Giáo án "Bài ca ngất ngưởng"

Ngày soạn : 8/9/2013Tiết 13 Bài dạy: BÀI CA NGẤT NGƯỞNG Nguyễn Công Trứ I.MỤC TIÊU BÀI HỌC: Hiểu được phong cách sống của Nguyễn Công trứ với tính cách một nhà nho và hiểu được vì sao

Ngày soạn : 8/9/2013

Tiết 13

Bài dạy: BÀI CA NGẤT NGƯỞNG

Nguyễn Công Trứ

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Hiểu được phong cách sống của Nguyễn Công trứ với tính cách một nhà nho và hiểu được vì sao có thể coi đó là sự thể hiện bản lĩnh cá nhân mang ý nghĩa tích cực

Hiểu đúng nghĩa của khái niệm “ ngất ngưởng” để không nhầm lẫn với lối sống lập dị của một số người hiện đại

Nắm được những tri thức về thể hát nói là thể thơ dân tộc bắt đầu phổ biến rộng rãi từ thế kỉ XIX

Từ đó có thái độ trân trọng và yêu quí nhà nho yêu nước, khơi dậy sự ý thức về cá nhân của HS

II CHUẨN BỊ:

1/ Chuẩn bị của GV:

SGK, SGV Thiết kế bài học Tư liệu tham khảo

Kết hợp các phương pháp dạy học: Đàm thoại, nêu vấn đề, bình giảng, thảo luận

Sử dụng SGK

2/ Chuẩn bị của HS:

Đọc kĩ bài học Soạn bài theo hướng dẫn.Tìm đọc thêm tư liệu về Nguyễn Công Trứ

III.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1.Ổn định tổ chức :

2.Kiểm tra bài cũ : Đọc thuộc lòng 4 câu thơ đầu của bài thơ “ Vịnh khoa thi hương” và phân tích nội dung trong hai câu thực? 5’

3.Giảng bài mới:

TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY T

G Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

15

’

HĐ1: Hướng dẫn

tìm hiểu tiểu dẫn.

GV cho HS đọc

phần tiểu dẫn, nêu

vấn đề tìm hiểu

Nêu vài nét chính

về tác giả? Thơ văn

sáng tác?

GV bổ sung: Ong

HĐ1:

HS đọc phần tiểu dẫn Trả lời nội dung

Xuất thân trong một gia đình quan lại

Chí thú học hành nhưng thi cử lận đận- 42 tuổi mới đỗ

I Tìm hiểu tiểu dẫn:

1.Tác giả: (1778 - 1858)

Xuất thân trong một gia đình quan lại

Chí thú học hành nhưng thi cử lận đận- 42 tuổi mới đỗ trạng, đã làm tới chức Đại tướng, song có nhiều lúc bị giáng chức và làm lính

’

có công lập nên hai

huyện Kim Sơn và

Tiền Hải

Nêu xuất xứ về bài

thơ?

HĐ2: Hướng dẫn

đọc – hiểu bài thơ.

Cho HS đọc bài

thơ Đọc phần chú

thích Chia bố cục

Câu thơ mở đầu

bằng chữ Hán có ý

nghĩa gì?

Ý thức về tài năng,

thái độ sống của

nhà thơ được diễn

đạt qua hình ảnh,

từ ngữ nào? Điều

đó có ý nghĩa gì?

Em hãy giải thích

vì sao Nguyễn

Công Trứ biết rằng

làm quan là gò bó

mất tự do

( vào lồng) nhưng

vẫn ra làm quan?

GV chốt ý

Phần đầu tác giả

nhắc đến hình ảnh

con người trong

nhân thế dù trải

trạng, đã làm tới chức Đại tướng, song có nhiều lúc bị giáng chức và làm lính

Bài ca ngất ngưởng:

viết 1848 khi đã cáo quan là một trong

61 bài ca trù

HĐ2:

HS đọc bài thơ

Trảlời

Vũ trụ nội mạc phi phận sự Nhắc đến

vai trò của người kẻ

si đối với đời

HS suy nghĩ trả lời

Với hàng loạt những từ Hán Việt:

Thủ khoa, tham tán, tổng đốc, đại tướng… Ý thức của nhà thơ về tài năng

và thái độ sống: đã

là con người phải biết vươn lên, vượt qua các ràng buộc của cuộc sống

HS trả lời

NCT là nhà nho yêu

Nổi tiếng là người yêu nước thương dân, có nhiều công lao trong việc bảo vệ đất nước và xây dựng đất nước

2.Thơ văn :

50 bài thơ, 1 bài phú, 60 bài ca trù

Tất cả đều viết bằng chữ Nôm, ngoài ra còn một số bài khác viết bằng chữ Hán

3 Xuất xứ: Bài ca ngất ngưởng:

viết 1848 khi đã cáo quan là một trong 61 bài ca trù

Ca trù: là thơ tự do kết hợp thơ song thất lục bát

Nhan đề: Chỉ độ cao  bộc lộ sự thách thức ngạo nghễ khi ý thức

về cá nhân

II Đọc- hiểu chi tiết:

1 Tài năng và địa vị nhà thơ :

a Câu thơ chữ Hán mở đầu :

Vũ trụ nội mạc phi phận sự 

nhắc đến vai tro của người kẻ si đối với đời

=> Bản lĩnh của nhà thơ khi khẳng định trách nhiệm của mình

b Năm câu thơ tiếp:

* Ý thức của nhà thơ về tài năng

và thái độ sống: đã là con người phải biết vươn lên, vượt qua các ràng buộc của cuộc sống

* “ Ong Hi Văn tài bộ đã vào

lồng” Coi việc làm quan như trói

buộc giam hãm vào lồng nhưng

đó là vị trí để nhà nho thực hiện trách nhiệm với đời

* Với hàng loạt những từ Hán Việt: Thủ khoa, Tham tán, Tổng

qua vinh quang

hay lận đận đều

phải tự khẳng định

mình là mình,

phải sống có bản

lĩnh.

HĐ3: Củng cố.

GV hướng dẫn HS

củng cố nội dung

Nhấn mạnh các nội

dung cơ bản

nước, sống có lí tưởng “ trí quân trạch dân” thực hiện nghĩa vụ đối với dân với nước

HĐ3:

HS nắm lại toàn bộ nội dung

Đọc phần ghi nhớ

đốc, Đại tướng…  Những chức vị quan trọng, cao quý mà Nguyễn Công Trứ đã trải qua Ông cảm thấy rất tự hào về mình

vì tất cả những điều đó ông đã đạt được trong cuộc đời mình

 Nguyễn Công Trứ không chỉ

là người có tài mà còn là người

có ý chí, hiểu rất rõ về mình

Củng cố:

Nguyễn Công Trứ là một nhà thơ tiêu biểu vủa văn học Việt nam ở thế ki XIX Một nhà thơ có cách sống cao quí Tác phẩm của ông

là những bài học lớn về cách sống : sống có ý thức, sống biết vươn lên, sống phái biết biến ước mơ thành hiện thực

Cho HS đọc ghi nhớ

Chốt lại nội dung cơ bản

Dặn dò: Học bài Đọc thuộc thơ.

Soạn bài: Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát

RÚT KINH NGHIỆM :

………

………

………

………

………

………

………

Ngày soạn : 8/9/2013

Tiết 14

Bài dạy: Đọc văn: BÀI CA NGẤT NGƯỞNG

Nguyễn Công Trứ

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC:

- Kiến thức: Con người Nguyễn Công Trứ thể hiện trong hình ảnh “ông ngất ngưởng”, tiêu biểu cho mẫu người tài tử ở hậu kì văn học trung đại Việt Nam Phong cách sống, thái độ sống của tác giả Đặc điểm của thể hát nói

- Kĩ năng: Phân tích thơ hát nói theo đặc trưng thể loại

- Giáo dục: có thái độ trân trọng và yêu quí nhà nho yêu nước, khơi dậy sự ý thức về cá nhân của HS

II CHUẨN BỊ:

1/ Chuẩn bị của GV:

SGK, SGV Chuẩn kiến thức kĩ năng Thiết kế bài học Tư liệu tham khảo

Kết hợp các phương pháp dạy học: Đàm thoại, nêu vấn đề, bình giảng, thảo

luận Sử dụng SGK

2/ Chuẩn bị của HS:

Đọc kĩ bài học Soạn bài theo hướng dẫn.Tìm đọc thêm tư liệu về Nguyễn Công Trứ

III.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1.Ổn định tổ chức :

2.Kiểm tra bài cũ : Không

3.Giảng bài mới:

TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY T

G Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cần đạt

2

0

’

HĐ 1: Hướng dẫn

đọc hiểu văn bản.

Cho HS đọc tiếp

đoạn 2 GV hướng

dẫn tìm hiểu

Sử dụng câu thơ chữ

Hán mở đầu đoạn 2

có ý nghĩa gì?

Tác giả vẽ chân

dung của mình khi

về hưu như thế nào?

Lối sống có gì khác

với đời thường?

GV định hướng,

chốt ý

HĐ 1:

HS trả lời

Đô môn giải tổ chi niên.

Tác giả lại nhắc đến vai trò của con người và kẻ sĩ trong cuộc sống đời thường

HS trả lời

Một con người cưỡi bò nhưng lại tìm đến những nơi phong cảnh hữu tình “mây trắng”,

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Ngất ngưởng trên hành trình hoạn lộ:

2.Ngất ngưỡng khi cáo quan về hưu:

a/ Cũng mở đầu bằng một câu chữ Hán

Đô môn giải tổ chi niên.

Tác giả lại nhắc đến vai trò của con người và kẻ sĩ trong cuộc sống đời thường

b/Tác giả tự vẽ chân dung của mình:

* “Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng”

Một con người cưỡi bò gợi hình

0

’

NCT tự kể về mình

Vì sao ông cho mình

ngất ngưởng? Ông

đánh giá sự ngất

ngưởng của mình

như thế nào?

GV bổ sung, định

hướng

Nó có ý nghĩa tích

cực vì thể hiện bản

lĩnh cá nhân nhất là

trong xã hội Nho

giáo đề cao lễ

nghĩa, thủ tiêu cá

nhân.

Trong bài từ ngất

ngưởng được sử

dụng mấy lần? Hãy

xác định nghĩa sử

dụng của nó?

chùa chiền và vẫn đem theo “một đôi dì”

không quan tâm đến được mất, không bận lòng vì

sự khen chê, có khi hành lạc :cô đầu, con hát, uống rượu, không Tiên không Phật là con người không vướng tục

HS suy nghĩ trả lời

Tổng kết cuộc đời:

Trách nhiệm- đạo nghĩa vua tôi giữ vẹn và thực hiện xuất sắc Do vậy ông buông lời ngông ngạo thách thức: Trong triều ai ngất ngưởng như ông

Năm lần từ “ngất

ngưởng “được nhắc Nhà thơ muốn khẳng định tính cách: ngạo nghễ, không khuất

ảnh của trẻ thơ thôn quê

 Phải chăng nhà thơ muốn nói đến cuộc sống vô tư, thanh thản Cưỡi bò nhưng lại tìm đến những nơi phong cảnh hữu tình “mây trắng”, đi chùa chiền và vẫn đem theo các cô hầu gái

 Sống theo ý thích không quan tâm đến sự đàm tiếu của dư luận

* Một phẩm chất vươn lên lên thói tục:

- Đánh giá tổng quát về mình  không quan tâm đến được mất, không bận lòng vì sự khen chê, có khi hành lạc, cô đầu, con hát, uống rượu

- Không muốn sống cao siêu như Tiên như Phật, cũng không phải là

kẻ phàm tục tầm thường Ông muốn là một người tự nhiên

 Bậc tài tử phong lưu, không ngần ngại khẳng định cá tính của mình.

3 Khẳng định cái tôi cá nhân :

-Tổng kết cuộc đời:

+ Chẳng Trái Nhạc cũng phường Hàn Phú – Công danh sự nghiệp nổi tiếng

+ Trách nhiệm - đạo nghĩa vua tôi giữ vẹn và thực hiện xuất sắc

- Do vậy ông buông lời ngông

ngạo thách thức: Trong triều ai

ngất ngưởng như ông  Nhân

cách khí phách con người

Một người giàu năng lực, dám sống cho mình, bỏ qua sự gò bó của lễ giáo, theo đuổi cái tâm tự nhiên

4.Ngất ngưởng :

’

HĐ3: Củng cố.

GV hướng dẫn HS

củng cố nội dung

Nhấn mạnh các nội

dung cơ bản

Cho HS đọc ghi

nhớ

Chốt lại nội dung cơ

bản

phục của ông trước những thử thách lớn của cuộc đời

HĐ3:

HS nắm lại toàn bộ nội dung

Đọc phần ghi nhớ

Năm lần từ “ngất ngưởng “được

nhắc lại.Nhà thơ muốn khẳng định tính cách: ngạo nghễ, không khuất phục của ông trước những thử thách lớn của cuộc đời Và dù

ở bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải biết vươn lên

 Phải dung hoà được cả bổn phận và quyền lợi, phục vụ và hưởng thụ thì mới là kẻ dám ngất ngưởng nhất trên đời.Trên cơ sở

đó thấy rõ vẻ đẹp nhân cách của NCT: một con người giàu năng lực, dám sống cho mình bỏ qua

sự gò bó của lễ giáo, theo đuổi cái tâm tự nhiên.

Củng cố:

Nguyễn Công Trứ là một nhà thơ tiêu biểu vủa văn học Việt Nam ở thế kỉ XIX Một nhà thơ có cách sống cao quí Tác phẩm của ông là những bài học lớn về cách sống : sống có ý thức, sống biết vươn lên, sống phái biết biến ước mơ thành hiện thực

Dặn dò: Học bài Đọc thuộc thơ.

Soạn bài: Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát

RÚT KINH NGHIỆM :

………

………

………

………

………

………