Mục tiêu cần đạt Cảm nhận được vẻ đẹp của cảnh thu điển hình cho mùa thu Việt Nam vùng đồng bằng Bắc Bộ và vẻ đẹp tâm hồn của thi nhân; thấy được nghệ thuật tả cảnh và sử dụng từ ngữ của
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 11 TUẦN 02 - TIẾT 07: CÂU CÁ MÙA THU
(Thu điếu) Nguyễn Khuyến
I Mục tiêu cần đạt
Cảm nhận được vẻ đẹp của cảnh thu điển hình cho mùa thu Việt Nam vùng đồng bằng Bắc Bộ và vẻ đẹp tâm hồn của thi nhân; thấy được nghệ thuật tả cảnh và sử dụng từ ngữ của Nguyễn Khuyến
Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho Hs (tài liệu, tr 53); giáo dục bảo vệ môi trường sống cho Hs (tài liệu, tr 32)
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
- SGK, SGV, Chuẩn kiến thức, Sách tham khảo,…
- SGK, Tập Ngữ Văn, Tập rèn luyện Ngữ Văn, Giấy nháp,…
III Tổ chức hoạt động dạy và học
Kiểm tra:
Đặc sắc về giá trị nghệ thuật và nhân văn trong bài Tự tình (Bài II) của Hồ Xuân Hương?
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
- Giới thiệu khái quát về nhà thơ
Nguyễn Khuyến?
- Đọc thuộc lòng bài thơ?
- Nêu đề tài, xuất xứ, thể loại của bài
thơ?
- Từ ngữ nào trong hai câu đề đặc sắc?
tại sao?
- Khái quát nội dung hai câu đề?
- Màu sắc, đường nét, chuyển động
được thể hiện trong hai câu thực như
thế nào? Có tác dụng gì?
- Gắn với Tiểu dẫn, chúng ta nên hiểu
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Nguyễn Khuyến (1835-1909) quê ở Bình Lục,
Hà Nam Là người tài nag8, có cốt cách thanh cao,
có tấm lòng yêu nước thương dân, từng bày tỏ thái
độ kiên quyết không hợp tác với chính quyền thực dân Pháp
- Đóng góp nổi bật: mảng thơ Nôm, thơ viết về làng quê, thơ trào phúng
2 Tác phẩm
- Đề tài: mùa thu
- Xuất xứ: nằm trong chùm ba bài thơ thu của
Nguyễn Khuyến, chùm thơ được đánh giá là nức
Trang 2như thế nào về tâm trạng của tác giả
gửi sau dáng bay của lá?(PTL, tr 32)
- Phân tích từ ngữ trong hai câu luận?
Bức tranh thu được miêu tả như thế
nào?
- Hai câu luận ẩn chứa những nỗi niềm
tâm sự kín đáo, sâu thẳm gì của một
nhà nho vốn có cốt cách thâm trầm?
(Tâm trạng thời thế được gửi gắm sâu
xa và kín đáo qua hai câu luận như thế
nào?)(Nhà thơ gửi gắm vào màu sắc
xanh ngắt của bầu trời kia những suy
tư chìm đắm miên man Mặt nước, tầng
mây lơ lửng và sắc trời mở ra không
gian cho bài thơ phải chăng cũng đồng
thời ẩn chứa nỗi niềm tâm sự liệu có
chút gì lửng lơ về thời cuộc? Chọn con
đường ở ẩn để giữ trọn thân danh, giữ
lấy cái cao khiết phải chăng đã thật
đúng, hay chỉ là để chạy làng? Nguyễn
Khuyến tự thấy mình lẻ loi và cô đơn,
vắng teo trước thời cuộc rộn ràng.)
- Hai câu kết gợi cho em ấn tượng gì?
(Sự tĩnh lặng vô cùng của không gian)
- Phân tích đặc sắc nghệ thuật trong hai
câu kết?(Lấy động tả tĩnh => Biểu hiện
mối u hoài tĩnh lặng ghê gớm trong cõi
lòng người câu cá Đi câu mà cái chí
không để ở việc câu Đi câu để ngẩng
mặt suy tư trước trời xanh xa vời vợi,
để thấy cái vèo trông của thế sự ruổi
qua Đi câu mà ngồi bó gối bất động
trong lòng thuyền, … Nguyễn Khuyến
không phải là bậc ẩn sĩ đợi thời Câu cá
với ông là để câu cái thanh, cái trong,
cái lắng, cái tĩnh, cái nhàn cho cõi tâm
hồn (mà dường như không thể, bởi
nhàn trước hoàn cảnh thực tại dường
danh nhất của thơ Nôm Nguyễn Khuyến.
- Thể loại: thơ trữ tình (Thất ngôn bát cú Đường luật)
II Đọc- hiểu văn bản
1 Hai câu đề
- Từ láy tạo hình, gợi cảm- lạnh lẽo, tẻo teo; tính
từ và các từ chỉ mức độ- trong veo, bé, tẻo teo; vần
eo.
- Giới thiệu mùa thu với hai hình ảnh vừa đối lập vừa cân đối, hài hòa; bộc lộ rung cảm của tâm hồn thi sĩ trước cảnh đẹp mùa thu
2.Hai câu thực
- Màu sắc- sóng biếc, lá vàng; đường nét, chuyển động- hơi gợn tí, khẽ đưa vèo.
- Tiếp tục nét vẽ về mùa thu với hình ảnh sóng biếc gợn thành hình, lá vàng rơi thành tiếng, gợi vẻ tĩnh lặng của mùa thu
3 Hai câu luận
- Từ ngữ lơ lửng, xanh ngắt, quanh co, vắng teo.
- Không gian của bức tranh thu được mở rộng cả
về chiều cao và chiều sâu với nét đặc trưng của cảnh thu đồng bằng Bắc Bộ thanh, cao, trong, nhẹ,
…
4 Hai câu kết
- Thủ pháp nghệ thuật dùng cái động để nói cái
tĩnh, từ đâu.
- Hình ảnh của người câu cá trong không gian thu tĩnh lặng và tâm trạng u buồn trước thời thế
III Tổng kết
- Cảnh mang vẻ đẹp điển hình cho mùa thu làng
cảnh Việt Nam Cảnh đẹp nhưng phảng phất buồn, vừa phản ánh tình yêu thiên nhiên đất nước vừa cho thấy tâm sự thời thế của tác giả
Trang 3như là một điều gì bất nhẫn) Câu cá là
để truy cầu một không gian sống
sạch.)
- Khái quát giá trị nội dung và nghệ
thuật của bài thơ?
- Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, có khả năng diễn đạt những biểu hiện rất tinh tế của sự vật, những uẩn khúc thầm kín rất khó giãi bày của tâm trạng
Đặc biệt là vần eo rất khó làm thơ đã được tác giả
sử dụng góp phần diễn tả một không gian vắng lặng, thu nhỏ dần, phù hợp với tâm trạng đầy uẩn khúc cá nhân
IV Củng cố hướng dẫn học sinh tự học ở nhà
1 Củng cố
Qua bài thơ, em có cảm nhận như thế nào về tấm lòng của tác giả đối với thiên nhiên, đất
nước? (Một tâm hồn gắn bó tha thiết với thiên nhiên đất nước, một tấm lòng yêu nước thầm kín
và không kém phần sâu sắc.(SGV, tr 25))
2 Hướng dẫn
- Luyện tập bài 1, SGK, tr 22.(Tham khảo SBT, tr 16)
- Phân tích đề và lập dàn ý cho đề 1, 2, SGK, tr 23