Bài 26. Hội thoại

Bài 26. Hội thoại tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, k...

TRƯỜNG THCS SUỐI NGÔ

GIÁO VIÊN: ĐỖ THỊ THANH XUÂN

KIỂM TRA MIỆNG

Câu 1: Hành động nói là gì? Nêu những kiểu hành động nói thường gặp?

- Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định.

KIỂM TRA MIỆNG

- Cách dùng trực tiếp.

- Cách dùng gián tiếp.

Câu 2: Có những cách thực hiện hành động nói

nào? Hãy chỉ rõ các cách thực hiện hành động nói trong các câu sau:

A: Cậu ngồi đây chờ tôi.

B: Cậu ngồi chờ mình một chút có được không?

- A: Cách dùng trực tiếp.

- B: Cách dùng gián tiếp.

Bằng hiểu biết của em, hãy xác định tình huống nào

sau đây là hội thoại:

I Vai xã hội trong hội thoại

 Tìm những chi tiết thể hiện cách xử sự của người cô đối với bé Hồng? (qua xưng hô, thái độ, cử chỉ, lời nói…)

Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?

[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã be cái tội góa chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến.[…]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

- Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắc lại, khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

- Sao cô biết mợ con có con?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn.[…]

Cô tôi chưa dứt câu,cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

- Vậy mày hỏi cô Thông - tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của

mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sao cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao

cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi

đến chứ?

 Cách xử sự của người cô đối với bé Hồng có gì đáng chê trách?

I Vai xã hội trong hội thoại

Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?

[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội góa chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến.[…]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

- Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắc lại, khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

 Trước cách xử sự của người cô, bé Hồng có thái độ như thế nào?

 Hồng bất bình nhưng đã cố gắng kìm nén để giữ thái độ lễ phép.

 Tìm những chi tiết thể hiện điều ấy? Giải thích vì sao Hồng

phải làm như vậy?

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

- Sao cô biết mợ con có con?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội

xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn.[…]

Cô tôi chưa dứt câu,cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho

kì nát vụn mới thôi.

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

- Vậy mày hỏi cô Thông - tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở

của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về

Trước sao cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

I Vai xã hội trong hội thoại

Quan hệ ngang hàng

Quan hệ thân - sơ

Bài tập củng cố:

Đọc đoạn hội thoại, xỏc định vai xó hội trong đoạn hội thoại

Nhận xột cỏch xử sự của người con?

- Dạo này, bố thấy điểm toán của con hình nh ch

a đ ợc tốt lắm Sắp thi rồi, con cần cố gắng hơn nữa Hay là con sang nhờ bạn…

Ông Nam ch a nói hết câu, Hòa đã vùng vằng

đứng dậy và làu bàu:

- Thôi, bố đừng nói đến chuyện học hành của con nữa!

* Vai xã hội : Bố : Con :

* Thái độ:

Vai trờn Vai dưới Thiếu tụn trọng, vụ lễ với cha.

Rồi ngồi xếp bài lại, quay gối dựa sang

bên tay phải, nghiêng mình bảo thầy đề lại:

- Có ăn không thì bốc chứ!

Thầy đề vội vàng:

- Dạ, bẩm, bốc

(Sống chết mặc bay Phạm Duy Tốn)

Đoạn văn trên có mấy người tham gia hội thoại?

Hãy chỉ ra vai xã hội của những người đó.

Có 3 người tham gia hội thoại;

- Người báo tin

là vai dưới

- Thầy đề là cấp dưới của quan

- Quan là vai trên của tất cả những người tham gia hội thoại.

1 Cháu van ông , nhà cháu mới tỉnh được một lúc , ông tha cho !

2 Chồng tôi đau ốm , ông không được phép hành hạ !

3 Mày trói ngay chồng bà đi , bà cho mày xem !

Cháu – ông Dưới - trên Tôi - ông Ngang hàng

Bà - mày Trên - dưới

1 Cháu van ông , nhà cháu mới tỉnh được một lúc , ông tha cho !

2 Chồng tôi đau ốm , ông không được phép hành hạ !

3 Mày trói ngay chồng bà đi , bà cho mày xem !

Xác định vai xã hội của một học sinh lớp 8

trong các mối quan hệ gia đình và xã hội.

Anh chị

Em

Ở trường (ngoài xã hội)

Thầy cô

Anh chị khối 9 Bạn cùng khối Bạn cùng lớp khối 6,7 Các em

Vai dưới Vai trên Vai dưới Ngang -

sơ

Ngang - thân

tác

Quan hệ trên- dưới,

ngang hàng

Quan hệ thân- sơ

Quan hệ

xã hội

đa dạng, phức tạp

Vai xã hội đa dạng, nhiều chiều

I Vai xó hội trong hội thoại

TUẦN 2 8 – TIấ́T 107 HỘI THOẠI

* L u ý: Khi tham gia hội thoại mỗi ng ời

cần xác định đúng vai của mình để

chọn cách nói cho phù hợp.

Đáp án Tiếc quá …! Bạn chọn sai rồi ! Hoan hô Bạn chọn đúng rồi !

A Là vị trí của những người tham gia hội thoại

B Là quan hệ thân- sơ của những người tham gia hội

Đáp án Tiếc quá …! Bạn chọn sai rồi ! Hoan hô Bạn chọn đúng rồi !

Câu 2: Khi hội thoại với người có quan hệ ngang

hàng, thân thiết, cần có thái độ ứng xử như thế nào?

Đáp án Tiếc quá …! Bạn chọn sai rồi ! Hoan hô Bạn chọn đúng rồi !

Chọn câu trả lời đúng

A Khi nội dung hội thoại thay đổi

B Khi hội thoại sắp kết thúc

HỊCH TƯỚNG

Các chi tiết thể hiện

sự nghiêm khắc: Nay các ngươi

nhìn chủ nhục

mà không biết

lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…

Nếu các ngươi biết

chuyên tập sách

theo lời dạy bảo của

ta, thì mới phải đạo

thần chủ…Ta viết

bài hịch này để các

ngươi biết bụng ta.

Các chi tiết biểu hiện

sự khoan dung

Bài tập 2: Đọc đoạn trích trong SGK và thực hiện theo yêu cầu câu hỏi:

a/Dựa vào đoạn trích và những điều đã biết về chuyện “Lão Hạc” , hãy xác định vai xã hội

của 2 nhân vật tham gia cuộc hội thoại trên!

Xét về

điạ vị

xã hội

Xét về tuổi tác

b/ Tìm những chi tiết trong lời hội thoại của nhân vật, qua lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân

vật ông giáo đối với Lão Hạc?

Trong cử chỉ: Ông giáo nói với Lão Hạc những lời lẽ ôn tồn, thân mật nắm lấy vai

lão, mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai.

Trong lời lẽ:

- gọi “cụ” xưng hô gộp: “ ông - con mình”

c/ Những chi tiết nào trong lời thoại của Lão Hạc

và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quí

trọng vừa thân tình của Lão H ạc đối với ông

giáo?

Lão Hạc gọi người đối

thoại với mình là “ông

giáo” ,dùng từ “dạy”

thay cho từ nói, thể hiện

sự tôn trọng; xưng hô

gộp 2 người là “chúng

mình”; các câu nói cũng

xuề xoà:“nói đùa thế”.

Thể hiện sự thân

tình.

d/Những chi tiết nào

Hạc

Tình huống:

Chuyện kể, một vị quan lớn đi qua tr ờng học cũ của mình liền ghé vào thăm Khi gặp ng ời thầy cũ nay đã già, vị quan l ớ n liền kính cẩn chào:

- Th a thầy, thầy còn nhớ con không? Con

-+ Quan hệ tuổi tác: Người thầy – Vai trên

Học trò – Vai dưới

+ Quan hệ xã hội:

Thầy giáo – Vai trên Học trò – Vai dưới Quan lớn - vai trên Người dân - vai dưới

Bài tập 3:

Thuật lại một cuộc trò chuyện mà em đã được đọc, đã chứng kiến hoặc đã tham gia Phân tích vai xã hội của những người tham gia cuộc thoại, cách đối xử của họ với nhau thể hiện qua lời thoại và qua những cử chỉ, thái độ kèm theo lời.

Chuyện kể có một danh tướng có lần đi ngang qua trường học cũ của mình, liền ghé vào thăm Ông gặp lại người thầy từng dạy mình hồi nhỏ và kính cẩn thưa:

- Thưa thầy, thầy còn nhớ con không? Con là

Người thầy giáo già hoảng hốt:

- Thưa ngài, ngài là

- Thưa thầy, với thầy con vẫn là học trò cũ Con có được những thành công hôm nay là nhờ sự giáo dục của thầy ngày nào

Vai xã hội của mỗi người tham gia hội thoại:

Xét về địa vị xã hội :

Danh tướng: Vai trên

Thầy giáo: Vai dưới

Xét về tuổi tác:

Danh tướng: Vai dưới

Thầy giáo: Vai trên

Qua lời thoại ta thấy cách xưng hô “thưa”“thầy – con” thể hiện thái độ kính cẩn, lễ phép và lòng biết của vị tướng đối với thầy giáo.

* Đối với bài học tiết này:

+ Học thuộc ghi nhớ SGK/128.

+ Làm bài tập còn lại vào vở bài tập.

+ Tìm ví dụ có sử dụng các phương pháp thuyết minh.

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP

* Đối với bài học ở tiết tiếp theo:

- Chuẩn bị bài “Trả bài kiểm tra Văn và bài viết

Chóc c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o M¹nh khoÎ – h¹nh phóc ! Chóc c¸c em häc sinh

Ch¨m ngoan – häc giái !

Bµi tËp nhanh

Bµi 2: Nội dung cña v¨n b¶n “Ôn dịch,

lớn, nhiều mặt của thuốc lá đối với cá nhân, cộng đồng; đồng thời kêu gọi mọi người hãy quyết tâm phòng chống thuốc lá và phải có biện pháp triệt

để phòng chống thuốc lá hơn là phòng chống ôn dịch.