Van hoc 7 tuan 5 den tuan 24

CHUẨN BỊ: - GV: Nghiên cứu soạn giảng, đọc tư liệu, SGK, SGV… - HS: Đọc trước bài và trả lời câu hỏi phần đọc hiểu văn bản.. - Chuẩn bị bài “Phò giá về kinh”: trả lời các câu hỏi đọc hiể

Trang 1

Tuần Bài 5

Ngày soạn: Tiết 17

Văn bản: SÔNG NÚI NƯỚC NAM

(Nam quốc sơn hà)

- Kĩ năng bài dạy:

+ Rèn luyện được kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ bài thơ trung đại

+ Vận dụng các kĩ năng đã rèn luyện vào các bài học sau

- Kĩ năng sống:

+ Ý thức yêu quê hương đất nước

+ Ra quyết định cách thể hiện tình yêu quê hương

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, thêm yêu quê hương đất nước

II CHUẨN BỊ:

- GV: Nghiên cứu soạn giảng, đọc tư liệu, SGK, SGV…

- HS: Đọc trước bài và trả lời câu hỏi phần đọc hiểu văn bản

III PHƯƠNG PHÁP:

- Đàm thoại, vấn đáp, diễn dịch, quy nạp, gợi mở…

- Kĩ thuật động não, đặt câu hỏi…

IV TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY:

1 Ổn định lớp: (1’)

2 Kiểm tra bài cũ: (5’)

Kiểm tra sự chuẩn bị bài mới, sách vở, đồ dùng học tập của HS

3 Bài mới: * Vào bài: (1’)

Hôm nay cô trò chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về một bài thơ được coi là bản tuyênngôn độc lập của nước ta Bài thơ đã thể hiện được tinh thần độc lập mạnh mẽ

và quyết tâm bảo vệ đất nước trước mọi kẻ thù xâm lược Chúng ta cùng vào bài

“Sông núi nước Nam”

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung kiến thức Hoạt động 1(7’):

Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả, tác phẩm.

PP: Đàm thoại, vấn đáp, diễn dịch, quy nạp.

GV yêu cầu HS đọc phần chú thích * trong

SGK

? Em hãy nêu những nét chính về tác giả bài

I.Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Chưa rõ tác giả là ai, nhưng

Trang 2

GVBS: Lý Thường Kiệt (1019 - 1075) tên thật

là Ngô Tuấn, con Tiết tướng quân Ngô An

Ngữ, người Thăng Long Gia đình có truyền

thống làm quan dưới triều Lý Ông là người

mưu lược, có tài làm tướng

? Dựa vào phần chú thích * trong SGK và kiến

thức của em, hãy cho biết thể loại của bài

thơ?

GVBS: Thơ Đường luật là thể thơ phát triển

rực rỡ vào đời Đường (Tk 7 - 10, Trung

PP: đọc diễn cảm, gợi tìm, thuyết trình.

GV nêu yêu cầu đọc bài: ngắt nhịp 4/3, 2/2/4,

giọng đọc mạnh mẽ, hùng tráng

GV đọc mẫu, gọi HS đọc bài, nhận xét

GV yêu cầu HS đọc các chú thích trong SGK

? Bài thơ nên được chia làm mấy phần? Đó là

những phần nào? Nội dung từng phần?

+ 2 câu đầu: khẳng định chủ quyền đất nước

+ 2 câu sau: lời cảnh báo đanh thép quân xâm

lược

Hoạt động 3 (18’)

Hướng dẫn HS tiếp cận văn bản

PP: đàm thoại, vấn đáp, gợi mở, diễn dịch,

quy nạp.

? Em hiểu 2 câu thơ đầu như thế nào?

Lòng tự hào về bờ cõi sông núi nước Nam

-nước Nam là của Vua Nam, điểu này đã được

khẳng định ở sách trời

? Giọng điệu hai câu thơ như thế nào?

- Hùng hồn, đanh thép, trang trọng, đầy tự hào

? Tại sao tác giả lại sử dụng từ “đế” mà

không phải là từ “vương”?

có ý kiến cho rằng tác giả là LýThường Kiệt

2 Tác phẩm:

- Thể loại: Thất ngôn tứ tuyệtĐường luật

- Hoàn cảnh sáng tác: trongcuộc kháng chiến chống Tốnglần 2 (1077) để khích lệ tinhthần quân sĩ

II Đọc - hiểu văn bản:

1 Đọc - tìm hiểu chú thích:

2 Bố cục: 2 phần

3 Phân tích:

a, Hai câu thơ đầu:

Với giọng điệu hùng hồn, đanhthép, lý lẽ sắc bén, 2 câu thơđầu đã khẳng định đất nướcNam là của vua Nam, một chân

Trang 3

- Thể hiện: nước Nam có chủ, có sự bình đẳng

và vị thế ngang hàng với Trung Hoa

GV bình: Đây là chữ quan trọng nhất trong câu

thơ cũng như toàn bài Trong lịch sử, các vua

Trung Quốc thường tự xưng là “Đế”, phong

cho các nước lân cận là “Vương” Ở đây, việc

sử dụng từ “Đế” đã khẳng định vị thế ngang

hàng, tinh thần độc lập tự cường, ý thức bình

đẳng quốc gia, dân tộc của người Việt

? Tác giải đưa ra lý lẽ “định thiên thư” nhằm

mục đích gì?

Khẳng định: nước Nam là của vua Nam

-chân lí không thể thay đổi (chính nghĩa)

? Nội dung của hai câu thơ cuối là gì?

- Lời hỏi tội kẻ thù “Như hà nghịch lỗ lai xâm

phạm” và lời cảnh cáo đanh thép, thể hiện ý

chí quyết chiến, quyết thắng trước mọi kẻ thù

? Giọng điệu của 2 câu thơ cuối thế nào?

- Đanh thép, hùng hồn

? Tại sao bài thơ lại được coi là “Bản tuyên

ngôn độc lập đầu tiên” của nước ta?

HS suy nghĩ trả lời

- Bài thơ lần đầu tiên khẳng định vững chắc

quyền tồn tại độc lập và bình đẳng của Nam

quốc với Bắc quốc Đồng thời sẵn sàng bảo vệ

quyền độc lập đó trước mọi kẻ thù

? Bài thơ có những nét nghệ thuật nào?

GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ

lý không thể thay đồi Đồngthời thể hiện vị trí ngang hàngcủa Nam quốc với Bắc quốc

b, Hai câu thơ cuối:

Với giọng điệu đanh thép,hùng hồn, hai câu thơ cuối bàithơ đã nêu ra một quyết tâmsắt đá của vua tôi Đại Việt sẽđập tan mọi âm mưu và hànhđộng ngông cuồng của bất cứ

kẻ thù xâm lược nào

4.Tổng kết:

a, Nội dung:

- Tinh thần độc lập mạnh mẽ vàniềm tự hào dân tộc

- Quyết tâm cao độ bảo vệ chủquyền đất nước

b, Nghệ thuật:

- Lời thơ ngắn gọn, súc tích,dõng dạc mà đanh thép

- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệtđược vận dụng nhuần nhuyễn

c, Ghi nhớ: (SGK) III Luyện tập: (SGK)

4 Củng cố: (2’)

? Tại sao bài thơ lại được coi là “Bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên” của nước ta?

5 Hướng dẫn học sinh học bài và chuẩn bị bài: (1’)

- Học thuộc bài thơ và ghi nhớ những nét chính về nội dung và nghệ thuật

- Làm bài tập phần luyện tập và bài tập trong SBT

- Chuẩn bị bài “Phò giá về kinh”: trả lời các câu hỏi đọc hiểu trong SGK

V RÚT KINH NGHIỆM

Trang 4

………

**************************************************************** Tuần Bài 5

Văn bản: PHÒ GIÁ VỀ KINH

(Tụng giá hoàn kinh sư)

Trần Quang Khải

-I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức: Giúp HS

- Cảm nhận được khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc trong bài thơ

- Bước đầu hiểu được thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật

2 Kĩ năng:

+ Rèn luyện được kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ bài thơ trung đại

+ Vận dụng kĩ năng đã được rèn luyện vào các bài học

- Kĩ năng sống:

+ Giao tiếp, trình bày, suy nghĩ, thảo luận, chia sẻ kinh nghệm cá nhân về cách cảm thụ, phân tích một bài thơ trung đại

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, thêm yêu quê hương đất nước

- Đàm thoại, vấn đáp, diễn dịch, quy nạp, gợi mở, phát vấn…

- Kĩ thuật động não, đặt câu hỏi, nhóm…

1 Ổn định lớp: (1’)

? Đọc thuộc bài thơ “Nam quốc sơn hà” Nêu những nét chính về nội dung và nghệ thuật của bài thơ

TL: Nội dung: - Tinh thần độc lập mạnh mẽ và niềm tự hào dân tộc

- Quyết tâm cao độ bảo vệ chủ quyền đất nước

Trang 5

Nghệ thuật: - Lời thơ ngắn gọn, súc tích, dõng dạc mà đanh thép.

- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt được vận dụng nhuần nhuyễn

Trong nền văn học Việt Nam xuyên suốt từ cổ chí kim, yêu nước là một trongnhững cảm hứng chủ đạo, vừa phản ánh lịch sử dân tộc vừa thể hiện đời sốngtinh thần của nhân dân trong mối quan hệ với cộng đồng Giờ trước các em cũng

đã tìm hiểu một tác phẩm thấm đẫm tinh thần yêu nước, hôm nay cô trò chúng tacùng đi tìm hiểu 1 tác phẩm nữa, bài “Phò giá về kinh”

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung kiến thức

Hoạt động 1(7’):

PP: Đàm thoại, vấn đáp, diến dịch, quy

? Dựa vào phần chú thích * trong SGK và

kiến thức của em, hãy cho biết thể loại của

GV nêu yêu cầu đọc bài: ngắt nhịp 2/3, 3/2,

giọng đọc to, rõ ràng, dứt khoát

? Bài thơ nên được chia làm mấy phần? Đó

là những phần nào? Nội dung từng phần?

+ 2 câu đầu: chiến thắng hào hùng của dân

tộc

+ 2 câu sau: lời động viên, khích lệ xây dựng

đất nước, niềm tin vào sự vững mạnh của đất

Là vị tướng tài năng, có cônglớn trong cuộc kháng chiếnchống quân Mông - Nguyên

- Là người có vần thơ “sâu xa, líthú”

2 Tác phẩm:

- Thể loại: Ngũ ngôn tứ tuyệtĐường luật

- Hoàn cảnh sáng tác: được làmlúc Trần Quang Khải đón 2 vịvua Trần về Thăng Long sauchiến thắng Chương Dương -Hàm Tử

3 Phân tích:

Trang 6

PP: phân tích,đàm thoại, vấn đáp, nêu vấn

đề, diễn dịch, quy nạp.

?Nội dung của 2 câu thơ đầu là gì?

- Nhắc lại hai chiến thắng vang dội của quân

đội nhà Trần trong kháng chiến chống quân

Hai câu thơ đầu nhắc đến 2 chiến thắng vang

dội Chương Dương - Hàm Tử của quân đội

nhà Trần và nhân dân ta trong cuộc kháng

chiến chống quân Mông - Nguyên Hai chiến

thắng đã góp phần xoay chuyển thế trận, tạo

điều kiện giải phóng Thăng Long Lời thơ

ngắn gọn, ý dồn nén, súc tích, chỉ với 10

tiếng, 2 câu thơ giản dị chất chứa bao tâm

trạng vui mừng, phấn khởi của vị tướng quân

mưu lược này

GV yêu cầu HS đọc 2 câu thơ cuối

?Tác giả gửi gắm điều gì qua 2 câu thơ cuối?

2 nội dung:

- Lời động viên, xây dựng và phát triển quốc

gia phồn thịnh

- Thể hiện niềm tin sắt đá vào sự vững bền

muôn thuở của đất nước

? Qua bài thơ em hiểu thêm gì về hào khí

Đông A thời nhà Trần?

- Đây là một trong những đặc điểm tinh thần

nổi bật của quân dân, tướng sĩ Đại Việt đầu

thời Trần, thấm đượm trong hầu hết thơ văn

của các tác giả văn võ song toàn, mà bài thơ

này là một minh chứng tiêu biểu

b, Hai câu thơ cuối:

- Hai câu thơ cuối như một lờinhắn nhủ, động viên toàn dântộc cùng cố gắng xây dựng đấtnước Đồng thời thể hiện niềmtin sắt đá vào sự vững bền muônthuở của nước nhà

Trang 7

muôn thuở

- Lời thơ ngắn gọn, súc tích, cô đọng, hình ảnh chọn lọc

- Thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt được vận dụng nhuần nhuyễn

4 Củng cố: (2’)

? Hào khí Đông A được thể hiện như thế nào qua bài thơ?

- Đọc thêm bài “Tức sự”

- Chuẩn bị bài “Từ Hán Việt”: trả lời các câu hỏi trong SGK

………

****************************************************************

Tuần Bài 5

Tiếng Việt: TỪ HÁN VIỆT

I MỤC TIÊU:

- Hiểu được thế nào là yếu tố Hán Việt

- Cấu tạo đặc biệt của từ ghép Hán Việt

2 Kĩ năng:

+ Rèn luyện được kĩ năng sử dụng từ Hán Việt trong các văn bản biểu cảm và trong giao tiếp xã hội

- Kĩ năng sống:

+ Giao tiếp, trình bày, suy nghĩ, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về cách

sử dụng từ Hán Việt chính xác

+ Ra quyết định lựa chọn sử dụng từ Hán Việt

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng tình cảm yêu tiếng Việt và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Trang 8

- GV: Nghiên cứu soạn giảng, đọc tư liệu, SGK, SGV, sưu tầm một số tài liệuliên quan.

- HS: SGK, VBT…

- Đàm thoại, diễn dịch, quy nạp, phát vấn, phân tích ngôn ngữ…

- Kĩ thuật động não, đặt câu hỏi, thảo luận…

1 Ổn định lớp: (1’)

? Kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS

Ở lớp 6 chúng ta đã biết thế nào là từ Hán Việt Hôm nay cô trò chúng ta sẽcùng tiếp tục tìm hiểu về cấu tạo từ Hán Việt và từ ghép Hán Việt

?1 Nghĩa của các tiếng:

- Nam - phương nam, Quốc - nước, Sơn - núi

- Thiên niên kỉ, thiên lý mã: Nghìn

- Thiên đô về Thăng Long: di dời

Giải thích nghĩa của các yếu tố Hán Việt

I Đơn vị cấu tạo từ Hán Việt:

1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu:

- Phần lớn các yếu tố Hán Việtkhông được dùng độc lập mà chỉdùng để tạo từ ghép

- Từ Hán Việt có thể đồng âmnhưng khác nghĩa

2 Ghi nhớ: (SGK)

Trang 9

trong câu thành ngữ sau:

1 Tứ hải giai huynh đệ.

2 Sinh kí tử quy.

TL: 1 tứ: bốn, hải: biển, giai: đều, huynh đệ:

anh em => bốn biển đều là anh em

2 sinh: sống, kí: gửi, tử: chết, quy: về

=> sống gửi thác về

Hoạt động 2 (10’)

Hướng dẫn HS tìm hiểu từ ghép Hán Việt

PP: gợi tìm, thuyết trình, diễn dịch, quy

? Trong từ ghép chính phụ của từ ghép thuần

Việt, trật tự các yếu tố chính và phụ như thế

? Các từ “sơn hà”, “xâm phạm”, “giang

san” thuộc loại từ ghép nào?

- Từ ghép đẳng lập

? Các từ “ái quốc”, “thủ môn”, “chiến

thắng” thuộc loại từ ghép gì?

- Từ ghép chính phụ, yếu tố chính đứng

trước, giống với từ chính phụ thuần Việt

? Các từ “thiên thư”, “thạch mã”, “tái

phạm” thuộc loại từ ghép gì?

- Từ ghép chính phụ, yếu tố phụ đứng trước,

khác với từ ghép chính phụ thuần Việt

? Như vậy, qua các ngữ liệu vừa phân tích

em hãy cho biết từ ghép Hán Việt gồm mấy

loại? Trật tự các yếu tố trong từ ghép chính

phụ Hán Việt như thế nào?

- Từ ghép Hán Việt có 2 loại: từghép chính phụ và từ ghép đẳnglập

- Trật tự các yếu tố ghép:

+ Chính trước, phụ sau

+ Phụ trước, chính sau

2 Ghi nhớ: (SGK) III Luyện tập:

Bài tập 1:

- Hoa 1: chỉ sự vật, cơ quan sinhsản hữu tính của thực vật hạtkín

Trang 10

Hoạt động nhóm: chia lớp làm 3 nhóm, mỗi

nhóm lần lượt tìm các đáp án, thư kí ghi lên

bảng, nhóm nào tìm được nhiều từ hơn là

chiến thắng

GV yêu cầu HS đọc bài

HS 2 HS lên bảng mỗi em làm một ý

Hoa 2: phồn hoa, bóng bẩy

- Gia 1: thêm vào, Gia 2: nhà

- Phi 1: bay, Phi 2: sai trái Phi 3: vợ thứ của vua

- Tham 1; ham muốn Tham 2: dự vào, tham dự vào

Bài tập 2:

- Quốc: quốc kì, quốc ca, quốc tế…

- Sơn: sơn dã, sơn thôn, sơn nữ…

- Cư: quần cư, định cư, an cư…

- Bại: thất bại, thảm bại, bại vong…

Bài tập 3:

a, Các từ có yếu tố chính đứng trước, phụ đứng sau: hữu ích, phát thanh, bảo mật

b, Các từ có yếu tố phụ đứng trước, yếu tố chính đứng sau: thi nhân, đại thắng, tân binh, hậu đãi, phòng hỏa

4 Củng cố: (2’)

? HS nhắc lại kiến thức của bài

- Hoàn thành các bài tập còn lại

- Học thuộc ghi nhớ

- Chuẩn bị bài “Tìm hiểu chung về văn biểu cảm”: trả lời các câu hỏi trong SGK

………

Trang 11

Tuần Bài 5

Tập làm văn: TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 1

VĂN TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ

I MỤC TIÊU:

-Củng cố kiến thức về văn tự sự và miêu tả

- Nhận thấy ưu điểm, nhược điểm của bài viết cụ thể về kiến thức, cách diễn đạt

2 Kĩ năng:

+ Rèn luyện được kĩ năng tìm hiểu đề, lập dàn ý, sửa các lỗi thường gặp

- HS: ôn lại kiến thức cũ

III PHƯƠNG PHÁP: - Thuyết trình, vấn đáp, thực hành.

1 Ổn định lớp: (1’)

? Khái niệm về văn tự sự và văn miêu tả

TL: - Văn tự sự (kể chuyện) là phương thức trình bày 1 chuỗi các sự việc, sựviệc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến 1 kết thúc, thể hiện 1 ý nghĩa

Tự sự giúp người kể giải thích sự việc, tìm hiểu con người, nêu vấn đề bày tỏkhen chê

- Văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, người nghe hình dung nhữngđặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con người, phong cảnh, làm chonhững cái đó như hiện lên trước mắt người đọc

Vừa qua các em đã viết bài tâp làm văn số 1 ở nhà Tiết học hôm nay cô sẽ sửabài và trả bài để các em nhận ra được ưu điểm, nhược điểm về bài viết của mình

Hoạt động 1(15’):

Nhận xét các ưu, khuyết điểm trong

bài viết của HS

Đề bài:

1 Kế lại một câu chuyện lí thú

Trang 12

- Nhiều bài sai lỗi chính tả.

- Dùng từ, đặt câu kém, diễn đạt chưa

hay

- Chưa biết cách trình bày bài

GV yêu cầu HS tự chữa các lỗi vào bài

viết của mình

GV theo dõi, hướng dẫn bổ sung

GV cho đọc 1 bài hay nhất

GV nhận xét, khái quát

mà em gặp ở trường.

2 Tả lại một cảnh đẹp mà em đã gặp trong dịp hè.

- Câu quá dài, chưa biết ngắt dấu câu

- Diễn đạt kém, câu văn còn lủng củng

- Một số bài chưa có sự chuẩn bị kĩcàng, viết sơ sài

4 Củng cố: (5’)

? Nhận xét giờ trả bài, lấy điểm

- HS tiếp tục chữa lỗi

- Chuẩn bị bài “Tìm hiểu chung về văn biểu cảm”: trả lời các câu hỏi trong SGK

Trang 13

………

Tuần Bài 5

Tập làm văn: TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BIỂU CẢM

I MỤC TIÊU:

- Hiểu được văn biểu cảm nảy sinh là do nhu cầu biểu cảm của con người

- Biết phân biệt biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp cũng như phân biệt được các yếu tố đó trong văn bản

2 Kĩ năng:

+ Bước đầu nhận diện và phân tích các tác phẩm biểu cảm, chuẩn bị để tập viết kiểu văn bản này

- Kĩ năng sống:

+ Giao tiếp, trình bày, suy nghĩ, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về những đặc điểm chung của văn biểu cảm

+ Rèn luyện tính tự giác trong học tập

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng và trân trọng những tình cảm cao đẹp trong cuộc sống

- Biết yêu thương, giúp đỡ bạn bè, gia đình và những người xung quanh

- GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, sưu tầm một số đoạn văn biểu cảm hay

- HS: SGK, VBT, đọc trước bài và trả lời câu hỏi

- Đàm thoại, diễn dịch, quy nạp, phát vấn, gợi mở…

- Kĩ thuật động não, đặt câu hỏi

1 Ổn định lớp: (1’)

? Kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS

Trang 14

Ở các lớp dưới các em đã được học về văn tự sự, văn miêu tả Hôm nay cô tròchúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu thêm một kiểu văn nữa, văn biểu cảm Văn biểucảm là gì, nó có những đặc điểm gì nổi bật, bài học hôm nay sẽ giúp các em trảlời câu hỏi đó.

Hoạt động 1(10’):

Hướng dẫn HS tìm hiểu nhu cầu biểu

cảm và văn biểu cảm.

PP: đàm thoại,vấn đáp, thuyết trình.

GV yêu cầu HS đọc 2 câu ca dao và trả lời

các câu hỏi trong SGK?

? Mỗi câu ca dao thể hiện tình cảm, cảm

xúc gì?

- Niểm thương cảm cho số phận bị bỏ rơi,

không ai đoái hoài

- Vẻ đẹp của người con gái khi đứng giữa

cảnh đẹp

?Khi nào con người có nhu cầu biểu cảm

- Khi có những tình cảm tốt đẹp muốn biểu

hiện cho người khác cảm nhận

?Trong cuộc sống hàng ngày có khi nào em

xúc động chưa? Hãy kể lại tình huống đó.

văn, nhà thơ viết nên những tác phẩm hay

- Văn biểu cảm là một trong vô vàn cách

biểu cảm của con người như ca hát, gảy

đàn, vẽ tranh…

GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ 1

Hoạt động 2 (10’)

Hướng dẫn HS tìm hiểu đặc điểm chung

của văn biểu cảm.

PP: gợi tìm, thuyết trình, diễn dịch, quy

nạp

GV yêu cầu HS đọc 2 đoạn văn và trả lời

các câu hỏi trong SGK

? Nội dung 2 đoạn văn là gì?

(1) Nỗi nhớ bạn, nỗi nhớ gắn liền với

những kỉ niệm

(2) Tình cảm gắn bó với quê hương đất

nước

? Điểm khác biệt giữa văn tự sự và miêu

I Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm:

1 Văn biểu cảm là gì?

a, Khảo sát, phân tích ngữ liệu:

- Con người luôn có nhu cầu biểucảm

- Văn bản biểu cảm là văn bản viết

ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảmxúc, sự đánh giá của con người đốivới thế giới xung quanh và khêugợi lòng đồng cảm với người đọc

Trang 15

- Tự sự: kể 1 câu chuyện hoàn chỉnh

- Miêu tả: tả hoàn chỉnh 1 đối tượng nào

như lòng đố kị, bụng dạ hẹp hòi, keo kiệt

không thể trở thành nôi dung biểu cảm

chính diện, có chăng chỉ là đối tượng để

mỉa mai, châm biếm

? Phương thức biểu cảm ở hai đoạn văn:

(1) Biểu cảm trực tiếp (trực tiếp nói thẳng

tình cảm của mình, thường thấy trong tư từ,

nhật kí, văn chính luận)

(2) Biểu cảm gián tiếp (thông qua việc

miêu tả tiếng hát đêm khuya, từ đó liên

tưởng và thể hiện tình cảm với quê hương,

thường thấy trong tác phẩm văn học)

*Chú ý cho HS: tình cảm là nội dung

chính của văn biểu cảm, các biện pháp,

hình ảnh, sự việc chỉ là phương tiẹn biểu

cảm => tránh lạm dụng rồi nhầm lẫn

GV yêu cầu học sinh đọc ghi nhớ

Hoạt động 3 (15’)

Hướng dẫn HS luyện tập.

PP: động não, thảo luận nhóm

GV yêu cầu HS đọc bài tập

GV hướng dẫn HS làm BT

GV yêu cầu HS đọc yêu cầu đề bài

- Tình cảm trong văn biểu cảmthường là những tình cảm đẹp,thấm nhuần tư tưởng nhân văn

- Có 2 cách biểu cảm:

+ Trực tiếp (tiếng kêu, lời than)+ Gián tiếp (thông qua tự sự, miêutả…)

b Ghi nhớ 2: (SGK)

II Luyện tập:

Bài tập 1:

- Đoạn b) là đoạn văn biểu cảm

- Nội dung biểu cảm: + Miêu tả hoa hải đường cụ thể.+ Cảm giác của tác giả khi đứnggần hoa: hân hoan, say đắm

+ Cảm nhận vẻ đẹp dân dã, khỏemạnh của hoa hải đường

Bài tập 2:

- Sông núi nước Nam: khẳng địnhchủ quyền về lãnh thổ, ý chí quyếttâm bảo vệ nền độc lập dân tộc

- Phò giá về kinh: hào khí chiếnthắng, khát vọng hòa bình

4 Củng cố: (2’)

? HS nhắc lại kiến thức của bài

Trang 16

? Tại sao văn bản ‘Cổng trường mở ra” thuộc phương thức biểu đạt biểu cảm?

- Hoàn thành các bài tập 3, 4 (SGK - 74)

- Chuẩn bị bài “Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra”: đọc và trả lời các câu hỏi đọc hiểu trong SGK

………

****************************************************************

Tuần Bài 6

Đọc thêm:

BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA

(Thiên Trường vãn vọng)

Trần Nhân Tông

-TỪ HÁN VIỆT (Tiếp theo)

I MỤC TIÊU:

- Cảm nhận được hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông trong bài thơ

- Tiếp tục hiểu thêm về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

- Hiểu được sắc thái ý nghĩa riêng biệt của từ Hán Việt

- Nắm được cách sử dụng từ Hán Việt đúng chuẩn mực

2 Kĩ năng:

+ Rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu, phân tích một tác phẩm thưo thất ngôn tứ tuyệt + Vận dụng kĩ năng đã được rèn luyện vào các bài học

+ Biết cách sử dụng từ Hán Việt đúng ý nghĩa, đúng sắc thái, phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp, tránh lạm dụng từ Hán Việt

- Kĩ năng sống:

+ Giao tiếp, trình bày, suy nghĩ, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về việc

sử dụng từ Hán Việt đúng chuẩn mực

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng thêm tình yêu quê hương đất nước

- Trân trọng, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

- GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, giáo án

- HS: SGK, VBT, đọc trước bài và trả lời câu hỏi trong SGK

Trang 17

- Đàm thoại, diễn dịch, quy nạp, thuyết trình, gợi mở…

- Kĩ thuật động não, đặt câu hỏi, hoạt động nhóm

1 Ổn định lớp: (1’)

? Đọc thuộc bài thơ Phò giá về kinh Nêu nội dung chính của bài thơ

TL: Bài thơ thể hiện khí phách hào hùng chống giặc ngoại xâm của dân tộc vàbày tỏ khát vọng xây dựng, phát triển cuộc sống trong hòa bình, với niềm tin đấtnước vững bền muôn thuở

Trong tiết học hôm nay cô sẽ hướng dẫn các em đọc thêm bài thơ “Buổi chiềuđứng ở phủ Thiên Trường trông ra” để thấy được sự gắn bó với quê hương củamột vị vua và cách sử dụng từ Hán Việt sao cho đúng chuẩn mực

?Bài thơ thuộc thể loại nào? Được

sáng tác trong hoàn cảnh nào?

HS trả lời, GV chốt

Hoạt động 2 (8’):

Hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản

PP: đàm thoại, thuyết trình, gợi mở.

GV nêu yêu cầu đọc bài thơ: ung dung,

thanh thản, ngắt nhịp 2/2/3

GV đọc mẫu, gọi HS đọc diễn cảm

GV: bài thơ được chia làm 2 phần 2

câu đầu và 2 câu cuối

? Đọc hai câu thơ đầu em thấy hình

ảnh gì hiện ra?

- Thời gian: buổi chiều tà

- Không gian: làng quê yên tĩnh, sương

A HƯỚNG DẪN ĐỌC THÊM BÀI

“BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA”

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Trần Nhân Tông (1258 - 1308), con

vua Trần Thái Tông, là vị vua yêunước, anh hùng, nhân ái Cuối đời ông

về tu tại chùa Yên Tử

2 Tác phẩm:

- Thể loại: thất ngôn tứ tuyệt.

- Sáng tác trong dịp tác giả về thămquê cũ tại Thiên Trường (Nam Định)

3 Hướng dẫn phân tích:

a, Hai câu thơ đầu:

- Với biện pháp tả thực, ngôn ngữ dung

dị, chỉ với vài nét tác giả đã vẽ raphong cảnh một vùng quê thanh bình,

Trang 18

giăng khắp chốn

- Cảnh vật mờ ảo

? Hai câu thơ sử dụng biện pháp nghệ

thuật nào?

- Biện pháp tả thực, ngôn ngữ giản dị

? Cảnh vật làng quê được tiếp tục vẽ

ra trong 2 câu thơ sau như thế nào?

- Hình ảnh quen thuộc:

+ Tiếng sáo trẻ đưa trâu về nhà

+ Đàn cò trắng xà xuống ruộng

=> vừa có âm thanh, vừa có màu sắc,

? Em thấy cảnh vật và con người trong

bài thơ như thế nào?

- Cảnh vật yên bình hòa với con người

? Qua việc tìm hiểu 4 câu thơ em thấy

tác giả là người như thế nào?

GV: cho HS thay thế từ ngữ thuần Việt

có ý nghĩa tương đương vào vị trí của

từ Hán Việt in đậm, từ đó nhận ra sự

khác biệt

VD 2:

GV cho HS giải thích ý nghĩ của các từ

Yết kiến: xin gặp mặt

Kinh đô: đơn vị hành chính trung tâm

của quốc gia

yên ả trong buổi chiều tà với khóisương bảng lảng

b, Hai câu thơ sau:

- Bằng những hình ảnh, âm thanh quenthuộc chốn làng quê, cùng bút phápdung dị tác giả đã tạo ra một khungcảnh làng quê thơ mộng, êm đềm, conngười và cảnh vật như hòa quyện, gắnbó

- Trần Nhân Tông - một tâm hồn caoquý, một con người bình dị, gắn bómáu thịt với quê hương

4 Tổng kết:

a Nội dung:

- Bài thơ là sự gắn bó hài hòa giữacảnh vật và con người, thể hiện tâmhồn cao khiết và gắn bó tha thiết vớiquê hương của Trần Nhân Tông

b Nghệ thuật:

- Ngôn ngữ cô đọng, hình ảnh chọnlọc, nhịp thơ nhẹ nhàng

c Ghi nhớ : (SGK) III Luyện tập:

B TỪ HÁN VIỆT (TIẾP THEO)

I Sử dụng từ Hán Việt:

1 Sử dụng từ Hán Việt để tạo sắc thái biểu cảm:

a Khảo sát, phân tích ngữ liệu:

VD 1:

(1) tạo sắc thái trang trọng(2) tạo sắc thái tôn kính(3) tạo sắc thái tao nhã

VD 2:

Trang 19

Trẫm: cách xưng hô của vua với bề tôi

Bệ hạ: cách gọi của bề tôi với vua

Thần: cách bề tôi xưng hô với vua.

=> tác dụng của các từ in đậm

? Qua ví dụ em hãy cho biết người ta

dùng từ Hán Việt để tạo các sắc thái

gì?

GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ SGK-82

GV yêu cầu HS đọc 2 VD trong SGK

? Theo em, trong mỗi cặp câu dưới

đây, câu nào có cách diễn đạt hay

PP: gợi mở, thảo luận

GV yêu cầu HS đọc đề bài, gọi HS lên

+ sắc thái cổ

b Ghi nhớ: (SGK)

2 Không nên lạm dụng từ Hán Việt:

a Khảo sát, phân tích ngữ liệu:

VD a: cách 2 hay hơn vì phù hợp vớihoàn cảnh giao tiếp hàng ngày

VD b: cách 2 hay hơn, vì cách1 sửdụng từ “nhi đồng” làm cho câu vănthiếu tự nhiên, gây khó hiểu

- Khi nói/viết chúng ta không nên lạmdụng từ Hán Việt

Bài tập 4:

Các từ in đậm được dùng chưa hợphoàn cảnh giao tiếp, lạm dụng

Thay thế: bảo vệ = giữ gìn

mĩ lệ = đẹp đẽ

4 Củng cố: (2’)

? Em hãy tả lại bức tranh làng quê buổi chiều trong bài “Buổi chiều đưng ở phủ Thiên Trường trông ra” bằng lời văn của mình

? Trong các từ sau, từ nào dùng để nói về cái chết của các vị anh hùng, liệt sĩ:

A Từ trần B Băng hà C Hy sinh D Viên tịch

Trang 20

- Hoàn thành các bài tập trong SBT

- Học thuộc Ghi nhớ

- Chuẩn bị bài “ Bài ca Côn Sơn” đọc bài và trả lời các câu hỏi đọc hiểu

………

****************************************************************

Tuần Bài 6

Đọc thêm:

Văn bản BÀI CA CÔN SƠN

(Trích Côn Sơn ca)

Nguyễn Trãi

-I MỤC TIÊU:

- Cảm nhận được sự hòa nhập giữa hồn thơ Nguyễn Trãi với cảnh trí Côn Sơn trong đoạn trích “Bài ca Côn Sơn”

- Sơ bộ hiểu thêm về thể thơ lục bát

2 Kĩ năng:

+ Rèn luyện được kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ bài thơ lục bát

- Kĩ năng sống:

+ Ý thức yêu thiên nhiên

+ Ra quyết định cách bảo vệ môi trường

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng tinh thần yêu quê hương đất nước, yêu thiên nhiên, ý thức bảo vệ môi trường, sống hòa hợp với tự nhiên

- GV: Giáo án, SGK, SGV, sưu tầm tư liệu về Nguyễn Trãi, tranh ảnh về Côn Sơn

- Đàm thoại, vấn đáp, diễn dịch, quy nạp, nêu vấn đề, thuyết trình…

1 Ổn định lớp: (1’)

Trang 21

Kiểm tra sự chuẩn bị bài mới, sách vở, đồ dùng học tập của HS

Hôm nay cô trò chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về đoạn trích “Bài ca Côn Sơn”,một tác phẩm của vị danh nhân văn hóa thế giới - Nguyễn Trãi - để tìm hiểu về

vẻ đẹp của Côn Sơn cũng như tâm hồn ông

PP: Đàm thoại, vấn đáp, diễn, quy nạp.

GV yêu cầu HS đọc phần chú thích * trong

SGK

? Em hãy nêu những nét chính về tác giả

Nguyễn Trãi?

HS trả lời, GV chốt ý, có thể bổ sung thêm

thông tin về vụ án Lệ Chi viên

? Dựa vào phần chú thích * trong SGK và

kiến thức của em, hãy cho biết thể loại của

đoạn trích?

HS suy nghĩ trả lời, GV chốt

GVBS: Thơ lục bát (6 -8), nhịp 2/2/2 hoặc

4/4, vần bằng Các tiếng thứ 6 câu 6 vần với

tiếng thứ 6 câu 8 Tiếng thứ 8 câu 8 lại vần

với tiếng thứ 6 của câu 6 tiếp theo Cứ 2 câu

6,8 thành 1 cặp, bài thơ không hạn định số

PP: đọc sáng tạo, đàm thoại, thuyết trình.

GV nêu yêu cầu đọc bài: ngắt nhịp 4/4,

2/2/2, giọng đọc êm ái, ung dung, nhẹ nhàng

GV yêu cầu HS đọc các chú thích trong

SGK

? Bài thơ nên được chia làm mấy phần? Đó

là những phần nào? Nội dung từng phần?

1 Tác giả:

- Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu

Ức Trai, là một con người toàn tài(nhà quân sự, nhà văn nhà thơ,danh nhân văn hóa) nhưng phảichịu án oan khiên thảm khốc

- Quê gốc ở làng Chi Ngại (HảiDương)

- Sự nghiệp văn chương đồ sộ:Bình Ngô đại cáo, Quốc âm thitập, Ức Trai

Trang 22

+ cảnh sống và tâm hồn Nguyễn Trãi ở Côn

Sơn

+ Cảnh trí Côn Sơn trong hồn thơ Nguyễn

Trãi

Hoạt động 3 (18’)

PP: đàm thoại, vấn đáp, gợi mở, diễn

dịch, quy nạp.

? Cảnh vật Côn Sơn được miêu tả qua

những chi tiết nào?

?Từ “ta” xuất hiện mấy lần trong đoạn

trích? “ta” ở đây là ai?

- Từ “ta” xuất hiện 5 lần, “ta” ở đây là chỉ

tác giả - Nguyễn Trãi

? Trong cảnh đẹp Côn Sơn, tác giả đã làm

gì?

Hoạt động của Nguyễn Trãi:

- Nghe tiếng suối

- Ngồi trên đá

- Nằm trong rừng thông

- Ngẩn ngơ dưới bong trúc ngâm thơ

=> Nguyễn Trãi đang sống trong những giây

phút thảnh thơi, thả hồn vào cảnh trí Côn

Sơn, một Nguyễn Trãi rất mực thi sĩ

? Khi được sống trong khung cảnh thiên

nhiên tươi đẹp, em thấy tâm hồn, cảm xúc

của Nguyễn Trãi như thế nào?

- Tâm trạng: vui thú, say mê, tâm hồn giao

hòa trọn vẹn với thiên nhiên, tìm thấy sự

thanh thản cho tâm hồn

? Những biện pháp nghệ thuật nào được sử

dụng trong đoạn trích?

So sánh: tiếng suối tiếng đàn, Đá rêu

-nệm êm, Thông mọc - nêm

- Điệp từ: “ta”, “Côn Sơn”

- Hình ảnh chọn lọc, ngôn ngữ giản dị

GV bình: chỉ với những hình ảnh hết sức

bình dị, Nguyễn Trãi đã vẽ ra một khung

cảnh thiên nhiên tươi đẹp, yên bình ở Côn

3 Phân tích:

a, Cảnh sống và tâm hồn Nguyễn Trãi ở Côn Sơn:

Với ngôn ngữ chọn lọc, hình ảnhtrau chuốt cùng nghệ thuật điệp,

so sánh, Nguyễn Trãi đã làm sốngdậy một khung cảnh thiên nhiênCôn Sơn tươi đẹp, trong lành, đầysức sống Trong khung cảnh thiênnhiên ấy Nguyễn Trãi đang sốngtrong những ngày tháng yên bình,giao hòa trọn vẹn với thiên nhiên

và giải thoát tâm hồn

Trang 23

Sơn với con suối chảy róc rách, với rừng

thông xanh thăm thẳm, những phiến đá phủ

rêu xanh cổ kính, rừng trúc mát rượi Trong

cảnh đẹp như chốn bồng lai ấy có “ông tiên”

Nguyễn Trãi đang sống ung dung, tự tại

Ngày ngày nghe tiếng suối, ngâm thơ, tản

bộ Cuộc sống thật thanh bình biết bao

? Qua đoạn trích, cảnh trí Côn Sơn hiện lên

trong hồn thơ Nguyễn Trãi như thế nào?

- Cảnh vật Côn Sơn như một người bạn tri

âm, tri kỉ với nhà thơ, đem đến biết bao thú

vị, khoáng đạt, thanh cao và nên thơ

? Hãy chỉ ra hiện tượng dùng điệp từ, nêu

tác dụng đối với việc tạo giọng điệu thơ?

- Điệp từ: “ta”, “Côn Sơn”

=> tạo giọng điệu trữ tình, nhẹ nhàng, thiết

b, Cảnh trí Côn Sơn trong hồn thơ Nguyễn Trãi:

Với giọng điệu thơ trữ tình, nhẹnhàng cùng nghệ thuật điệp từ,tác giả đã cho ta thấy một tìnhbạn tri âm, tri kỉ giữa thi nhân vàthiên nhiên Người bạn thiênnhiên đã đem lại cho ông nhữngphút giây thanh bình, thảnh thơitrong những ngày tháng sóng giócủa cuộc đời Đồng thời qua đây

ta cũng nhận thấy tâm hồn trongsạch, cốt cách thanh cao, tâm hồnthi sĩ của Nguyễn Trãi

4 Tổng kết:

a, Nội dung:

-Với hình ảnh nhân vật “ta” giữacảnh trí Côn Sơn nên thơ, hấpdẫn, đoạn thơ cho thấy sự giaohòa trọn vẹn giữa con người vàthiên nhiên bắt nguồn từ nhâncách cao đẹp, tâm hồn thi sĩ của

Ức Trai

- Điệp từ, so sánh

- Ngôn ngữ chọn lọc, hình ảnhđẹp

- Thể thơ lục bát

4 Củng cố: (2’)

?Nhắc lại kiến thức đã được học trong bài

- Chuẩn bị bài “Đặc điểm của văn bản biểu cảm”, trả lời các câu hỏi trong SGK

Trang 24

2 Kĩ năng:

+ Có kĩ năng nhận diện các văn bản, tìm ý, lập bố cục trong văn bản biểu cảm,đánh giá

+ Biết vận dụng kĩ năng đã hình thành vào các bài học sau

- GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV,

- Đàm thoại, diễn dịch, quy nạp, nêu vấn đề…

1 Ổn định lớp: (1’)

Trang 25

? Văn biểu cảm là gì? Đặc điểm của văn biểu cảm?

TL: Văn biểu cảm là văn bản được viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sựđánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảmnơi ngừoi đọc

Đặc điểm: + Tình cảm trong văn biểu cảm là những tình cảm đẹp, thấm nhuần tưtưởng nhân văn

+ Có 2 cách biểu cảm: trực tiếp và gián tiếp

Trong tiết trước các em đã tìm hiểu về khái niệm văn biểu cảm cũng như đặcđiểm của nó Hôm nay chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu những đặc điểm của văn bảnbiểu cảm

Hoạt động 1(15’):

Hướng dẫn HS tìm hiểu đặc điểm

của văn bản biểu cảm

PP: đàm thoại,vấn đáp, thuyết trình,

phân tích.

GV yêu cầu HS đọc bài văn và trả lời

các câu hỏi trong SGK?

?Bố cục bài văn như thế nào?

- 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài

+ Mở bài: giới thiệu, cảm nghĩ: giới

thiệu phẩm chất cao đẹp của tấm

gương

+ Thân bài: trình bày cảm nghĩ: phẩm

chất cao đẹp của tấm gương

+ Kết bài: Khẳng định cảm nghĩ:

khằng định những phẩm chất của tấm

gương

? Tình cảm và sự đánh giá của tác giả

trong bài văn có rõ ràng chân thực

không? Ý nghĩa?

VD 2:

? Đoạn văn thể hiện tình cảm gì? Tình

cảm được thể hiện trực tiếp hay gián

tiếp? Chỉ ra dấu hiệu.

I Tìm hiểu đặc điểm của văn bản biểu cảm:

1.Khảo sát, phân tích ngữ liệu:

- Tình cảm được biểu hiện trực tiếpthông qua các tiếng kêu, lời than, câu

Trang 26

GV yêu cầu HS đọc đoạn văn và trả lời

các câu hỏi trong SGK

HS trả lời, GV nhận xét, chữa bài

Bài tập thêm:

Em hãy viết một đoạn văn ngắn từ 5

-7 câu biểu cảm về một loài hoa em

b.Mạch ý:

Đ1: nỗi buồn khi sắp phải chia tay.Đ2: sự trống vắng khi hè về

Đ3: cảm giác cô đơn

c.Biểu cảm gián tiếp: dùng hoa phượng

để bày tỏ nỗi lòng Biểu cảm trực tiếp: thể hiện nỗi buồnkhi xa bạn,xa trường

4 Củng cố: (2’)

? Hệ thống lại kiến thức trọng tâm của bài

- Hoàn thiện bài tập thêm

- Chuẩn bị bài “Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm”: đọc bài và trả lời các câu hỏi trong SGK

Trang 27

-Nắm được các kiểu đề văn biểu cảm.

- Nắm được các bước làm bài văn biểu cảm

- Phân biệt được văn miêu tả và văn biểu cảm, hiểu được đặc điểm của phươngthức biểu cảm là thường mượn cảnh vật, đồ vật, con người để bày tỏ tình cảm,khác với văn miêu tả là nhằm mục đích tái hiện đối tượng được miêu tả

2 Kĩ năng:

+ Rèn kĩ năng phân tích đề, lập dàn ý bài văn biểu cảm

+ Biết vận dụng kĩ năng đã hình thành để làm một đề văn cụ thể

- Kĩ năng sống:

+ Giao tiếp, trình bày, suy nghĩ, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về đềvăn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm

+ Ra quyết định cách làm một đề văn biểu cảm

- GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, đọc tư liệu

- Đàm thoại, diễn dịch, quy nạp, thuyết trình, gợi mở…

1 Ổn định lớp: (1’)

? Văn biểu cảm là gì? Đặc điểm của văn bản biểu cảm?

TL: Văn biểu cảm là văn bản được viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc

Đặc điểm: + Mỗi văn bản biểu cảm tập trung thể hiện một tình cảm chủ yếu + Có 2 cách biểu đạt tình cảm: thể hiện trực tiếp và thể hiện gián tiếp + Bố cục 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài

+ Tình cảm trong văn bản biểu cảm phải trong sáng, chân thực

Trang 28

Với mỗi thể loại làm văn đều có dạng đề và cách làm bài phù hợp với từng đặctrưng của kiểu bài đó Vậy muốn làm bài văn tốt thì chúng ta phải nhận dạngbài, sau đó cần vận dụng kĩ năng, các bước tạo lập văn bản để bài văn đạt kếtquả cao Và đây cũng là mục đích của bài học hôm nay

Hướng dẫn HS tìm hiểu đề văn biểu

cảm

PP: phát vấn, gợi mở, thuyết trình.

GV yêu cầu HS đọc đề văn và chỉ ra:

Đối tượng biểu cảm

- Tình cảm cần thể hiện

? Qua quan sát, tìm hiểu 5 đề văn trên,

em thấy đề văn biểu cảm có đặc điểm

gì nổi bật?

HS trả lời, GV nhận xét, chốt ý

GVBS: có những đề văn biểu cảm chỉ

nêu chung, buộc người viết phải tự xác

định đối tượng biểu cảm và định

hướng tình cảm cho bài làm

? Để viết một bài văn tự sự hay miêu

tả, ta cần phải làm những bước nào?

Cần làm 4 bước: tìm hiểu đề, tìm ý; lập

dàn bài; viết bài; sửa chữa

GV khi làm bài văn biêu cảm chúng ta

cũng cần thông qua 4 bước này

? Với đề văn này chúng ta cần xác

định điều gì?

? Em tìm những ý nào cho đề văn này?

GV cho HS thảo luận, tìm ý (4’)

HS phát biểu, GV bổ sung, sửa chữa,

d tuổi thơ/vui, buồn

e loài cây/yêu

- Đề văn biểu cảm nêu ra đối tượngbiểu cảm và định hướng tình cảm chobài làm

2 Ghi nhớ : (SGK)

II Cách làm bài văn biểu cảm:

1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu:

Đề bài: cảm nghĩ về nụ cười của mẹ

a Tìm hiểu đề, tìm ý:

- Thể loại: văn biểu cảm

- Nội dung: cảm nghĩ về nụ cười củamẹ

Tìm ý:

- Cảm xúc về nụ cười:

+ vui, yêu thương+ khuyến khích, động viên+ an ủi

+ buồn

Trang 29

? Dựa vào các ý đã tìm được, em hãy

lập dàn ý cho đề văn này.

HS trả lời, GV bổ sung, sửa chữa

Mở bài: Giới thiệu về mẹ và nêu cảm

+ Nụ cười yêu thương: vui, rạng rỡ

+ Nụ cười: khuyến khích, an ủi, động

viên: nhân hậu, bao dung

+ Cảm xúc khi vắng nụ cười của mẹ

- Ý 2: suy nghĩ làm thế nào để thấy

được nụ cười vui trên khuôn mặt của

? Sau khi viết xong có cần đọc lại và

sửa chữa bài viết không? Vì sao?

- Cần phải đọc lại và sửa chữa, vì ta

tìm ra những phần còn thiếu sót để bổ

sung, hoàn thiện

GV cho HS đọc đoạn văn, HS khác

- Câu văn biến hóa linh hoạt

- Lời văn có cảm xúc với ngôn từ giàu

sung, sửa chữa

- Suy nghĩ: làm sao để nụ cười của mẹluôn rạng ngời

Trang 30

? Bài văn biểu đạt tình cảm gì, với đối

tượng nào? Hãy đặt cho bài văn một

nhan đề và một đề văn thích hợp.

? Nêu dàn ý của bài?

? Phương thức biểu cảm của bài văn?

- Bài văn thể hiện tình yêu mến, nhớthương, tự hào về quê mẹ An Giang

- Đặt nhan đề: An giang quê mẹ, AnGiang - một vùng đất, Nơi ấy quê tôi…

- Thân bài: Quê hương trong chiến đấu

và những tấm gương yêu nước

(Biểu hiện tình yêu mến An Giang)

- Kết bài: Tình yêu và nhận thức củamột con người trưởng thành

- Biểu cảm trực tiếp: câu thơ, lời văn:

“tuổi thơ tôi hằn sâu trong kí ức…”, “

tôi da diết… tôi thèm…”, điệp khúc “ tôi yêu, tôi nhớ”

4 Củng cố: (2’)

? Đề văn biểu cảm có đặc điểm gì? Nêu các bước làm bài văn biểu cảm

- Hoàn thiện bài tậptrong SBT

- Chuẩn bị bài “Sau phút chia li” đọc bài và trả lời các câu hỏi đọc hiểu trong SGK

Trang 31

+ Rèn luyện được kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ bài thơ trung đại với thể thơsong thất lục bát

- Kĩ năng sống:

+ Ý thức yêu quê hương đất nước

+ Ra quyết định cách thể hiện tình yêu quê hương

3 Thái độ:

- Căm ghét chiến tranh phong kiến, thêm yêu chuộng hòa bình

- Cảm thông với nỗi buồn khổ của người phụ nữ

- GV: Giáo án, đọc tư liệu, SGK, SGV…

- Đàm thoại, vấn đáp, diễn dịch, quy nạp, nêu vấn đề, thuyết trình…

1 Ổn định lớp: (1’)

- Đọc thuộc đoạn trích “Bài ca Côn Sơn”? Nêu những hiểu biết về tác giả, hoàn cảnh sáng tác bài thơ

TL: Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu Ức Trai, quê ở làng Chi Ngại (Hải Dương)

Là con người toàn tài nhưng phải chịu án oan khiên thảm khốc Sự nghiệp văn học của ông khá đồ sộ: Bình Ngô đại cáo, Quốc âm thi tập, Ức Trai

thi tập…

Bài thơ được sáng tác khi Nguyễn Trãi đã về ở ẩn tại Côn Sơn

Trang 32

Tạm biệt “Bài ca Côn Sơn” của Nguyễn Trãi, hôm nay chúng ta sẽ đến vớiđoạn trích “Sau phút chia ly” của Đặng Trần Côn để tìm hiểu nỗi lòng của ngườiphụ nữ chờ chồng đi chinh chiến trở về.

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung kiến thức Hoạt động 1(7’):

Hướng dẫn HS tìm hiểu chung.

PP: Đàm thoại, thuyết trình.

? Em hãy nêu những nét chính về tác giả, dịch

giả bài thơ?

GVBS: một số thông tin thêm về Đặng Trần

Côn và Đoàn Thị Điểm

? Dựa vào phần chú thích * trong SGK và kiến

thức của em, hãy cho biết đoạn trích có xuất

xứ từ đâu?Thể thơ và thể loại của đoạn trích

là gì?

? Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào?

GVBS: năm 1741 - 1742 xảy ra cuộc nội chiến

Trịnh - Nguyễn Cuộc nội chiến xảy ra làm

cuộc sống nhân dân lầm than, cơ cực Nhân

dân không cam chịu đã đứng dậy khởi nghĩa ở

nhiều nơi Đặng Trần Côn chứng kiến những

nỗi đau của con người, đặc biệt là người phụ

nữ nên đã viết “Chinh phụ ngâm khúc”

Thể ngâm khúc là thể thơ ca do người Việt

sáng tạo Đây là thể loại có thể diễn tả được

tâm trạng sầu bi dằng dặc của con người

Hoạt động 2 (5’)

Hướng dẫn HS đọc bài, tìm hiểu chú thích,

tìm hiểu bố cục.

2/2/2, 2/4, 3/3, 4/4, 2/4/2 giọng đọc chậm, nhẹ

nhàng, buồn

những phần nào?

Hoạt động 3 (18’)

PP: đàm thoại, vấn đáp, thuyết trình, nêu

vấn đề.

1 Tác giả, dịch giả:

- Đặng Trần Côn ( ? - ? ), sốngvào khoảng thế kỉ 18, quê làngNhân Mục (Thanh Xuân, HN)

- Đoàn Thị Điểm (1705 - 1748)hiệu là Hồng Hà nữ sĩ, là ngườiphụ nữ tài sắc, quê: làng GiaiPhạm (Hưng Yên)

- Đoạn trích trong SGK: từ câu

Trang 33

?Hai câu thơ đầu miêu tả cảnh gì?

- Cảnh chia ly giữa chinh phu và chinh phụ

? Em hiểu như thế nào về cụm từ “cõi xa mưa

gió” và “buồng cũ chiếu chăn”?

- “cõi xa mưa gió”: nơi chiến trường nguy

hiểm, “buồng cũ chiếu chăn”: tổ ấm hạnh phúc

- Hình ảnh “mây biếc, núi xanh” => tượng

trưng cho sự xa cách mênh mông đến rợn

ngợp

? Việc sử dụng các động từ “tuôn”, “trải”,

“đoái” mang lại tác dụng gì?

- “Đoái”: ngoái nhìn, nhìn lại => người chinh

phụ cố ngóng trông theo hình bong của chồng

- “trải, tuôn” + “mây biếc, núi xanh” => sự

mênh mang, vần vũ của thiên nhiên

=> nỗi buồn của người chinh phụ càng thêm

da diết

GV bình: Sau cuộc chia ly dầy nước mắt,

người chinh phụ trở lại tổ ấm của mình

Nhưng giờ đây chỉ còn mình nàng vò võ canh

thâu Nàng thương cho người chồng nơi chiến

trường nguy hiểm, càng thương cho cảnh đơn

chiếc của mình Nàng trông về nơi xa ấy, nhìn

mãi mà chỉ thấy một màu xanh ngút ngàn của

trời mây, của núi non, lòng nặng trĩu nỗi buồn

?Trong đoạn thơ này tác giả đãm dùng 2 địa

danh của Trung Quốc, tại sao tác giả lại sử

dụng như vậy?

- Tiêu Tương - Hàm Dương: 2 địa danh tượng

trưng cho sự xa cách ngàn dặm của đôi vợ

đã tái hiện lại nỗi buồn củangười chinh phụ sau cuộc chia

ly Nàng một mình vò võ nơi tổ

ấm xưa, lo cho người chồngnơi chiến trường xa xôi và mộtmình đối mặt với nỗi buồnkhôn xiết Nỗi buồn làm xanhxám cả thiên nhiên, mênhmang đến khôn cùng

b Bốn câu thơ tiếp:

Bằng những hình ảnh tươngphản đối lập, phối hợp với các

Trang 34

- Điệp ngữ, đảo vị trí: Tiêu Tương - Hàm

Dương

- Chuyển đổi một phần trong cách nói địa

danh: cây “cây Hàm Dương, chốn Hàm

Dương”

Tác dụng:

- Thể hiện nỗi sầu ngày càng triền miên

- Không gian mênh mông, xa cách giữa kẻ ở,

người đi

- Sự oái oăm, nghịch cảnh: gắn bó mà phải

chia ly

GV bình: đọc 4 câu thơ này ta thấy tình cảm

nhơ thương của người chinh phụ cứ tăng dần,

tăng dần Điều đó cho thấy sự chia li ở đây là

sự chia li về cuộc sống và thể xác, còn trong

tâm hồn hai vợ chồng ấy vẫn gắn bó thiết tha

Họ vẫn hướng về nhau, dõi theo để tìm nhau,

nhìn thấy nhau Nhưng càng hướng về nhau thì

không gian và thời gian càng đẩy họ xa nhau

Họ yêu thương nhau, muốn được ở bên nhau

mà lại phải chia xa Còn nỗi đau nào hơn thế?

? Ở 4 câu thơ cuối bài nỗi nhớ đã được tăng

tiến đến mức cao trào, em hãy phát hiện các

biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong

đoạn thơ này và tác dụng của chúng?

- Nghệ thuật:

+ Đối lập: trông lại > < chẳng thấy

Chàng > < thiếp

=> nghịch cảnh xa cách

+ Điệp từ theo kiểu bắc cầu (điệp vòng)

=> không gian xa cách ngày càng bát ngát,

mênh mông trong tâm trạng càng lúc càng

miên man, vô vọng của người chinh phụ

+ Tính từ chỉ mức độ: xanh xanh, xanh ngắt

=> sự xa cách mênh mông, ngút ngàn

+ Động từ “sầu”, câu hỏi tu từ “ai”

=> nỗi sầu lên đến đỉnh điểm

GV bình: 4 câu thơ cuối bài gơi tả nỗi sầu chia

li oái oăm, nghịch chướng đã lên đến cực độ

Ở khổ trên ít rat a còn thấy địa danh Tiêu

Tương - Hàm Dương để có ý niệm về không

gian Nhưng ở khổ cuối này thì xa cách đã đạt

tới độ đã hoàn toàn mất hút vào ngàn dâu,

không chỉ xanh xanh mà còn xanh ngắt - màu

xanh của trời cao đất rộng, thăm thẳm đến rợn

điệp từ và đảo vị trí của 2 địadanh, tác giả nhấn mạnh nỗisầu xa cách của người chinhphụ Đến 4 câu thơ này nỗibuồn đã trở thành nỗi sầu muộndâng lên tràn ngập nỗi lòng củangười chinh phụ

c 4 câu thơ cuối:

Hàng loạt biện pháp nghệ thuậtđược sử dụng liên tiếp trongđoạn thơ: điệp ngữ, điệp ý, đối,

… đã nói lên nỗi sầu muộntriền miên trong lòng ngườichinh phụ Nỗi buồn ấy thấmvào không gian, thời gian, đặcquánh lại, và cũng mênh môngđến rợn ngợp Nàng trông thấy

mà lại chẳng thấy, không thấy

mà lại thấy, cứ quẩn quanh vớinỗi sầu nặng trĩu Chữ “sầu”cuối đoạn thơ đã trở thành núisầu, một câu hỏi cất lên khônglời đáp

- Không chỉ nói lên nỗi lòngsầu muộn của người vợ trẻ chờchồng, đoạn trích còn giá trịhơn bởi tiếng nói gián tiếp

Trang 35

ngợp Chữ “sầu” ở câu thưo cuối cùng có vai

trò đúc kết, trở thành khối sầu, núi sầu của cả

đoạn thơ Câu thơ cuối mang hình thức nghi

vấn “ai sầu hơn ai” - người phụ nữ không thể

thoát khỏi nỗi buồn ấy, bởi nó đã không thể

đong đếm được nữa rồi

? Ngoài việc diễn tả nỗi lòng sầu muộn của

người chinh phụ, đoạn trích còn ý nghĩa nào

khác?

- Tố cáo chiến tranh phi nghĩa, phản nhân đạo

- Khao khát hạnh phúc của người phụ nữ

chống chiến tranh phi nghĩa,đồng thời nói lên khát vọnghạnh phúc lứa đôi của ngườiphụ nữ trong xã hội phong kiếnxưa

1 Tổng kết:

a, Nội dung:

- Bài thơ là tiếng lòng củangười vợ trẻ Đồng thời là tiếngnói gián tiếp lên án, tố cáochiến tranh phi nghĩa và khaokhát hạnh phúc của người phụ

nữ thế kỉ 18

- Ngôn ngữ điêu luyện

- Phép đối, điệp được sử dụngtài tình

? Hướng dẫn HS tóm tắ, tổng kết lại kiến thức

- Chuẩn bị bài “Bánh trôi nước” đọc bài và trả lời các câu hỏi đọc hiểu trong SGK

Trang 36

Tuần Bài 7

Văn bản : BÁNH TRÔI NƯỚC

- Hiểu tính đa nghĩa trong thơ

- Hiểu thêm về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

2 Kĩ năng:

+ Rèn luyện được kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ bài thơ trung đại thể thất ngôn

tứ tuyệt - tìm hiểu và phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình

- Đàm thoại, vấn đáp, diễn dịch, quy nạp, gợi mở, thuyết trình…

1 Ổn định lớp: (1’)

Đọc thuộc bài thơ “Sau phút chia li” Nêu nội dung của bài thơ

TL: Nỗi sầu chia li của người phụ nữ có chồng ra trận, vừa tố cáo chiến tranh phi nghĩa, vừa thể hiện niềm khao khát hạnh phúc của người phụ nữ

Hồ Xuân Hương là người phụ nữ tài hoa trong lịch sử thơ ca dân tộc bà cócuộc đời, cá tính khác thường và tài năng độc đáo Được mệnh danh là “Bà chúathơ Nôm” “Bánh trôi nước” là một trong những bài thơ nổi tiếng, tiêu biểu chophong cách nghệ thuật của bà Hôm nay cô trò chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về bàithơ này

Trang 37

PP: Đàm thoại, thuyết trình.

GV yêu cầu HS đọc phần chú thích * trong SGK

? Em hãy nêu những nét chính về tác giả bài

thơ?

? Em hãy cho biết thể loại của bài thơ?

GVBS: bài thơ được làm theo lối vịnh vật Đây

là một lối thơ xuất hiện vào thế kỉ 3 - 4 ở Trung

Quốc, thịnh hành ở nước ta vào thế kỉ 15 với các

tác phẩm của Nguyễn Trãi, Hồng Đức quốc âm

giọng đọc vừa dịu dàng, vừa mạnh mẽ, ngậm

ngùi mà dứt khoát

những phần nào? Nội dung từng phần?

-2phần:

+ Hình ảnh bánh trôi nước

+ Hình ảnh người phụ nữ

Hoạt động 3 (18’)

PP: đàm thoại, vấn đáp, gợi mở, diễn dịch,

quy nạp.

? Em biết gì về bánh trôi nước? Trong bài thơ

hình ảnh bánh trôi nước được miêu tả qua

những chi tiết nào?

- HS trả lời về cách làm bánh trôi nước

1 Tác giả:

- Hồ Xuân Hương ( ? - ?),sống vào khoảng thế kỉ 19,tương truyền là con của HồPhi Diễn, quê gốc ở QuỳnhĐôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An

- Là người có tài thơ vănnhưng cuộc đời, tình duyên

có nhiều éo le, ngang trái

- Được gọi là “Bà chúa thơNôm”

Trang 38

? Như vậy, các em thấy bánh trôi nươc được

miêu tả như thế nào?

- Miêu tả chính xác, cụ thể, sinh động bằng ngôn

ngữ giản dị

GV bình: Hồ Xuân Hương đã rất mực tài tình khi

đem hình ảnh bánh trôi nước vào thơ của mình

Chiếc bánh trôi nước giản dị, dân dã ấy vào thơ

bà lại ánh lên một vẻ đẹp lạ, nhưng cũng rất chân

thực Ngôn từ giản dị nhưng đầy gợi cảm, chiếc

bánh trôi nước hiện ra thật sinh động và hấp dẫn

Người đọc đọc bài thơ vừa có thể hình dung ra

quá trình làm bánh và thành phẩm chiếc bánh,

mà câu thơ vẫn rất mượt mà

? Có phải tác giả chỉ miêu tả chiếc bánh trôi

nươc không? Vậy bài thơ còn nói đến vấn đề gì?

- Bài thơ còn thể hiện hình ảnh ngừoi phụ nữ,

được ẩn dụ qua hình ảnh chiếc bánh trôi nước

? Để miêu tả hình ảnh người phụ nữ qua hình

ảnh chiếc bánh trôi, em hãy tìm những biện

pháp nghệ thuật mà nữ sĩ đã sử dụng?

- Sử dụng yếu tố dân gian:

+ Mô típ : “thân em” trong ca dao

+ Thành ngữ: “ba chìm bảy nổi”

+ Nghệ thuật nhân hóa: hình ảnh chiếc bánh

được nhân hóa thành hình ảnh người phụ nữ

+ Điệp ngữ

? Vậy hình ảnh người phụ nữ hiện lên như thế

nào qua hình ảnh chiếc bánh trôi nước?

- Vừa trắng, vừa tròn: hình thức xinh đẹp , phẩm

chất trong trắng

- Bảy nổi ba chìm: số phận lênh đênh, chìm nổi,

bất hạnh

- Rắn nát mặc dầu: số phận bị phụ thuộc

- Lòng son: tấm lòng thủy chung son sắt

? Trong hai câu thơ cuối có kết cấu câu ghép

“mặc dầu… vẫn”, em hãy nêu tác dụng của kết

cấu này với giọng điệu bài thơ.

- Tạo giọng điệu mạnh, rắn rỏi, mới mẻ, phù hợp

với khẩu khí và tâm trạng Hồ Xuân Hương

Bằng nghệ thuật tả thực cùngngôn ngữ giản dị, với 4 câuthơ ngắn gọn, Hồ XuânHương đã tả cho chúng tathấy một hình ảnh chính xác,chân thực về chiếc bánh trôinước, từ khâu làm bánh, cáchluộc bánh đến yêu cầu thànhphẩm

b, Hình ảnh người phụ nữ:

Bằng ngòi bút miêu tả tàitình cùng nghệ thuật nhânhóa, ẩn dụ, sử dụng yếu tốdân gian trong bài thơ, nữ sĩ

đã miêu tả thành công hìnhảnh người phụ nữ Họ vừađẹp về mặt hình thức, lại vừa

có phẩm chất cao đẹp Dùcuộc sống còn muôn vàn vất

vả, khó khăn, long đong, lậnđận nhưng họ vẫn giữ đượctấm lòng son sắt, thủy chungkhông thay đổi Đồng thờichúng ta cũng thấy được sựxót thương, cảm thông cho sốphận người phụ nữ cũng như

tự hào về phẩm chất tốt đẹp

Trang 39

GV bình: Không chỉ đơn giản là miêu tả chiếc

bánh trôi nước dân dã, nữ sĩ đã tài tình lồng vào

đó hình ảnh, số phận người phụ nữ Việt Nam Họ

đẹp, một vẻ đẹp khỏe mạnh và thuần khiết

Nhưng cuộc đời, số phận lại không cho họ được

yên vui Long đong, lận đận, không được làm

chủ cuộc đời mình, mọi may rủi đều phụ thuộc

vào bàn tay người khác Nhưng, cho dù sóng gió

cuộc đời có phũ phàng vùi dập thân phận bảy nổi

ba chìm thì cũng không thể tàn phá nổi vẻ đẹp

tâm hồn, tấm lòng kiên trinh son sắt của họ

Phẩm chất ấy lại càng đáng quý, đáng trọng,

càng đẹp hơn, sáng hơn khi đặt trong hoàn cảnh

bảy nổi, ba chìm, bất hạnh, thê thảm của chế độ

nam quyền, nam tôn nữ ti của phong kiến Á

- Sự cảm thông, xót thương cho số phận chìm

nổi của người phụ nữ, tự hào và khẳng định về

vẻ đẹp và phẩm chất của họ

? Bài thơ có 2 nét nghĩa, vậy nét nghĩa nào là

chính?

- Cả hai nét nghĩa đều chính xác, nhưng ý nghĩa

thứ 2 mới làm nên giá trị bất hủ của bài thơ

Hoạt động 4 (5’)

Hướng dẫn HS tổng kết kiến thức.

PP: đàm thoại, thuyết trình.

? Em hãy khái quát nội dung chính của bài thơ?

của họ của nữ sĩ tài hoa HồXuân Hương

4.Tổng kết:

a, Nội dung:

- Hồ Xuân Hương đã thể hiệnthái độ vừa trân trọng với vẻđẹp và phẩm chất của ngườiphụ nữ, vừa cảm thông cho

4 Củng cố: (2’)

Trang 40

? GV nhắc lại nội dung cơ bản của bài thơ?

- Chuẩn bị bài “Quan hệ từ”: đọc bài và trả lời các câu hỏi trong SGK

Tiếng Việt QUAN HỆ TỪ

- Kĩ năng bài dạy: + Có kĩ năng sử dụng quan hệ từ khi đặt câu

+ Biết vận dụng kĩ năng đã hình thành vào các bài học sau

- Kĩ năng sống: + Ra quyết định cách sử dụng quan hệ từ chính xác

+ Giao tiếp, trình bày, suy nghĩ, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về quan

- GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV,…

- Đàm thoại, gợi mở, thuyết trình, nêu vấn đề…

1 Ổn định lớp: (1’)

? Văn biểu cảm là gì? Đặc điểm của văn biểu cảm?

Định dạng
Số trang	257
Dung lượng	2,9 MB