Vận Dụng Kết Hợp Các Phương Pháp Thảo Luận Nhóm, Tổ Chức Trò Chơi Và Sử Dụng Sơ Đồ Để Dạy Mục 3 Bài 2 Giáo Dục Công Dân 11

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TĨNH GIA 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM, TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VÀ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY MỤC 3 BÀI 2 GIÁO DỤ

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP

THẢO LUẬN NHÓM, TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VÀ SỬ DỤNG

SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY MỤC 3 BÀI 2 GIÁO DỤC CÔNG DÂN 11

Người thực hiện: Nguyễn Thị Lan Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Giáo dục công dân

THANH HÓA NĂM 2014

A

Đ ẶT VẤN Đ Ề

I LỜI MỞ Đ ẦU

Chương trình môn Giáo dục công dân được xây dựng trên các môn học cơ bản như: Triết học, Đạo đức học, Luật học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học và các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong giai đoạn hiện nay Môn GDCD còn tích hợp nhiều nội dung giáo dục cần thiết cho các công dân trẻ tuổi như giáo dục quyền trẻ em, giáo dục

kỹ năng sống giáo dục văn hoá, giáo dục môi trường, giáo dục giới tính, sức khoẻ sinh sản vị thành niên, giáo dục an toàn giao thông giảng dạy môn GDCD là quá trình khai thác tiềm năng và phát triển tâm lực học sinh, phát triển tính tích cực hoạt động nhận thức và năng lực hoàn thiện của học sinh Giúp các

em định hướng đúng đắn cho cuộc đời, sống có hoài bão,có mục đích Nhưng thực tế môn GDCD trong nhà trường hiện nay đang bị xem nhẹ, phụ huynh và học sinh đều cho rằng đây là môn học phụ, không thi tốt nghiệp, không thi đại học nên chỉ học để đối phó.Từ tâm lý đó nên người học và người dạy đều có cảm giác không hướng thú Đổi mới phương pháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm Để tạo hứng thú cho giờ học tôi đã vận dụng kết hợp các phương

pháp: “Thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi và sử dụng sơ đồ dạy học” vào

giảng dạy trong những năm qua nhằm hướng dẫn học sinh tiếp thu tri thức một cách dễ dàng nhất, từ đó hướng học sinh tới những giá trị cơ bản của công dân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Đề tài này phù hợp với chương trình lớn của Bộ GD& ĐT: “ Đổi mới phương pháp dạy học” Chọn đề tài này sẽ giúp học sinh từ chỗ thụ động nghe giảng đến chỗ chủ động, sáng tạo và vai trò của người dạy, người học được xác định rõ ràng đáp ứng được nhu cầu đổi mới của Bộ và Sở giáo dục Thanh Hoá trong lần tập huấn đầu năm

Bài học này tôi đã dạy thể nghiệm trong lần thao giảng dự giờ toàn cụm Tĩnh Gia vừa rồi và nhận được sự đánh giá cao từ phía chuyên viên Sở cũng như anh chị

em đồng nghiệp

II- THỰC TRẠNG TR Ư ỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA Đ Ề TÀI

1 Thuận lợi:

- Đây là xu thế chung của giáo dục Việt Nam nên được sự ủng hộ từ các cấp, xã hội, phụ huynh, học sinh

- Chương trình môn Giáo dục công dân lớp 11 có nhiều nội dung không những phù hợp với :Phương pháp thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi, sử dụng sơ

đồ mà còn phát huy hiệu quả cao khi giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành những hoạt động trên…

- Về cơ sở vật chất đã có một số đổi mới tạo điều kiện cho hoạt động: Phòng CNTT, đèn chiếu, bảng phụ, cách bố trí bàn ghế, chỗ ngồi cho HS

- Thực trạng về mặt tích cực của các vấn đề có liên quan đến đề tài

- Giáo viên được đào tạo và tập huấn thường xuyên về đổi mới phương pháp dạy học

- Xã hội hiện nay tạo điều kiện cho con người (GV và HS) có điều kiện tiếp cận nhiều nguồn thông tin từ nhiều phương tiện khác nhau

- HS đã tiếp cạn với phương pháp dạy học này từ những năm học cấp dưới

ở hầu hết các môn học nên khá quen thuộc với giờ học mà HS là chủ thể hoạt động Một số HS có kỹ năng thảo luận nhóm, lãnh đạo nhóm xuất sắc… đã hỗ trợ giáo viên tổ chức giờ dạy thành công

- Phương pháp thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi, sử dụng sơ đồ phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi HS, khắc phục được sự nhàm chán của phương pháp dạy học truyền thống Vì vậy, gây hứng thú cho người học, kích thích học sinh tư duy tích cực

2 Khó kh ă n:

- Đây là phương pháp dạy học đòi hỏi nhiều công phu chuẩn bị nên GV và

HS không tránh khỏi lúng túng trong một số kỹ năng, nội dung kiến thức

- Đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kỹ năng khác ngoài kỹ năng sư phạm.

- Giáo viên khó khăn trong việc đánh giá cụ thể hiệu quả làm việc của từng HS

- Cơ sở vật chất có đổi mới nhưng chưa thực sự phù hợp với phương pháp thảo luận nhóm: Số HS, không gian lớp học, trang thiết bị, đồ dùng dạy học, thời gian tiết học

- Năng lực HS không đồng đều nên đôi khi việc thảo luận nhóm là sự máy móc không hiệu quả

- Tài liệu tham khảo đặc thù phục vụ cho môn GDCD 11 không phong phú, chưa phổ biến

- Quan niệm của xã hội, gia đình và đặc biệt là HS đối với bộ môn này còn khá lệch lạc: Không đầu tư, không chú ý thậm chí là xem thường hoặc học cho xong

B GIẢI QUYẾT VẤN Đ Ề :

I Căn cứ về mặt lý luận:

Để thực hiện đề tài, bản thân tôi nghiên cứu rất kỹ bài dạy, các phương pháp

dạy học (kể cả truyền thống và hiện đại) rồi trao đổi với đồng nghiệp trong sinh hoạt chuyên môn Về thực chất, phương pháp thảo luận nhóm là tổ chức cho học sinh bàn bạc, trao đổi trong nhóm nhỏ Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho HS có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vắn

đề có liên quan đến nội dung bài học

Jean Piaget (1896 - 1980) với thuyết mâu thuẫn nhận thức xã hội đã cho rằng: Trong khi tương tác cùng nhau, mâu thuẫn nhận thức xã hội xuất hiện đã tạo ra sự mất cân bằng về nhận thức giữa mọi người Các cuộc tranh luận diễn ra liên tục và được giải quyết Trong quá trình đó, những lý lẽ, lập luận chưa đầy

đủ sẽ được bổ sung và điều chỉnh Như vậy, học là một quá trình xã hội, trong quá trình đó, con người liên tục đấu tranh giải quyết các mâu thuẫn nhận thức

Hay như PGS.TS Nguyễn Hữu Châu khái quát, học là quá trình cá nhân tự kiến tạo kiến thức cho mình nhưng đó là những kiến thức thông qua tương tác với các cá nhân khác, với xã hội và thực tiễn mà có Từ quan niệm về học, quan niệm về hoạt động và phương pháp dạy học cũng thay đổi Hoạt động dạy là hoạt động của giáo viên nhằm tổ chức và hướng dẫn hoạt động học của người học, để họ tự khám phá và thực hiện nhiệm vụ học tập Học tập chịu sự tác động của các tác nhân nhận thức, xã hội, văn hoá, liên nhân cách do vậy dạy học phải

tổ chức các dạng hoạt động đa dạng cho HS tham gia; Phải tạo ra các tác động dạy học đa dạng như tác động nhận thức cá nhân (tự phát hiện, tìm tòi, tự lĩnh hội); tác động xã hội, văn hoá ( như gắn việc học với hoàn cảnh cụ thể, với bối cảnh văn hoá và xã hội, thời đại); phải tạo ra các tác động tâm lý (sự hợp tác, gắn kết, chia sẽ trách nhiệm và lợi ích)

II Thực trạng của vấn đề:

Trong số PPDH đang được sử dụng, không PPDH được xem là tối ưu nên việc vận dụng kết hợp các phương pháp: Thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi và sử dụng sơ đồ sẽ có nhiều ưu thế trong thực hiện các mục tiêu giáo dục mới hiện

nay và đặc biệt là dạy: “ Mục 3, Bài 2, GDCD 11”

Tuy nhiên, bên cạnh việc đề cao sự hợp tác, phối hợp trong học tập thì những phương pháp này lại nhấn mạnh về thực chất, học tập là một hoạt động cá nhân có tính tích cực cao, những kiến thức mà cá nhân thu nhận được không phải chỉ là kết quả hoạt động riêng biệt của cá nhân người học mà là những điều con người thu nhận được thông qua quá trình cọ xát, chia sẻ, hợp tác để tạo nên động lực thôi thúc sự tìm tòi chân lý của mỗi cá nhân, thúc đẩy cá nhân hoạt động để tự khẳng định mình

Việc vận dụng các Phương pháp dạy học một mặt vừa chú trọng phát huy tính tích cực cao, tính chủ thể của người học; mặt khác lại chú trọng sự phối hợp, hợp tác cao giữa các chủ thể trong quá trình học tập

II Các biện pháp thực hiện:

1 Đ ánh giá giờ học sử dụng kết hợp các ph ươ ng pháp: thảo luận nhóm,

tổ chức trò chơi và sử dụng sơ đồ:

- Ưu điểm: Tất cả các thành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia chia sẽ

ý kiến và kinh nghiệm của mình với cả nhóm Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc giáo viên có thể thay đổi cấu trúc của nhóm để tạo cơ hội cho các thành viên có dịp trao đổi nhiều người với nhau Xây dựng ý thức làm việc theo nhóm

- Khuyết điểm: Trong quá trình thảo luận nhóm có thể có một vài thành viên trong nhóm nổi trội hơn nhưng cũng có một vài thành viên khác trong nhóm cũng có thể bị co lại và ít tham gia vào hoạt động nhóm hơn Đối với phương pháp này tốn nhiều thời gian hơn để có thể cho tất cả các thành viên đều tham gia Phương pháp này cũng không phù hợp với lớp đông

2 Giải pháp đ ể kích thích quá trình tham gia thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi và sử dụng sơ đồ:

Để tổ chức hoạt động nhóm nhỏ có hiệu quả, có nhiều phương tiện giúp giáo viên kích thích học sinh tham gia thảo luận Do đó, tuỳ theo nhu cầu và mục tiêu của mình, giáo viên có thể chọn các phương tiện phù hợp Sau đây là một số gợi ý về phương tiện khuyến khích sự thảo luận của học sinh mà giáo viên có thể dùng:

- Bài kiểm tra trắc nghiệm ngắn (về các nội dung còn chưa rõ ràng )

- Giải quyết bằng một tình huống

- Các tài liệu trực quan như hình ảnh

- Băng ghi âm hoặc hình (một cuộc phỏng vấn, âm thanh )

- Các tài liệu thu thập trên mạng Internet

- Các bản tóm tắt về một nội dung chủ đề theo trọng tâm bài học

Tuỳ thuộc vào đối tượng học sinh, CSVC của nhà trường mà giáo viên có thể sử dụng để kích thích quá trình hoạt động của nhóm, tạo hứng khởi cho thành viên trong mỗi nhóm tham gia thảo luận (Phải có định hướng thì học sinh mới có thể đi vào thảo luận nhóm hiệu quả)

Giáo viên phải kết hợp nhiều phương pháp thảo luận khác nhau trong các tiết học khác nhau để tránh trùng lặp dễ gây nhàm chán ở học sinh

3 Cách thức thực hiện

3.1 Đồ dùng dạy học:

- Bìa cứng: hai bìa khổ rộng.

Bìa 1: Vẽ sẵn sơ đồ, không điền nội dung Học sinh thực hiện trò chơi

Bìa 2: Sơ đồ hoàn chỉnh nội dung dể so sánh

Bìa cứng: 4 bìa nhỏ (dùng thảo luận nhóm) Bút dạ, keo dán,3 tập giấy cắt mẩu (5x 8cm) để điền nội dung của cả 3 nhóm dùng làm trò chơi

- Sưu tầm, trình chiếu các hình ảnh về thị trường

Bìa 1:

Bìa 2:

Bìa 2:

Các chức năng của thị trường.

Thực hiện

(Thừa nhận)

Thông tin Điều tiết, kích

thích, hạn chế

Các chức năng của thị trường

Thực hiện

(Thừa nhận)

Hàng bán được

 SX phát triển

Hàng không bán

được

 Thua lỗ

Thông tin

Quy mô: cung- cầu Giá cả, chất lượng, cơ cấu, chủng loại.

Điều kiện mua- bán

Điều tiết, kích thích, hạn chế

+) Với sản xuất; Giá cao : Kích thích SX; Giá thấp:

hạn chế SX +) Với lưu thông; Giá cao:

mở rộng KD Giá thấp: Thu hẹp, chuyển hướng

+) Với người tiêu dùng; Giá cao: mua ít, thấp : mua

nhiều.

3.2 Thiết kế bài dạy:

a Cấu trúc Mục 3 Bài 2 Giáo dục công dân 11.

Bài 2: Hàng hoá- Tiền tệ -Thị trường.

Mục 3: Thị trường.

+) Khái niện thị trường

+) Các chức năng cơ bản của thị trường (10’)

Thực hiện (thừa nhận) giá trị hàng hoá và giá trị sử dụng

Thông tin

Điều tiết, kích thích, hạn chế sản suất, tiêu dùng

b Cách làm cũ:

Để dạy mục 3, bài 2 có thể tiến hành theo hai cách:

Cách1: Mục 3a: Khái niệm thị trường: Sử dụng phương pháp thảo luận

nhóm,kết hợp với việc trình chiếu hình ảnh minh hoạ

Mục 3b: Thảo luận lớp: Giáo viên đưa câu hỏi để cả lớp nghiên cứu trả lời

Hạn chế của cách dạy này là; thời gian cho Mục a sẽ nhiều mà trọng tâm là Mục

b sẽ còn lại ít thời gian nên bài học sẽ hời hợt,không sâu.

Cách 2: Giáo viên sử dụng phương pháp đàm thoại, giảng giải để dạy cả hai

mục a và b

Ở cách này kiến thức sẽ sâu hơn nhưng không khí lớp không sôi nổi, không gây được hứng thú cho học sinhtrong học tập

c Cách làm mới: (vận dụng các phương pháp: Thảo luận nhóm, tổ chức trò

chơi và sử dụng sơ đồ)

Thực hiện cách làm này, bản thân tôi xác định;

Mục a: chỉ cần dành thời gian 10 phút và sử dụng phương pháp đàm thoại, giảng

giải để dạy

Mục tiêu: Học sinh hiểu thị trường là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán ( xác định giá, số lượng hàng hoá,dịch vụ) giữa các chủ thể kinh tế

Mục b: mục trọng tâm nên tôi dành 25 phút, khi dạy sử dụng kết hợp hai phương

pháp; Thảo luận nhóm và trò chơi, bên cạnh đó sử dụng một số tư liêu là những đoạn clip về thị trường để làm rõ chức năng của thị trường Sau đó dùng sơ đồ

để củng cố kiến thức

Thảo luận nhóm: 5 phút

Trò chơi: 3 phút

Quan sát hình ảnh: 2 phút

Trình bày nội dung: 4 phút/ nhóm

Giáo viên củng cố kiến thức mục b và dùng sơ đồ so sánh, kết luận (3- 5 phút)

Cách tiến hành:

Hoạt động của thầy và trò Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 1: Giáo viên dùng phương pháp đàm

thoại, giảng giải kết hợp với băng hình tư liệu để

làm rõ khái niệm thị trường và các loại thị trường

(10 phút)

Ví dụ: các loại thị trường

Thị trường vô hình; Tư vấn, môi giới, ytế…

Thị trường hữu hình; Nhà đất, hàng điện tử,điện

lạnh, hàng tiêu dùng…

3 Thị trường.

a Khái niệm:

Thị trường là lĩnh vực trao đổi, mua bán ở đó các chủ thể kinh tế tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả, số lượng hàng hoá, dịch

vụ

Hoạt động 2: Thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi và

dùng sơ đồ để làm rõ 3 chức năng cơ bản của thị

trường (25 phút) Có sử dụng thêm hình ảnh minh

hoạ

Bước 1: Thảo luận nhóm: (5 phút)

Giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm

Chia lớp thành 3 nhóm bất kỳ; phân công chỗ ngồi,

thời gian phù hợp và giao câu hỏi

Câu hỏi:

b Các chức năng cơ bản của thị trường.

Nhóm 1: Nêu và làm rõ nội dung, chức năng thứ

nhất của thị trường?

Nhóm 2: Nêu và làm rõ nội dung, chức năng thứ

hai của thị trường?

Nhóm 3: Nêu và làm rõ nội dung, chức năng thứ ba

của thị trường?

Học sinh tiến hành thảo luận

HS cử thi ký ghi ý kiến (ngắn, gọn) thảo luận vào

bìa nhỏ Trong thời gian học sinh thảo luận,giáo

viên dạy bao quát lớp và có thể gợi ý cách làm

Người dự giờ có thể ghi lại hoạt động của HS bằng

những phương tiện ghi âm, ghi hình…

Bước 2: (thời gian 3 phút)

Giáo viên tổ chức cho học sinh trò chơi:

“ nhanh tay, nhanh mắt ”

Yêu cầu: mỗi nhóm cử 3 người

Nhiệm vụ: 2 người trong vòng 3 phút phải tìm được

nội dungcủa nhóm mình trong tập giấycho sẵnvà

người còn lại sẽ gián nội dung đó lên ô đã chuẩn

bỉơ bìa thứ nhất sao cho đúng nhất

( Lưu ý: tập giấy đã chuẩn bị sẵn nội dung, có cả

nội dung của nhóm khác Mục đích làm nhiễu

thông tin).

Hết thời gian 3 phút, các đội dừng tay

Giáo viên nhận xét về các đội chơi, có khen, chê

(về thời gian, đúng sai trong kết quả của các đội)

Bước 3: ( thời gian 4 phút)

Các nhóm cử đại diện trình bày nội dung của nhóm

mình

*)Thừa nhận (thực hiện) Giá trị sử dụng, giá trị

Hs trả lời nội dung thảo luận đã trình bày ở sơ đồ

mà nhóm thực hiện trong trò chơi

Dự kiến câu hỏi:

Nói rõ giá trị sử dụng và giá trị hàng hoá được thừa

nhận như thế nào thông qua chức năng thị trường

(Hàng hoá bán chạy: Tức là người tiêu dùng chấp

nhận giá trị sử dụng của hàng hoá Cũng có nghĩa

giá trị hàng hoá sẽ được thực hiện bán hàng: Thu

tiền)

Các thông tin mà thị trường cung cấp nhằm mục

đích gì?

(Giúp người bán đưa ra quyết định kịp thời để thu

lợi nhuận Người mua điều chỉnh để mua có lợi

nhất)

( Cho HS xem băng hình về điều tiết giá xăng dầu,

giá nhà đất )

Hãy làm rõ: Thị trường điều tiết, kích thích sản

xuất như thế nào?

Hàng bán chạy mở rộng sản và ngược lại Như

vậy: do thị trường mà nghành sản xuất này phát

triển, nghành khác bị thu hẹp

Lấy ví dụ để làm rõ: Thị trường đã hạn chế tiêu

dùng

(Ví dụ: Thịt giá cao thì người tiêu dùng mua cá,

đậu phụ… và ngược lại)

Bước 4: Giáo viên nhận xét và củng cố lại toàn bộ

kiến thức của mục 3b trong vòng (3- 5 phút)

Giáo viên nhận xét về các nhóm

(Có thể cho điểm đối với nhóm làm tốt, trả lời

hàng hoá.:

Hàng bán chạy  Sản xuất phát triển

Hàng không bán chạy

 SX thua lỗ, phá sản

*) Thông tin:

Cung cấp quy mô cung-cầu

Giá cả, chất lượng, cơ cấu, chủng loại…

Điều kiện mua bán

*) Điều tiết, kích thích, hạn chế sản xuất, tiêu dùng

Với sản xuất:

Giá cao: Sản xuất mở rộng

Giá thấp: sản xuất thu hẹp, chuyển hướng