Nghị quyết đã quán triệt cần tập trung đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động của người học, chuyển từ phương pháp dạy học chủ yếu truyền đạt nội dung tri
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài:
Năm học 2017 - 2018 ngành Giáo dục Quan Sơn thực hiện nghị quyết số 08-NQ/HU ngày 20/9/2017 của ban thường vụ Huyện ủy về “Đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo huyện Quan Sơn đến năm 2020” Năm học tiếp tục đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá trong các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh trên tinh
thần Nghị quyết 29 - NQ/TW của Bộ giáo dục và đào tạo về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” và đề án“ Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo miền núi Thanh Hóa, giai đoạn 2013- 2020”
Nghị quyết đã quán triệt cần tập trung đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy
học, phát huy tính tích cực, chủ động của người học, chuyển từ phương pháp dạy học chủ yếu truyền đạt nội dung tri thức một chiều và kiểm tra, đánh giá khả năng tái hiện tri thức, sang cách dạy và vận dụng kiến thức, rèn kĩ năng, hình thành năng lực người học, chú trọng năng lực vận dụng kiến thức vào tình huống thực tiễn cuộc sống Tăng cường giáo dục kỹ năng sống, nhân cách, truyền thống văn hóa dân tộc Thực hiện mục tiêu đào tạo phát triển toàn diện; sản phẩm đào tạo là những công dân có đạo đức, trách nhiệm, tôn trọng pháp luật, có ý chí, khát vọng vươn lên, có kỹ năng, khả năng thích ứng với cuộc sống
Với môn Ngữ văn, trong chương trình giáo dục phổ thông là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, luôn hướng đến giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh Khi học môn Ngữ văn sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập các môn khác và ngược lại Từ đó giúp học sinh có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng vận dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn Để thực hiện điều này yêu cầu người giáo viên phải linh hoạt trong tổ chức dạy học theo
hướng “tích hợp, liên môn” một cách khéo léo để kiến thức môn Ngữ văn khi
kết hợp với các môn học khác không trở nên thô kệch, nhàm chán mà giúp các
em luôn thấy được cái “chân - thiện – mĩ” để hoàn thiện mình hơn Đây chính là
lý do chọn đề tài: Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy bài Chiếc lá cuối cùng (Ngữ văn 8, tập 1), để nghiên cứu và thực nghiệm trong quá trình giảng
dạy của bản thân tôi
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy Chiếc lá cuối cùng (Ngữ văn 8, tập 1) là nhằm phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo trong học tập và phát
triển năng lực vận dụng kiến thức liên môn vào học môn Ngữ Văn của học sinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy Chiếc lá cuối cùng (Ngữ văn 8, tập 1) tổng kết quá trình tự học, tự bồi dưỡng của bản thân về dạy học
tích hợp trong môn Ngữ văn lớp 8 ở trường PTDT Bán trú THCS Sơn Điện
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Tiếp cận học sinh; tiếp cận tác phẩm
Trang 2- Nghiên cứu tài liệu; thực nghiệm.
- Phân tích; đối chiếu; tổng hợp
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Dạy học tích hợp liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, tăng cường sự vận dụng kiến thức giữa các môn học khác nhau vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Vì vậy tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Văn, trước tiên xuất phát từ ý tưởng: làm thế nào để dạy – học Văn thêm hứng thú? Làm thế nào để học sinh tiếp cận tác phẩm một cách chủ động, hiệu quả? Làm thế nào để học sinh có thể vận dụng mọi hiểu biết của mình để giải quyết một vấn đề khoa học và có hiệu quả tốt nhất? Làm thế nào để học sinh có thể thấy được trong Văn có văn hóa, Lịch sử, Địa lí, Âm nhạc và hội họa; có tư tưởng, có giá trị thẩm mỹ Làm thế nào để một tác phẩm mãi sống, mãi lung linh tỏa sáng, thấm nhuần vào tâm hồn mỗi học sinh, để các em không chỉ hiểu mà còn biết sống đẹp, sống cần lao động là vấn đề đặt ra với mỗi giáo viên dạy Ngữ văn
2.2 Thực trạng của vấn đề.
Việc vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một vấn đề không phải là câu chuyện hoàn toàn mới Nó đã được nhắc đến và được giáo viên thực hiện lâu nay Nhưng vấn đề dặt ra ở đây là làm sao để đại bộ phận giáo viên và tất cả học sinh cùng hưởng ứng, cùng làm Nhưng chúng ta cần chọn lựa nội dung, chủ
đề tích hợp giữa các môn học sao cho phù hợp, tránh sự sai lệch sẽ làm mất đi giá trị của môn học
Đề tài: Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy bài Chiếc lá cuối cùng
(Ngữ văn 8, tập 1) là một trong những kinh nghiệm mà bản tôi đã đúc kết trong
quá trình giảng dạy của mình, và là một vấn đề hữu dụng trong công tác dạy -học mới Bởi vấn đề đặt ra trong văn bản này là giáo dục học sinh cần sống có trách nhiệm với bản thân và có tinh thần tương thân, tương ái, tình yêu thương con người, tình bạn trong sáng và cách chia sẻ, đối xử với những người có cuộc sống bất hạnh trong xã hội
2.3 Biện pháp và cách tổ chức thực hiện:
2.3.1 Biện pháp tiến hành:
- Hình thức:
+ Thực nghiệm SKKN trên lớp 8A, trường PTDT Bán trú THCS Sơn Điện
+ Dạy theo phương pháp chung ở lớp 8B, trường PTDT Bán trú THCS Sơn Điện để đối chiếu
- Bài dạy: Tiết 33+34: Văn bản: Chiếc lá cuối cùng.
2.3.2 Cách tổ chức thực hiện:
Bước 1: Giáo viên xây dựng kế hoạch thiết kế bài học, tư liệu liên quan,
thiết bị tương ứng, dự kiến quy trình, kết quả
Trang 3Bước 2: Giao nhiệm vụ cụ thể cho học sinh: Sưu tầm, vận dụng kiến thức
các môn học Địa lí, Âm nhạc, Giáo dục công dân, Mĩ thuật… báo cáo kết quả (có thể sưu tầm cá nhân, trao đổi, thu thập thông tin theo nhóm)
Bước 3: Thực nghiệm (thực hiện tiết dạy trên lớp 8A)
Bước 4: Trao đổi, thảo luận góp ý thông qua sinh hoạt chuyên môn của
nhóm Văn, tổ Khoa học xã hội
Bước 5: Rút kinh nghiệm.
2.3.3 Minh hoạ bài dạy:
Tiết 33+34: Văn bản: Chiếc lá cuối cùng.
1 Mục tiêu bài học:
* Kiến thức:
- Giúp học sinh khám phá những nét cơ bản về nghệ thuật truyện ngắn của nhà văn Mỹ O - Hen - ri; rung động trước cái hay, cái đẹp và lòng cảm thông của tác giả đối với những nỗi bất hạnh của con người
- Thấy được cách viết nhẹ nhàng, cách kể chuyện hấp dẫn từ việc tạo tình huống truyện
- Tích hợp bộ môn Địa lí, Giáo dục công dân, Âm Nhạc, Mĩ thuật
* Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng phân tích văn bản tự sự qua thể loại truyện ngắn và diễn
biến tâm lý nhân vật
* Tư tưởng:
Qua bài học, giáo dục học sinh cần sống có trách nhiệm với bản thân và
có tinh thần tương thân, tương ái, tình yêu thương con người, tình bạn trong sáng những người có cuộc sống bất hạnh trong xã hội
*Phát triển năng lực học sinh:
Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực thưởng thức văn học
2 Chuẩn bị đồ dùng:
- Tài liệu, giáo án
- Máy chiếu, máy tính, loa
- Hình ảnh tuyên truyền về tình yêu thương, tinh thần tương thân, tương ái
Trang 4
3 Hoạt động dạy và học.
Ổn định lớp
Giới thiệu bài bài mới
Bằng kiến thức đã học ở môn Địa lí 7 và kết hợp các hình ảnh trên máy chiếu em hãy giới thiệu một vài nét về đất nước Mỹ
Bản đồ nước Mĩ Thủ đô Washington
Thành phố NewYork với tượng Đảo Key West- Florida
nữ thần tự do
Giáo viên: Mỹ là một quốc gia rộng lớn, giàu có với nhiều phong cảnh
đẹp nên thơ như: Công viên Washington hoa lệ, thành phố NewYork với tượng
nữ thần tự do, vẻ đẹp thơ mộng ở đảo Key West- Florida Vì thế khi nhắc đến
nước Mỹ chắc hẳn không ai không một lần mơ ước được đặt chân đến chốn thiên đường này Nhưng có ai biết được bên cạnh công viên hoa lệ kia vẫn còn
có những cảnh đời bất hạnh của những con người nghèo khổ Điều này đã được nhà văn Ohen- ri tái hiện lại trong tác phẩm truyện Chiếc lá cuối cùng Và hôm nay cô trò ta sẽ tìm hiểu những cảnh đời đó qua: Văn bản Chiếc lá cuối cùng
Trang 5Hoạt động của GV- HS Nội dung cần đạt
Hoạt động 1:
? Theo dõi phần chú thích SGK kết hợp với
hiểu biết của mình em hãy trình bày vài nét về
nhà văn Ohen-ri
Chân dung nhà văn Ohen-ri
- Yêu cầu đọc : Chú ý phân biệt lời kể, tả của
tác giả với những câu đặt trong dấu ngoặc kép
+ Lời kể của Xiu về cái chết của cụ Bơmen
đọc giọng rưng rưng cảm động nghẹn ngào
- Lưu ý chú thích 1, 2, 3, 4, 6, 7
Hình ảnh cây thường xuân
- Gọi HS Tóm tắt nội dung đoạn trích
Cụ Bơ-men, Xiu và Giôn-xi là những họa sĩ
nghèo, sống ở trong một khu phố tồi tàn phía
I Giới thiệu tác giả - tác phẩm.
Chú thích (SGK)
II Đọc - tóm tắt văn bản.
1 Đọc - hiểu từ khó
2 Tóm tắt văn bản
Trang 6tây Oashinhtơn Mùa Đông lạnh giá Giôn- xi
mắc bệnh viêm phổi, cô tin chắc rằng khi
chiếc lá thường xuân cuối cùng rụng xuống cô
sẽ lìa đời Xiu nói điều này với cụ Bơ-men và
hai người rất lo lắng Mặc cho Xiu hết lòng
chăm sóc, Giôn-xi vẫn bướng bỉnh giữ ý nghĩ
kì quặc ấy Nhưng lạ thay, sau một đêm mưa
gió dữ dội, ngày sau nữa, chiếc lá vẫncòn đó
Điều này khiến Giôn- xi thoát khỏi ý nghĩ về
cái chết Xiu cho Giôn- xi biết chiếc lá cuối
cùng là bức tranh do cụ Bơ- men đã bí mật vẽ
trongmột đêm mưa gió để cứu Giôn- xi, trong
khi đó chính cụ chết vì bị bệnh viêm phổi
Hoạt động 2:
? Truyện gồm những nhân vật nào? Ai là nhân
vật chính?
- HS trả lời:
- GV chốt: Truyện gồm các nhân vật Xiu,
Giôn-xi, cụ Bơ-men Xiu và Giôn-xi được
nhắc đến suốt trong truyện, cụ Bơ-men chỉ
được nói đến ở giữa truyện, nhưng là nhân vật
quyết định giá trị của tác phẩm
? Hoàn cảnh của nhân vật Giôn-xi được giới
thiệu như thế nào? (công việc, nơi ở, tình trạng
sức khỏe của cô )
- HS trả lời:
- GV chốt: Giôn-xi là một họa sĩ nghèo, còn
trẻ Sống trong một căn hộ nhỏ thuê ở cạnh
công viên Oa-sinh-tơn cùng với người bạn là
Xiu Cô bị bệnh sưng phổi
?Tại sao Giôn –xi mở to cặp mắt thẫn thờ nhìn
tấm mành và thều thào ra lệnh : “kéo nó lên”?
- HS trả lời:
- GV chốt: Do tình trạng sức khỏe của cô yếu
ớt, gần như đã cạn kiệt, cô gắn cuộc đời mình
giống như chiếc lá cuối cùng kia Vì thế cô
muốn chị Xiu giúp mình để nhìn xem chiếc lá
cuối cùng bên cửa sổ đã rụng hay chưa
? Câu nói : “Đó là chiếc lá cuối cùng…hôm
nay nó sẽ rụng thôi và cùng lúc đó thì em sẽ
chết” Em hiểu gì về tình trạng tinh thần của
Giôn - xi qua câu nói trên?
-HS trả lời:
III Phân tích văn bản.
1 Diễn biến tâm trạng của Giôn – xi
- Nghề nghiệp: Là họa sĩ nghèo, còn trẻ
- Sống trong một căn hộ nhỏ thuê ở cạnh công viên Oa-sinh-tơn
- Giôn-xi mắc bệnh sưng phổi, tình trạng sức khỏe yếu ớt, gần như cạn kiệt
-> tuyệt vọng và không muốn sống
Trang 7-GV chốt: Cô tuyệt vọng và không muốn sống
? Điều này có đáng trách không? Tại sao?
- HS trả lời:
- GV chốt: Đáng trách vì cô không biết vươn
lên; nhưng cũng đáng thông cảm vì hoàn cảnh
cô quá nghèo
Tích hợp giáo dục Kĩ năng sống cho HS:
? Trong hoàn cảnh đó em cần phải làm gì?
- HS trả lời
- GV chốt - Giáo dục học sinh KNS: Chúng ta
cần phải có nghị lực, vượt lên hoàn cảnh khó
khăn để chiến thắng bản thân mình
GV: Trình chiếu một số hình ảnh minh họa về
nghị lực sống ở Việt Nam và trên thế giới
Hình minh họa nghị lực sống
Niềm hạnh phúc gia đình Nick
Trang 8? Nguyên nhân nào quyết định trạng thái hồi
sinh của Giôn – xi?
- HS trả lời:
- GV chốt: Từ chỗ chỉ mong đến cái chết,
không muốn ăn đến chỗ muốn xin tí cháo, chút
sữa pha ít rượu đỏ và muốn ngắm lại mình
trong gương, mơ ước vẽ được vịnh Na-plơ vì
sau một đêm mưa gió phủ phàng, chiếc lá cuối
cùng vẫn gan góc chống lại thiên nhiên khắc
nghiệt bám trụ trên cành; điều này trái ngược
hoàn toàn với nghị lực yếu đuối của cô
+ Giôn - xi vượt qua cái chết nhờ chiếc lá
mong manh chứa đựng một sức sống bền bỉ,
mãnh liệt
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật tác giả sử
dụng trong đoạn này?
- HS trả lời:
- GV chốt:
Hết tiết 33 => chuyển tiết 34
Chuyển ý:
? Mỗi lần phải đối diện với cây thường xuân,
tâm trạng của Xiu như thế nào? Vì sao Xiu lại
có tâm trạng như thế?
- HS trả lời:
- GV chốt: Xiu lo sợ vì nếu chiếc lá thường
xuân rụng thì cũng có nghĩa là Giôn-xi, người
bạn thân thiết của cô cũng sẽ chết
? Trong đoạn truyện, tình thương yêu của Xiu
đối với Giôn – xi được thể hiện như thế nào?
- HS trả lời: Thể hiện qua lời nói, cô gọi
Giôn-xi “ em thân yêu, thân yêu”; qua cử chỉ: nấu
cháo gà đút cho Giôn- xi ăn.
- GV nhận xét, chốt ý
? Vì sao Xiu lại có khuôn mặt hốc hác, tiều tụy
như vậy?
- HS trả lời: Phần vì phải thường xuyên thức
đêm để chăm sóc cho Giôn xi; phần lại lo lắng
cho Giôn-xi
? Qua những việc làm của Xiu chứng tỏ cô là
người như thế nào?
- HS trả lời:
- GV chốt ý: Xiu có trái tim nhân hậu, giàu
yêu thương và một tình bạn thủy chung, cao
-> Thay đổi: Sáng hôm sau, cô vẫn thấy chiếc lá thường xuân trên cành > nghị lực sống của
cô hồi sinh
=> Diễn biến tâm trạng nhân vật thay đổi; tình huống truyện bất ngờ -> Chủ đề đoạn trích
rõ ràng hơn
Hết tiết 33 => chuyển tiết 34
2 Tình thương của Xiu
- Xiu có trái tim nhân hậu, giàu yêu thương và một tình
Trang 9Tích hợp kiến thức môn Giáo dục công dân:
? Bằng kiến thức môn GDCD ở lớp 7, Bài 5:
Yêu thương con người; lớp 8, bài 15: Xây
dựng tình bạn trong sáng, lành mạnh Em có
suy nghĩ gì về sự quan tâm và tình thương yêu
giữa người với người trong cuộc sống?
- HS trả lời:
- GV chốt ý: Điều đó rất cần trong cuộc sống
của chúng ta
GV liên hệ, giáo dục Kĩ năng sống cho HS:
? Em đã từng sống, đối xử như thế nào với bạn
bè của mình? Nêu suy nghĩ của em về một tình
bạn đẹp?
- HS trả lời:
- GV nhận xét chốt ý
Tích hợp dọc kiến thức môn Ngữ văn.
? Em hãy tìm những câu ca dao, tục ngữ nói về
tình thương yêu giữa người với người?
- HS trả lời:
- Thương người như thể thương thân.
- Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ.
- Bầu ơi thương lấy bí cùng,
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.
- GV chốt ý => Chuyển ý.
? Đọc văn bản, em hiểu sự hồi sinh của
Giôn-xi là do đâu?
- HS trả lời: Do chiếc lá cụ Bơ-men vẽ giống
như thật
? Hoàn cảnh cụ Bơ-men được tác giả giới
thiệu như thế nào?
- HS trả lời:
- GV chốt: Bơmen là một hoạ sĩ già đã ngoài
60, râu xồm, kiếm ăn bằng nghề ngồi làm mẫu
cho các hoạ sĩ trẻ Cụ mơ ước vẽ được một
kiệt tác nhưng đã bốn chục năm nay vẫn chưa
thực hiện được, có lẽ vì vậy mà cụ uống rượu
nặng…
? Qua các chi tiết trên, em có nhận xét gì về cụ
Bơ-men?
-HS trả lời - GV chốt
? Sau khi nghe Xiu kể về bệnh tình của
Giôn-xi, cụ Bơ-men đã có hành động gì?
bạn thủy chung, cao đẹp
3 Cụ Bơ-men và kiệt tác Chiếc lá
* Cụ Bơ-men
- Tuổi: Ngoài 60
- Nghề: Họa sĩ nhưng chỉ chuyên làm mẫu vẽ cho các họa sĩ khác
- Mơ ước: Vẽ được một kiệt tác
-> Là người họa sĩ chân chính,
có ước mơ cao đẹp
Trang 10-HS trả lời: Sợ sệt ngó ra cửa sổ, nhìn cây
thường xuân, không nói năng gì
? Vì sao cụ lại có hành động như thế? Hành
động đó nói lên điều gì?
-HS trả lời: Nói lên lòng yêu thương, lo lắng
cho Giôn-xi Có lẽ trong thâm tâm cụ đang
nghĩ đến cách vẽ chiếc lá cuối cùng để cứu
sống Giôn-xi
? Qua đó, em thấy cụ Bơ-men là người như thế
nào? Có đức tính gì đáng quý?
- HS trả lời:
- GV chốt: Qua các chi tiết này cho ta thấy cụ
thật cao thượng, quên mình vì người khác, cứ
lẳng lặng mà làm, không hề cho Xiu biết ý
định của mình
? Theo em việc chiếc lá thường xuân còn đó
và cái chết của cụ Bơ-men có liên quan với
nhau không? Chi tiết nào cho thấy điều đó?
Kết cục sự việc ra sao?
- HS trả lời:
- GV chốt: Các sự việc liên quan với nhau
Chi tiết: Giày và áo cụ ướt sũng Một chiếc
đèn bão vẫn còn thắp sáng có màu xanh và
màu vàng trộn lẫn vài chiếc bút lông rơi rụng
với một chiếc thang đã bị lôi ra khỏi chỗ để
của nó Cụ chết vì bị nhiễm lạnh, sưng phổi
- GV: Trình chiếu tranh minh họa
Tranh minh họa cụ Bơ-men vẽ chiếc lá
trong đêm mưa tuyết
- Là người cao thượng, giàu đức hi sinh