Mục tiêu bài học: giúp học sinh: - Cảm nhận được vẻ đẹp cảnh thu đặc trưng cho đồng bằng Bắc Bộ, Việt Nam.. - Cảm nhận đựơc vẻ đẹp tâm hồn thi nhân: yêu thiên nhiên, quê hương đất nước v
Trang 1CÂU CÁ MÙA THU
Nguyễn Khuyến
A Mục tiêu bài học: giúp học sinh:
- Cảm nhận được vẻ đẹp cảnh thu đặc trưng cho đồng bằng Bắc Bộ, Việt Nam
- Cảm nhận đựơc vẻ đẹp tâm hồn thi nhân: yêu thiên nhiên, quê hương đất nước
và tâm trạng thời thế
- Thấy được tài năng thơ nôm Nguyễn Khuyến :Tả cảnh ngụ tình
B Phương pháp thực hiện:
- Quy nạp, phân tích theo nội dung cảm xúc Cảnh thu & tình thu
- Tích hợp so sánh 2 bài thơ còn lại trong chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến
C Các bước tiến hành:
1.Ổn định tổ chức lớp
2 Kiểm tra bài cũ: Tâm trạng của Hồ Xuân Hương qua bài Tự Tình II?
3.Bài mới:
Hoạt động của thầy
và trò
Hoạt động 1:
- Hs đọc tiểu dẫn và trả
lời câu hỏi:
Trình bày những nét
chính về tác giả
Nguyễn Khuyến và tài
năng văn chương?
Nội dung cần đạt
I Giới thiệu chung.
1 Cuộc đời : (1835 - 1909)
- Quê: Yên Đổ – Bình Lục – Hà Nam
- Tên thuở nhỏ:Thắng
-Thi nhiều lần không đỗ đổi: Khuyến
Trang 2Hoạt động 2:
Hs đọc bài thơ: diễn
cảm
Hoạt động 3:
- So sánh điểm nhìn
của tác giả trong bài
thơ này với 2 bài thơ
thu kia?
- Tác giả đã nhìn thấy
gì?
- đỗ 3 kì: Tam nguyên Yên Đổ
- Cốt cách thanh cao, yêu nước thương dân
-1884 ông cáo quan về ở ẩn để giữ mình trong sạch
2 Sáng tác :
- Cả chữ Hán & chữ Nôm.( 800 bài ) -ND: phản ánh cuộc sống thuần hậu, chất phát của người dân lao động.Thể hiện ty quê hương đất nước,
gđ, bạn bè
- Nhà thơ của làng cảnh Việt Nam
- Phong cách trữ tình, trào phúng nhẹ nhàng thâm thuý
- 3 bài thơ thu: Viết khi ở ẩn nơi quê nhà
3 Đọc.
II Tìm hiểu bài thơ:
1 Cảnh thu
- Điểm nhìn: (Ngược lại Thu Vịnh)
+ Từ gần đến cao xa rồi từ cao xa trở laị gần
Thuyền -> ao-> Bầu trời-> Ngõ trúc-> ao thu
+ Cảnh vật dần dần mở ra nhiều hướng sinh động, cụ thể
- Cảnh thu được cảm nhận:
+ Khí thu: lạnh lẽo, vắng vẻ
Trang 3Nhận xét về cảnh thu?
Hoạt động 4: Thảo
luận nhóm:
- Việc khắc hoạ bức
tranh thu đẹp đó tác
giả biểu lộ tấm lòng?
- Suy nghĩ về hành
động “câu cá” mục
đích là gì?
- Câu cuối hiểu thế
nào?
Nhận xét tâm trạng
tác giả? (giải thích vì
+ Sắc thu: Tràn ngập màu xanh: sóng biếc, trời xanh ngắt, xanh tre…
Nổi bật màu vàng lá rụng.( một chiếc lá lìa cành ) + Âm thanh:: khẽ khàng:
Sóng hơi gợn tí
Lá khẽ đưa Mây lơ lửng trôi Tiếng cá đớp mồi (đâu đó)
Cảnh vật chuyển động rất khẽ, nhẹ, không đủ tạo ra âm thanh càng làm cho bức tranh thu yên ả, tĩnh mịch hơn + Con người: vắng teo
=> Cảnh thu được gợi lên bằng 1 vài phác hoạ đường nét, màu sắc, điểm vào đó 1 vài âm thanh: bức tranh thu đẹp, thanh sơ, tĩnh lặng đặc trưng làng cảnh đồng bằng BB Bứa tranh thu “ điển hình hơn cả cho mùa thu của làng cảnh Việt Nam ”
2
Tình thu
- Gắn bó tha thiết với quê hương, làng cảnh
(Không có 1 mà đến 3 bài đề tài thu…)
- Một tấm lòng yêu nước, yêu thiên nhiên, con người sâu sắc
- Nói chuyện câu cá, miêu tả cảnh thu nhưng thực chất là mượn cảnh tả tình Mục đích chính tiêu sâù, giết thời gian
- Câu cuối: Cá đâu đớp động: - Đâu có(-)
Trang 4sao tác giả buồn)?
HĐ5: TK
- Đặc sắc nghệ thuật
của bài thơ này được
biểu hiện ở những
điểm nào?
Khác trước: Thu gắn
liền với hình ảnh ước
lệ: sen tàn, cúc nở,
rừng phong, lá ngô
đồng rụng…
- Đâu đó(+)
=> Không gian tĩnh lặng đem đến sự cảm nhận về nỗi
cô đơn, uẩn khúc trong tâm hồn thi nhân
Nỗi buồn thường trực thẩm thấu từ tâm hồn nhà thơ đến cảnh vật Ngoại cảnh và tâm cảnh thống nhất làm một
Một tâm hồn gắn bó tha thiết với thiên nhiên- đất nước Yêu nước thầm kín nhưng không kém phần sâu sắc
3 Nghệ thuật:
+ Ngôn ngữ giản dị, gần gũi, tinh tế
+ Gieo vần “eo” - tài tình
+ “tử vận”, oái oăm -> thần tình
+ Không gian vắng lặng, thu nhỏ dần phù hợp với tâm trạng đầy uẩn khúc của tác giả
- Đặc sắc nghệ thuật Phương Đông + Lấy động tả tĩnh
+ Dùng điểm tả diện…
III Tổng kết
- Điển hình cho mùa thu làng cảnh Việt Nam: Đẹp, buồn, mang tình yêu thiên nhiên đất nước và tâm sự thời thế của tác giả
- Bài thơ mang đậm chất dân tộc, hiện thực
IV Hướng dẫn học bài:
- Học thuộc bài thơ, phân tích dựa trên cơ sở so sánh với 2 bài thơ thu của Nguyễn Khuyến
Trang 5- Chuẩn bị tiết làm văn phân tích đề, lập dàn ý bài văn
nghị luận