Bài 26. Hội thoại

Bài 26. Hội thoại tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, k...

Trang 1

Chào thầy, cô cùng các em học sinh thân

mến.

Trang 2

Kiểm tra bài cũ

gặp ?

 Em hiểu thế nào là hành động nói ?

 Hãy nêu những kiểu hành động nói thường gặp ?

Trang 3

Kiểm tra bài cũ

 Em hãy xác định kiểu câu và kiểu hành động nói trong các câu sau:

A hỏi: Mấy giờ thì học nhóm?

A Câu nghi vấn – Hành động hỏi

B Câu trần thuật – Hành động thông báo

C Câu cầu khiến – Hành động điều khiển

D Câu trần thuật – Hành động hứa hẹn

A Câu nghi vấn – Hành động hỏi

B Câu trần thuật – Hành động thông báo

C Câu cầu khiến – Hành động điều khiển

D Câu trần thuật – Hành động hứa hẹn

Trang 4

TiÕt 109 - TiÕng ViÖt

Héi tho¹i

TiÕt 109 - TiÕng ViÖt

Héi tho¹i

Trang 5

Ví du 1:

• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

• - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

• […] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tội, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp

tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

• Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng … … thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con?

• Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một … hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chổ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người

ta hỏi đến chứ?

• (Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Trang 6

Vai trên

Vai d íi XÐt theo quan hÖ gia téc

Bµ c«

BÐ Hång

Trang 7

[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt

khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ

nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài

nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi,………

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào! Cuối năm thế nào mẹ cháu

cũng về………

[…] Rồi 2 con mắt long lanh của cô tôi chằm chập đưa nhìn tôi Tôi

lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã

cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- ………Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm

em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con

[…] Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy

tinh, đầu mẩu gổ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

Trang 8

Ch áu

Vai x ã hội

Trang 9

I Vai xã hội trong hội

thoại:

Quan hệ trên dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân tình)

Trang 10

• Xác định vai xã hội trong các hình

minh họa sau

•Xác định vai xã hội trong

các hình minh họa sau:

Trang 11

• Quan hệ thân sơ

Trang 13

(trong lớp học)

Trang 14

Có khi nào người tham gia hội thoại có thể tham gia nhiều vai xã hội không?

Em hãy cho một ví dụ để

chứng minh điều đó?

Trang 15

Lưu ý: Khi tham gia giao tiếp, thực hiện hội thoại trong cuộc sống hàng ngày cần phải dựa vào hoàn cảnh , quan hệ xã hội để xác định đúng vai hội thoại của mình.Từ đó sử dụng

ngôn ngữ , có cử chỉ điệu bộ, bày tỏ thái độ … cho phù hợp.

Trang 16

Câu hỏi thảo luận

Trong cuộc hội thoại, có phải mỗi người tham gia hội thoại chỉ có một vai xã hội không? Em

hãy cho một ví dụ để chứng minh điều đó?

- Cô Hoà nói chuyện với một số thầy cô trong

tổ xã hội thì có mối quan hệ gì?

- Cô đang nói chuyện với lớp trưởng 8a2 thì

có mối quan hệ gì?

- Lớp trường, lớp phó đang trao đổi, có mối

quan hệ gì? -

Trang 17

1 , Mỗi người tham gia hội thoại thường có nhiều vai,

đa chiều

Ví dụ:

Chị Dậu vai dưới – Cai Lệ vai trên (theo địa vị xã hội)

Chị Dậu vai trên – Cai Lệ vai dưới (theo tuổi tác)

2, Quan hệ ngang hàng (nghề nghiệp); quan hệ trên dưới.

3, Quan hệ trên dưới cô vai trên, học trò vai dưới.

4, Quan hệ cùng tuổi tác ngang hàng.

Trang 18

Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng rất đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoai mỗi người cần xác

định đúng vai của mình để chọn

cách nói cho phù hợp.

Trang 19

Anh chÞ

c«

Anh chÞ khèi 9

B¹n cïng khèi

C¸c em khèi 6,7

Anh-chÞ

Häc trß Em B¹n bÌ

Anh-chÞ

C¸c mèi quan hÖ cña vai x· héi.

Vai d íi Vai trªn Vai d íi Vai ngang

hµng

Vai trªn

Đ a d¹ng

Trang 20

Bài tập

Cách xưng hô của Dế Mèn với

Dế Choắt thay đổi như thế nào

trong hai đoạn hội thoại sau?

Cách xưng hô thay đổi như vậy

nói lên điều gì?

a – Sợ gì? Mày bảo tao sợ cái

gì? Mày bảo tao còn biết sợ ai

hơn tao nữa!

b – Nào tôi biết cơ sự lại ra

nông nỗi này! Tôi hối lắm! Tôi hối

hận lắm! Anh mà chết là chỉ tại

cái tội ngông cuồng dại dột của

tôi Tôi biết làm thế nào bây giờ?

(Dế Mèn phiêu lưu kí Tô

Hoài)

- Lời thoại a: Dế Mèn tự giữ vai trò bề trên, trịch thượng, coi thường Dế Choắt

- Lời thoại b: Dế

Mèn ngang hàng với Dế Choắt

 Thay đổi cách

xưng hô: thái độ của Dế Mèn đã thay đổi, Mèn đã nhận ra sự sai trái của mình, ân hận

vì hành động dại dột vừa qua.

Trang 21

* Ghi nhớ : SGK/94

.

* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại với người khác trong cuộc thoại Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội :

- Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng (theo

tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

- Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết,

thân tình)

* Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng rất đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoai mỗi người cần xác định

đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp

* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại với người khác trong cuộc thoại Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội :

- Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng (theo

tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

- Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết,

thân tình)

* Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng rất đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoai mỗi người cần xác định

đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp

Trang 22

CHUYỆN KỂ

• Chuyện kể, một danh tướng có lần đi ngang qua trường

học cũ của mình, liền ghé vào thăm Ông gặp lại người thầy từng dạy mình hồi nhỏ và kính cẩn thưa:

• - Thưa thầy , thầy còn nhớ con không? Con là…

• Người thầy giáo già hoảng hốt:

• - Thưa ngài , ngài là…

• - Thưa thầy , với t hầy , con vẫn là đứa học trò cũ Con có được những thành công hôm nay là nhờ sự giáo dục của

thầy ngày nào…

• ? Hãy xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc

thoại trên?

Bài 1:

Trang 23

Đáp án:

• * Xét về tuổi tác và quan hệ thầy trò:

• - người thầy: vai trên

• - ông tướng: vai dưới

• * Xét về địa vị xã hội:

• - người thầy: vai dưới

• - ông tướng: vai trên

Trang 24

Rồi ngồi xếp bài lại, quay gối dựa

sang bên tay phải, nghiêng mình bảo

- Đoạn văn trên có mấy người tham

gia hội thoại?

- Hãy chỉ ra vai xã hội của những

người đó

Có 3 người tham gia hội thoại;

- Người báo tin là vai dưới

- Thầy đề là cấp dưới của quan

- Quan là vai trên của tất cả những người tham gia hội thoại.

Trang 25

II, Luyện tâp :

HỊCH TƯỚNG

dung của Trần Quốc

Tuấn đối với binh sĩ

dưới quyền?

Trang 26

mà không biết

lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn……”

Trang 27

Các chi tiết thể hiện

sự nghiêm khắc:

Trang 28

“Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này ,theo lời dạy bảo của ta, thì mới phải đạo thần chủ…”

Các chi tiết thể hiện

sự khoan dung:

Trang 29

Bài tập 1:

Tìm những chi tiết thể hiện thái độ nghiêm

khắc, bao dung của TQT đối với tướng sĩ.

- Nghiêm khắc chê trách, chỉ ra lỗi lầm của các tướng sĩ:

+ Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn

+ Hoặc lấy việc chọi gà làm vui đùa, hoặc lấy việc đánh bạc làm tiêu khiển…

+ Nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta tức là kẻ nghịch thù

- Sự khoan dung (Khuyên bảo chân tình):

+ Huống chi ta cùng các ngươi sinh phải thời loạn lạc

+ Giặc với ta là kẻ thù không đội trời chung …

+ Ta viết bài hịch này để các ngươi biết bụng ta

Trang 30

Bài tập 2 : Xác định vai xã hội và thái độ của người đối thoại qua một đoạn truyện

a Vai xã hội

Trang 31

THẢO LuẬN NHểM

nhân vật tham gia cuộc thoại trên?

nhân vật và lời miêu tả của nhà văn cho thấy

thái độ vừa kính trọng vừa thân tình của ông giáo đối với lão Hạc?

lão Hạc và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái

độ vừa quý trọng vừa chân tình của lão đối

với ông giáo? Những chi tiết nào thể hiện

tâm trạng không vui và sự giữ ý của lão Hạc?

Trang 32

Tôi nắm lấy cái vai gầy của lão, ôn tồn bảo:

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung sướng : bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi ,tôi

đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nươc chè tươi thật đặc ; ông con mình ăn khoai , uống nước chè rồi hút thuốc lào…Thế là sung sướng

- Vâng ! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì

thế là sung sướng

Lão nói xong lại cười đưa đà Tiếng cười gượng nhưng nghe đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo :

- Thế là được cứ gì ? Vậy cụ ngồi xuống đây, tôi đi

luộc khoai, nấu nước

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác

Trang 33

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là

sung sướng : bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi ,tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nươc chè tươi thật đặc ; ông con mình ăn khoai , uống nước chè rồi hút

- Vâng ! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng

Lão nói xong lại cười đưa đà Tiếng cười gượng nhưng nghe đã hiền hậu lại Tôi vui vè bảo :

- Thế là được cứ gì ? Vậy cụ ngồi xuống đây, tôi đi luộc khoai, nấu nước

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác

Trang 34

Về địa vị : ông giáo vai trên Về tuổi tác : Lão Hạc vai trên

a Vai xã hội

Trang 35

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung

sướng : bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi ,tôi đi luộc mấy

củ khoai lang, nấu một ấm nươc chè tươi thật đặc ; ông con

Trang 36

Bài tập 2 :

a Vai xã hội

b Thái độ ông giáo

Bài tập 2 :

a Vai xã hội

- Lời lẽ ôn tồn, cử chỉ thân mật : nắm lấy vai gầy, mời lão hút, uống nước,

ăn khoai.

- Bình đẳng và kính trọng : gọi lão

Hạc là “cụ” xưng hô gộp “ông con

mình”, xưng “tôi”.

Trang 37

Bài tập 2 :

a Vai xã hội

c Thái độ lão Hạc : thể hiện

Bài tập 2 :

a Vai xã hội

c Thái độ lão Hạc : thể hiện

-Sự tôn trọng : gọi “ông giáo”, dùng từ “dạy” thay cho từ “ nói”.

- Thân mật : xưng hô gộp ”chúng mình”, cách nói xuề xòa “Nói đùa thế”.

- Một nỗi buồn, một sự giữ ý : “cười đưa đà, cười gượng”, thoái thác chuyện ở lại ăn khoai uống nước

Trang 38

Bài tập 2:

Xét về tuổi tác: Lão Hạc cao hơn ông giáo

b Ông giáo vừa kính trọng vừa thân tình với lão Hạc:

+ Dùng lời lẽ ôn tồn

+ Thân mật nắm vai của lão Hạc

+ Mời lão Hạc ăn khoai, uống nước

+ Gọi: cụ, xưng: tôi, ông con mình

c Thái độ qúy trọng, thân tình của lão Hạc đối với ông giáo:

+ Gọi: ông giáo

+ Dùng từ “dạy” thay cho từ “nói”

+ Xưng hô gộp: chúng mình

+ Cách nói xuề xòa: nói đùa thế.

Lão Hạc vẫn giữ khoảng cách:

+ Thoái thác chuyện ở lại ăn khoai, hút thuốc

Trang 39

II Luyện tâp :

Bài tập 3: Xác định vai xã hội và thái độ của người đối thoại qua một tình huống cụ thể

Trang 40

Ngày sinh nhật của cô giáo chủ nhiệm , chúng em mang hoa đến chúc mừng cô Từ trong nhà cô bước ra tươi cười chào chúng em Linh Nhi là đứa lém lỉnh nhất trong bọn , nói :

- Thưa cô , nhân ngày sinh của cô , chúng em chúc cô và gia đình luôn mạnh khỏe, hạnh phúc !

Cô giáo mỉm cười:

-Cám ơn các em! Nhưng tặng hoa cho cô thì phải vào nhà chứ, ai lại đứng đây?

Nhà cô hôm đó đông khách, khi chúng em vào tới cửa, cô giáo dừng lại, giới thiệu:

-Xin giới thiệu với các bạn, đây là các em học sinh trong lớp

mình chủ nhiệm, và cũng xin giới thiệu với các em, đây là những

người bạn cùng học với cô ở trường sư phạm Chúng em liền đồng thanh:

-Chúng em chào các thầy, các cô ạ!

Những người bạn của cô giáo cũng vui vẻ gật đầu đáp lại lời chào của chúng em Một người đứng dậy bắt tay từng đứa và tấm tắc:

-Các em ngoan lắm! Đúng là cô nào trò nấy

Trang 41

• Cô giáo phải thực hiện hai “vai”:

- Vai cô giáo đối với các học trò đến tặng hoa.

- Vai bạn bè, đồng nghiệp đối với những người cùng học ở trường sư phạm.

• Học sinh chỉ thực hiện một “vai” đối với cô giáo

chủ nhiệm và bạn của cô.

• Các bạn cô giáo thực hiện hai “vai”

- Vai bạn bè đối với cô giáo.

- Vai người trên đối với các em học sinh.

Xác định vai xã hội và thái độ của người đối thoại qua một tình huống cụ thể

Trang 42

Trong cuộc hội thoại, quan hệ giữa các nhân

Quan hệ cụ bà và gia đình anh Dậu (Quan hệ

dưới(theo tuổi tác, theo địa vị).

Trang 43

Hội thoại

Vai xã hội

Vị trí của người tham gia hội thoại với người khác trong cuộc thoại

Trang 44

Người

giao tiếp

Người giao tiếp

Thông điệp

Giải mã

Trang 45

+ HD tự học:

- Xem lại khái niệm vai xã hội trong hội thoại.

- Tìm một đoạn truyện trong đó nhà văn đã dựng được cuộc thoại giữa các nhân vật và xá định: - vai

xh của các nhân vật

- đặc điểm ngôn ngữ mà ngôn ngữ mà nv lựa chọn

để thực hiện vai giao tiếp của mình.

+ Chuẩn bị bài mới :

- Soạn bài:“Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận”

+ Đọc VB “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ” và trả lời các câu hỏi nêu bên dưới

+ Hoàn thành các BT 1,2 - S/97

+ BT3 – S/98 chuẩn bị theo nhóm

-Tìm hiểu tác dụng của yếu tố biểu cảm trong văn nghị

Định dạng
Số trang	45
Dung lượng	3,09 MB