Giáo án Tác giả Nam Cao

MỤC TIÊU BÀI HỌC:: - Kiến thức: Nắm được những nét chính về con người, quan điểm nghệ thuật, các đề tài chính và phong cách nghệ thuật của Nam Cao.. Chúng ta đã tìm hiểu một số phong các

Nguyeãn Thò Luïa

Ngày soạn: 16/11/2011

Tiết: 51

Bài dạy: CHÍ PHÈO ( Nam Cao)

PHẦN MỘT: TÁC GIẢ

I MỤC TIÊU BÀI HỌC::

- Kiến thức: Nắm được những nét chính về con người, quan điểm nghệ thuật, các đề tài chính và phong cách nghệ thuật của Nam Cao

- Kỹ năng: Rèn luyện kĩ năng hệ thống hoá, khái quát hoá, vận dụng tìm hiểu tác phẩm cụ thể.

- Thái độ: Bồi dưỡng tình cảm yêu thương, thông cảm với con người, trân trọng bản chất tốt đẹp của con người

II CHUẨN BỊ:

1/ Chuẩn bị của GV:

Đọc SGK, SGV, TLTK, soạn giáo án, sưu tầm tranh ảnh Đọc kĩ một số tác phẩm của Nam Cao để minh hoạ

Kết hợp các phương pháp đọc SGK, phát vấn, thảo luận nhóm

2/ Chuẩn bị của HS:

Đọc SGK, xem lại tác phẩm của Nam Cao đã học, soạn bài kĩ theo hướng dẫn bài học Tìm đọc tham khảo một số truyện ngắn của Nam Cao

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số HS

2 Kiểm tra bài cũ: (5’)

3 Giảng bài mới:

VHHĐ VN rất đa dạng về phong cách Chúng ta đã tìm hiểu một số phong cách truyện ngắn của một

số tác giả: Thạch Lam, Nguyễn Tuân… Bài học hôm nay chúng ta tìm hiểu về tác gia Nam Cao với đóng góp của nhà văn vào nền văn học nước nhà

TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY

10 HĐ1: Tìm hiểu vài nét về

tiểu sử và con người.

Yêu cầu HS đọc phần trình

bày ở SGK

Nêu nét chính về cuộc đời,

của nhà văn Nam Cao?

Sau khi HS trả lời xong, GV

chốt lại, minh hoạ chân

dung của NC, làng Đại

Hoàng

- GV: Làng này được nói

đến nhiều trong sáng tác

của Nam Cao (với cái tên

làng Vũ Đại)

Làng Đại Hoàng là một

vùng đồng chiêm trũng, ít

ruộng đất, mỗi năm chỉ

trồng được một vụ lúa Tuy

trồng nhiều loại cây khác

nhưng đông dân Hơn nữa

bị bọn cường hào bóc lột

trắng trợn – là mảnh đất

quần ngư tranh thực - nặng

HĐ1: Vài nét về tiểu

sử và con người

- HS đọc SGK, trả lời

Nam Cao (1917 – 1951) là nhà văn lớn, tiêu biểu cho văn học hiện thực phê phán

- Quê ở làng Đại Hoàng, tỉnh Hà Nam

- Xuất thân trong một gia đình nghèo, đông con, túng bấn

- Nghỉ học sớm, kiếm sống bằng nghề dạy học, viết văn, cuộc sống chật vật

- Sớm tham gia cách mạng và tham gia đội văn nghệ cứu quốc

- Là người có bề ngoài lạnh lùng, ít nói nhưng đời sống nội tâm phong

I Vài nét về tiểu sử và con người.

1/ Tiểu sử: (1917 – 1951)

- Nam Cao là nhà văn lớn, tiêu biểu cho văn học hiện thực phê phán

- Quê ở làng Đại Hoàng, tỉnh Hà Nam

- Xuất thân trong một gia đình nghèo, đông con, túng bấn

- Nghỉ học sớm, kiếm sống bằng nghề dạy học, viết văn, cuộc sống chật vật -1943 tham gia Hi V¨n ho¸ cu quc khi míi ®ỵc thµnh lp

-1946 c mỈt trong ®oµn qu©n nam tin vµo Nam Trung B

-1947 lªn chݪn khu ViƯt B¾c lµm c«ng t¸c v¨n nghƯ vµ ®ỵc kt n¹p §¶ng -1950 tham gia chin dÞch Biªn giíi -1951 ®i c«ng t¸c vµ hi sinh

 Con ngi c nhiỊu m¬ ước, hoµi b·o,

khao kh¸t m mang kin thc, trau di tµi n¨ng, x©y dng s nghiƯp v¨n hc c Ých.

Nguyễn Thị Lụa

nề nên người dân ở đây

nghèo đĩi quanh năm, được

mơ tả nhiều trong sáng tác

của NC (đặc biệt trong Chí

Phèo)

Nêu đặc điểm về con người

của nam Cao?

- Cuộc sống vất vưởng khi

thất nghiệp, khi làm ơng

giáo khổ trường tư… đã để

lại dấu ấn đậm nét trong

sáng tác của ơng

-> Ơng là người “kéo mép

lên mới nở được một nụ

cười, một con người cĩ cái

mặt khơng thể chơi

được”…

Điều này tạo giá trị to lớn

trong những tác phẩm viết

về người trí thức nghèo gắn

liền với cuộc đấu tranh âm

thầm mà quyết liệt trong

suốt cuộc đời cầm bút của

ơng

-Vì thế khơng ít tác phẩm

của NC viết về kiếp người

lầm than là những thiên trữ

tình đầy sự đồng cảm, xĩt

thương Ơng hay suy nghĩ

về nhiều vấn đề trong đời

sống để rút ra những nhận

xét cĩ tầm triết lí sâu sắc,

mới mẻ Thể hiện rõ trong

những sáng tác của nhà văn

Qua cuộc đời của nhà văn

NC, em rút ra bài học gì

cho bản thân?

- GV: Cuộc đời lao động

sáng tạo nghệ thuật vì lí

tưởng nhân đạo và sự hi

sinh anh dũng vì sự nghiệp

giải phĩng dân tộc của NC

mãi là tấm gương

Vì thế, câu lạc bộ UNESCO

Việt Nam đã tổ chức tìm lại

Nam Cao Sau gần nửa thế

kỉ nằm dưới nấm mồ vơ

danh, năm 1998, di hài NC

đã được tìm về, yên nghỉ tại

quê hương, trong vườn

xanh chuối ngự – vườn nhà

phú

HS suy nghĩ trả lời:

- Cĩ tấm lịng đơn hậu, chan chứa tình thương, đặc biệt cĩ sự gắn bĩ sâu nặng với quê hương

và người nơng dân nghèo khổ, bị áp bức và khinh miệt trong XH cũ

HS suy nghĩ trả lời

Cuộc đời lao động sáng tạo nghệ thuật vì lí tưởng nhân đạo và sự

hi sinh anh dũng vì sự nghiệp giải phĩng dân tộc

- HS nghe

2/ Con người :

+ Cĩ bề ngồi lạnh lùng, ít nĩi nhưng đời sống nội tâm phong phú C mt t×nh thÇn ®u tranh trung thc ®Ĩ t vượt m×nh, c kh¾c phơc t©m lÝ, li sng tiĨu

t s¶n

+ Cĩ tấm lịng đơn hậu, chan chứa tình thương, ®Ỉc biƯt c s g¾n b s©u nỈng víi quª h¬ng vµ nh÷ng người n«ng d©n nghÌo khỉ, bÞ ¸p bc; khinh miƯt x· hi cị, v× th, kh«ng Ýt t¸c phm cđa «ng vit vỊ kip ngi lÇm than cha ®Çy s th«ng c¶m,

xt th¬ng

+ ¤ng hay suy ngh vỊ nhiỊu vn ®Ị trong

®i sng ®Ĩ rĩt ra nh÷ng nhn xÐt c tÇm trit lĩ s©u s¾c vµ míi mỴ

 Anh hưởng tíi s¸ng t¸c cđa Nam Cao

Giáo

Nguyeón Thũ Luùa

Lóo Hạc – Làng Đại Hoàng

(xó Hoà Hậu – huyện Lớ

Nhõn) Hàng ngày đều cú

nhiều người đến viếng mộ

của nhà văn Nam Cao

Khụng chỉ vậy, người dõn

nơi đõy cú thể nắm bắt rất

rừ cuộc đời của người anh

hựng – nghệ sĩ này

GV minh hoạ hỡnh ảnh ngụi

mộ của NC

20

’

HĐ2: Tỡm hiểu sự nghiệp

văn học.

- Yờu cầu HS đọc nhanh

phần quan điểm nghệ thuật /

SGK

Kết hợp phần soạn bài ở

nhà, em hóy nờu quan điểm

nghệ thuật của nhà văn

Nam Cao?

GV: Nhà văn không nên

chạy theo cái đĐp, cái thơ

mng mà quay lưng với hiƯn

thc ri vit ra những điỊu giả

di, ph phim; nhà văn không

thĨ bịt tai trước tình cảnh

khỉ cc cđa bit bao ngi xung

quanh

-Văn chương thm nhuần lí

tưởng nhân đạo, va mang

nỗi đau nhân tình, va tip

thêm sc mạnh cho con người

trong cuc vt ln với cuc sng

Yờu cầu HS phõn nhúm

thảo luận

Từ vấn đề ta vừa tỡm hiểu,

em hóy nhận xột phong

cỏch của 2 nhà văn đó học

qua nhận định:

Thạch Lam: “ Văn chương

khụng phải là một cỏch

đem đến cho người đọc sự

thoỏt li hay sự quờn, trỏi

lại, văn chương là một thứ

khớ giới thanh cao và đắc

lực của chỳng ta, để vừa tố

cỏo và thay đổi một cỏi thế

giới giả dối và tàn ỏc, vừa

làm cho lũng người được

HĐ2: Sự nghiệp văn học.

- HS đọc SGK

 HS nờu, nhận xột, bổ sung

- Nghệ thuật khụng là ỏnh trăng lừa dối…

Nghệ thuật chỉ cú thể là tiếng đau khổ kia toỏt

ra từ kiếp lầm than

-VC ca tụng tỡnh thương, lũng bỏc ỏi, sự cụng bỡnh

-VC chỉ dung nạp những người biết đào sõu, tỡm tũi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sỏng tạo những cỏi gỡ chưa cú

- Cẩu thả trong văn chương là bất lương,

đờ tiện Nhà văn phải

cú lương tõm, nhõn cỏch

- Sau CM, ụng quan niệm: sống đó rồi mới viết

- HS thảo luận trả lời:

Với TLam, VC là thứ khớ giới thanh lọc tõm hồn con người trong hoàn cảnh khú khăn ->

truyện ngắn của ụng nhẹ nhàng, đi vào chiều sõu tõm trạng của con người cũng như những biến thỏi tinh vi của con người trước hoàn cảnh  tiờu biểu cho

II Sự nghiệp văn học.

1 Quan điểm nghệ thuật

- Nghệ thuật khụng là ỏnh trăng lừa dối…Nghệ thuật chỉ cú thể là tiếng đau khổ kia toỏt ra từ kiếp lầm than NT phải gắn với đời sống, núi lờn nỗi cựng khổ của nhõn dõn

- VC ca tụng tỡnh thương, lũng bỏc ỏi, sự cụng bỡnh Nú làm cho người gần người hơn

 Đề cao tư tưởng nhõn đạo

- VC chỉ dung nạp những người biết đào sõu, tỡm tũi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sỏng tạo những cỏi gỡ chưa cú

 VC phải cú sự tỡm tũi, sỏng tạo

- Cẩu thả trong văn chương là bất lương, đờ tiện Nhà văn phải cú lương tõm, nhõn cỏch

- Sau CM, ụng quan niệm: sống đó rồi mới viết.

 Nghệ thuật vị nhõn sinh Văn học phải gắn bú với nhõn dõn lao động Đoạn tuyƯt với những sáng tác lãng mạn đương thi

Nguyễn Thị Lụa

thêm trong sạch và phong

phú hơn”

Nam Cao “Nghệ thuật

khơng là ánh trăng lừa

dối…Nghệ thuật chỉ cĩ thể

là tiếng đau khổ kia tốt ra

từ kiếp lầm than”

- GV: Cĩ thể nĩi, NC là

người phê phán tính chất

thốt li tiêu cực của VH

lãng mạn đương thời một

cách tồn diện và sâu sắc

nhất

Qua tìm hiểu về quan điểm

NT của NC, em hãy cho

biết khuynh hướng sáng tác

của NC?

- GV: NC đã khẳng định

VH phải gắn bĩ với đời

sống nhân dân lao động nên

nhà văn cần phải “đứng

trong lao khổ, mở hồn ra

đĩn lấy tất cả những vang

động của đời” (Giăng

sáng) Phải chăng vì thế mà

sau này NC đã hồ nhập rất

nhanh vào nền văn học CM

- GV: Với quan niệm nghệ

thuật tiến bộ, NC đã gĩp

một số lượng sáng tác lớn

Ta tìm hiểu đề tài chính

Sáng tác của NC chia làm 2

chặng đường

Trước CM, sáng tác của

nhà văn tập trung vào

những đề tài chính nào?

Nêu tác phẩm tiêu biểu về

đề tài này?

Qua những tác phẩm này,

nhà văn đề cập đến nội

dung gì?

- GV: Qua một số nhân vật

tiêu biểu thuộc đề tài này, ta

thấy dường như nhà văn đi

sâu vào tấn bi kịch tinh thần

dai dẳng, thầm lặng và đau

đớn của người ý thức về sự

sống, nhân phẩm, cĩ hồi

bão lớn nhưng phải sống

mịn, chết mịn (Hộ – Đời

thừa, Điền – Giăng sáng,

phong cách trữ tình

Với NCao, VC phải nĩi lên hiện thực đời sống đau khổ, lầm than của con người -> truyện ngắn của ơng nhìn thẳng vào sự thật tàn nhẫn, nĩi lên nỗi thống khổ, cùng quẫn của nhân dân dưới chế độ thực dân phong kiến tàn bạo, bất cơng  tiêu biểu cho phong cách hiện thực phê phán

- HS nghe

HS trả lời

Sáng tác theo khuynh hướng NT vị nhân sinh

- HS nghe

HS đọc SGK mục 2

- HS suy nghĩ trả lời

 2 đề tài chính: người trí thức nghèo và người nơng dân nghèo

HS nêu nội dung

 Người trí thức nghèo

cĩ nhân cách, lẽ sống cao đẹp nhưng bị gánh nặng áo cơm, hồn cảnh xã hội ngột ngạt làm cho họ phải sống như ke vơ ích, một người thừa

- HS nghe

2 Các đề tài chính:

a/ Trước CM tháng Tám 1945:

* Người trí thức nghèo

- Tác phẩm tiêu biểu (SGK)

- Nội dung:

Người trí thức nghèo cĩ nhân cách, lẽ sống cao đẹp nhưng bị gánh nặng áo cơm, hồn cảnh xã hội ngột ngạt làm cho họ phải sống như kẻ vơ ích, một người thừa

 Bi kịch tinh thần sâu sắc

Giáo

Nguyeón Thũ Luùa

Thứ – Sống mũn) Như

nhận xột của Phong Lờ

“Trong Sống mũn là những

con người xo ro trong cuộc

sống cỏ nhõn, trong quan

hệ xó hội và xo ro trong

mục đớch sống.”

GV: Khụng chỉ thành cụng

về đề tài người trớ thức

nghốo, mà NC cũn là cõy

bỳt xuất sắc về người nụng

dõn

Nờu tỏc phẩm tiờu biểu?

Viết về đề tài này, NC đó

thể hiện nội dung gỡ?

GV: Viết về người nụng

dõn, trước NC đó cú NTT –

Tắt đốn (Chị Dậu), NCH –

Bước đường cựng (Anh

Pha)… NC cũng viết về

người nụng dõn

Sỏng tỏc về người nụng

dõn của NC cú gỡ khỏc?

- GV: ễng luụn day dứt về cỏi

đúi, miếng ăn đó làm xúi mũn

nhõn phẩm, huỷ hoại cả nhõn

hỡnh lẫn nhõn tớnh nhưng vẫn

phỏt hiện “đốm sỏng lương

thiện” trong mỗi người nụng

dõn.

Trước khi Chớ Phốo ra đời thỡ

điển hỡnh của người nụng dõn

VN là chị Dậu, Anh Pha.

Nhưng khi Chớ Phốo ngật

ngưỡng bước ra từ trang văn

của NC thỡ Chớ Phốo mới thật

sự là điển hỡnh của người nụng

dõn VN trước CM.

Sau CM, ụng là cõy bỳt tiờu

biểu của VH khỏng chiến Tỏc

phẩm “Đụi mắt” được xem là

tuyờn ngụn nghệ thuật, cú ý

nghĩa nhận đường cho tầng

lớp văn nghệ sĩ thời kỡ đầu

khỏng chiến: nhà văn phải hoà

nhập với khỏng chiến, hướng

về nhõn dõn và phải cú tõm củ

a người cầm bỳt.

Nhiều sỏng tỏc của NC được

chuyển thể thành phim như:

Sống mũn, Chớ Phốo, Lóo

Hạc…trong phim Làng Vũ

Đại ngày ấy – núi về tỡnh hỡnh

XHTCM của quờ hương NC

HS nờu nội dung

 Cuộc sống và số phận của người nụng dõn nghốo khổ bị xó hội ỏp bức, đố nộn đến mức tha hoỏ, tố cỏo đanh thộp xó hội tàn bạo, khẳng định bản chất lương thiện của con người

HS nờu nội dung

- Trước đú, viết về cỏi đúi, cỏi khổ, viết về nạn sưu thuế, búc lột, bọn cường hào cướp búc ruộng đất của người dõn Điều đú làm người nong dõn vụ cựng khốn khổ Kờu gọi mọi người thụng cảm với số phận nghốo khổ

- NC chỳ ý về cỏi đúi, miếng ăn Với ụng, miếng ăn là miếng nhục, nú huỷ hoại cả nhõn hỡnh lẫn nhõn tớnh của con người -> kờu gọi con người hóy cứu lấy nhõn phẩm Nột riờng, độc đỏo

- HS nghe

* Người nụng dõn.

- Tỏc phẩm chớnh (SGK)

- Nội dung:

+ Cuộc sống và số phận của người nụng dõn nghốo khổ bị xó hội ỏp bưc, đố nộn đến mức tha hoỏ Tố cỏo đanh thộp xó hội tàn bạo, khẳng định bản chất lương thiện của con người

+ Mt s tác phm đi sâu phát hiƯn và khẳng định bản cht đĐp đ, những hi sinh thầm lỈng, cao quý trong tâm hn ngi nông dân nghèo

-> Gía trị nhân đạo

 Xng dáng là “nhà văn cđa nông dân” (Ngô Tt T)

b.Sau Cách mạng tháng Tám:

* Tỏc phẩm:

-“Đôi mắt” (1948)  Tuyên ngôn nghƯ

thut lĩc by gi

-“Nht kí rng” (1948).

-“ChuyƯn biên giới” (1950).

 ĐỊu là những tác phm c giá trị cđa nỊn văn hc kháng chin

Nguyễn Thị Lụa

nĩi riêng và tồn XH nĩi

chung.

Nhận xét phong cách nghệ

thuật của NC?

HS đọc SGK mục 3

HS suy nghĩ trả lời

- Phân tích, diễn tả tâm lí nhân vật sâu sắc

- Đặt ra những vấn đề

cĩ ý nghĩa xã hội to lớn, tầm triết lí sâu sắc

- Cĩ giọng điệu riêng:

buồn thương, chua chát; dửng dưng, lạnh lùng mà đầy thương cảm, đằm thắm, yêu thương

3 Phong cách nghệ thuật:

- Phân tích, diễn tả tâm lí nhân vật sâu sắc

- Đặt ra những vấn đề cĩ ý nghĩa xã hội

to lớn, tầm triết lí sâu sắc

- Cĩ giọng điệu riêng: buồn thương, chua chát; dửng dưng, lạnh lùng mà đầy thương cảm, đằm thắm, yêu thương

05 HĐ3: Kết luận.

C1: Nhận xét chung về cuộc

đời và sự nghiệp của nhà

văn NC?

- Yêu cầu HS đọc phần ghi

nhớ /SGK

- GV: Vì thế, tỉnh Hà Nam

đã lấy tên ơng đặt tên cho

một vườn hoa cơng viên,

trường học, giải báo chí của

tỉnh Khơng chỉ vậy mà

cuộc đời và sự nghiệp NC

đang là nguồn cảm hứng

sáng taọ nghệ thuật hiện

nay Cĩ nhiều phác hoạ về

nhân vật, tác giả… nếu cĩ

điều kiện, chúng ta tham gia

để tiếp nối và tơn vinh tấm

gương sáng của nhà văn

NC

HĐ3:

 NC là nhà văn hiện thực lớn, nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn

- HS đọc

- HS nghe

III Kết luận:

NC là nhà văn hiện thực lớn, nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn

* Ghi nhớ / SGK

05 HĐ4: Củng cố

Củng cố bằng một số câu

hỏi trắc nghiệm

GV đánh câu hỏi phát cho

từng nhĩm

1 Dịng nào dưới đây

khơng đúng với nhà văn

Nam Cao?

A Người cĩ ý thức trách

nhiệm cao về ngịi bút của

HĐ4:

HS thảo luận nhĩm trả lời

Nhĩm 1,2 câu 1 Nhĩm 3, 4 câu 2 Nhĩm 5, 6 câu 3 1.D

Củng cố:

Cho HS trả lời câu hỏi củng cố nội dung

Giáo

Nguyeãn Thò Luïa

mình

B Bên trong vẻ ngoài lạnh

lùng là tấm lòng đôn hậu,

nhân ái

C Phê phán không khoan

nhượng văn học thoát li

D Là cây bút phóng sự tiêu

biểu trong văn học giai

đoạn đầu thế kỉ.

2 Trong văn xuôi hiện đại

Việt Nam Nam Cao là nhà

văn có phong cách độc đáo

Sáng tác của ông luôn đề

cao điều gì?

A Người nông dân

B Người trí thức

C Người chiến sĩ cách

mạng

D Con người tư tưởng.

3 Nam Cao đánh giá cao

………… của văn chương,

xem đó như là một loại lao

động cao quý, đầy trách

nhiệm xã hội

Cụm từ còn thiếu ở trên là

gì?

A Ý nghĩa nhân văn

B Sứ mệnh

C Tinh thần đấu tranh

D Ý nghĩa xã hội.

2 D

3 D

Dặn dò:

- Học bài, nắm vững các đơn vị kiến thức: cuộc đời, quan điểm sáng tác, đề tài, phong cách nghệ thuật Lấy dẫn chứng minh hoạ

- Chuẩn bị bài “ Phong cách ngôn ngữ báo chí” (tiếp)

+ Xem lại kiến thức cũ

+ Các phương tiện diễn đạt và đặc trưng của phong cách ngôn ngữ báo chí + Tìm ví dụ minh hoạ

RÚT KINH NGHIỆM:

………

………

………

………

………

………

………

………

Nguyễn Thị Lụa

Giáo