Bài 10. Nói giảm nói tránh

Trong các câu sau câu nào có sử dụng biện pháp tu từ nói quá?. Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng

1 Thế nào là nói quá? Nêu tác dụng của nói quá?

2 Trong các câu sau câu nào có sử dụng biện pháp tu từ nói quá?

a Lớp em chú ý nghe cô giảng bài

b Bao giờ cây cải làm đình

Gỗ lim thái nghém thì mình lấy ta

c Bài văn của bạn viết dỡ quá đi thôi!

d Bài văn của bạn viết chưa được hay lắm!

ĐÁP ÁN:

1 Nói quá là biện pháp tư từ phóng đại, quy mô tính chất của sự sự vật, sự việc, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm

Con dạo này lười lắm.

Con dạo này không được chăm chỉ

lắm

1 Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê – nin và

các vị anh hùng khác, thì đồng bào cả

nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn

khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột

2 Bác đã đi rồi, sao Bác ơi!

Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời

⇒1 Tôi sẽ đi gặp … = Tôi sẽ chết

2 Bác đã đi … = Bác đã chết

Giảm cảm giác đau buồn

Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ,

áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống

cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng

Ngày mồng một đầu năm hiện lên thi thể em

bé ngồi giữa những bao diêm…

(trích Cô bé bán diêm, An- đéc-xen)

=> Thi thể = Xác chết

3 Tránh cảm giác ghê sợ

-Hôm nay, bạn ăn mặc lôi thôi quá!

-Hôm nay, bạn ăn mặc chưa đẹp lắm!

Diễn đạt uyển chuyển, tế nhị

Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng

cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự

Ví dụ: Cậu vàng đi đời rồi ông Giáo ạ!

LƯU Ý:

+ Nói giảm = Khinh ngữ

+ Nói tránh = Uyển ngữ, nhã ngữ

Xác định biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:

1 Bài văn này bạn phân tích chưa được hay lắm

2 Bác đã lên đường, theo tổ tiên

Mác Lê-nin, thế giới Người Hiền…

3.a Bạn học còn kém lắm.

b Bạn cần cố gắng hơn nữa

4 Lão làm bộ đấy! Thật ra thì lão chỉ tâm ngẩm thế, nhưng cũng

ra phết chứ chả vừa đâu: lão vừa xin tôi ít bả chó…

Lưu ý: Nói giảm nói tránh sử dụng nhiều trong các lĩnh vực văn chương cũng như trong đới sống hằng ngày

Dùng từ đồng nghĩa

Dùng cách nói vòng Dùng cách nói phủ định từ trái nghĩa

Dùng cách nói trống ( tỉnh lược)

TÌNH HUỐNG:

• Tại khoa nội, bệnh viện đa khoa Thái Bình Bác sĩ đang cầm bệnh án xem xét, vẻ mặt suy tư thì có tiếng gõ cửa.

• Bác sĩ : mời vào

• Bệnh nhân nữ: dạ, chào bác sĩ, tôi là bệnh nhân Hoa tôi muốn hỏi bác sĩ về bệnh tình của tôi ạ!

• Bác sĩ: mời chị ngồi Tôi cũng đang xem bệnh án của chị đây Hôm nay chị có bị đau không?

• Bệnh nhân:Dạ, lúc đau, lúc không, cứ như giả vờ ấy bác sĩ ạ.

• Bác sĩ: thế con chị đâu?

• Bệnh nhân:nó đang ở bên ngoài.

• Bác sĩ: chị chưa xuất viện được đâu Chị làm việc vất vả lâu ngày nên hiện nay sức khỏe chị không tốt lắm đâu Chị cứ yên tâm ở đây để chúng tôi điều trị, khi nào khỏe thì về nhé Chị về phòng nghỉ

đi À, chị bảo con chị sang tôi hướng dẫn hoàn thành thủ tục nhập viện nhé!

• Bệnh nhân :vâng, cảm ơn bác sĩ, chào bác sĩ ạ!

• Người nhà bệnh nhân: bác sĩ cho gọi cháu ạ?

• Bác sĩ: cậu ngồi đi Tôi vừa có kết quả xét nghiệm tế bào của mẹ cậu.

• Người nhà bệnh nhân: vâng(vẻ mặt lo lắng)

• Bác sĩ: đúng như chúng tôi dự đoán, mẹ cậu bị ung thư gan, khối u hiện đã di căn khắp cơ thể,hiện nay mẹ cậu rất yếu, có lẽ bà chỉ sống được khoảng 2 tháng nữa thôi

• Người nhà bệnh nhân: trời ơi, nhanh thế sao bác sĩ? có cách nào cứu được mẹ cháu không?

• Bác sĩ:Anh yên tâm, chúng tôi sẽ làm hết trách nhiệm của mình.

• Người nhà bệnh nhân: dạ, vâng, cảm ơn bác sĩ.

-Với bệnh nhân: Hiện nay sức khỏe của chị không

tốt lắm đâu, chị cứ yên tâm ở đây để chúng tôi điều

trị…

-Với con của bệnh nhân: .Mẹ cậu bị ung thư

gan hiện nay mẹ cậu rất yếu, có lẽ bà chỉ sống được

khoảng hai tháng nữa thôi

Nên NGNT

Không nên NGNT

- Chỉ sử dụng nói giảm, nói tránh khi

cần thiết để tránh đột ngột, đau buồn,

ghê sợ, thiếu lịch sự

- Khi cần nói đúng sự thật, thông tin

khách quan, chính xác thì không nên

nói giảm nói tránh vì như thế là bất

lợi.

- Chỉ sử dụng nói giảm, nói tránh khi

cần thiết để tránh đột ngột, đau buồn,

ghê sợ, thiếu lịch sự

- Khi cần nói đúng sự thật, thông tin

khách quan, chính xác thì không nên

nói giảm nói tránh vì như thế là bất

lợi.

Trong giờ trả bài tập làm văn, Nam ngồi cạnh Hùng Hai bạn trao đổi cho nhau, rút kinh nghiệm và sửa sai Câu văn của Nam chưa gọn, cô giáo ghi điểm kém

Em hãy đặt câu nói về nhận xét của Hùng với 3

phương án khi đọc bài văn của Nam?

a Cách nói bình thường

b Cách nói quá

c Cách nói giảm nói tránh

So sánh sự khác nhau của hai biện pháp tu từ nói quá và nói giảm nói tránh

NÓI QUÁ NÓI GIẢM NÓI TRÁNH

- Biện pháp tu từ diễn đạt

tế nhị, uyển chuyển

- Tránh gây cảm giác quá đau buồn, thô tục, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự

1 Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau đây vào chỗ trống / /: đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau , có tuổi, đi bước nữa.

a Khuya rồi, mời bà

2 Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có nói giảm nói tránh:

a1 Anh phải hòa nhã với bạn bè!

a2 Anh nên hòa nhã với bạn bè!

b1 Anh ra khỏi phòng tôi ngay!

b2 Anh không nên ở đây!

c1 Xin đừng hút thuốc trong phòng!

c2 Cấm hút thuốc trong phòng!

7

Chúc mừng bạn, bạn đem lại cho nhóm của bạn điểm mười.

Chúc mừng bạn, bạn đem lại cho nhóm của bạn điểm mười.

- Câu nói sau có vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh không?

“Con Rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu đó.”

ĐÁP ÁN:

- Câu nói trên không có sử dụng (thiếu lịch sự khi giao

tiếp, xem thường bạn, coi bạn như con rùa chậm chạp)

Đặt câu có sử dụng nói giảm nói tránh?

- Có mấy cách nói giảm nói tránh? Nêu rõ các cách?

Nếu em là người làm nhân chứng ở tòa trong một sự việc nào đó Em có nói giảm nói tránh không? Vì sao?

ĐÁP ÁN:

- Em không nói giảm nói tránh

- Vì nói như vậy không đúng với sự thật làm

ảnh hưởng đến việc xét xử của sự việc đó

Về nhà:

- Học bài, làm các bài tập còn lại vào vở.

- Soạn “ Câu ghép”