

- Các thao tác đã sử dụng :+ Giải thích, phân tích, chứng minhbình luận

+ Ví dụ về thao tác giải thích :

“Văn hoá - đó có phải là sự phát triểnnội tại bên trong một con ngời haykhông? Văn hoá nghĩa là tất cảnhững cái đó”

- Nét đặc sắc trong diễn đạt :+ Dùng câu nghi vấn để thu hút+ Lập cú pháp và phép thế

thao tác vừa cho “mẫu”

b) Yêu cầu HS thực hiện

ở nhà phần còn lại

2 Bài 2

Ví dụ (Giới - Giới thiệu vấn đề) :

+ Muốn giới thiệu, phải xác định

đúng “đó là v/đ gì ?” Đây là v/đ (t ởng) “Vai trò của lí tởng trong cuộc sốngmỗi con ngời”

t-+ Vậy sẽ “giới thiệu” t tởng này nh thếnào ?

(Ngời ta nói, lạc rừng cứ nhìn sao Bắc

đẩu mà đi, ví sao Bắc đẩu chỉ cho ta

đờng đi đúng Trong cuộc sống mỗicon ngời, lí tởng đợc ví nh sao Bắc

đẩu vậy Về điều này, từng nói “Lí ởng, ”

t-D Dặn dò: Soạn bài “ Tuyên ngôn độc lập”

Ngày soạn: Tiết đọc văn

Tuyên ngôn độc lập ( Phần I - Tác giả )

Hồ Chí Minh

A Mục tiêu cần đạt Giúp HS:

- Hiểu đợc quan điểm sáng tác

- Nắm khái quát về sự nghiệp văn học

- Nắm đặc điểm cơ bản về phong cách nghệ thuật của Hồ Chí Minh

- Vận dụng có hiệu quả trong việc đọc hiểu thơ văn của Ngời.

B chuẩn bị: - GV: Thiết kế bài dạy, Tài liệu tham khảo

3 HS phát biểu khái quát

về cuộc đời, sự nghiệp

Hồ Chí Minh

I- Tiểu sử

1 Quê hơng, gia đình, hoạt động

trớc khi tìm đờng cứu nớc

- Gia đình nhà nho yêu nớc

- Quê hơng ( ) là một vùng giàu truyềnthống văn hóa và yêu nớc

- Đã học chữ Hán, trờng Pháp và dạy họccho đến năm 21 tuổi

2 Hành trình, hoạt động, sự

nghiệp cách mạng (các mốc quan trọng)

- 1911 – 1919 : ra nớc ngoài tìm đờngcứu nớc

- 1920 : gặp Chủ nghĩa Cộng sản, làthành viên sáng lập Đảng cộng sản Pháp

Từ đây trở thành ngời đi tiên phong trêncon đờng cứu nớc theo lí luận Cộng sản

- Đến 1929 : hoạt động quốc tế vàthành lập các tổ chức cứu nớc theo con

đờng này

-3/2/1930 : chủ trì thành lập ĐCSVN Từ

đó hoạt động để xây dựng Đảng vữngmạnh

- Từ 2/1941 về nớc trực tiếp tổ chức vàlãnh đạo phong trào CM trong nớc, làmnên CMT8/1945

- 2/9/1945 đọc Tuyên ngôn độc lập,khai sinh nớc VN mới, bắt đầu một thời

đại mới Là lãnh tụ Đảng, Chủ tịch nớc cho

đến khi từ trần (2/9/1969)

3- Khái quát chung

Là nhà yêu nớc và cách mạng vĩ đại củadân tộc, đồng thời là một nhà hoạt

động lỗi lạc của phong trào quốc tế cộngsản Danh nhân văn hóa thế giới

Sự nghiệp chính là sự nghiệp cáchmạng nhng Ngời cũng để lại một sựnghiệp văn học to lớn

Hoạt động 2 - Tổ chức

tìm hiểu Sự nghiệp

văn học

1 Tìm hiểu quan điểm

a) HS nêu 3 quan điểm

hai, Ngời đã thể hiện

điều ấy trong tác phẩm

của mình ra sao ? Thứ

ba, văn học nói chung đã

thể hiện quan điểm

+ Thời ở Pháp, Nguyễn ái Quốc - Hồ ChíMinh đã viết Bản án chế độ thực danPháp, ngay ở trong nhà tù Tởng Giới Thạch,tuy bảo “ngày dài ngâm ngợi chokhuây” nhng Nhật kí trong tù rất giàutính chiến đấu, Những ngày thánggian khổ vận động cách mạng tiến tớitổng khởi nghĩa, tại căn cứ địa ViệtBắc, Bác sáng tác các bài ca cáchmạng,

+ VHNT thế giới cũng nh VHNT ViệtNam, trong chiều dài hàng ngàn nămcủa mình, quan điểm mà HCM đề cao

đã tạo nên một dòng chảy xuyên suốt ở

VN chẳng hạn, từ Lí Thờng Kiệt, NguyễnTrãi đến nay luôn vang lên những sángtác văn chơng của những con ngời “Lấycán bút làm đòn xoay chế độ/Mỗi vầnthơ bom đạn phá cờng quyền” (SóngHồng)

b) Cần chú trọng tính chân thật và

tính dân tộc

c) Xuất phát từ đối tợng tiếp nhận, mục

đích tác động để lựa chọn nội dung và

phẩmNộidung

Đăc sắc

NT

3 Tìm hiểu Phong cách 3 Phong cách nghệ thuật

- HCM là tác gia lớn, có quan điểm sáng

tác đúng đắn tiến bộ Ngời đã để lại

sự nghiệp văn học phong phú, đa dạng,gồm nhiều thể loại

- Tác phẩm của ngời có giá trị nhiều

mặt, đặt nền móng cho sự phát triểncủa văn học cách mạng Việt Nam

2 Màu sắc hiện đại

+ Hình tợng con ngời khách quan làtrung tâm của bức tranh, Cái nhìn sống

+ Trong chiều sâu của bài thơ là hình

ảnh tác giả điềm đạm, lão luyện đangdấn thân trên đờng gian khó Đó là mộthình ảnh động, khác với cái xôn xao đợcthể hiện trong tĩnh lặng của thơ cổdiển Con ngời nh thế, phải là con ngờicủa thời hiện đại

D Dặn dò: - Làm bài tập 2 trong SGK

- Soạn bài: Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Ngày soạn: Tiết Tiếng việt

Giữ gìn sự trong sáng của tiếng việt

A Mục tiêu cần đạt Giúp HS:

- Nhận thức đợc sự trong sáng là một yêu cầu, một phẩm chấtcủa ngôn ngữ nói chung, của tiếng Việt nói riêng, là kết quả phấn

đấu lâu dài của ông cha ta

- Sự trong sáng của tiếng Việt đợc biểu hiện ở nhiều phơng diệnkhác nhau trong cơ cấu tiếng Việt

- Rèn luyện các kĩ năng nói và viết đảm bảo giữ gìn và phát huy đợc sự trong sáng của tiếng Việt

B chuẩn bị: - GV: Thiết kế bài dạy, Tài liệu tham khảo

hiểu biểu hiện của sự

trong sáng của tiếng

Việt

1 HS đọc lại mục I SGK

I Sự trong sáng của tiếng Việt a) Tuân thủ hệ thống chuẩn mực và quy

tắc của tiếng Việt

- Đó là những chuẩn mục, quy tắc chung

về phát âm, viết chữ, dùng từ, đặt câu,

và xác định chung : sự

trong sáng của tiếng

Việt biểu hiện qua

c) GV tiếp tục phỏng vấn

: + Chỉ viết câu rõ ý,

mạch lạc đã đảm bảo sự

trong sáng cha ? + Sự

tuân thủ này có bắt

buộc hoàn toàn ngời sử

dụng không, vì sao, cho

ví dụ

d) 1HS đọc đoạn “Mặt

khác quy tắc chung

của tiếng Việt”, 1HS tóm

tát nội dung chính của

pha tạp ; tiếng Việt

th-ờng bị lai căng, pha tạp ở

đơn vị/bộ phận nào ?

Với ngôn ngữ nào ? Cho

dựng đoạn, tạo thành văn bản trong nói vàviết tiếng Việt, khu biệt với các ngôn ngữkhác

- Hệ thống này làm nên một ngôn ngữ - di

sản vô giá của dân tộc, là một trong những

lẽ tồn tại của dân tộc, đất nớc Tiếng Việt

nh vậy, có đặc thù, bản sắc, tinh hoa riêng

mà ta gọi là sự trong sáng Không giữ gìn,bồi đắp sự trong sáng này, làm cho tiếngViệt không còn là tiếng Việt nữa cũng cónghĩa là tự đánh mất chính bản thândân tộc, đất nớc mình

- Dựa vào việc tuân thủ quy tắc, chuẩn

mực, diễn đạt rõ nội dung và mạch lạc hay không để phân định trong sáng hay

không/cha trong sáng.

- Câu cú rõ ràng, mạch lạc là tiêu chuẩn

đầu tiên, cơ bản Nhng không phải chỉ có

nh vậy, còn chính âm, chính tả, dùng từ,thành đoạn, bài cả trong nói, viết

- Sự tuân thủ cần đảm bảo, song không

nhất nhất, bó buộc Sự đóng góp của cácthế hệ, của mỗi cá nhân chính là ở chỗ,trên cơ sở này, trong hoàn cảnh lịch sử – xãhội cụ thể sáng tạo, làm cho tiếng Việtphong phú, giàu có hơn, hay hơn, đẹphơn

- Tóm tắt đơn vị kiến thức 1 : Tiếng

Việt là di sản vô giá của dân tộc Tiếng Việt có hệ chuẩn mực, quy tắc mang đặc thù, bản sắc, tinh hoa của mình Giữ gìn

sự trong sáng của tiếng Việt là tuân thủ các chuẩn mực, quy tắc này Nhng cũng phải biết sử dụng sáng tạo, làm cho tiếng Việt giàu đẹp hơn.

b) Sự không lai căng, pha tạp

- Lai căng, pha tạp là sử dụng tuỳ tiện,

không cần thiết, sính tiếng nớc ngoài ờng ở dùng từ ngữ, cách đặt câu/lối nói

Th-(‘Tây quá”) Thờng lạm dụng tiếng Hán

(Hán Việt), tiếng Pháp (trớc đây), tiếng

Anh (bây giờ) Ví dụ : mô-đéc, a-ma-tơ,

ôkê, fan, em-xi, hót, huynh/đệ, tỉ/muội,

Hoặc giả, cái gì cũng gắn với “đuôi” hoá (làm cho biến thành) : ngói hoá nông thôn,

ngọt hóa đồng ruộng, nạc hóa đàn lợn, dự

án sân vận động của huyện đã đợc xã hội

hóa, Hay nh cách nói thuận của tiếng Việt

+ Vì sao lai căng, pha

tạp lại làm mất sự trong

sáng của tiếng Việt ?

ớc ngoài cời cái thói “vọng ngoại”, nhiều khi

dùng không đúng, thật “khó hiểu” (fan/fen

là ngời hâm mộ lại vẫn nói fan hâm mộ ;

sô (biểu diễn) lại nói học sô, dạy sô Ngay

tên gọi cũng thờng gọi tắt, viết tắt bằngtiếng Anh (Liên đoàn bóng đá ViệtNam/LĐBĐVN VFF) hơn là dùng tiếng Việt

Điều chúng ta cũng dễ thấy là, nhiều bảnghiệu ở nớc ta, tên tiếng Anh to, rõ hơn têntiếng Việt

của tiếng Việt + Biểu

hiện ra sao + Thế nào là

vi phạm phẩm chất này

b) Tổ chức cho HS thống

kê những câu tục ngữ,

ca dao răn dạy về lời ăn

tiếng nói (Lời nói chẳng

mất tiền mua/Liệu lời

mà nói cho vừa lòng

nhau ; Uốn lỡi ba lần trớc

khi nói ; Tiếng chào cao

đẹp Tiếng Việt là một trong những

ph-ơng diện bộc lộ truyền thống này Nghi

thức lời nói tiếng Việt theo nguyên tắc tôn

trởng (tôn trọng bậc trên, ngời cao tuổi

hơn), ý tứ, thanh lịch Chẳng hạn đại từ

xng hô của tiéng Việt rất kĩ lỡng uy theodối tợng giao tiếp mà xng hô khác nhau(cụ/ông/bà/con/cháu /anh/em, không nhnhiều tiếng nớc ngoài, mỗi ngôi xng hô chỉmột đại từ dùng chung Nhân dân ta cũngrất chú ý đánh giá nhân cách con ngời quanói năng Do vậy, nói, viết phải giữ phéptắc đạo lí, văn minh, lịch sự Từ dùng từ,

đặt câu (khi nào thì phải đủ chủ ngữ,

vị ngữ, ) cho đến ngữ điệu, hành vi, cửchỉ kèm theo lời nói đều phải chú ý

- Nói năng thô tục, thiếu văn hóa, bất lịch

sự tức là làm mất đi sự trong sáng, vì làmmất đi những đòi hỏi cao về văn hóa khidùng tiếng Việt

Hoạt động 2 - Tổ chức

tìm hiểu trách nhiệm

giữ gìn sự trong sáng

của tiếng Việt

II Trách nhiệm giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

1 GV cho hệ thống câu

hỏi, HS đọc SGK, viết tình yêu sắc đối với tiếng Việt 1 Muốn làm tốt trách nhiệm phải có

văn bản trả lời

+ Tại sao phải có tình

cảm yêu mến, quý trọng

TV mới có thể giữ gìn,

bảo vệ TV ? + Tại sao

muốn giữ gìn, bảo vệ

TV phải hiểu biết tiếng

Việt ? + Hiểu biết TV là

hiểu biết những gì ? +

Muốn hiểu biết phải nh

thế nào ? + Mỗi ngời có

- Đọc bài thơ rất hay về

tình yêu tiếng Việt của

văn hóa là : + Tranh đấu

về tiếng nói và chữ viết

tiểu học đều viết theo

mẫu chữ quy định của

Bộ GD&ĐT Phong trào

Luyện nét chữ, rèn nết

ngời ; các cuộc thi Viết

chữ đẹp, Chữ Việt đẹp

a) Mỗi hoạt động, thành hay bại đều tuỳ

thuộc vào ý thức, tri thức, hành động, tìnhcảm gửi gắm vào trong đó nh thế nào Lạituỳ mục đích, tính chất của hành động

mà yếu tố nay hay yếu tố kia đóng vai trò

quan trọng Đối với hành động bảo vệ, giữ

gìn, trớc hết phải có tình yêu, ý thức quý

trọng Ta yêu quý nh thế nào ta sẽ bảo vệ

nh thế

b) Tiếng Việt là của chung, tồn tại tự

nhiên, thờng ngày, dân ta ai cũng dùng,

nh khí trời vậy, dễ xem nhẹ Cho nên càngphải thấm nhuần một điều : tiếng Việt làmột di sản quý báu, lớn lao Mỗi ngời, trên c-

ơng vị của mình, luôn yêu mến, quý trọng

nó Thấm nhuần sâu sắc lời dạy của Chủtịch Hồ Chí Minh (SGK)

2 Muốn làm tốt trách nhiệm phải

hiểu biết tiếng Việt

a) Chỉ có nhiệt tình, không có hiểu biết

sẽ có nguy cơ phá hoại Hiểu mới biết bảo

vệ, giữ gìn cái gì, nh thế nào Hiểu làhiểu các chuẩn mực, quy ttắc, cách dùng.Hiểu thế nào là dùng sai, phá hỏng tiếngViệt

b) Muốn hiểu biết phải học hỏi, rèn luyện

trong nhà trờng, nhất là ngoài xã hội ; ởsách vở, nhất là giữa cuộc đời, nơi tiếngViệt lúc nào cũng vang vọng Học đến mứcnhạy cảm Biết thế nào là hay, dở, đúngsai, nên không nên khi sử dụng Tiếng nóidân tộc

3 Trách nhiệm trong giữ gìn bảo vệ

tiếng Việt

a) Cần xác định trách nhiệm của cá nhân(nhất là thanh, thiếu niên) trong giữ gìn,bảo vệ sự trong sáng, giàu đẹp của tiéngViệt : không làm lệch chuẩn, làm mất vẻ

đẹp, làm nghèo, làm pha tạp, lai căng ; biếtphê phán việc sử dụng làm hỏng tiếng Việt.Học tập, phát huy những đóng góp sángtạo, tích cực trong sử dụng, kể cả tiếpnhận, điều chỉnh cách nói, từ dùng ở tiếngnớc ngoài để phát triển, làm phong phúthêm tiếng Việt

b) Các tổ chức, đơn vị cũng có tráchnhiệm giữ gìn, bảo vệ, phát triển tiếngViệt Cộng đồng ngời Việt ở nớc ngoài cũngvậy ấy là khi viết văn bản, kẻ một bảng

đã, đang đợc tổ chức).

- Cung cấp một số yêu

cầu, quy định của nớc

tiếng nớc ngoài Với

Ma-lay-xi-a, bị phạt tiền nếu

sử dụng tiếng Anh để

phát biểu cho ngời bản

hiệu, dạy con cháu không quên tiéng mẹ

đẻ, có tiếng nói khi tiếng Việt bị xâmhại, Nhà nớc cũng cần có những quy địnhnghiêm khắc về vấn đề này Đã đến lúc

cần xây dng, ban hành Luật tiếng Việt

+ Thể hiện truyền thống, tính cách tốt

đẹp của dân tộc, con ngời Việt Nam ;tính lịch sự, có văn hóa trong lời nói, cáchnói/viết

2 Giữ gìn sự trong sáng của tiếng

- Có ý thức tiếp thu, sáng tạo một cáchtích cực làm giàu đẹp tiếng Việt

D Dặn dò: - Làm bài tập trong SGK

- Chuẩn bị kiến thức kiểm tra 1 tiết

Ngày soạn:Tiết Làm văn

Viết bài làm văn số 1- Nghị luận xã hội

(Bài làm ở lớp)

A- Mục tiêu cần đạt Giúp HS:

- Vận dụng kiến thức và kĩ năng về văn nghị luận đã học, viết

đợc bài nghị luận xã hội bàn bạc một vấn đề t tởng, đạo lí

- Tiếp tục rèn luyện các kĩ năng tìm hiểu đề, lập dàn ý và cácthao tác lập luận trong bài nghị luận xã hội nh giải thích, phân tích,bác bỏ, so sánh, bình luận…

- Nâng cao nhận thức về lí tởng, cách sống của bản thân tronghọc tập và rèn luyện

B chuẩn bị của thầy và trò

1 Công việc của trò

+ Xem lại bài Nghị luận về một t tởng, đạo lí.

+ Xem phần hớng dẫn và phần gợi ý một số đề tham khảo

2 Công việc của thầy

+ Hớng dẫn trò chuẩn bị tốt cho bài viết số 1

- Thu bài.

I Đề bài

1 Phần trắc nghiệm

Câu1 Tác phẩm nào sau đây của Nguyễn ái Quốc

A Vi hành B Đập đá ở Côn Lôn C Lu biệt khi xuất dơng D Chạy giặc

Câu 2 Điền từ thích hợp vào chỗ trống để hoàn chỉnh câu thơ trong bài “ Lên núi” của HCM

Câu 5 Sắp xếp theo thứ tự ra đời các tác phẩm của NAQ- HCM

1 Vi hành 2 Chiều tối 3 Di chúc 4 Lên núi 5 Tuyên ngôn độc lập 6 Bản án chế độ thực dân Pháp

Câu 6 Nối tên tác phẩm cho phù hợp với tác giả:

“Mọi phẩm chất của đức hạnh là ở trong hành động”

ý kiến trên của nhà văn Pháp M.Xi-xê-rông gợi cho anh (chị) những suy nghĩ gì về việc tu dỡng và học tập của bản thân ?

a) Giải thích khái niệm “đức hạnh” và “hành động”, mối quan hệcủa chúng với tầm quan trọng của hành động Hành động lại gắn với

hiểu biết, tài năng Cho nên nói đến một đức hạnh đợc thực thi là đã

hàm chứa các điều kiện làm nên sức mạnh của đức hạnh ấy (ý chí,tình cảm, tài năng)

b) Phân tích các khía cạnh của mối quan hệ “đức hạnh” và “hành

động”

- Có “đức hạnh” mà không “hành động” chỉ là nói suông Thựcchất không thể hiện “đức hạnh” nào cả Ngợc lại "hành động" màkhông bắt nguồn từ một "đức hạnh" thì rất nguy hiểm, dễ trở nêntàn nhẫn, độc ác

- Chứng minh cụ thể sự thể hiện đức hạnh bằng hành động Ví

dụ : sự tôn kính ông bà, cha mẹ, yêu tổ quốc, yêu đồng bào, lòng vịtha, tính khoan dung, cần cù, chăm chỉ Làm rõ, những hành động saiquấy hay độc ác đều thiếu đức, vô hạnh

c) Bình luận ý nghĩa đúng đắn của quan niệm này và định ớng rèn đức, luyện tài của bản thân, nhất là thế hệ trẻ

h-D dặn dò: Soạn bài “Tuyên ngôn độc lập”

A Mục tiêu cần đạt Giúp HS:

- Thấy đợc giá trị nhiều mặt (lịch sử, t tởng, nghệ thuật) và ý

nghĩa to lớn của bản Tuyên ngôn Độc lập Đồng thời cảm nhận đợc tấm

lòng yêu nớc nồng nàn và tự hào dân tộc của Bác

- Biết cách tìm hiểu văn bản chính luận qua việc phân tích lậpluận, lí lẽ và ngôn từ tác phẩm

B Chuân bị: - GV: Thiết kế bài học, Tài liệu tham khảo

- HS: Sách giáo khoa, bài soạn

c Tiến trình dạy học

* ổn định tổ chức

- ở miền Nam, thực dân Pháp nấp sau

quân đội Anh (thay mặt quân Đồng minhvào giải giáp quân Nhật) đang tiến vào

Đông Dơng còn ở phía Bắc, bọn Tàu Tởng

và tay sai, đã trực sẵn ở biên giới Bọnphản động tìm cách ngóc đầu dậy hònglật đổ chính quyền cách mạng

- "Mâu thuẫn giữa Anh- Mỹ- Pháp và Liên

Xô có thể làm cho Anh và Mỹ nhân nhợngvới Pháp và để cho Pháp trở lại Đông Dơng"(nhận định của Đảng trong Hội nghị toànquốc ngày 15 tháng 8 năm 1945)

- Thời gian này, hội nghị Tê-hê-răng vàXanh Frăng-xcô đa ra giao ớc : các nớcthắng trận đợc trở lại cai trị các nớc đãtừng là thuộc địa, còn các nớc là thuộc

đìa của phe Phát xít thì quân Đồngminh sẽ đến giải giáp và giao quyền tự trịcho nớc đó Để chuẩn bị cho cuộc xâm lợclần thứ hai của mình, Pháp đã tung ra trớc

d luận quốc tế : Pháp có quyền quay trở lại

đang lăm le trở lại xâm lợc Sự khẳng

định quyền độc lập, tự do của dân tộccũng đồng thời là một cuộc đấu tranh

chính trị nhằm bác bỏ luận điệu của bọnxâm lợc.

b) Mục đích+ Công bố nền độc lập tự do của dântộc, khai sinh ra nớc Việt Nam mới

+ Cơng quyết bác bỏ luận điệu và âm

b) Phần 2 : còn lại - Tuyên bố độc lập vàquyết tâm bảo vệ nền độc lập

GV: Cách đặt vấn đề

về cơ sở pháp lí của

Tuyen ngôn có gì đặc

biệt ? Tác dụng ? Sự

khéo léo và cơng quyết

của ngời viết thể hiện

a) Mở đầu bản tuyên ngôn của nớc Việt

Nam, Bác lại dẫn lời trong hai bản tuyênngôn của Mỹ và của Pháp Nội dung nhữnglời trích dẫn là khẳng định quyền bình

đẳng, quyền tự do, quyền sống và quyền

mu cầu hạnh phúc của mỗi cá nhân Đó lànhững quyền hiển nhiên, tất yếu và bấtkhả xâm phạm Nh vậy, cơ sở pháp lí củabản tuyên ngôn là quyền tự do, bình

đẳng của con ngời Hồ Chí Minh đã đứngtrên quan điểm ấy mà đối thoại với bọn

đế quốc về quyền dân tộc

b) Trớc hết, cách nói, cách viết của Bác vô

cùng khéo léo: khẳng định quyền tự do,

độc lập của dân tộc ta bằng chính nhữnglời lẽ của tổ tiên ngời Mỹ, ngời Pháp, hai

bản tuyên ngôn đã từng làm vẻ vang chotruyền thống t tởng, văn hóa của nhữngdân tộc ấy

c) Khéo léo mà vẫn rất kiên quyết vì qua

đó để nhắc nhở họ đừng phản bội tổtiên mình, đừng làm vấy bùn lên lá cờnhân đạo của những cuộc cách mạng vĩ

đại của nớc Pháp, nớc Mỹ nếu nhất địnhtiến quân xâm lợc Việt Nam

c) ý nghĩa : Bác đặt ba cuộc cách mạng

ngang hàng nhau, ba nền độc lập nganghàng nhau, ba bản tuyên ngôn ngang hàngnhau Cách làm này của Bác đã đa dântộc ta đờng hoàng bớc lên vũ đài chính trịthế giới

Mặt khác, Tuyên ngôn độc lập tuy không

trực tiếp dẫn ra, nhng lại gợi nhớ về một sựtiếp nối niềm tự hào, t tởng độc lập dântộc của cha ông đã đợc khẳng định từ xa

xa, trong áng thiên cổ hùng văn Bình Ngô

đại cáo.

d) Phần suy rộng ra : "Tất cả các dân tộc

trên thế giới đều sinh ra bình đẳng Dântộc nào cũng có quyền sống, quyền sungsớng và quyền tự do"

+ Bác đã nâng quyền con ngời, quyền cánhân thành quyền dân tộc

+ Đây là một đóng góp đầy ý nghĩa đốivới t tởng giải phóng dân tộc trên thế giới.Một nhà văn hóa nớc ngoài đã viết: "Cốnghiến nổi tiếng của cụ Hồ Chí Minh là ởchỗ Ngời đã phát triển quyền lợi của conngời thành quyền lợi của dân tộc Nh vậy,tất cả mọi dân tộc đều có quyền quyết

"suy rộng ra" của Hồ Chí Minh là phát súnglệnh khởi đầu cho bão táp cách mạng ở cácnớc thuộc địa, báo hiệu sự sụp đổ củachủ nghĩa thực dân trên khắp thế giới vàonửa sau thế kỉ XX.

+ Thứ nhất, thực dân Pháp kể công "khai

hóa", Bác đã lên án chúng trên mọi phơngdiện (chính trị, kinh tế, văn hóa) Thủ tiêumọi quyền chính đáng, tắm máu cácphong trào yêu nớc, thi hành chính sáchngu dân, đầu độc, bần cùng hóa, gây ranạn đói khủng khiếp hơn hai triệu ngờichết đói,… Tất cả những việc mang danh

“khai hóa” của thực dân Pháp trái hẳn vớinhân đạo và chính nghĩa

+ Thứ hai, thực dân Pháp kể công "bảo

hộ", Bác nêu rõ : chúng không nhữngkhông bảo hộ đợc mà "trong vòng 5 năm

đã bán nớc ta hai lần cho Nhật" Khôngnhững thế, khi bị phát xít Nhật đảochính, chính đoàn thể yêu nớc, cách mạngcủa nhân dân Việt Nam ( Việt minh) đãcứu giúp nhiều ngời Pháp, bảo vệ cả tínhmạng và tài sản của họ

+ Thứ ba, thực dân Pháp luôn tuyên bố

Đông Dơng là thuộc địa của Pháp, Pháp cóquyền trở lại Đông Dơng Bác vạch rõ: "Sựthật là từ mùa thu 1940, nớc ta đã thànhthuộc địa của Nhật chứ không phải làthuộc địa của Pháp nữa Khi Nhật hàng

Đồng minh, nhân dân cả nớc ta đã nổidậy giành chính quyền, lập nên nớc ViệtNam Dân chủ Cộng hòa" là từ tay phát xít

Tất cả cách đa dẫn chứng theo phép liệt

kê trên đều lập luận kiểu “gậy ông đập

l-ng ôl-ng” Từl-ng “gậy” rắn chắc, mạnh mẽ,dứt khoát, không thể chối cãi, không chống

đỡ đợc

b) Chủ đích là, bác bỏ mọi sự dính líu

của Pháp ở Việt Nam Khẳng định Việtminh, tổ chức yêu nớc – cách mạng của ViệtNam là một lực lợng của phe Đồng minh

đánh đuổi phát xít Nhật để giải phóngdân tộc, giải phóng đất nớc

GV: Nội dung ý nghĩa 3

b) Câu 1 (Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo

Đại thoái vị) xác nhận sự hết thời của thực

dân, phát xít và phong kiến trên đất nớc

ta Một câu 3 mệnh đề, mỗi mệnh đề làmột kết cấu chủ vị gồm 1, 2 từ, chỉ có 9

chữ mà gói gọn một giai đoạn lịch sử

đấu tranh vô cùng quan trọng của dân tộc

ta từ cuối trung đại đến hiện đại Đồng

thời làm rõ tình thế hiện tại (Pháp đã bỏchạy, dân Việt Nam đánh cho Nhật phảihàng, lấy lại đất nớc từ tay phát xít Nhật

và chính quyền phong kiến đã từ bỏ vơngquyền của nó) Vì vậy, một nớc Việt Nam

độc lập dân tộc, dân chủ nhân dân,theo chnh thể cộng hòa phải ra đời là bớc

đi tất yếu của lịch sử, không thể ngăncản

b) Câu 2 (Dân ta đã đánh đổ các

xiềng xích thực dân gần 100 năm nay

để gây dựng nên nớc Việt Nam độc lập)

xét kết cấu của lời tuyên

bố ? Giá trị biểu đạt qua

đa ra Tuyên bố về sự ra đời của nớc Việt

Nam độc lập, tự do (Chúng tôi, lâm thờichính phủ của nớc Việt Nam mới, đại biểucủa toàn dân Việt Nam, giữ vững quyền

tự do, độc lập ấy)

3.2- Phần tuyên bố

a) Phần này gồm 2 tuyên bố (thoát li

hẳn, xoá bỏ hết, và Nớc Việt Nam có

quyền, ) Mỗi tuyên bố lại có 2 lời (lời

tuyên bố và lời biểu thị quyết tâm thựchiện lời tuyên bố ; khẳng định sự đúng

đắn của lời tuyên bố) Kết cấu nh thế, kếthợp với giọng văn (thể hiện qua đùng từ,viết câu, tạo nhịp) mạnh mẽ, dứt khoátvừa làm nổi bật các nội dung tuyên bố vừathể hiện tinh thần kiên định, khí pháchhào hùng của một dân tộc đã, đang đứnglên tự quyết định vận mệnh mình

b) Tuyên bố đầu tiên là "thoát li hẳn quan

hệ thực dân với Pháp, xóa bỏ hết các hiệp

ớc mà Pháp đã kí về nớc Việt Nam, xóa bỏtất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đấtnớc Việt Nam"

- Trớc hết, lời tuyên bố đề cập đến một

vấn đề hết sức thiết yếu Nếu không,không thể tuyên bố về sự độc lập Đó là

tuyên bố không chịu sự lệ thuộc và xoá bỏ

mọi đặc quyền của Pháp

- Thứ hai, lời tuyên bố vô cùng tinh tế, sâu sắc và chặt chẽ Xóa bỏ là xóa bỏ các

quan hệ thực dân với Pháp, không xóa bỏ

quan hệ tốt đẹp, không từ chối quan hệhữu nghị Lại viết, “xoá bỏ hết những hiệp

ớc mà Pháp đã kí về nớc Việt Nam”, không phải kí với nớc Việt Nam Kí "về" là kí có

"thoát li hẳn", "xóa bỏ hết", "xóa bỏ tất

cả" thể hiện lập trờng kiên định, thái độ

dứt khoát, vấn đề đặt ra không thêtkhoan nhợng Có những hàm ý tinh tế nhng

rõ ràng : “Pháp” là chính phủ Pháp ở chính

quốc, thực dân Pháp ở Việt Nam, khôngphải nhân dân Pháp Hay luôn luôn viết

“nớc” Việt Nam, nghĩa là nhấn mạnh tính

thống nhất đất nớc Mặc nhiên phủ nhận

sự chia cắt nớc ta thành 3 kì của thựcdân Pháp

c) Tuyên bố cuối cùng là tuyên bố về

quyền tự do, độc lập và sự ra đời của nớcViệt Nam tự do độc lập

Để dến tuyên bố này, tác giả đã dẫn giải

ba sự thật không thể chối cãi và một nguyên tắc Đó là sự thật, dân tộc Việt

Nam đã đấu tranh trờng kì với thực dânPháp để có tự do, độc lập ; dân tộc ViệtNam đã đứng về phe Đồng Minh chốngphát xít ; Việt Nam đã là nớc tự do độclập Nguyên tắc đa ra là nguyên tắc vềquyền bình đẳng của các dân tộc Mộtnguyên tắc đợc thế giới trong đó có các n-

ớc Đồng minh thừa cơ “đục nớc béo cò”

(Tàu Tởng), đang âm mu giúp thực dânPháp trở lại xâm lợc và cai trị nớc ta (Anh,Mĩ) thông qua Đây chính là cơ sở vữngchắc để tuyên bố độc lập Vì đảm bảotính pháp lí, đạo lí, thực tế và phù hợp vớicông ớc quốc tế

d) Về phơng diện diễn đạt, đều là câukhẳng định, thiên về các từ “nóng”

(quyết, phải, không thể không, toàn thể,

tất cả, ), khi điệp từ ngữ (gan góc, dân

tộc, ), khi song hành cú pháp (Một dân

tộc đã, dân tộc đó phải đợc, ), khi

mạnh mẽ, khi mềm mại, uyển chuyển

(Chúng tôi tin rằng, ) đã tạo nên âm

h-ởng hào hùng, đanh thép , trang trọng củamột đoản khúc anh hùng ca nhng vẫn nồngnàn, tha thiết

GV: Tại sao có thể nói,

vị trình độ, quan điểm, lập trờng, thái

độ, tình cảm (nhân dân Việt Nam - một

bộ phận trí thức, còn lại 90% lao độngnghèo, thất học, mù chữ ; Chính phủ vànhân dân các nớc) phải viết nh thế nào

để có sức thuyết phục tất cả ? Với cơng vịthay mặt Chính phủ Lâm thời của nớcViệt Nam mới trong một bối cảnh xã hộiphức tạp, thái độ, tình cảm cần bộc lộ rasao ? Lại phải trình bày ngắn gọn để mõimột ý tứ, câu chữ găm vào lòng ngời

Đó quả là một bài toán hắc búa NhngTuyên ngôn Độc lập đã đáp ứng đợc mộtcách xuất sắc bằng một nghệ thuật chính

tiêu điều ; Pháp chạy,

Nhật hàng, vua Bảo Đại

thoái vị) ; câu dài, cấu

tạo phức tạp nhng vẫn

gãy gọn, khúc chiết,

sang trọng, uyển

chuyển (Bởi thế cho

nên, đất nớc Việt Nam ;

Từ ngữ sử dụng chính xác, giản dị, dễhiểu, gần gũi Lời văn trong sáng nhngkhông làm mất di tính hiện đại, sự sangtrọng, vẻ uyển chuyển Đó là trờng hợpkhông ngại sử dụng những câu dài có cấutrúc phức tạp, các loại câu khẳng địnhliên tiếp (khẳng định, phủ định đối tợngbằng câu khẳng định, phủ định củaphủ định), các câu liệt kê, câu songhành, phối hợp với sự liên kết câu, đoạnchặt chẽ, mang giai điệu phù hợp, đầyhình ảnh, không ngại các phép tu từ Tấtcả lại thật gãy gọn, khúc chiết

c) Hệ thống lập luận của Tuyên ngôn có

sự kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằngchứng ; giữa trí tuệ và cảm xúc ; giữacứng rắn và khôn khéo, mềm mỏng ; giữacơng quyết và thiết tha ; giữa các phéplập luận : chứng minh, giải thích, phântích, bình luận, bác bẻ ; giữa tính chínhtrị, tuyên truyền và tính văn chơng nghệthuật

Tuyên ngôn độc lập thể hiện một trí tuệmẫn tiệp, một tầm văn hóa sâu rộng vàtrên hết là một tình yêu dân, yêu nớc nồngnàn

là lần thứ 3 Tuyên ngôn độc lập thời hiện

đại : chính thức, của chính thể dân chủ

gọn một số ý cộng hòa, không chỉ về độc lập dân tộc

mà còn về quyền con ngời, truớc toàn thếgiới, không phải chỉ với phong kiến TrungHoa

2- Một áng văn chính luận xuất sắc Tácphẩm là tiếng nói của một trí tuệ lớn lao,cũng là của một trái tim nồng nàn yêu nớc,thơng nòi

3- Tác phẩm sẽ trờng tồn không chỉ vị giátrị lịch sử mà còn vì sự lay động mãi mãitrái tim con ngời

D Dặn dò: - Tìm đọc các tác phẩm văn chính luận của Hồ Chí Minh

- Soạn bài Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Ngày soạn:

Tiết TIếNG Việt

Giữ gìn sự trong sáng của tiếng việt

(Tiếp theo)

A Mục tiêu cần đạt Giúp HS:

- Có ý thức và thói quen giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt khi

nói, khi viết

- Rèn luyện các kĩ năng nói và viết đảm bảo giữ gìn và phát huy

đợc sự trong sáng của tiếng Việt

B Chuẩn bị:

- GV: Thiết kế bài dạy , tài liệu tham khảo

- HS: Sách giáo khoa, bài soạn

Giám Sinh, Sở Khanh, )

trong Truyện Kiều để

trong Truyện Kiều:

- Kim Trọng- chàng Kim, chung tình.

- Thúy Vân- cô em gái ngoan.

anh ta đánh mất dấu

chấm than và bắt đầu

nói khe khẽ, không có

2- Luyện tập về dấu câu

Dấu câu trong trích dẫn có thể đợc

điền theo 1 trong 3 trờng hợp sau :

a) Tôi có lấy ví dụ về một dòng sông.

Dòng sông vừa trôi chảy, vừa phải tiếp nhận - dọc đờng đi của mình - những dòng nớc khác Dòng ngôn ngữ cũng vậy - một mặt nó phải giữ bản sắc cố hữu của dân tộc, nhng nó không đợc phép gạt bỏ,

từ chối những gì mà thời đại đem lại.

b) Tôi có lấy ví dụ về một dòng sông.

Dòng sông vừa trôi chảy, vừa phải tiếp nhận dọc đờng đi của mình những dòng nớc khác Dòng ngôn ngữ cũng vậy, một mặt nó phải giữ bản sắc cố hữu của dân tộc, nhng nó không đợc phép gạt bỏ,

ngữ điệu Kế đó đánh

mất dấu hỏi và chẳng

bao giờ hỏi gì nữa Mọi

sự kiện bát kì xảy ra ở

đâu, cũng không làm

anh ta quan tâm Một

vài năm sau thì quên

mất dấu hai chấm nên

cũng quên luôn mọi sự

giải thích Cuối đời, anh

ta chỉ còn lại dấu ngoặc

kép Anh ta không còn

phát biểu đợc ý kiến nào

của riên mình, toàn

trích dẫn lời ngời khác

Thế là anh ta hoàn toàn

quên mất cách t duy C

nh vậy, anh ta đã đi

đến dấu chấm hết Xin

hãy giữ những dấu chấm

a) Dịp World cup này càng là cơ hội để

các fan thể hiện tình yêu đối với đội bóng mình yêu thích bằng cách nhắn tin cho đội ruột của mình.

(Báo Bóng đá, ngày 14- 6- 2006) + World cup : Cúp bóng đá thế giới - thay

bằng tiếng Việt

+ fan (fen) : ngời hâm mộ - thay bằng tiếng Việt Lu ý : nếu thay fan = ngời

hâm mộ thì phải đổi các = những mới

thuận với lối nói Việt

b) Chỉ vài ngày sau khi Microsoft vá lỗi

nghiêm trọng trong phần mềm xử lí file

đồ họa, một hacker xng là "cocoruder"

đã công bố chi tiết về hai vấn đề tơng

tin tặc, vì cũng quen thuộc với lối vận

dụng của ngời Việt

+ "cocoruder" : danh xng riêng - để

nguyên (HKVR, ngày 10- 1- 2006)

II- Các bài tập ở tiết 2

nội dung Nhng chỉ có 3 câu b, c, d diễn

đạt trong sáng vì ngời viết sử dụng đúngquan hệ giữa trật tự các thành phần câu

và nội dung biểu đạt Câu a không trong

sáng, vì trong chuẩn mực tiếng Việt

“không diễn đạt theo lối rút gọn - ”bắt” trạng ngữ câu (Muốn xoá bỏ sự cách biệt

giữa thành thị và nông thôn) làm luôn

nhiệm vụ chủ ngữ (cho động từ đòi

hỏi)” Muốn thế, phải danh ngữ hoá trạng

ngữ này bằng cách thay động từ “muốn”

ở đầu trạng ngữ bằng danh từ “việc” (nh câu c) hoặc các danh từ “cuộc, sự, cái”

trong những trờng hợp khác

Bài luyện tập 2

HS tự thực hiện ngoài 5 Luyện tập về việc dùng từ nớc

a) Lời quảng cáo dùng 1 từ nớc ngoài

(Valentine) và 2 từ tiếng Việt cùng nghĩa (Tình nhân/Tình yêu) Dùng từ nớc ngoài

ở đây không cần thiết, vì vừa chế sựhiểu, vừa làm mất đi tính biểu cảm Với

hai từ còn lại, nên dùng Tình yêu vì biểu

thị đợc ý nghĩa cao đẹp của tình cảm

cá nhân Tình nhân mang sắc thái

chung, trong tiếng Việt lại hàm ý không

đợc thật sự trân trọng (hãy so sánh : tìnhnhân - ngời tình/tình yêu - ngời yêu)

- Sử dụng sáng tạo nhng đảm bảo đúng,hay, có văn hóa.

A Mục tiêu bài học Giúp học sinh:

- Tiếp thu đợc cách nhìn nhận, đánh giá đúng đắn, sâu sắc

và mới mẻ về con ngời và thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu ; để thấy

rõ rằng, trong bầu trời văn nghệ của dân tộc Việt Nam, Nguyễn ĐìnhChiểu đúng là một vì sao “càng nhìn thì càng thấy sáng”

- Nhận thấy sức thuyết phục, lôi cuốn của bài văn đợc làm nênkhông chỉ bằng các lí lẽ xác đáng, lập luận chặt chẽ, ngôn từ trongsáng, giàu hình ảnh, mà còn bằng nhiệt huyết của một con ngời gắn

bó với Tổ quốc, nhân dân, biết kết hợp hài hòa giữa sự trân trọngnhững giá trị văn hóa truyền thống với những vấn đề trọng đại

đang đặt ra cho thời đại mình

- Rút ra những bài học hữu ích, giúp học sinh có thể nâng caochất lợng các bài làm văn nghị luận

B Chuẩn bi

GV: - Thiết kế bài học, Tài liệu tham khảo

HS: - Sách giáo khoa, bài soạn

C.Tiến trình dạy học

* ổn định tổ chức

* Kiểm tra bài cũ

* Giới thiệu bài mới

Các nhà cách mạng lớn của Việt Nam nh Chủ tịch Hồ Chí Minh,Phạm Văn Đồng,…, ý thức rất rõ vai trò to lớn của văn học Phạm Văn

Đồng vốn không phải là ngời sáng tác văn học hay chuyên viết lí luận,phê bình văn học Mặc dù vậy, ông cũng đã để lại một áng văn đợcxếp vào hàng tiêu biểu trong văn xuôi nghị luận nửa cuối thế kỉ XX ởnớc ta về một nhà văn, nhà thơ vốn không phải ai cũng dễ dàng cảmnhận đợc cái hay cái đẹp trong văn phẩm của ông Để thấy rõ điều

đó, chúng ta cùng nhau đọc hiểu bài Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao

- Tham gia các hoạt động yêu nớc và cáchmạng từ khi cha đầy hai mơi tuổi Từng

bị thực dân Pháp kết án tù, đày ra Côn

đảo Tham gia xây dựng căn cứ địacách mạng ở biên giới Việt Trung Đớc bầuvào ủy ban dân tộc giải phóng

- Sau cách mạng có nhiều cống hiếntrong việc xây dựng quản lí nhà nớc

Từng là trởng phái đoàn chính phủ ViệtNam tham dự các hội nghị : Phông-te-nơ-blô (1946) Giơne vơ về Đông Dơng(1954)

- Đảm nhiệm các cơng vị quan trọngtrong chính phủ nh : Bộ trởng Bộ tàichính, Bộ trởng Bộ ngoại giao, Phó thủ t-ớng

- Luôn dành mối quan tâm đặc biệt

HS: Thảo luân, phát biểu

2 Bài viết: Nguyễn Đình Chiểu,

ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân tộc

a) Hoàn cảnh ra đời :

- Đợc viết trong dịp kỉ niệm 75 năm ngàymất của Nguyễn Đình Chiểu (3/7/1988)

và đợc đăng trên tạp chí văn học số 7