Bài 10. Nói giảm nói tránh

Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh : bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một

1 Thế nào là nói quá và tác dụng của nói quá?

2 Tìm phép nói quá trong ví dụ sau, giải thích ý nghĩa của phép nói quá đó.

Ví dụ:

“ Bàn tay ta làm nên tất cả,

Với sức người sỏi đá cũng thành cơm”

1.Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại, quy mô tính chất của sự sự vật, sự việc, hiện tượng

được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng,

tăng sức biểu cảm.

TRẢ LỜI:

2 Hai câu thơ: Nhấn mạnh vai trò của sức

lao động, của ý chí bền bỉ, sự siêng năng, cần

cù của con người.

-Phân biệt nói quá và nói khoác?

Trả lời:

- Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại quy mô, mức, tính chất của sự vật hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.

=>Mục đính tích cực

- Nói khoát cũng phóng đại quy mô, mức độ, tính

chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả nhưng

nhằm mục đích muốn người khác tin điều không có thật

=> Mục đính tiêu cực

TiÕt 40

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác

dụng của nói giảm nói tránh : VD1:

a Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác,

cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác , thì đồng bào cả nước,

đồng chí trong đảng và bầu bạn khắp nơi điều khỏi cảm thấy đột ngột (Hồ Chí Minh, Di chúc)

b Bác đã đi rồi sao, Bác ơi ! Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.

(Tố Hữu, Bác ơi)

c Lượng con ông Độ đây mà Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ

chẳng còn (Hồ Phương, Thư nhà)

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác dụng

của nói giảm nói tránh :

bầu sữa nóng của người mẹ,

để bàn tay người mẹ vuốt

ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một dịu êm vô cùng.

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

bầu sữa

dùng cách diễn đạt tế

nhị để tránh sự thô tục, thiếu lịch

sự và gợi cảm xúc thân thương

trìu mến khi nói về mẹ

VD3:

a Con dạo này

a Con dạo này lười lắm lười lắm.

b.Con dạo này

b.Con dạo này không được không được

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác dụng

của nói giảm nói tránh :

sự và gợi cảm xúc thân thương

trìu mến khi nói về mẹ

sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự.

GHI NHỚ:

( 3 phút)Dựa vào ví dụ của nhóm mình, hãy cho biết người viết (người nói) đã thực hiện phép nói giảm nói tránh bằng cách nào ?

Nhóm I

Ông cụ chết rồi

Ông cụ đã quy tiên rồi.

Nhóm II

Bài thơ của anh dở lắm.

Bài thơ của anh chưa được hay lắm.

Anh ấy bị thương nặng thế thì

không sống được lâu nữa đâu chị ạ.

Anh ấy(…) thế thì không(…)

được lâu nữa đâu chị ạ

Dùng các từ ngữ đồng nghĩa

đặc biệt là từ Hán - Việt Dùng cách nói phủ định từ ngữ trái nghĩa.

Dùng cách nói vòng Dùng cách nói trống (tỉnh

lược).

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác

dụng của nói giảm nói tránh:

Nhóm II

Bài thơ của anh dở lắm.

Bài thơ của anh chưa được hay lắm.

- - Dùng cách nói phủ định từ ngữ trái nghĩa.

Anh ấy bị thương nặng thế thì không

sống được lâu nữa đâu chị ạ.

Anh ấy(…) thế thì không(…) được

lâu nữa đâu chị ạ

- Dùng cách nói trống (tỉnh lược).

3 Lưu ý:

a Các cách nói giảm, nói

tránh:

- Hãy quan sát tranh minh hoạ trên màn

hình và dùng phép nói giảm nói tránh để

diễn đạt lại các câu trong những tình huống sau và cho biết ở mỗi tình huống đó, em đã

sử dụng cách nói giảm nói tránh nào?

Bài tập nhanh

Những đứa trẻ này bố mẹ chết hết rồi, thật đáng thương.

Những đứa trẻ

trẻ mồ côi mồ côi

này thật đáng thương.

TÌNH HUỐNG 2

Nói giảm nói tránh bằng cách dùng từ Hán Việt đồng nghĩa.

Cấm trẻ

con vào đó.

Các cháu vào

đó rất nguy hiểm, dễ bị tai nạn.

TÌNH HUỐNG 3

Nói giảm nói tránh bằng cách nói vòng

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác dụng

của nói giảm nói tránh :

1 V í dụ: Sgk/107,108

2 Nhận xét

* Ghi nhớ SGK/ 108.

3 Lưu ý:

a Các cách nói giảm, nói tránh:

b Các trường hợp không nên nói

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và

tác dụng của nói giảm

1 Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm bạn

nay cậu không được đi học muộn nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc rèn luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng đến phong trào thi đua của lớp”. Bạn Trinh cho rằng Oanh nói như vậy là quá gay gắt, chỉ nên nhắc nhở bạn Hiệp :”Cậu nên đi học đúng giờ”. Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

điểm của các bạn víi cô giáo chủ nhiệm,

bạn lớp trưởng chØ nªu như sau:" Tuần qua, một số bạn đi học không được đúng giờ

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác dụng

của nói giảm nói tránh :

1 V í dụ: Sgk/107,108

2 Nhận xét

* Ghi nhớ SGK/ 108.

3 Lưu ý:

a Các cách nói giảm, nói tránh:

b Các trường hợp không nên nói

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác dụng

của nói giảm nói tránh :

1 V í dụ: Sgk/107,108

2 Nhận xét

* Ghi nhớ SGK/ 108.

3 Lưu ý:

a Các cách nói giảm, nói tránh:

b Các trường hợp không nên nói

Trong văn chương nói giảm nói tránh là một biện pháp tu

từ Cái tài, cái tinh tế của tác giả là tìm được những cách nói phản ánh đúng tâm trạng, thái độ của nhân vật, của tác giả trong từng tình huống cụ thể

a Các cách nói giảm, nói tránh:

b Các trường hợp không nên nói giảm, nói tránh:

* Ghi nhớ SGK/ 108.

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh :

II Luyện tập:

Bài tập:1(SGK):

a Khuya rồi, mời bà

b Cha mẹ em từ ngày em còn rất bé,

em về ở với bà ngoại.

c Đây là lớp học cho trẻ em

d Mẹ đã rồi, nên chú ý giữ gìn sức khoẻ.

khiếm thị

có tuổi

đi bước nữa

Tiết 40:

I Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh :

II Luyện tập:

Bài tập:1(SGK):

Bài tập2 (SGK): Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có sử dụng

cách nói giảm nói tránh?

a1 Anh phải hòa nhã với bạn bè!

a2 Anh nên hòa nhã với bạn bè!

b1 Anh ra khỏi phòng tôi ngay!

c1 Xin đừng hút thuốc trong phòng!

c2 Cấm hút thuốc trong phòng!

d1 Nó nói như thế là thiếu thiện chí.

d2 Nó nói như thế là ác ý.

e1 Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh thứ lỗi.

e2 Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi.

a2 Anh nên hòa nhã với bạn bè!

b2 Anh không nên ở đây nữa !

c1 Xin đừng hút thuốc trong phòng!

d1 Nó nói như thế là thiếu thiện chí.

e2 Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi.

b2 Anh không nên ở đây nữa!

Hãy vận dụng cách nói giảm nói tránh để đặt câu đánh giá

trong những trường hợp khác nhau.

Ví dụ:

- Bài thơ của anh dở lắm.

- Bài thơ của anh chưa được hay lắm.

Trong vòng 3 phút xem đội nào đặt được nhiều câu hơn!

Hãy phân tích cái hay của việc sử dụng phép nói giảm nói tránh trong đoạn trích sau :

“Hôm sau, lão Hạc sang nhà tôi Vừa thấy tôi, lão bảo ngay:

Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ !”

(Nam Cao – Lão Hạc)

BÀI TẬP BỔ SUNG

Hàm ý xót xa, luyến tiếc

và đượm chút mỉa mai…

Dùng từ ngữ đồng nghĩa

Viết đoạn hội thoại (3-5 câu) trong đó có sử dụng phép nói giảm nói tránh.

Viết đoạn hội thoại (3-5 câu) trong đó có sử dụng phép nói giảm nói tránh.

Bài tập Bổ sung 2

Trò chơi

7

Thế nào là nói giảm nói tránh?

Chúc mừng bạn, bạn đã được một điểm mười.

- Câu nói sau có vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh không? Vì sao?

“Con Rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu đó.”

ĐÁP ÁN:

- Câu nói trên không có sử dụng (thiếu lịch sự khi giao

tiếp, xem thường bạn, coi bạn như con rùa chậm chạp)

Đặt câu có sử dụng nói giảm nói tránh.

Trông những đứa trẻ khiếm thị thật đáng thương.

-Tìm từ ngữ thể hiện biện pháp tu từ nói giảm nói tránh trong câu thơ sau?

- Dùng cách nói phủ định từ trái nghĩa

- Có mấy cách nói giảm nói tránh? Nêu rõ các cách?

Nếu em là người làm nhân chứng ở tòa trong một sự việc nào đó Em có nói giảm nói tránh không? Vì sao?

ĐÁP ÁN:

- Vì nói như vậy không đúng với sự thật

làm ảnh hưởng đến việc xét xử của sự việc đó.

CỦNG CỐ

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

- Hoàn thiện các BT (SGK) +BT bổ sung v o vở ào vở.

- Sưu tầm một số cõu thơ cõu văn cú sử dụng phộp núi giảm núi trỏnh

- Học bài chu đáo.

- Chuẩn bị tốt cho bài kiểm tra ngữ văn (Tiết 41)