bai 26 Hội thoại

Khái niệm : Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia hội thoại đối với ng ời khác trong cuộc thoại.. Quan hệ giữa Hồng với các bạn cùng lớp Quan hệ trên d ới trong gia đình Quan hệ nga

GV thực hiện: VươngưThịưKimưDung

Chàoưmừngưcácưthầyư côưgiáoưvềưthămưlớpư dựưgiờư.

1 Hành động nói là gì ? Kể tên một số kiểu hành động nó i th ờng gặp ?

->Hứa hẹn

Mục đích

I Vai x· héi trong héi tho¹i

1 XÐt vÝ dô : ( SGK )

Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi :

- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không ?

[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và

trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt

và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là góa chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha

hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm

phạm đến.[…]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :

-Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm,có như dạo

trước đâu !

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con ?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ

bóng đèn.[…]

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng.Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị :

- Vậy mày hỏi cô Thông- tên người đàn bà họ nội xa kia- chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau cũng phải một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao ?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp :

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày

về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải

có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ? ( Nguyên Hồng,

Những ngày thơ ấu)

I Vai x· héi trong héi tho¹i

1 XÐt vÝ dô : Bµ c«:Lµ c« ruét cña Hång

Hång: Lµ ch¸u ruét cña c«

Vai trªn Vai d íi

Quan hệ gia tộc ( Theo tuổi tác , thứ bậc trong gia đình )

-Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

-Mợ mày phát tài lắm, có nh dạo tr ớc đâu!

-Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà

bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

-Tr ớc sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi đ ợc sao?

Cách c xử của ng ời cô có hai điểm đáng chê trách:

• Với quan hệ gia tộc, ng ời cô đã xử sự không đúng với thái độ chân thành, thiện chí của tình cảm ruột thịt

• Với t cách là ng ời lớn tuổi, vai bề trên, ng ời cô đã

không có thái độ đúng mực của ng ời lớn đối với trẻ em

Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt

lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi c ời

mà nói rằng:

Tôi c ời dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

-Sao cô biết mợ con có con?

Cô tôi ch a dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng.

Thái độ của bé Hồng: cố gắng kìm

nén vì biết mình là bề d ới phải tôn

trọng bề trên

I Vai xã hội trong hội thoại

1 Xét ví dụ :

2 Khái niệm :

Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia

hội thoại đối với ng ời khác trong

cuộc thoại Vai xã hội đ ợc xác định

bằng các quan hệ xã hội.

I Vai xã hội trong hội thoại

thầy cô giáo ở tr ờng

4 Quan hệ giữa Hồng với các

bạn cùng lớp

Quan hệ trên d ới trong gia đình Quan hệ ngang hàng trong gia đình Quan hệ trên d ới trong xã hội

Quan hệ ngang hàng trong xã hội Xác định quan hệ và vai xã hội trong các tr ờng hợp sau:

I Vai xã hội trong hội thoại

1 Xét ví dụ : ( SGK )

2 Khái niệm :

Vai xã hội

Quan hệ trên- d ới hay ngang hàng

(Tuỳ theo thứ bậc, tuổi tác trong gia

đình và xã hội)

I Vai xã hội trong hội thoại

1 Xét ví dụ : ( SGK )

2 Khái niệm :

Xác định vai xã hội trong đoạn hội thoại sau:

Nam ( bạn của con trai bà Tuyết ) cắp cặp đi vào cổng, nhanh nhảu chào bà Tuyết:

- Con chào mẹ ạ!

Vừa thấy Nam đi vào bà Tuyết đon đả:

- Linh đâu con? Sao các con về muộn thế?

Nam lễ phép th a:

- Th a mẹ! Linh có việc bận nên về sau con một chút.

Bà Tuyết xoa đầu Nam bảo:

- Con ra rửa chân tay rồi đợi Linh về cùng ăn cơm.

I Vai x· héi trong héi tho¹i

I Vai xã hội trong hội thoại

1 Xét ví dụ ( SGK )

2 Khái niệm

Vai xã hội

Quan hệ trên- d ới hay ngang hàng

(Tuỳ theo thứ bậc, tuổi tác trong gia

đình và xã hội)

Quan hệ thân- sơ

(Tuỳ thuộc vào mức độ quen biết hay thân tình)

I Vai xã hội trong hội thoại

1 Xét ví dụ : ( SGK )

2 Khái niệm :

Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia

hội thoại đối với ng ời khác trong

cuộc thoại

3 Vai xã hội đ ợc xác định bằng

các quan hệ xã hội:

- Quan hệ trên-d ới hay ngang

hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong

gia đình và xã hội).

- Quan hệ thân –sơ (theo mức độ

quen biết, thân tình).

1 Cháu van ông , nhà cháu mới tỉnh được một lúc , ông tha cho !

2 Chồng tôi đau ốm , ông không được phép hành hạ !

3 Mày trói ngay chồng bà đi , bà cho mày xem !

Cháu - ông Dưới - trên

Tôi - ông Ngang hàng

Bà - mày Trên - dưới

1 Cháu van ông , nhà cháu mới tỉnh được một lúc , ông tha cho !

2 Chồng tôi đau ốm , ông không được phép hành hạ !

3 Mày trói ngay chồng bà đi , bà cho mày xem !

I Vai x· héi trong héi tho¹i

Anh chÞ Em

ThÇy c« Anh chÞ khèi 9 B¹n cïng khèi khèi 6,7C¸c em Ch¸u Con Em Anh-chÞ Häc trß Em B¹n bÌ Anh-chÞ

2 C¸c mèi quan hÖ cña vai x· héi.

Vai d íi Vai trªn Vai d íi Vai ngang hµng Vai trªn

§a d¹ng

D

B

A

 Khi hội thoại với người có quan hệ ngang

hàng , thân thiết ,cần có thái độ ứng xử như thế nào ?

Khách sáo Thân mật

Suồng sả Tôn trọng

B

D

B

A

 Khi hội thoại với người có quan hệ là bề trên

ta cần có thái độ ứng xử như thế nào ?

Thân mật Ngưỡng mộ

Tôn trọng

A Kính trọng

I Vai xã hội trong hội thoại

1 Xét ví dụ ( SGK )

2 Khái niệm vai xã hội

Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia hội thoại

đối với ng ời khác trong cuộc thoại

3 Vai xã hội đ ợc xác định bằng các quan hệ xã hội :

-Quan hệ trên-d ới hay ngang hàng

-Quan hệ thân – sơ.

4 L u ý:

- Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi ng ời cũng đa dạng, nhiều chiều

- Khi tham gia hội thoại, mỗi ng ời cần xác định

đúng vai và thái độ của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

Ghi nhớ :

* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với

người khác trong cuộc thoại Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội :

-Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc

trong gia đình và xã hội);

-Quan hệ thân - sơ (theo mức độ quen biết, thân tình ).

* Vì quan hệ xã hội rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

I Vai xã hội trong hội thoại

II Luyện tập

Bài 1

Tìm những chi tiết trong bài "Hịch t ớng sĩ " thể hiện thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn đối với binh sĩ d ới quyền

I Vai x· héi trong héi tho¹i

II LuyÖn tËp

Bµi 2:

Nhóm 1: D a vào đo n trích và nh ng đi u em đã bi t v ự ạ ữ ề ế ề

Nhóm 2: Tìm nh ng chi ti t trong l i tho i c a nhân v t và l i ữ ế ờ ạ ủ ậ ờ

Nhóm 3: Nh ng chi ti t trong l i tho i c a nhân v t và l i miêu ữ ế ờ ạ ủ ậ ờ

Nhóm 4: Nh ng chi ti t nào th hi n tâm tr ng không vui và s ữ ế ể ệ ạ ự

1 Xét về địa vị hội: Xét về tuổi tác

Ông giáo Lão Hạc

Vai trên

Vai trên Vai d ới

nhiều chiều

Đáp án :

2. Thỏi độ vừa kớnh trọng ,vừa thõn tỡnh của ụng giỏo đối với lóo Hạc

Lời lẽ , cử chỉ : ụn tồn, thõn mật ,nắm vai lóo , mời lóo uống

nước, hỳt thuốc , ăn khoai

Cỏch xưng hụ : cụ - tụi , ụng con mỡnh

thay cho từ núi ( thể hiện sự tụn trọng )

Xưng hụ chỳng mỡnh ( thể hiện sự chõn tỡnh )

Thể hiện tõm trạng khụng vui và giữ ý : chỉ cười đưa đà ,tiếng cười ngượng; thoỏi thỏc chuyện ở lại ăn khoai ,uống nước

4.

II Luyện tập

hình ảnh d ới đây cho phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp.Sau đó viết thành hai đoạn hội thoại có sử dụng những từ trên

1 à, , nhỉ, nhé

2 Vâng, ạ, dạ, th a

-Vai xã hội là gì ? Vai xã hội thường được xác định

bằng các quan hệ xã hội nào ?

- Khi tham gia hội thoại cần chú ý điều gì ?

Củng cố :

Hướng dẫn học sinh tự học ở

- Soạn bài:“Tìm hiểu yếu tố biểu cảm

trong văn nghị luận”

- Đọc kĩ vd sgk tìm hiểâu câu hỏi bên dưới -Tìm hiểu tác dụng của yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận.