Bài 26. Hội thoại

Bài 26. Hội thoại tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, k...

Trang 1

VỀ DỰ GIỜ MÔN HỌC: NGỮ VĂN 8

NHUNG TRƯỜNG THCS LƯƠNG THẾ VINH

LỚP 8A5

Trang 3

“Một hôm , cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi :

- Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không ?

[ ] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia , tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ , nhắc đến mẹ tôi , cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi , một người đàn bà đã bị cái tội là góa chồng , nợ nần cùng túng quá , phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :

- Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm , có như dạo trước đâu !

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại , khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- Mày dại quá, cứ vào đi , tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ

* Ví dụ 1:

Trang 4

[ … ] Tôi cười dài trong tiếng khóc , hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con ?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn

Cô tôi chưa dứt câu , cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh , đầu mẩu gỗ , tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn , mà nhai , mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

Cô tôi bỗng đổi giọng , lại vỗ vai , nhìn vào mặt tôi , nghiêm nghị :

- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày , rồi đánh giấy cho mợ mày , bảo dù sao cũng phải về Trước sau cũng một lần xấu , chả nhẽ bán xới mãi được sao ?

Tỏ sự ngậm ngùi thương tiếc thầy tôi , cô tôi chập chừng nói tiếp :

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày , mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày , và mày cũng còn phải có họ , có hàng , người ta hỏi đến chứ ?”

( Nguyên Hồng - Những ngày thơ ấu )

* Ví dụ 1:

Trang 5

* Nhân vật:

Bà cô

Bé Hồng

Vai trên Vai dưới

Quan hệ gia tộc

* Ví dụ 1:

Bà cô - Thiếu thiện chí, không phù hợp quan hệ ruột

thịt

- Thái độ không đúng mực với người dưới

Bé Hồng - Tôi cúi đầu không đáp - Tôi lại im lặng cúi đầu

- Cổ họng tôi nghẹn ứ khóc không ra tiếng

Lễ phép, đúng mực

Trang 6

* Nhân vật:

Bà cô

Bé Hồng

?- Một cuộc hội thoại thường có đặc điểm gì?

- Số người tham gia?

- Phương tiện chủ yếu?

- Vị trí xã hội của các nhân vật ?

Trang 8

* Ví dụ 2:

“Trinh dẫn tôi vào vườn, đến góc bờ ao, trinh nói nhỏ vẻ bí mật:

- Trang! Trang! Lại đây tớ cho xem cái này, hay lắm!

Trinh lom khom luồn qua những cành ổi la đà gần sát mặt đất, rẽ lối cho tôi luồn theo Đến góc ao, Trinh vít một cành ổi xa nhất, thích thú chỉ cho tôi xem một chùm hoa trắng muốt”

( Theo Trần Hoài Dương- Những ngôi sao trong mưa)

Quan hệ giữa 2 nhân

vật : Trang - Trinh - Quan hệ thân (Theo mức độ quen biết)

- Quan hệ ngang hàng ( theo tuổi tác)

- Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi?

- Quan hệ giữa hai nhân vật trong đoạn hội thoại trên là quan hệ gì ?

( Dựa theo tuổi tác, theo mức độ quen biết, thân tình)

Trang 9

Bà cô

Bé Hồng

Quan hệ : trên – dưới

( Theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình)

Quan hệ giữa 2 nhân

vật : Trang - Trinh - Quan hệ thân (Theo mức độ quen biết)

- Quan hệ ngang hàng ( theo tuổi tác)

Vai xã hội được xác định bằng những quan hệ xã hội nào?

Trang 10

Vai xã hội

- Vai xã hội.: Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại

+ Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng

-Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội :

+ Quan hệ thân - sơ

Trang 11

Thảo luận nhóm

Nhóm 1,2: -Hãy xác định các vai xã hội của một học sinh lớp 8 trong

gia đình và ngoài xã hội?

Nhóm 3,4: - Xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc

thoại trong đoạn trích sau?

“Chuyện kể, một danh tướng có lần đi ngang qua trường học cũ của mình,

liền ghé vào thăm Ông gặp lại người thầy từng dạy mình hồi nhỏ và kính cẩn thưa:

- Thưa thầy, thầy còn nhớ con không? Con là…

Người thầy giáo già hoảng hốt:

- Thưa ngài, ngài là…

- Thưa thầy, với thầy, con vẫn là đứa học trò cũ Con có được những thành

công hôm nay là nhờ sự giáo dục của thầy ngày nào…”

Trang 12

Anh chÞ

c« Anh chÞ

khèi 9

B¹n cïng khèi

C¸c em khèi 6,7

Trang 13

* Xét về tuổi tác và quan hệ thầy trò: - người thầy: vai trên

- ông tướng: vai dưới

* Xét về địa vị xã hội: - người thầy: vai dưới

- ông tướng: vai trên

Nhóm 3,4: ?- Xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc

thoại trong đoạn trích sau:

“Chuyện kể, một danh tướng có lần đi ngang qua trường học cũ của mình,

liền ghé vào thăm Ông gặp lại người thầy từng dạy mình hồi nhỏ và kính cẩn thưa:

- Thưa thầy, thầy còn nhớ con không? Con là…

Người thầy giáo già hoảng hốt:

- Thưa ngài, ngài là…

- Thưa thầy, với thầy, con vẫn là đứa học trò cũ Con có được những thành

công hôm nay là nhờ sự giáo dục của thầy ngày nào…”

Trang 14

Quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp

Vai xã hội : đa dạng, nhiều chiều

Vai xã hội thể hiện qua ngôn ngữ

Các đại từ xưng hô:bác – cháu, anh -

em Những tình thái từ: nhé, nhỉ, ạ…

Trang 15

Khi tham gia hội

thoại chúng ta cần

chú ý :

Khi tham gia hội thoại cần xác định đúng vai để chọn cách nói cho phù hợp

- Đạt được mục đích, hiệu quả giao tiếp.

- Thể hiện con người có văn hóa…

- Tạo mối quan hệ tốt đẹp…

Quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp

Vai xã hội : đa dạng, nhiều chiều

Trang 16

- Vai xã hội là gì?

- Khi tham gia hội thoại cần chú ý điều gì ?

-Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội nào?

Vai xã hội

- Vai xã hội.: Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại

+ Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng

-Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:

+ Quan hệ thân - sơ

- Vai XH rất đa dạng, nhiều chiều

- Khi tham gia hội thoại cần xác định đúng vai để chọn cách nói cho phù hợp

2 Ghi nhớ: sgk/trang 94

Trang 17

Vai xã hội

- Vai xã hội.: Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại

+ Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng

-Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:

+ Quan hệ thân - sơ

- Vai XH rất đa dạng, nhiều chiều

- Khi tham gia hội thoại cần xác định đúng vai để chọn cách nói cho phù hợp

2 Ghi nhớ: sgk/trang 94

Trang 18

Hãy tìm những chi tiết trong

bài “Hịch Tướng sĩ” thể hiện

thái độ vừa nghiêm khắc vừa

khoan dung của Trần Quốc

Tuấn đối với binh sĩ dưới

quyền?

Trang 19

+ Hoặc lấy việc chọi gà làm vui đùa, hoặc lấy việc đánh bạc làm tiêu khiển… + Nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta tức là kẻ nghịch thù…

Trang 20

2 Ghi nhớ:

II LUYỆN TẬP:

Bài 1/sgk/trang 94: Các chi tiết biểu hiện sự khoan dung

- Khuyên bảo chân tình:

+ Huống chi ta cùng các ngươi sinh

phải thời loạn lạc

+ Không có mặc thì ta cho áo…

+ Nay ta bảo thật các ngươi…

+ Ta viết bài này để các ngươi biết bụng

ta…

Trang 21

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung sướng; bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm

nước chè tươi thật đặc; ông con mình ăn khoai,

uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung

a/Dựa vào đoạn trích và những điều đã biết về chuyện “Lão Hạc”, hãy xác định vai

xã hội của 2 nhân vật tham gia cuộc hội thoại trên

• b/Tìm những chi tiết trong lời thoại của nhân vật và lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ông giáo đối với lão Hạc

c/ Những chi tiết nào trong lời thoại của Lão Hạc và lời miêu tả của nhà văn nĩi lên

thái độ vừa quí trọng vừa thân tình của Lão H ạc đối với ơng giáo?

Trang 22

a/ Xác định vai xã hội của 2 nhân vật tham gia cuộc hội thoại:

Ông giáo: Vai trênLão Hạc : Vai dưới

Lão Hạc :Vai trên

Về địa vị xã hội

Ông giáo :Vai dưới

Về tuổi tác

Trang 23

Tơi n m l ấ y cái vai g ầ y của lão, ơn t ồ n b ả o:

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung sướng; bây giờ cu ï ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm

uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung sướng.

- Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.

Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng nhưng đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Thế là được, chứ gì? Vậy cụ ngồi xướng đây, tôi đi luộc khoai, nấu nước.

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác ( Nam Cao, Lão Hạc )

* * * * *

+ Dùng lời lẽ ơn tồn

+ Cử chỉ thân mật nắm lấy cái vai gầy…

+ Mời lão Hạc ăn khoai, uống nước

Thân tình

• b/ Thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật

ông giáo đối với lão Hạc

Kính trọng và thân tình

+ Gọi: cụ, xưng: tơi, ơng con mình )

Trang 24

Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng nhưng đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Nói đùa thế , chứ ông giáo cho để khi khác ( Nam Cao, Lão Hạc )

* * * * * * *

c **Thái độ qúy trọng, thân tình của lão Hạc đối với ơng giáo:

+ Gọi: ơng giáo

+ Dùng từ “dạy” thay cho từ “nĩi”

Thân tình

Quý trọng

+ Xưng hơ gộp: chúng mình

+ Cách nĩi xuề xịa: nĩi đùa thế

Trang 25

Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng

nhưng đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác ( Nam Cao, Lão Hạc + Lão Hạc vẫn giữ khoảng cách:Cười đưa đà, cười gượng )  cười xã giao

+ Thối thác chuyện ở lại ăn khoai, uống nước với ơng giáo

** Tâm trạng khơng vui và giữ ý của Lão Hạc:

Trang 26

Vai xã hội chi phối ngôn ngữ, hành động, cử chỉ của các nhân vật tham gia hội thoại

Trang 27

Cách xưng hô của Dế Mèn với Dế Choắt thay đổi như thế nào trong hai đoạn hội thoại sau? Cách xưng hô thay đổi như vậy nói lên điều gì?

a “– Sợ gì? Mày bảo tao sợ cái gì? Mày bảo tao còn biết sợ ai hơn tao

nữa!”

b “– Nào tôi biết cơ sự lại ra nông nỗi này! Tôi hối lắm! Tôi hối hận lắm!

Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi Tôi biết làm thế nào bây giờ?”

(Dế Mèn phiêu lưu kí Tô Hoài)

 Thay đổi cách xưng hô chứng tỏ: thái độ của Dế Mèn đã thay đổi, Mèn

đã nhận ra sự sai trái của mình, ân hận vì hành động dại dột vừa qua

- Lời thoại a : Dế Mèn tự giữ vai trò bề trên, trịch thượng, coi thường Dế Choắt

- Lời thoại b : Dế Mèn ngang hàng với Dế Choắt

Trang 28

VAI XÃ HỘI

VỊ TRÍ CỦA NGƯỜI THAM GIA HỘI THOẠI ĐỐI VỚI NGƯỜI

KHÁC TRONG CUỘC THOẠI

QUAN HỆ TRÊN – DƯỚI

Trang 29

Vai xã hội là gì?

A Là vị trí của những người tham gia hội thoại

B Là quan hệ thân- sơ của những người tham gia hội thoại

C Là quan hệ ngang hàng của những người tham gia hội thoại

D Là cách xưng hô của những người tham gia hội thoại.

Trang 30

Khi nào cách sử dụng từ ngữ xưng hô của người tham gia hội thoại thay đổi?

A Khi nội dung hội thoại thay đổi

B Khi hội thoại sắp kết thúc

C Khi một người im lặng

D Khi vai giao tiếp của người tham gia thay đổi

Trang 31

DẶN DÒ:

1/ Học bài cũ:

- Học thuộc phần ghi nhớ/sgk/trang 94

Xác định được vai xã hội trong từng tình huống cụ thể để có cách hội thoại phù hợp.

2/ Chuẩn bị bài mới:

Soạn bài: Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận.

Trang 32

KÍNH CHÚC QUÝ THẦY CÔ SỨC KHOẺ - HẠNH PHÚC - THÀNH ĐẠT

CHÚC CÁC EM!

CHĂM NGOAN

HỌC GIỎI

Trang 33

VAI XÃ HỘI

VỊ TRÍ CỦA NGƯỜI THAM GIA HỘI THOẠI ĐỐI VỚI NGƯỜI

KHÁC TRONG CUỘC THOẠI

QUAN HỆ TRÊN – DƯỚI

Trang 34

2 Ghi nhớ:

- Vai xã hội.: Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại

+ Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng

+ Quan hệ thân - sơ

- Vai XH rất đa dạng, nhiều chiều

- Khi tham gia hội thoại cần xác định đúng vai

để chọn cách nói cho phù hợp

Ghi nhớ -Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội :

Trang 36

giáo đối với lão Hạc.+ Dùng lời lẽ ơn tồn

+ Thân mật nắm vai của lão Hạc

+ Mời lão Hạc ăn khoai, uống nước

+ Gọi: cụ, xưng: tơi, ơng con mình ( Kính trọng – thân tình )

c **Thái độ qúy trọng, thân tình của lão Hạc đối với ơng giáo:

Lão Hạc vẫn giữ khoảng cách:

+ Cười đưa đà, cười gượng  cười xã giao

+ Thối thác chuyện ở lại ăn khoai, uống nước với ơng giáo

+ Gọi: ơng giáo

+ Dùng từ “dạy” thay cho từ “nĩi”

+ Xưng hơ gộp: chúng mình

+ Cách nĩi xuề xịa: nĩi đùa thế

** Tâm trạng khơng vui và giữ ý của Lão Hạc:

Thân tình

Quý trọng

Trang 37

2 Hành động nói nào dưới đây được thực hiện bằng cách gián tiếp ?

có chức năng chính phù hợp với hành động đó ( cách

dùng trực tiếp ) hoặc bằng kiểu câu khác ( cách dùng

gián tiếp )

A Hôm qua , lớp em đi lao động

B Tớ muốn bạn mua cho tớ quyển sách

C Bạn đi đâu đấy ?

D Ôi , đẹp qúa !

Trang 38

Theo quan hệ gia đình: Hồng thuộc vai dưới,

có bổn phận tôn trọng người trên.

Bé Hồng

- Tôi cúi đầu không đáp

- Tôi lại im lặng cúi đầu

- Cổ họng tôi nghẹn ứ khóc không ra tiếng

- Vô cùng đau khổ uất ức

- Nhưng cố kìm nén để giữ thái độ lễ phép

* Ví dụ 1:

Trang 39

* Nhân vật:

Bà cô

Bé Hồng

Định dạng
Số trang	39
Dung lượng	1,49 MB