Giáo án "câu cá mùa thu"

- Nắm được nghệ thuật miêu tả của tác giả.Thấy được tài năng thơ Nôm Nguyễn Khuyến với bút pháp nghệ thuật tả cảnh, tả tình, nghệ thuật gieo vần, sử dụng từ ngữ.. a Điểm nhìn để cảm nhận

Ngày soạn : 25 /8/2013

Tiết 6

Bài dạy: CÂU CÁ MÙA THU ( Thu Điếu)

Nguyễn Khuyến

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Giúp HS:

- Cảm nhận được vẻ đẹp của cảnh thu điển hình cho mùa thu làng cảnh Việt Nam vùng đồng bằng Bắc Bộ

- Vẻ đẹp tâm hồn thi nhân: Tấm lòng yêu thiên nhiên, quê hương đất nước, tâm trạng thời thế

- Nắm được nghệ thuật miêu tả của tác giả.Thấy được tài năng thơ Nôm Nguyễn Khuyến với bút pháp nghệ thuật tả cảnh, tả tình, nghệ thuật gieo vần, sử dụng từ ngữ

-Từ đó có thái độ trân trọng và yêu quí nhà nho yêu nướ, khơi dậy sự gắn bó quê hương

của HS

II.CHUẨN BỊ:

1/ Chuẩn bị của GV:

- SGK, SGV Thiết kế bài học Tư liệu tham khảo

- Kết hợp các phương pháp dạy học: Đàm thoại, nêu vấn đề, bình giảng, thảo luận Sử

dụng SGK

2/ Chuẩn bị của HS:

Đọc kĩ bài học Soạn bài theo hướng dẫn.Tìm đọc thêm tư liệu về Nguyễn Khuyến

III.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1.Ổn định tổ chức :

2.Kiểm tra bài cũ : Đọc thuộc lòng 4 câu thơ đầu của bài thơ Tự tình và phân tích tâm trạng nhà thơ trong hai câu thực? 5’

3 Giảng bài mới:

TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY T

G

7

’

HĐ1: Tìm hiểu tiểu

dẫn.

GV cho HS đọc phần

tiểu dẫn trong SGK

GV tóm tắt vài nét

chính về Tác giả

GV diễn giảng về cuộc

đời của NK

GV bổ sung: Đọc SGK

về tác giả

HĐ1: HS đọc SGK

phần tiểu dẫn

Nghe GV diễn giảng ghi vào vở

I.Đọc - hiểu khái quát:

1/ Tác giả:

Sinh 1835, mất 1909

Quê làng Yên Đổ, Bình Lục, Hà Nam

Gia đình nghèo

Thông minh, hiếu học: Thuở nhỏ tên

là Nguyễn Thắng  sau đổi Nguyễn Khuyến (Khuyến khích việc học hành)

Thành đạt trong học vấn: Thi đỗ cả 3

kỳ thi Hương, Hội, Đình Được trọng dụng và bổ nhiều chức quan

5

’

Nêu đề tài và thời điểm

sáng tác của chùm thơ

thu của NK?

GV cho HS đọc diễn

cảm bài thơ Hướng dẫn

cảm nhận chung về bài

thơ

HĐ2: Đọc, hiểu chi tiết

GV cho HS tìm hiểu

nội dung của bài thơ

Có 2 cách tìm hiểu nội

dung chi tiết bài thơ

Phân tích theo bố cục

thơ Đường’ Tìm hiểu

theo nội dung cảm xúc

GV hướng dẫn theo

cách 2

Diểm nhìn cảnh thu

của tác giả có gì đặc

sắc? Từ điểm nhìn ấy,

nhà thơ đã bao quát

cảnh thu như thế nào?

Những từ ngữ nào,

hình ảnh nào gợi lên

được nét riêng của cảnh

sắc mùa thu? Hãy cho

biết đó là cảnh thu ở

miền quê nào?

GV bổ sung: Cái thú vị

của bài thơ ở các điệu

xanh Có màu vàng

HS suy nghĩ trả lời

câu hỏi.

Mùa thu là đề tài quen thuộc trong thơ ca từ xưa đến nay

NK cũng viết về mùa thu Chùm thơ thu thuộc loại tả cảnh hay nhất: Thu vịnh, thu điếu Thu

HĐ2:

HS suy nghĩ trả lời

HS tìm trong SGK nêu dẫn chứng cụ thể từng nội dung

Điểm nhìn để cảm nhận cảnh thu được đón nhận từ gần đến cao xa rồi từ cao xa trở lại gần

HS tiếp tục suy nghĩ trả lời

Màu sắc: Nước trong veo; sóng biếc; trời xanh ngắt…

Đường nét chuyển động: Sóng hơi gợn tí; lá vàng khẽ đưa vèo; tầng mây lơ lửng chiếc thuyền

lớn

Ong xin từ chức lúc TD Pháp bình định xong VN  Một thái độ đúng đắn, một hành động dũng cảm

Sau khi từ quan, ông về quê ở ẩn, làm thơ

Cuộc đời ông là một tấm gương sáng

về ý chí, nghị lực, về lòng yêu nước.

2/ Tác phẩm:

- Mùa thu-> đề tài quen thuộc trong thơ ca từ xưa đến nay

Mùa thu được nhiều nhà thơ viết đến: Nguyễn Du, Tản Đà, Tương Phố, Lưu Trọng Lư…

NK cũng viết về mùa thu Chùm thơ thu thuộc loại tả cảnh hay nhất Xuân

Diệu nhận định: “NK nổi tiếng nhất

trong văn học là nhờ thơ Nôm mà trong thơ Nôm nức danh nhất là ba bài thơ mùa thu”.

- Bài thơ Câu cá mùa thu được viết lúc nhà thơ về ở ẩn

II Đọc - hiểu chi tiết:

1)Cảnh mùa thu trong “ Câu cá mùa thu”điển hình cho mùa thu làng cảnh VN.

a) Điểm nhìn để cảm nhận cảnh thu:

-

- Từ khung ao hẹp, không gian mùa thu, cảnh sắc mùa thu mở ra nhiều hướng sinh động

- Cảnh thu được đón nhận từ gần đến cao xa rồi từ cao xa trở lại gần

b) Bức tranh thiên nhiên trong “ Câu

cá mùa thu”

* Cảnh điển hình của mùa thu:

+ Không khí mùa thu được gợi lên từ

sự dịu nhẹ, thanh sơ của cảnh vật Màu sắc: Nước trong veo; sóng biếc; trời xanh ngắt…

+ Đường nét chuyển động: Sóng hơi gợn tí; lá vàng khẽ đưa vèo; tầng

’

đâm ngang, thuyền câu

bé tẻo teo, dáng người

như thu lại

Em có nhận xét gì về

không gian trong “ Câu

cá mùa thu” qua các

chuyển động, màu sắc,

hình ảnh, âm thanh?

GV bổ sung:

Không gian tĩnh lặng,

vắng người, vắng tiếng,

yên ắng tĩnh mịch của

cảnh vật

GV hướng dẫn tìm hiểu

tâm trạng của nhà thơ

”Câu cá mùa thu”

không chỉ đơn thuần là

tả cảnh mà thông qua

cảnh để nói tình.Vậy

cái tình thu ở đây là gì?

Nói chuyện câu cá

nhưng thực ra không

chú ý vào việc câu cá

mà chỉ là để đón nhận

trời thu, cảnh thu vào

cõi lòng

Trong bức tranh thu

xuất hiện nhiều gam

màu xanh gợi cảm giác

se lạnh, cái se lạnh đó

thấm vào tâm hồn nhà

thơ hay chính tâm hồn

lan toả ra cảnh vật?

GV bổ sung:

Cảm nhận tinh tế của

NK về cảnh sắc mùa

thu đồng bằng Bắc Bộ

và bộc lộ tâm trạng thời

thế của tác giả

GV chốt nội dung

chuyển sang ý 3

Nêu các thành công về

câu cũng bé tẻo teo

Nét riêng của làng

quê Bắc Bộ cái hồn dân dã được gợi lên trong bức tranh thu

ấy

HS suy nghĩ trả lời:

Không gian tĩnh lặng Vắng tiếng:

Ngõ trúc khách vắng teo

Các chuyển động rất nhẹ, rất khẽ không đủ tạo âm thanh: Sóng hơi gợn tí; mây lơ lửng; lá khẽ đưa

HS trả lời theo suy nghĩ cá nhân:

- Tâm hồn nhà thơ yên tĩnh, vắng lặng

- Không gian tĩnh lặng đem đến sự cảm nhận về nỗi cô quạnh, uẩn khúc trong tâm hồn nhà thơ

HS thảo luận nhóm,

mây lơ lửng

+ Hoà sắc tạo hình: Điệu xanh: xanh ao; xanh bờ; xanh sóng, màu vàng đâm ngang của chiếc lá mùa thu rơi;

ao thu nhỏ, chiếc thuyền câu cũng bé tẻo teo và dáng người cũng như thu lại

=> Tạo nét riêng của làng quê Bắc

Bộ cái hồn dân dã được gợi lên từ khung ao hẹp, từ cánh bèo, từ ngõ trúc…

* Cảnh đẹp nhưng tĩnh lặng và đượm buồn:

- Không gian tĩnh lặng Vắng tiếng: Ngõ trúc khách vắng teo

- Các chuyển động rất nhẹ, rất khẽ

không đủ tạo âm thanh: Sóng hơi

gợn tí; mây lơ lửng; lá khẽ đưa.

- Tiếng cá đớp mồi càng tăng sự yên

ắng, tĩnh mịch: Cá đâu đớp động.

Cái tĩnh bao trùm được gợi lên từ cái động rất nhỏ là tiếng cá đớp mồi

- 2/ Tâm trạng của nhà thơ:

-Tĩnh lặng của mùa thu đo được bởi

sự cảm nhận:

+ Độ trong veo của nước

+ Cái “hơi gợn tí” của sóng.

+ Độ rơi khẽ của lá

+ Tiếng cá đớp dưới chân bèo

-> Ngoại cảnh chuyển vào tâm cảnh:

sự tĩnh lặng tuyệt đối trong tâm tư của nhân vật trữ tình

->Cảm nhận về một nỗi cô quạnh, uẩn khúc trong tâm hồn nhà thơ

 Qua cách cảm nhận tinh tế đó thể hiện một tâm hồn thiết tha với thiên nhiên đất nước, một tấm lòng yêu nước thầm kín nhưng không kém phần sâu sắc

’

nghệ thuật của bài thơ?

Cách gieo vần của bài

thơ có gì đặc biệt? Cách

gieo vần ấy gợi cho ta

cảm giác gì về cảnh thu,

tình thu?

GV chốt nội dung

HĐ3: Củng cố.

GV cho HS tóm tắt lại

nội dung và nghệ thuật

bài thơ

Bài thơ có giá trị nội

dung hiện thực gì?

Ý nghĩa nội dung đó?

C3: Bài thơ có giá trị

nghệ thuật gì?

GV nhận xét chốt ý, bổ

sung

trả lời

Ngôn ngữ

Cách gieo vần

Nghệ thuật tiêu biểu phương Đông

HĐ3:

HS đọc phần ghi nhớ, trả lời nội dung câu hỏi

Giá trị nội dung

Giá trị nghệ thuật

3/ Nghệ thuật:

- - Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, tinh tế

- - Cách gieo vần “ eo” khó làm được

NK sử dụng rất tài tình.Góp phần diễn tả không gian vắng lặng thu nhỏ dần phù hợp với tâm trạng uẩn khúc của cá nhân

- - Tiêu biểu nghệ thuật Phương Đông: Lấy động nói tĩnh

Củng cố:

- * Về nội dung: Cảnh mang vẻ đẹp điển hình cho mùa thu làng cảnh VN Cảnh đẹp nhưng phảng phất buồn vừa phản ánh tình yêu thiên nhiên đất nước vừa cho thấy tâm sợ thời thề của tác giả

- Liên hệ “ Thu vịnh" Nhân hứng…

nghĩ ra lại thẹn với ông Đào

* Về nghệ thuật: Thơ thu NK có những nét vẽ hiện thực khác với thơ xưa: hình ảnh , từ ngữ đậm chất dân tộc

Cái hay của bài thơ là là dùng từ ngữ

để gợi cảnh và diễn tả tâm trạng

Dặn dò: Học bài Đọc thuộc thơ.

Soạn bài: Phân tích đề, lập dàn ý bài văn nghị luận Làm các bài tập luyện tập Nghiên cứu các ngữ liệu của bài học

RÚT KINH NGHIỆM :

………

………

………

………

………

………

………

………

………