MÙA THU QUA THI CA VIỆT NAM

Ai đã từng đi qua phố vắng dưới ánh nắng chiều thu khi lá vàng bay bay khắp trời rồi lác-đác rơi qua mái đầu và rớt xuống đất, mới cảm thấy được cái đẹp tuyệt vời của mùa thu,mới rung cả

MÙA THU QUA THI CA VIỆT NAM _

Dương Viết Điền

Ai đã từng đọc bài thơ nỗi tiếng " Chansons D'automne " của thi- sĩ lừng danh Pháp-quốc Paul Verlaine đều cảm thấy lòng mình bồi-hồi và xúc-động Không xúc-động sao đựơc khi nhà thơ đa-tình này đã rung cảm hồn mình thành những dòng thơ bất-hủ sau đây để nức-nở về tình thu bên bờ sông Seine tuyệt đẹp năm nào:

" Les sanglots longs

Des violons

De l'automne

Blessent mon coeur

D'une langueur monotone

Tout suffocant

Et blême, quand

Sonne l'heures

Je me souviens

Des jours anciens

Et je pleure

Et je m'en vais

Au vent mauvais

Qui m'emporte

Decà delà

Pareil à la

Feuille morte "

" Tiếng đàn ai đó lê-thê

Vĩ- cầm réo-rắt ê-chề lòng đau

Bơ-vơ chuông đổ đồng-hồ

Lòng như héo-hắt thu tàn năm xưa

Bao kỷ-niệm, theo gió đưa

Cuốn theo lệ đổ chưa vừa xót-xa

Bao năm lữ thứ xa nhà

Giang-hồ phiêu-bạt lá vàng tả-tơi "

(Lãng-Du )

Thật vậy, mùa thu là mùa của tình yêu, mùa của lá vàng rơi rụng Mùa thu là mùa của những cặp tình nhân dìu nhau đi dưới nắng thu để thưởng thức bầu không khí mát mẻ trong lành,rồi trao cho nhau những nụ hôn nồng cháy để rồi cùng nhau nhìn lá vàng rơi, rơi mãi tận cuối chân trời

Mùa thu là mùa các thi-nhân đi tìm những vần thơ để sáng-tác thành những tuyệt-phẩm bất-hủ nghìn năm

Ai đã từng đi qua phố vắng dưới ánh nắng chiều thu khi lá vàng bay bay khắp trời rồi lác-đác rơi qua mái đầu và rớt xuống đất, mới cảm thấy được cái đẹp tuyệt vời của mùa thu,mới rung cảm theo nhịp của lá vàng đang rơi,rung cảm theo những tia nắng thu dịu hiền vươn mãi đến tận chân trời xa thăm-thẳm Nói đến mùa thu là nói đến mùa của lá vàng baybay, mùa của lá vàng rơi rơi, mùa của lá vàng khô rụng khắp mọi nẽo đường " Thu đi cho lá vàng bay, lá rơi cho đám cưới về

" Ta hãy nghe các thi-nhân Việt-nam nói về lá vàng rơi mỗi độ thu về qua những dòng thơ trữ tình sau đây

Hình ảnh nỗi bật nhất về lá rụng giữa mùa thu là hình ảnh trong hai câu thơ sau đây của thi-sĩ Tản- Ðà :

" Trận gió thu-phong rụng lá vàng

Lá bay hàng xóm lá bay sang "

Nhưng hình ảnh trữ tình và lãng-mạng nhất là hình ảnh con nai vàng ngơ-ngác giưã rừng thu qua bài " Tiếng Thu " của Lưu Trọng Lư với những câu thơ năm chữ nghe thật êm-đềm như khúc nhạc tình thu trong rừng vắng :

" Em không nghe rừng thu

Lá thu kêu xào-xạc

Con nai vàng ngơ-ngác

Ðạp trên lá vàng khô "

Không phải chỉ có Tản Ðà hay Lưu Trọng Lư mơí nói đến lá vàng khi mùa thu tới; hầu hết các thi- nhân Việt-nam đều ca ngợi cái đẹp của mùa thu bằng cách diễn tả hình ảnh của lá vàng rơi giữa trời thu Sau đây là những dòng thơ diễn tả về lá vàng mùa thu của một số thi- nhân Việt-nam :

" Sắc trời trôi nhạt dưới khe

Chim đi, lá rụng, cành nghe lạnh-lùng "

(Huy-Cận)

" Rặng liễu đìu-hiu đứng chịu tang,

Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng

Ðây mùa thu tới mùa thu tới

Với aó mơ phai dệt lá vàng "

(Xuân-Diệu )

" Ao thu lạnh-lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo-teo

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo "

(Nguyễn Khuyến)

" Ai đâu trở lại mùa thu trước

Nhặt lấy cho tôi những lá vàng "

(Chế lan Viên)

" Chẳng được như hoa vướng gót nàng

Cõi lòng man-mác giá như sương!

Ta về nhặt lấy hoa thu rụng

Ðặng giữ bên lòng nỗi nhớ thương "

(Thái Can)

" Gió vàng hiu-hắt cảnh tiêu-sơ

Lẻ-tẻ bên trời bóng nhạn thưa

Giếng ngọc sen tàn bông hết thắm

Rừng phong lá rụng tiếng như mưa "

(Ngô chi Lan)

" Ðêm thu khắc lậu canh tàn

Gió cây trút lá trăng ngàn ngậm sương "

(Nguyên-Du)

Ngoài lá vàng rơi là biểu-tượng của mùa thu, ta còn phải đề cập đến ánh trăng thu huyền-ảo.Nói đến mùa thu mà không đề-cập đến ánh trăng thu mờ-ảo sau áng mây trời giữa đêm khuya thanh-vắng làmột sự thiếu sót lớn lao đối với mùa thu

Không phải đêm thu nào ánh trăng cũng vằng-vặc giữa trời trong khi lá vàng rơi nhè nhẹ giữa đêm khuya cô-tịch mà trái lại, có những đêm thu trăng buồn ảo-nảo gió heo may thổi về làm cho lòng người cảm thấy u-buồn man-mác trước cái lạnh không làm tê-buốt con tim như mùa đông, nhưng lắm lúc làm cho hồn ta bâng-khuâng giá rét, làm cho hồn ta nhung- nhớ lạnh-lùng

Nếu thi-sĩ Thượng Quan- Nghi đời Ðường bên Trung-Quốc đã diễn-tả cái đẹp của ánh trăng thu qua hai câu thơ:

Thuyền táo đã phong thu "

(Chi-Ðiền dịch)

Thì tại Việt-Nam, rất nhiều nhà thơ đã tốn không biết bao nhiêu mực và giấy để diễn-tả chị Hằng giữa đêm thu huyền-diệu Thật vậy nếu bài " Tiếng thu " của Lưu trọng Lư không đề cập đến ánh trăng mờ thì tòan bài thơ mất đi rất nhiều ý-nghĩa về mùa thu :

Dưới trăng mờ thổn-thức "

Riêng nhà thơ Xuân-Diệu đã nhân-cách hóa ánh trăng thu khiến những dòng thơ trở thành bất tử:

Ðã vắng người sang những chuyến đò "

Tuy-nhiên nói đến trăng nhất là ánh trăng thu mà không nói đến thi-sĩ Hàn Mặc Tử là một sự thiếu sót vô cùng trọng đại

Ta hãy nghe Hàn Măïc Tử nói về trăng thu qua những câu thơ bảy chữ với lối nhân-cách hóa làm cho ta có cảm tưởng như người đẹp Hằng -Nga đang rón-rén dời gót ngọc vào nhà ai giữa đêm thu trăng sáng :

Gió thu lọt cửa cọ mài chăn "

hay là :

Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe "

Ngoài Lưu trọng Lư, Hàn mặc Tử, Xuân-Diệu ra , ta cũng thấy rất nhiều nhà thơ nói về ánh trăng thu Sau đây là một số bài thơ của một vài thi-nhân đãu ca-tụng ánh trăng thu qua những dòng thơ đủ các thể loại :

(Nguyễn-Bính)

( Nguyễn -Khuyến)

( Tản-Ðà)

Ðặng trần Côn (Ðoàn thị Ðiểm địch)

" Vi lô san-sát heo may

( Nguyễn-Du )

( Nguyễn- Du)

( Ôn như Hầu )

Nếu mùa thu có lá vàng rơi rụng, có trăng thu huyền ảo thì cũng có nắng thu nhẹ lướt trên đồi Nắng mùa thu không gay-gắt rực lửa như mùa hạtrái lại rất mát diụ trong lành, nhất là những lúc trời xanh mây trắng nắng hồng Ði dươiù nắng thu người ta thấy tâm-hồn rất thoải mái lâng-lâng ,nhất là những lúc trờiø chiều nhạt nắng có lá vàng bay bay rồi rụng khắp phố -phường Nhiều cặp tình nhân thích đi dưới nắng thu để thưởng thức cái vẻ đẹp của mùa thu, nhặt những lá vàng rơi rồi nhìn những hàng cây khẳng-khiu chỉ còn những cành trụi lá dọc hai bên đại-lộ lúc chiều tà

Ai cũng biết rằng các thi- nhân khi nói về mùa thu thường không quên đề-cập đến nắng thu Nhà thơ Chế lan Viên đã làm cho ta ngạc-nhiên khi viết mấy câu thơ liên-quan đến nắng thu như sau:

Nắng hồng choàng ấp dãy bàng cao "

Nhưng ngạc-nhiên hơn nữa là hai câu thơ đầy nhạc tính của nhà thơ Bích-Khê sau đây làm cho ta cảm thấy thích thú khi đọc lên vì nghe như một giai-điệu tuyệt vời :

Vàng rơi! Vàng rơi! Thu mênh-mông "

Dĩ-nhiên, mỗi nhà thơ diễn-tả vẻ nắng thu một cách khác nhau, nhưng hầu hết đều ca-ngợi nắng thu như là hình ảnh tuyệt đẹp giữa gió chiều

Nhà thơ Xuân-Diệu cũng nói về nắng thu với hai câu thơ thất-ngôn đầy lưu luyến trữ-tình :

Nắng nhỏ bâng-khuâng chiều lỡ thi "

Nhưng nếu ai đã đọc mấy câu thơ sau đây của nhà thơ Trúc-Ly đều cảm thấy hồn mình xao-xuyến bâng -khuâng :

Mùa thu tha-thiết nắng hoe thềm "

Ngòai ra ta còn thấy rất nhiều nhà thơ khác cũng đã nói về nắng thu với những dòng thơ thật đẹp

và thật buồn :

Thê-lương thêm bận khúc ly-hòai "

hay là :

Nam-Trân Nguyễn học Sỹ

Nếu những hình ảnh đẹp của mùa thu là lá vàng rơi,là ánh trăng thu giữa đêm khuya thanh-vắng,

và nắng chiều thu trong buổi hòang-hôn, thì hình ảnh buồn nhất của mùa thu là mưa thu Chính những giọt mưa thu đã làm cho lòng người lạnh-lẽo,u-buồn, làm cho lòng người hoang vắng sầu thương, bơ-vơ giữa thế-giới mưa rơi buồn-bã

Trước cảnh mưa thu ảm-đạm ở ngòai bệnh-viện, nhạc-sĩ tài ba Ðặng thế Phong đã xúc-động rồi sáng tác ngay bản nhạc " Giọt mưa thu " trước khi vĩnh-biệt trần-gian để lại cho đời những giọt

lệ thu sầu thương nức-nở, những giọt lệ tình ai-oán lâm-ly : " Ngòai hiên giọt mưa thu thánh-thót rơi Trời lắng u-buồn mây hắt-hiu ngừng trôi.Nghe gió thỏang mơ-hồ trong mưa thu ai khóc ai than hờ "

Bởi vậy nói đến mưa thu là nói đến một trong những cảnh vật buồn-bã nhất của trần thế Ðọc mấy câu thơ sau đây của Bà Huyện Thanh Quan, ta thấy cảnh mưa thu thật là tiêu-điều buồn-bã:

Trắng xóa tràng -giang phẳng-lặng tờ "

Hay hai câu thơ sau đây của nhà thơ Xuân-Diệu cũng cho ta thấy cảnh lặng lẽ u-buồn :

" Gió thầm, mây lặng , dáng thu xa Mới tạnh mưa trưa chiều đã tà "

Tuy-nhiên nếu trăng thu,nắng thu, mưa thu ,là những đề tài bất-hủ cho các văn thi-sĩ,nhạc-sĩ lấy

đó để sáng-tác thì sương thu là một đề tài không kém quan-trọng để các thi-nhân dệt thành thơ Vào những lúc trời sáng tinh-sương, ai đã từng ra sau vườn,đều trông thấy nhưnõg giọt sương đọng trên cành cây,ngọn cỏ giống như những hạt kim-cương lóng lánh đẹp tuyệt vời Cho đến ngày hôm nay,rất nhiều người Việt-nam đã thuộc lòng đọan văn của nhà văn Thanh-Tịnh tả về cảnh sương thu : " Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và đầy gió lạnh, mẹ tôi âu-yếm nắm tay tôi,dẫn tôi đi trên con đường làng dài và hẹp." Một nhà thơ nỗi tiếng như sóng cồn một thời vang bóng đã ca-ngợi sương thu qua bài thơ " Sương rơi " Ðó là thi-sĩ Nguyễn-Vỹ với bài thơ hai chữ đã để lại cho đời một tác-phẩm bất-hủ về sương thu.:

Dương-liễu Trong lòng Gió mưa

Lạnh-lùng Từng giọt Từng giọt

Trong lòng Trên nấm Lá rơi,

Vết thương ! Nguyễn-Vỹ

Như đã được trình bày ở trên,mùa thu là mùa có lá vàng rơi lác-đác,có trăng thu mờ aỏ giữa đêm buồn,có những giọt mưa rơi thánh-thót thật lâm-ly Ðã thế, nhiều lúc ánh nắng chiều thu làm cho người lữ-hành thêm cô-độc bâng-khuâng,luôn luôn cảm thấy như xa vắng lạc-lòai, như biệt-ly hiu-quạnh.Vì thế mà nhiều người đã cho rằng ,

mùa thu là mùa của biệt-ly,của xa cách nên tình thu thường nức-nở nghẹn-ngào Mùa thu là mùa nhớ nhung từ đó và cũng là nhớ từ đây Thế nên nói đến mùa thu là nói đến biệt-ly nhung-nhớ,là nói đến ngăn-cách xa nhau,là nói đến chia-ly buồn-bã và lắm lúc nói đến vĩnh-biệt ngàn đời để rồi " nghìn-trùng xa cách người đã đi rồi, còn gì đâu nữa mà khóc với cười "

Sau đây, ta hãy nghe các thi-nhân Việt-nam nói về sự biệt-ly,sự nhung-nhớ cũng như những nỗi u-buồn giữa mùa thu :

" Mây vẫn từng không chim bay đi

(Xuân-Diệu )

Hay những dòng thơ lục-bát đầy vẻ âm-u,tiêu-điều của Huy-Cận;

Nhân-gian e cũng tiêu-điều dưới kia "

Hoặc những câu thơ đầy nhung-nhớ quằn-quại giữa mùa thu:

(Chế lan Viên)

Hay hình ảnh xa vắng biệt-ly của người chinh-phu trong lòng người cô-phụ :

(Lưu trọng Lư)

Hoặc là những câu thơ đầy nỗi nhớ-thương của thi-nhân :

(Thái-Can)

Nhưng sự biệt-ly đớn đau nhất hay nỗi nhớ-nhung quằn-quại triền-miên cũng như sự khổ đau cay đắng suốt đời mà ta có thể thấy được là những dòng thơ nức-nở lệ nhòa

của nữ thi- sĩ T.T.KH, một nhà thơ đã sáng tác nên những bài thơ bất-hủ ngàn năm và đã trở thành huyền thọai trong thi-ca Việt-nam Ta hãy nghe nhà thơ T.T.KH nức-nở những điệp-khúc tình thu sau đây :

Em đã câm lời có còn đâu !."

hay là :

"Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời

Vẫn giấu trong tim một bóng người "

Tóm lại qua thi-ca Việt-nam, ta thấy hầu hết các thi- nhân nước Việt đều nói đến mùa thu, ca ngợi mùa thu vì mùa thu có những đêm trăng mờ ảo, có những lá vàng rơi tuyệt đẹp, có những giọt mưa thu thánh thót rơi thật lâm-ly,bi-thảm vv Và cũng vì mùa thu là mùa của ngăn-cách ,của ly-biệt,là mùa của nức-nở nghẹn-ngào nên các thi-nhân Việt-nam không ai mà không xúc-động khi thấy mùa thu đến Vì vậy ,qua thi-ca Việt-nam,ta thấy nhiều nhà thơ đã để lại cho đời những bài thơ trữ-tình bất-hủ về mùa thu

[nguồn : Xứ Quảng.com]

MÙA HÈ QUA THI CA VIỆT NAM _

Dương Viết Điền

Ngõ trước vườn sau um những cỏ

Đàn ta, ta gãy khúc Nam nghe.”

Đọc bài thơ trên, chắc ai cũng nghĩ rằng thi-sĩ Nguyễn-Khuyến đã tả cảnh mùa hè thật độc-đáo Chỉ có tám câu thôi nhưng khi đọc lên, ta có cảm tưởng như cái nóng của mùa hè đang hiện ra trước mắt Nóng như nung người, nóng ghê-gớm Đã thế trời lại đứng gió Không một ngọn gió

dù rất nhẹ khiến mọi người đều mơ-ước một ngọn gió nồm thổi qua, đem sự mát-mẻ đến cho xóm làng lúc trời vừa vào hạ

Thật vậy, nói đến mùa hè là nói đến mùa nóng nhất trong bốn mùa Vẫn biết rằng mỗi lần hè về, hoa phượng đỏ nở đầy khắp đại-lộ trong thành –phố làm cho cảnh phố-phường trở nêm đẹp-đẻ

và nên-thơ Nhưng cho dù cảnh có đẹp bao nhiêu chăng nữa, với những cành hoa phượng màu máu rơi khắp phố-phường, cái nóng gay-gắt của mùa hè vẫn làm cho con người lắm lúc thờ-ơ với cảnh đẹp thiên-nhiên ấy Trước cơn nóng oi-bức của mùa hạ, ai nấy cũng đều cảm thấy nóng nảy bực-bội mỗi khi nhìn trời nắng chang-chang Ấy thế mà vẫn có môt số người thích mùa hè,

đó là học-trò Sau những tháng ngày cặm-cụi đèn sách miệt-mài ở ghế nhà trường, giờ đây là lúc nghỉ hè giả-từ thầy cô để về quê vui đùa thoả-thích Đoàn trai non tha-hồ thả diều, tắm sông suốt

90 ngày ở quê nhà yêu-dấu :

Xuân-Tâm

Dĩ-nhiên đám học-trò thích là được nghỉ ba tháng trời chứ thực ra chẳng thích gì mùa hè cả Vì

ai cũng biết rằng mùa hè là mùa nóng nực thường xuyên Nhất là ban ngày, đi đâu cũng thấy nóng nảy Mồ hôi thường đổ ra như tắm Nhất là trưa hè oi-bức, lại gặp lúc trời đứng gió Trời nóng nực đến nỗi trên đường đi, ta thấy nhiều người phải núp dưới bóng cây để tránh nắng Trước cái nắng như thiêu như đốt của mùa hè ở xứ Huế, nhà thơ Nam-Trân đã diễn tả lại một cách rõ-ràng qua bài thơ “Huế, ngày hè” :

Thỉnh-thoảng giơ tay bẻ

Nhuộm đỏ góc sông Hương ”

Chính vì đi đâu cũng nắng ,đứng đâu cũng nóng nên tất cả mọi sinh vật trên trái đất đều tìm nơi bóng mát để tạm “dung-thân” qua mấy tháng trời mùa hạ Chính vì trời nắng như thiêu như đốt khiến nhiều lúc ta cảm thấy như nóng quá đến “ứa máu thôi” May nhờ bóng của cây dừa che chút nắng để khách qua đường lau mồ-hôi Ta hãy nghe nhà thơ Trần vấn Lệ diễn tả cái nắng của mùa hè quá nóng đến nỗi “nước mắt hình như đang bốc hơi.” :

Trần vấn Lệ

Và cũng vì trời quá nóng bức, đứng gió, nên đàn trâu ở đồng ruộng quê ta đã nhanh chân xuống dầm dưới nước trong vũng bóng dưới gốc cây đa già, để tránh cái nắng rực lửa của mùa hè ở miền thôn-dã Ta hãy nghe đọan thơ sau đây của thi-sĩ Bàng bá Lân diễn tả cảnh đàn trâu đầm mình dưới nước thật nên thơ:

Gà gáy rong thôn những tiếng dài.”

Và cũng những vần thơ nói về khí trời oi- ả của mùa hè, ta thấy nhiều thi- nhân mỗi người diễn

tả một cách khác nhau qua những dòng thơ lục bát, thất-ngôn bát cú, ngũ-ngôn cổ-phong vv…Ta hãy nghe bài thơ ngũ-ngôn “Mùa hạ” sau đây của thi-sĩ Nguyễn-Khuyến diễn-tả về sự nóng–nực của mùa hè:

Biếng nhấp năm canh chầy

Gà đà sớm dục-dã.”

Riêng nhà thơ Đông-Hồ, ông ta cũng nói về sự oi-bức của mùa hạ qua những dòng thơ bảy chữ sau đây:

(Bốn cái hôn)

Như đã đề cập ở trên, mùa hè trời nắng chang-chang,nắng như thiêu hư đốt Khí trời oi-bức khiến cơn nóng mùa hạ như nung người Mồ hôi nhiều lúc ra như tắm Ấy thế mà trời lại đứng gió nữa khiến cảnh vật càng ngày càng oi-ả, nóng bức Không một ngọn gió nồm làm cho mọi sinh vật như nghẹt thở, khắc–khoải Thời-gian như ngừng lại.Trái đất hầu như nứt nẻ, khô cằn Mọi sinh vật trên trái đất đang ước mơ một cơn gió nồm bay về để làm cho cái nóng mùa hè dịu bớt đi Nhà thơ Bàng bá Lân diễn tả những ý-nghĩa trên qua mấy dòng thơ lục-bát sau :

(Cổng làng)

hay là :

Nhạc ngưạ đường xa lắc tiếng đồng

(Trưa hè)

Và nếu lúc trời đang nóng–nực như rực lửa,lại có một cơn gió nồm thổi về,mọi người đều cảm thấy mát rượi vui tươi như bao năm trời nắng hạn, bây giờ lại gặp mưa rào khiến cây cối tốt tươi, đua nhau đâm chồi nẩy lộc.Chỉ một ngọn gió nồm bay về lúc trời hè đang đứng gió, mọi người đều cảm thấy mình như đang được hồi-sinh nhờ một luồng dưỡng khí của trời đất,mây nước Vì thế khi thấy cơn gió nồm xuất hiện, ai ai cũng bon-chen để tìm cách hóng mát, ngõ hầu làm dịu bớt sự nóng-nực trong cơ-thể Ta hãy nghe nhà thơ Nam-Trân diễn-tả cái nóng về đêm lúc cơn gió nồm xuất hiện qua những dòng thơ ngũ-ngôn sau đây :