I. MỤC TIÊU BÀI HỌC: 1. Về kiến thức Học sinh nắm được những nét chính về con người, về quan điểm nghệ thuật, các đề tài chính và phong cách nghệ thuật của nhà văn Nam Cao. Học sinh có được những kiến thức về các tác phẩm nổi bật của nhà văn Nam Cao. 2. Về kĩ năng Học sinh có kĩ năng đọc hiểu một bài văn học sử về tác gia văn học. Học sinh có kĩ năng phân tích, khái quát những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp văn học của một tác gia văn học. Học sinh rèn kĩ năng trình bày trước tập thể. Học sinh rèn kĩ năng hệ thống hóa, phân tích, tổng hợp những vấn đề văn học sử về tác gia văn học. 3. Về thái độ Bồi dưỡng ở học sinh thái độ trân trọng, yêu mến tài năng của nhà văn Nam Cao. Bồi dưỡng ở học sinh thái độ trân trọng đối với những đóng góp của nhà văn Nam Cao. Học sinh có hứng thú tìm hiểu về tác giả Nam Cao và các tác phẩm của Nam Cao. II. CHUẨN BỊ: 1. Đối với giáo viên Sách giáo khoa Ngữ văn 11, cơ bản, tập 1. Sách giáo viên Ngữ văn 11, cơ bản, tập 1. Giáo án giảng dạy. Chuẩn kỹ năng kiến thức. 2. Đối với học sinh Sách giáo khoa Ngữ văn 11, cơ bản, tập 1. Tìm hiểu bài qua hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa. III. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH: Sử dụng phối hợp các phương pháp: + Phương pháp phát vấn + Phương pháp diễn giảng + Phương pháp gợi mở Sử dụng phối hợp các thao tác: + Thao tác đọc hiểu + Thao tác phân tích, tổng hợp + Thao tác bình giảng IV. TIẾN TRÌNH BÀI MỚI 1. Ổn định lớp 2. Kiểm tra bài cũ: 3. Dạy bài mới Với tài năng và quan điểm tiến bộ của mình, Nam Cao đã có nhiều đóng góp cho văn học Việt Nam nói chung và văn học hiện thực nói riêng. Nam Cao còn là tấm gương cho tất cả chúng ta học hỏi về một con người lao động đầy tâm huyết. Và hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về tác giả Nam Cao.
Trang 1GIÁO ÁN NAM CAO
Trang 2
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:
- Học sinh nắm được những nét chính về con người, về quan điểm nghệ thuật, các đề tài chính và phong cách nghệ thuật của nhà văn Nam Cao
- Học sinh có được những kiến thức về các tác phẩm nổi bật của nhà văn
Nam Cao
- Học sinh có kĩ năng đọc hiểu một bài văn học sử về tác gia văn học
- Học sinh có kĩ năng phân tích, khái quát những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp văn học của một tác gia văn học
- Học sinh rèn kĩ năng trình bày trước tập thể
- Học sinh rèn kĩ năng hệ thống hóa, phân tích, tổng hợp những vấn đề văn
học sử về tác gia văn học
- Bồi dưỡng ở học sinh thái độ trân trọng, yêu mến tài năng của nhà văn Nam Cao
- Bồi dưỡng ở học sinh thái độ trân trọng đối với những đóng góp của nhà
văn Nam Cao
- Học sinh có hứng thú tìm hiểu về tác giả Nam Cao và các tác phẩm của
Nam Cao
- Sách giáo khoa Ngữ văn 11, cơ bản, tập 1
- Sách giáo viên Ngữ văn 11, cơ bản, tập 1
- Giáo án giảng dạy
- Chuẩn kỹ năng kiến thức
- Sách giáo khoa Ngữ văn 11, cơ bản, tập 1
- Tìm hiểu bài qua hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
Trang 3- Sử dụng phối hợp các phương pháp:
+ Phương pháp phát vấn
+ Phương pháp diễn giảng
+ Phương pháp gợi mở
- Sử dụng phối hợp các thao tác:
+ Thao tác đọc hiểu
+ Thao tác phân tích, tổng hợp
+ Thao tác bình giảng
Với tài năng và quan điểm tiến bộ của mình, Nam Cao đã có nhiều đóng góp cho văn học Việt Nam nói chung và văn học hiện thực nói riêng Nam Cao còn là tấm gương cho tất cả chúng ta học hỏi về một con người lao động đầy tâm huyết Và hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về
tác giả Nam Cao
Nội dung bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO
VIÊN VÀ HỌC SINH
NỘI DUNG CẦN ĐẠT
Hoạt động 1:
- Em hãy nêu những nét tiêu
biểu về tiểu sử của nhà văn
Nam Cao
- Giáo viên hỏi học sinh rồi chốt
lại vấn đề bằng cách hệ thống
lại những ý học sinh nói đúng
và sửa chữa bổ sung thêm
những phần học sinh nói sai
hoặc chưa nói
của nhà văn Nam Cao
- Nam Cao (1917- 1951) tên khai sinh là Trần Hữu Tri
- Nam Cao xuất thân trong một gia đình nông dân ở làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, phủ Lí Nhân, tỉnh
Hà Nam -> Ông đã ghép hai
Trang 4- Dựa vào sách giáo khoa, em
hãy cho biết những đặc điểm
cơ bản về con người nhà văn
Nam Cao
- Học sinh trả lời, các học sinh
khác tham gia bổ sung ý kiến
chữ của tên tổng và huyện làm bút danh: Nam Cao
- Học hết bậc Thành chung, Nam Cao vào Sài Gòn kiếm sống và bắt đầu sáng tác
- Sau khi có gia đình, Nam Cao sống bằng nghề ông giáo trường
tư, gia sư, viết văn
- Tháng 4/ 1943 Nam Cao tham gia nhóm Văn hóa cứu quốc ở
Hà Nội
- Năm 1946 Nam Cao có mặt trong đoàn quân Nam Tiến vào đến Nam Trung Bộ
- Mùa thu năm 1947 Nam Cao lên Việt Bắc làm công tác báo chí, tuyên truyền phục vụ kháng chiến
- Năm 1950 Nam Cao tham gia chiến dịch Biên giới
- Tháng 11/1951 Nam Cao hy sinh trong chuyến công tác ở vùng địch hậu Liên khu III
- Nam Cao là con người có bề ngoài lạnh lùng, ít nói nhưng ông có đời sống nội tâm rất phong phú, luôn luôn sôi sục, có khi căng thẳng Ông luôn
nghiêm khắc đấu tranh với bản thân để thoát khỏi lối sống tầm thường nhỏ hẹp, để vươn tới cuộc sống cao đẹp xứng đáng với danh hiệu con người
- Nam Cao là người có tấm lòng đôn hậu, chan chứa tình yêu
Trang 5Hoạt động 2:
- Sự nghiệp văn học của nhà văn
Nam Cao có thể được tìm hiểu
qua những khía cạnh nào?
- Em hãy trình bày quan điểm
nghệ thuật của nhà văn Nam
Cao
- Học sinh trả lời và tham gia bổ
sung ý kiến
- Giáo viên nêu quan điểm nghệ
thuật của tác giả qua lời phát
ngôn của tác giả hay qua lời
của nhân vật trong các tác
phẩm của tác giả
- Giáo viên chốt lại vấn đề
thương, đặc biệt ông có sự gắn
bó sâu nặng với quê hương và những người nông dân nghèo khổ bị áp bức và bị khinh miệt trong xã hội cũ
Nam Cao là tấm gương cao đẹp của một nhà văn chân chính
nhà văn Nam Cao
Trong cuộc đời cầm bút, Nam Cao luôn suy nghĩ về vấn đề
“sống và viết”, ông rất có ý thức
về quan điểm nghệ thuật của mình Và có thể nói, phải đến Nam Cao, chủ nghĩa hiện thực trong văn học Việt Nam từ 1930 đến 1945 mới thực sự tự giác đầy đủ về những nguyên tắc sáng tác của nó
- Nam Cao quan niệm văn học phải gắn liền với cuộc sống
Trong “Giăng sáng” (1942), ông phê phán thứ văn chương thi vị hóa cuộc sống đen tối, bất công, coi đó là thứ “ánh trăng lừa dối”; đồng thời ông yêu cầu nghệ thuật phải gắn bó với đời
Trang 6- Giáo viên chốt lại về quan
điểm sáng tác của nhà văn
Nam Cao: Nam Cao là một
trong số không nhiều các nhà
văn trước Cách mạng Tháng
Tám 1945 tự giác về quan
điểm nghệ thuật và có quan
điểm nghệ thuật tiến bộ Mặc
dù không có những tác phẩm
chuyên luận chuyên bàn về
quan điểm nghệ thuật, nhưng
rải rác trong các sáng tác của
Nam Cao, ta thấy quan điểm
nghệ thuật của ông được thể
hiện khá hệ thống, nhất quán
sống, nhìn thẳng vào sự thật
“tàn nhẫn”, phải nói lên nỗi khốn khổ, cùng quẫn của nhân dân, vì họ mà lên tiếng
- Nam Cao quan niệm tác phẩm văn học phải có giá trị nhân đạo sâu sắc.Trong truyện ngắn
“Đời thừa” (1943), Nam Cao không tán thành loại sáng tác
“chỉ tả được cái bề ngoài của xã hội” và khẳng đinh: “Một tác phẩm thật giá trị, phải vượt lên bên trên tất cả các bờ cõi và giới hạn, phải là một tác phẩm chung cho cả loài người Nó phải chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn, lại vừa phấn khởi Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình… Nó làm cho người gần người hơn” -> Trong quan niệm của Nam Cao, tư tưởng nhân đạo là một yêu cầu tất yếu đối với “một tác phẩm hay”,
“một tác phẩm thật giá trị”
- Nam Cao ý thức sâu sắc và đòi hỏi rất cao sự tìm tòi sáng tạo trong nghề văn: “Văn chương
không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có” (Đời thừa) Ông đòi hỏi nhà văn phải
có lương tâm, có nhân cách
Trang 7và có nhiều điểm tiến bộ so với
nhiều nhà văn cùng thời
- Em hãy cho biết các đề tài
chính trong sáng tác của nhà
văn Nam Cao được chia làm
mấy giai đoạn?
- Em hãy làm rõ các đề tài trong
từng giai đoạn và nêu tên tác
phẩm tiêu biểu
- Sau khi học sinh trả lời, giáo
viên chốt vấn đề
- Giáo viên kể và phân tích
nhanh những tác phẩm tiêu
biểu cho các đề tài của tác giả
xứng đáng với nghề nghiệp của mình và ông cho rằng sự cẩu thả trong văn chương chẳng những
là “bất lương” mà còn là “đê tiện”
Quan điểm nghệ thuật tiến bộ
• Trước Cách mạng Tháng Tám:
Sáng tác của Nam Cao trước Cách mạng Tháng Tám tập trung vào hai đề tài chính:
Người trí thức nghèo và người nông dân nghèo
- Đề tài người trí thức nghèo
+ Nam Cao miêu tả sâu sắc tấn
bi kịch tinh thần của người trí thức nghèo trong xã hội cũ, những “giáo khổ trường tư”, nhà văn nghèo, viên chức nhỏ
Trang 8Họ có ý thức sâu sắc về giá trị
sự sống và nhân phẩm, có hoài bão, có tâm huyết và tài năng, muốn xây dựng một sự nghiệp tinh thần cao quý, nhưng lại bị gánh nặng áo cơm, hoàn cảnh
xã hội ngột ngạt làm cho “chết mòn”, phải sống như “một kẻ
vô ích, một người thừa”
+ Nam Cao phê phán sâu sắc xã hội ngột ngạt, phi nhân đạo, bóp nghẹt sự sống, tàn phá tâm hồn con người, đồng thời thể hiện niềm khao khát một lẽ sống lớn, khao khát một cuộc sống sâu sắc, có ích và thực sự có ý nghĩa, xứng đáng là cuộc sống con người
+ Tác phẩm tiêu biểu: Giăng sáng, Đời thừa, Những truyện không muốn viết, Mua nhà, Truyện tình, Quên điều độ, Cười, Nươc mắt,… và tiểu thuyết Sống mòn
- Đề tài người nông dân nghèo
+ Nam Cao viết về cuộc sống tối tăm, số phận bi thảm của người nông dân (Tác phẩm Chí Phèo, Lão Hạc, Dì Hảo, Lang Rận, Một bữa no, Một đám cưới, Mua danh, Điếu văn, Trẻ con không được ăn thịt chó, Tư cách mõ, Nửa đêm)
+ Nam Cao đã dựng lên một bức tranh chân thực về nông thôn Việt Nam nghèo đói, xơ xác trên con đường phá sản, bần
Trang 9Hoạt động 3:
- Em hãy nêu phong cách nghệ
thuật của nhà văn Nam Cao
- Sau khi học sinh trả lời, giáo
viên hệ thống lại và chốt vấn
đề
- Giáo viên phân tích diễn giảng
- Giáo viên chốt lại vấn đề của
toàn bài học: Nam Cao là nhà
văn hiện thực lớn, nhà nhân
đạo chủ nghĩa lớn Ông có
quan điểm nghệ thuật sâu sắc
tiến bộ, đạt được nhiều thành
tựu sâu sắc về đề tài người trí
thức nghèo và đề tài người
nông dân nghèo Nam Cao là
một nhà văn có phong cách
cùng, hết sức thê thảm vào những năm 1940- 1945 Ông thường chú ý đến những con người thấp cổ bé họng, những
số phận bi thảm Ông đặc biệt đi sâu vào tình cảnh số phận
những con người bị đày đọa vào cảnh nghèo đói, cùng đường, bị hắt hủi,lăng nhục một cách tàn nhẫn, bất công (Tác phẩm Chí Phèo, Một bữa no, Tư cách mõ, Lang rận, Nửa đêm,…)
+ Nam Cao kết án đanh thép cái
xã hội tàn bạo đã hủy diệt nhân tính của những con người vốn bản tính hiền lành Ông còn đi sâu vào nội tâm nhân vật để phát hiện và khẳng định nhân phẩm và bản chất lương thiện của họ, ngay cả khi họ bị xã hội vùi dập, cướp mất cả nhân hình, nhân tính ( Tác phẩm Chí
Phèo)
• Sau Cách mạng Tháng Tám:
Sau Cách mạng, Nam Cao là cây bút tiêu biểu của văn học giai đoạn kháng chiến chống Pháp với các tác phẩm tiêu biểu: Nhật kí ở rừng (1948), truyện ngắn Đôi mắt (1948), tập kí sự Chuyện biên giới (1950)
- Nam cao luôn hướng tới thế giới nội tâm của con người
- Nam Cao có biệt tài trong việc
Trang 10nghệ thuật độc đáo.
- Giáo viên đọc nhận xét của Hà
Minh Đức về tác giả Nam Cao:
“Nam Cao đến thẳng với nhân
vật và người đọc bằng một tấm
lòng Tấm lòng ấy được nuôi
dưỡng và lớn lên từ những
cảnh đời nghèo khổ Hình ảnh
bà mẹ già ngồi trủng trẳng nhai
cơm nguội mỗi buổi chiều,
những đứa em thiếu ăn thiếu
mặc quây quần trong cảnh đời
vất vả, những người hàng xóm
giàu tình thương mà lại nhiều
bất hạnh, một mái rạ, một
mảnh vườn xơ xác sau những
trận bão, khuôn mặt xanh xao
của những người phụ nữ chịu
đựng và thương chồng… tất cả
những hình ảnh đó luôn luôn
gắn bó, ám ảnh, day dứt và
theo suốt cuộc đời tác giả cho
dù có những tháng năm xa
cách sống giữa cảnh đời nhộn
nhịp đua chen Một nhà văn
nghèo và ham viết sự thực, một
thầy giáo tiểu học… Nam Cao
vẫn là mình, và tấm lòng ấy
trước sau vẫn thủy chung, trọn
vẹn trước sức xô đẩy từ nhiều
phía của cuộc đời Trên trang
sách đó là lòng tin cậy và
thương yêu con người nghèo
khổ, bất hạnh, là những ước
mong da diết một cuộc sống tốt
đẹp và công bằng hơn Chủ
nghĩa hiện thực của Nam Cao
diễn tả và phân tích tâm lý nhân vật
Nam Cao tỏ ra đặc biệt sắc sảo trong việc phân tích và diễn tả những trạng thái, những quá trình tâm lí phức tạp, những hiện tượng lưỡng tính dở say dở tỉnh, dở khóc dở cười, mấp mé ranh giới giữa thiện với ác, giữa con người với con vật,…
- Nam Cao thường viết về những cái nhỏ nhặt, xoàng xĩnh, quen thuộc, thậm chí tầm thường trong đời sống hằng ngày nhưng lại có ý nghĩa xã hội, triết lý sâu sắc về con người, về cuộc sống
và nghệ thuật
- Giọng văn Nam Cao: buồn thương chua chat, dửng dưng lạnh lùng mà đầy thương cảm, đằm thắm yêu thương,…
giả và những đóng góp của tác giả đối với văn học Việt Nam
Nam Cao là nhà văn hiện thực lớn, nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn Sáng tác của ông đã vượt qua những thử thách khắc nghiệt của thời gian Tác phẩm của ông bộc lộ ý nghĩa hiện thực sâu sắc, tư tưởng nhân đạo cao cả và vẻ đẹp nghệ thuật điêu luyện, độc đáo Ông có nhiều đóng góp quan trọng đối với
Trang 11lớn lên, phát triển ra từ nguồn
mạch đó nên nó mang những
đặc điểm và phẩm chất riêng
đáng quý”
(Hà Minh Đức- Lời giới thiệu
Nam Cao tác phẩm)
- Giáo viên bình giảng nhận xét
của Hà Minh Đức
việc hoàn thiện truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam trên quá trình hiện đại hóa ở nửa đầu thế
kỉ XX
Yêu cầu nắm vững và ghi nhớ những kiến thức sau:
- Tiểu sử và con người của nhà văn Nam Cao
- Sự nghiệp văn học của nhà văn Nam Cao
- Xem lại những kiến thức đã học
- Xem phần ghi nhớ sách giáo khoa trang 142
- Chuẩn bị bài mới: Phong cách ngôn ngữ báo chí (tiếp theo)