MÔ - ĐUN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Các kĨ năng này bao gồm: • Sẵn sàng tìm hiểu các vấn đề tại địa phương, trường học và cộng đồng • Sẵn sàng nhìn nhận các khía cạnh xã hội, kinh tế, sinh thái của các vấn đề để tìm ra cá

MÔ - ĐUN 7: GIÁO DỤC CÔNG DÂN

GIỚI THIỆU

Xây dựng một tương lai bền vững cần đến nhiều kĨ năng công dân Các kĨ năng này bao gồm:

• Sẵn sàng tìm hiểu các vấn đề tại địa phương, trường học và cộng đồng

• Sẵn sàng nhìn nhận các khía cạnh xã hội, kinh tế, sinh thái của các vấn đề để tìm ra cách giải quyết

• Khả năng phân tích vấn đề và tham gia các hoạt động hướng tới một tương lai bền vững

Phát triển những kĩ năng trên là lĩnh vực chính của giáo dục công dân Quyền công dân dân chủ và tích cực chính là một trong những nét đặc trưng của một xã hội bền vững

Trong thực tế, tầm quan trọng của giáo dục công dân đã được nhấn mạnh trong nhiều công ước quốc tế:

Chúng tôi, với tư cách là những người đứng đầu nền giáo dục các quốc gia trên thế giới, đang hết sức nỗ lực để cải thiện các chương trình giảng dạy, nội dung sách giáo khoa, các tài liệu giáo dục khác và cả các công nghệ mới nhằm đào tạo ra những công dân biết quan tâm và có trách nhiệm, cam kết vì hòa bình, quyền con người, dân chủ và phát triển bền vững, cởi mở với các nền văn hóa khác, hiểu rõ giá trị của

tự do, tôn trọng nhân phẩm, sự khác biệt cũng như khả năng ngăn chặn các xung đột hoặc giải quyết chúng mà không cần dùng tới bạo lực

Một chương trình giáo dục thực sự về quyền công dân, với tầm nhìn quốc tế như thế, cần được đưa vào mọi cấp bậc giáo dục.

Nguồn: Tuyên ngôn và đề cương phối hợp hành động của UNESCO về giáo dục hòa bình, quyền con người và dân chủ, (UNESCO Declaration and Integrated Framework of Action on Education for Peace, Human Rights and Democracy)1995

Các quốc gia thành viên nên triển khai tại mọi cấp bậc giáo dục một chương trình đào tạo công dân tích cực Chương trình này sẽ giúp cho mỗi cá nhân có thể thu được kiến thức về phương thức vận hành và công việc của các cơ quan nhà nước, cho dù là ở cấp địa phương, quốc gia hay quốc tế; và có thể tham gia vào đời sống văn hóa của cộng đồng và những hoạt động quần chúng Ở bất cứ nơi nào, sự tham gia này sẽ tăng cường mối liên kết giữa giáo dục và hoạt động thực tiễn để cùng giải quyết các vấn đề ở mọi cấp độ: địa phương, quốc gia hay toàn cầu Sự tham gia của học sinh trong việc tổ chức học tập, nghiên cứu và tại nơi các em đang theo học cũng nên được coi như một yếu tố thiết yếu của giáo dục công dân và như một thành phần quan trọng trong giáo dục quốc tế.

Nguồn: UNESCO Recommendation concerning Education for International Understanding, Co-operation and Peace and Education relating to Human Rights and Fundamental Freedoms, 1974

135

Mô - đun này giới thiệu các cách thức học sinh phát triển kiến thức, kĩ năng và cam kết để trở thành công dân năng động và có hiểu biết Mô - đun này cũng tạo cơ hội để cân nhắc các phương pháp lồng ghép giáo dục công dân vì một tương lai PTBV vào chương trình giảng dạy

Có nhiều mối liên kết giữa mô - đun này và các mô - đun khác, đặc biệt là mô - đun 17 về cộng đồng bền vững với những ví dụ về các cách để gắn kết công dân vào những hoạt động địa phương vì một tương lai bền vững Mô - đun 27 về giải quyết vấn đề cộng đồng, cũng liên quan chặt chẽ với mô - đun này, cung cấp một quá trình gồm 8 bước về các hành động giáo dục của học sinh tại địa phương

MỤC TIÊU

• Tăng cường hiểu biết về bản chất và phạm vi của việc giáo dục nhằm đào tạo những công dân năng động

• Cung cấp ví dụ về những sáng kiến tích cực trong nhà trường về giáo dục công dân

• Phát triển các kĩ năng để lồng ghép vào chương trình giảng dạy, đưa giáo dục công dân vào nhà trường và cộng đồng

CÁC HOẠT ĐỘNG

1 Tham gia các hoạt động của cộng đồng

2 Giáo dục công dân cho thế kỉ 21

3 Công dân tích cực ở trường học

4 Hành động từ địa phương đến toàn cầu

5 Sứ mệnh giải cứu: Hành tinh Trái đất

6 Lồng ghép Giáo dục công dân vào chương trình giảng dạy

7 Hoạt động tổng kết

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Associated Schools Project (1997) The Practice of Citizenship, UNESCO, Paris

Banks, J (2007) Diversity and Citizenship Education: Global Perspectives, Jossey-Bass,

San Francisco

Birzea, C., Kerr, D, Mikkelsen, R., Pol, M., Froumin, I., Losito, B and Sardoc, M (2004)

All-European Study on Education for Democratic Citizenship Policies, Council of Europe, Strasbourg

Cogan, J.J and Derricott, R (eds) (2000) Citizenship for the 21st Century: An International

Perspective on Education, Kogan Page, London

EURYDICE (2005) Citizenship Education at School in Europe, EURYDICE, Brussels

McDonough, K and Feinberg, W (2006) Citizenship and Education in Liberal-Democratic

Societies: Teaching for Cosmopolitan Values and Collective Identities, Oxford University Press, New York

Peters, M., Britton, A and Blee, H (2007) Global Citizenship Education: Philosophy, Theory

and Pedagogy (Contexts of Education), Sense Publishers, Rotterdam

Reid, A et al (2008) Participation and Learning: Perspectives on Education and the

Environment, Health and Sustainability, Springer, Dortrecht

Torney-Purta, J, Schwille, J and Amadeo, J.A (1999) Civic Education Across Countries:

Twenty-four Case Studies from the IEA Civic Education Project, International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA), Amsterdam

Torney-Purta, J., Lehmann, R., Oswald, H and Schulz, W (2001) Citizenship and Education

in Twenty-Eight Countries, International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA), Amsterdam

.

CÁC TRANG INTERNET

A Curriculum for Global Citizenship

Centre for Civic Education

Citizenship and human rights education – UNESCO

Civnet: International Resources for Civic Education and Civil Society – CHITS

XÂY DỰNG MƠ - ĐUN

Mơ - đun này do John Fien, Bernie Cox, Angela Colliver and Margaret Calder viết cho UNESCO, sử dụng các ý tưởng do Michael Singh đưa ra trong chương trình Giảng dạy vì một thế giới bền vững (Chương trình Giáo dục mơi trường quốc tế UNEP – UNESCO)

HOẠT ĐỘNG 1: THAM GIA VÀO CỘNG ĐỒNG

Hãy mở sổ tay học tập của bạn để bắt đầu hoạt động này.

Giáo dục vì sự PTBV cĩ thể giúp học sinh phát triển kiến thức, các kĩ năng và giá trị cần thiết

để trở thành những cơng dân tích cực của địa phương, quốc gia và của tồn cầu

Hãy đọc xem các nhà lãnh đạo trên thế giới đã nĩi gì về tầm quan trọng của quyền cơng dân

• Kọchiro Matsuura - Tổng giám đốc UNESCO

• Rigoberto Menchu Tum - Giải thưởng Nobel vì Hịa bình năm 1992

• Wangari Maathai - Giải thưởng Right Livelihood, 1984 (được xem như Giải thưởng Nobel vì Hịa bình)

137

• Kosugi Takashi - Cựu Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nhật Bản.

• David Blunkett – Nguyên Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Bộ trưởng Bộ Giáo dục và việc làm, Vương quốc Anh

Ý tưởng về “công dân” được cho rằng đã ra đời kể từ khi cộng đồng con người đầu tiên hình thành Thực vậy, từ “công dân” trong tiếng Anh là “citizen”, còn tiếng Pháp là “citoyen” đều bắt nguồn từ tiếng Latin “civitas” - nghĩa là “nhóm người liên kết với nhau trong một thành phố hay một cộng đồng”

Do đó, khi chúng ta nói đến công dân toàn cầu - điều này rất quan trọng như chúng ta đã thấy trong phát biểu của các nhà lãnh đạo trên thế giới (và cũng sẽ thấy trong hoạt động 4) –

“công dân” có nguồn gốc từ ý tưởng về sự tham gia tích cực vào cộng đồng địa phương Dưới đây là định nghĩa chung về công dân:

“Công dân là người có kiến thức về các hoạt động xã hội công chúng, thấm nhuần tinh thần đạo đức công dân và được trang bị các kĩ năng để tham gia vào lĩnh vực xã hội công chúng”

Nguồn: Heater, D (1990) Citizenship: The Civic Ideal in World History, Politics and Education, Longman, London, p 336

Câu hỏi 1: Miêu tả cộng đồng bạn đang sống (gia đình, trường học) để chỉ ra các điều kiện để học sinh có thể học và thực hành các kĩ năng công dân.

Câu hỏi 2: Xác định 5 vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và điều kiện môi trường trong cộng đồng của bạn (gia đình, trường học).

Câu hỏi 3: Xếp hạng các vấn đề trên theo thứ tự ảnh hưởng của từng vấn đề đến việc xây dựng tương lai bền vững.

Câu hỏi 4: Cân nhắc tình huống sau: Cộng đồng bạn đang sinh sống có nhiều nguồn lực có thể khắc phục các vấn đề trên, Giả sử tổng các nguồn lực này là 100 đơn vị Bạn sẽ phân phối bao nhiêu đơn vị cho mỗi vấn đề trong 5 vấn đề trên?

Kỹ năng Đặt câu hỏi Chiến lược có thể sử dụng để xác định phải trở thành một công dân tích cực như thế nào khi đối mặt với những vấn đề trên Hãy sử dụng 6 nhóm câu hỏi trong

kỹ thuật đặt câu hỏi chiến lược để tìm ra vấn đề nghiêm trọng nhất trong cộng đồng của bạn

HOẠT ĐỘNG 2: GIÁO DỤC CÔNG DÂN CHO THẾ KỈ 21

Hoạt động này nhằm giúp bạn tìm hiểu những ý nghĩa khác nhau trong việc giáo dục đào tạo công dân tích cực

Hoạt động này gồm có 3 bước:

• Trả lời một loạt câu hỏi để tìm ra ý nghĩa và các cách tiếp cận khác nhau về giáo dục công dân

• Đọc một bài viết về “giáo dục công dân cho thế kỉ 21”

• Sử dụng kiến thức từ bài đọc để hoàn thành câu trả lời của bạn cho các câu hỏi liên quan đến giáo dục công dân

139

HOẠT ĐỘNG 3: CÔNG DÂN TÍCH CỰC TRONG TRƯỜNG HỌC

Hãy mở sổ tay học tập của bạn để bắt đầu hoạt động này.

Trường học có thể tạo ra rất nhiều cơ hội để học sinh phát triển các kĩ năng cho việc tham gia toàn diện hơn vào các hoạt động xã hội Hai ví dụ về dự án giáo dục công dân cho học sinh lớp 6 dưới đây minh họa điều này:

GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC LYNEHAM, AUSTRALIA

Với nỗ lực tạo ra cách tiếp cận tích cực về giáo dục công dân ở địa phương và trên toàn cầu, chúng tôi giới thiệu 2 dự án sau cho học sinh lớp 6: Hỗ trợ đồng đẳng (Peer support) và giúp đỡ trẻ em nước ngoài Hai chương trình này hướng tới quyền công dân thông qua sự tham gia chủ động, và cung cấp một khung chương trình để triển khai tại trường học.

Chương trình Hỗ trợ đồng đẳng (Peer support) đào tạo những học sinh lớp 6 để các

em hướng dẫn các nhóm gồm khoảng 12 học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 về những kĨ năng sống như: kết bạn, giúp đỡ và quan tâm lẫn nhau, cách đối mặt với áp lực từ bạn bè trong nhiều tình huống khác nhau Mục đích chương trình này nhằm phát triển sự hiểu biết, thái độ, kĨ năng để sống khỏe mạnh và an toàn, và để nhận thức tiềm năng của bản thân và đóng góp tích cực cho xã hội Chương trình khá phù hợp với các môn học như Xã hội và Môi trường, Sức khỏe, Tiếng Anh, và cũng hướng tới các chủ đề lồng ghép xuyên suốt chương trình giảng dạy, như giáo dục bình đẳng giới và đa văn hóa.

Những em nhóm trưởng sẽ được đào tạo trong 2 ngày Chúng tôi cấp chứng nhận đào tạo cho các em tại một buổi lễ đặc biệt của trường để nhấn mạnh tầm quan trọng của chương trình.Thượng nghị sĩ được mời tham dự và nói chuyện, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân và tầm quan trọng của kĩ năng lãnh đạo và trách nhiệm công dân Trong suốt năm học, các em lớn đến dẫn dắt các nhóm học sinh nhỏ hàng tuần, dựa trên một chương trình đã lên kế hoạch Những mối quan hệ tích cực được phát triển giữa các em học sinh ở nhiều độ tuổi khác nhau trong trường Các học sinh lớp 6 trở nên có trách nhiệm và biết quan tâm đến các học sinh khác, đặc biệt là những em ở trong nhóm Cảm giác tin tưởng và tôn trọng được phát triển, và lòng tự trọng của các em cũng tăng lên đáng kể Đáng chú ý nhất là cách mà các em lớp 6 đã nhìn thấy vai trò của mình dưới ánh sáng đầy mới mẻ, tích cực và có ý nghĩa.

Trong 6 năm, các em học sinh cũng tham gia giúp đỡ một em nhỏ là Barthelemy – học tại một trường của Châu Phi Barthelemy đã trao đổi thư từ với các học sinh lớp

6 Khi biết về cuộc sống tại quê hương của Barthelemy, các em lớp 6 đã bầu ra một

ủy ban để tổ chức quyên góp một sô tiền hỗ trợ dự kiến là 360 đô la hàng năm Và ủy ban được bầu cử một cách dân chủ này đã thường xuyên huy động được gấp đôi số tiền dự kiến Đáng chú ý là kĩ năng tổ chức của các học sinh, gồm cả việc thành lập

và vận hành những ủy ban nhỏ hơn Những học sinh này đang trở thành những công

dân toàn cầu, quan tâm và tham gia vào các hoạt động trên toàn cầu để giúp đỡ người khác.

Nguồn: Ros Manley, Trường tiểu học Lyneham, Australia

Câu hỏi 5: Bạn nghĩ gì về những dự án của các em học sinh như trên?

Câu hỏi 6: Hãy nêu ra các cơ hội mà trường bạn có thể tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào những dự án công dân tích cực?

• Liệt kê các dự án tương tự như ví dụ trên đã được tiến hành ở trường bạn.

• Có cơ hội gì để đẩy mạnh các dự án như trên ở trường bạn?

• Có những khó khăn, trở ngại gì cần vượt qua để đẩy mạnh các cơ hội này?

CÁC CHIẾN LƯỢC, CÁCH THỨC ĐÀO TẠO CÔNG DÂN TÍCH CỰC TRONG TRƯỜNG HỌC

Rất nhiều cách có thể sử dụng để giảng dạy học sinh làm thế nào để tham gia vào hoạt động ở trường học, với tư cách là công dân Ví dụ, học sinh có thể tham gia vào các hoạt động như:

• Trao đổi và đóng góp ý kiến về các chính sách, quy định của trường học

• Tham gia vào các tổ chức của trường học và cộng đồng

• Phát triển kĩ năng và kiến thức qua các môn học ở trường

• Kĩ năng đưa ra quyết định trong những tình huống khác nhau tại trường học

Câu hỏi 7: Từ những ví dụ về những cách thức giáo dục công dân trên đây, hãy miêu

tả phương thức đưa ra quyết định trong trường học của bạn.

Câu hỏi 8: Phân tích thông tin bạn vừa mô tả Thông tin này có ý nghĩa gì cho giáo dục công dân?

141

HOẠT ĐỘNG 4: HÀNH ĐỘNG ĐỊA PHƯƠNG

Hãy mở sổ tay học tập của bạn để bắt đầu hoạt động này.

Hầu hết hoạt động ở các địa phương đều được tổ chức bởi các tổ chức phi chính phủ

Tổ chức phi chính phủ là một nhóm những người hoạt động vì cộng đồng và không hề thuộc

về một tổ chức nhà nước hay công ty nào cả Tổ chức phi chính phủ có thể là các nhóm hoạt động trong lĩnh vực môi trường, quyền con người hay là liên hiệp phụ nữ, công đoàn, hợp tác xã, các hiệp hội của nông dân

Các tổ chức phi chính phủ rất đa dạng Có những tổ chức làm việc để đáp ứng nhu cầu của chính thành viên, hoặc nhu cầu của những người đang cần hỗ trợ

Các tổ chức phi chính phủ có thể tạo ra sự thay đổi bằng cách tổ chức cho thành viên thực hiện các chiến dịch hành động Tuy nhiên, để tổ chức được các chiến dịch này đòi hỏi rất nhiều công sức cũng như phải lên kế hoạch cẩn thận

Thúc đẩy sự tham gia của học sinh vào các dự án hành động địa phương (có thể là cùng với các tổ chức phi chính phủ) là một phương pháp chính trong việc đào tạo các kĩ năng công dân

Giáo viên có trách nhiệm lên kế hoạch cẩn thận cho các dự án và hoạt động giáo dục công dân Những câu hỏi dưới đây có thể sử dụng để phát triển hoạt động giáo dục công dân cho học sinh

• Đã có đủ lí do để thực hiện hoạt động này chưa?

• Có hoạt động nào khác không? Nếu có thì hãy liệt kê

• Hoạt động mà nhóm chọn đã là hiệu quả nhất chưa?

• Hoạt động này có tạo ra kết quả gì về mặt pháp luật không? Nếu có hãy liệt kê

• Hoạt động này có tạo ra kết quả gì về mặt xã hội không? Nếu có hãy liệt kê

• Có kết quả kinh tế nào do hoạt động này tạo ra không? Nếu có hãy liệt kê

• Liệu các giá trị cá nhân của thành viên trong nhóm học sinh có hỗ trợ cho hoạt động này không?

• Liệu nhóm học sinh có hiểu được niềm tin và giá trị cá nhân của những người tham gia vào chương trình này không?

• Liệu nhóm có hiểu được các bước đi cần thiết để tiến hành hoạt động này?

• Liệu nhóm có đủ kĩ năng cần thiết để hoàn thành hoạt động này?

• Liệu nhóm có đủ dũng cảm để tiến hành hoạt động này?

• Liệu nhóm có đủ thời gian để hoàn thành hoạt động này?

• Liệu nhóm có đủ tất cả các nguồn lực (ngoài các nguồn lực trên) để hoàn thành hiệu quả hoạt động này?

• Các bậc cha mẹ sẽ nghĩ gì về hoạt động này?

• Những lợi ích giáo dục nào sẽ đạt được?

Dưới đây là 10 bước quan trọng trong việc lên kế hoạch hành động ở địa phương cho học sinh, bao gồm:

• Nhận dạng các vấn đề và đưa ra mục tiêu

• Xác định đối tượng

• Tuyển chọn người giúp đỡ

• Nhận ra các mối quan tâm của học sinh

• Phân tích tình huống

• Xây dựng liên minh

• Luôn khiến các thành viên thấy vui vẻ

• Chọn lựa các chiến lược và phương thức hành động

• Truyền thông

• Đánh giá các nỗ lực

143

HOẠT ĐỘNG 5: SỨ MỆNH GIẢI CỨU: HÀNH TINH TRÁI ĐẤT

Hãy mở sổ tay học tập của bạn để bắt đầu hoạt động này.

Những người trẻ đang nỗ lực tham gia vào nhiều dự án công dân tích cực trên toàn thế giới

Có một dự án tên là “Sứ mệnh giải cứu: Hành tinh Trái đất” – được tài trợ bởi Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc (UNEP) và tổ chức Peace Child International

Trong dự án này, những người trẻ từ khắp nơi trên toàn thế giới cùng đóng góp ý tưởng xây dựng một tương lai bền vững Và các ý tưởng này đã được xuất bản thành quyển sách: “Sứ mệnh giải cứu: Hành tinh Trái đất”

Vài năm sau đó, một nhóm thanh niên khác đã viết một quyển sách và xây dựng một Website tên là Pachamama: Trái đất của chúng ta - Tương lai của chúng ta Pachamama là cuốn sách hướng dẫn thanh niên về Báo cáo tổng quan môi trường toàn cầu 2000 của UNEP (GEO-2000)

Câu hỏi 9: Theo bạn, các môn học nào có thể truyền đạt các vấn đề thu hút sự quan tâm của học sinh, và giúp phát triển các kĩ năng dẫn dắt học sinh hành động.