Mục tiêu bài học: Giúp HS: - Cảm nhận được vẻ đẹp của tình yêu chân chính, cao đẹp trong nhân vật trữ tình.. Giới thiệu tác phẩm: - Tôi yêu em 1829 là một trong những bài thơ tình hay
Trang 1Tôi yêu em
Pu-skin
A Mục tiêu bài học:
Giúp HS:
- Cảm nhận được vẻ đẹp của tình yêu chân chính, cao đẹp trong nhân vật trữ tình
- Nắm được những phẩm chất nghệ thuật cơ bản tạo nên cái hay của bài thơ, từ đó có một vài ý niệm
về phong cách thơ cổ điển của Pu-skin
B Phương pháp và hình thức tiến hành tổ chức dạy học:
Đây là một bài thơ trữ tình, khi phân tích cần chú ý:
- Đặt bài thơ trong hoàn cảnh ra đời cụ thể
- Vận dụng những hiểu biết về đặc điểm nghệ thuật thơ cổ Pu-skin khi phân tích
- Đảm bảo nguyên tắc phân tích thống nhất giữa nội dung và hình thức
C Tiến trình tổ chức dạy học:
* Tổ chức kiểm tra bài cũ:
Để tiền hành thảo luận, tranh luận, anh ( chị ) cần chuẩn bị những gì ?
* Tiến trình bài mới:
Anh ( chị ) hãy nêu những
nét chính về tác giả
Pu-skin ? Đặc điểm thơ Pu-Pu-skin
là gì ?
Anh ( chị ) hãy nêu vị trí của
bài thơ trong những bài thơ
tình của Pu-skin ?
I Tiểu dẫn:
1 Tác giả:
- Pu-skin là người mở đầu, đặt nền móng cho văn học hiện thực Nga
thế kỉ XIX Ông được mệnh danh là mặt trời của thi ca Nga Thiên tài
sáng tạo của ông đã khơi dậy sức phát triển phi thường cho văn học Nga thế kỉ XIX và đưa nó thành một trong những đỉnh cao của nghệ thuật nhân loại
- Ông xuất thân từ tầng lớp đại quý tộc nhưng cả cuộc đời ông gắn bó với số phận của nhân dân, đất nước, dũng cảm đấu tranh chống chế độ chuyên chế độc đoán Nga hoàng
- Tài năng của ông hết sức đa dạng, ông viết nhiều thể loại và thể loại nào cũng có những tác phẩm xuất sắc được xếp vào hàng những kiệt
tác nghệ thuật nhân loại: Ép-ghê-nhi Ô-nhê-ghin ( tiểu thuyết thơ ), Con đầm pích ( truyện ngắn ), Bô-rít Gô-đu-nốp ( kịch lịch sử ),
- Thơ Pu-skin khơi nguồn cảm hứng từ hiện thực đời sống Nga, con người Nga đương thời với muôn vàn vẻ phong phú, đa dạng của nó Ngòi bút của ông rất tinh tế khi viết về thiên nhiên, đằm thắm khi viết
về nhũ mẫu ( vú nuôi ), trong sáng khi viết về tình bạn và hết sức chân thành, cao thượng khi viết về tình yêu Thơ tình yêu của ông thấm
đượm một tinh thần nhân văn cao cả, có khả năng làm nảy nở và phát triển trong con người tình cảm đối với cái đẹp và tính thiện
- Đề tài trong thơ ông hết sức đa dạng, nhưng có hai chủ đề cơ bản - hai nguồn cảm hứng chủ đạo mãnh liệt, sôi nổi, dạt dào xuyên suốt dòng chảy thi ca của ông đó là cảm hứng tự do và cảm hứng tình yêu
2 Tác phẩm:
a Giới thiệu tác phẩm:
- Tôi yêu em ( 1829 ) là một trong những bài thơ tình hay nhất của Pu-skin, nó như viên ngọc vô giá trong kho tàng thi ca Nga
- Bài thơ trong nguyên tác không có nhan đề Nhan đề Tôi yêu em là
Trang 2Anh ( chị ) hãy nêu hoàn
cảnh sáng tác bài thơ ?
Anh ( chị ) hãy nêu chủ đề
bài thơ ?
Bài thơ có thể chia làm mấy
phần ? Anh ( chị ) hãy nêu
nội dung chính của mỗi
phần
Tình cảm phức tạp, tế nhị
của nhân vật trữ tình trong
bài được Pu-skin diễn tả
tinh tế như thế nào qua bốn
câu thơ đầu ?
của người dịch đặt
b Hoàn cảnh ra đời:
Thời kì sống ở Xanh Pê-téc-bua, Pu-skin thường hay lui tới nhà vị Chủ tịch Viện Hàn lâm nghệ thuật Nga để gặp gỡ những người làm nghệ thuật và cũng vì cô con gái chủ nhà là A A Ô-lê-nhia xinh đẹp Mùa hè năm 1828, Pu-skin ngỏ lời cầu hôn nhưng không được nàng nhận lời Năm 1829, bài thơ ra đời như chuyện tình đơn phương thu nhỏ
c Chủ đề bài thơ:
Bài thơ tôn vinh phẩm giá con người - con người biết yêu say đắm, yêu hết mình nhưng cũng rất chân thành đằm thắm Trong tình yêu cũng có lúc đau khổ nhưng con người biết nhận tất cả đau khổ về mình, có lí trí sáng suốt, tỉnh táo để kìm nén tình cảm - nhất là tình yêu đơn phương
II Bố cục văn bản:
Bài thơ có thể chia làm 3 phần:
- Bốn câu đầu: những mâu thuẫn giằng xé trong tâm trạng nhân vật trữ tình
- Hai câu tiếp: nỗi khổ đau tuyệt vọng của nhân vật trữ tình
- Hai câu cuối: sự cao thượng chân thành của nhân vật trữ tình
III Đọc hiểu văn bản:
1 Những mâu thuẫn giằng xé trong tâm trạng nhân vật trữ tình:
- Bài thơ mở đầu bằng ba tiếng: Tôi yêu em một cách trực tiếp, giản dị
như bày tỏ tình cảm, tâm trạng của nhân vật trữ tình Nhưng ngay sau
đó là cụm từ: đến nay chừng có thể đã biểu hiện tính chất khó xác định
của tâm hồn, tình cảm trong nhân vật trữ tình:
Tôi yêu em: đến nay chừng có thể Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai ;
Hai câu thơ đầu như lời bộc lộ cõi lòng của nhân vật trữ tình Trong đáy sâu tâm hồn nhân vật trữ tình, tình yêu vẫn chưa hoàn toàn lụi tắt, vẫn dai dẳng cháy và vẫn còn được ấp ủ
- Từ nhưng ở câu thứ ba đã làm mạch thơ đột ngột chuyển hướng:
Nhưng không để em bận lòng thêm nữa, Hay hồn em phải gợn bóng u hoài.
+ Từ nhưng tạo mâu thuẫn trong tâm trạng, cảm xúc nhân vật trữ tình
Vừa mới phân vân, dùng dằng, day dứt về tình yêu chưa tắt hẳn thì lập tức đã phủ định quyết liệt rằng tình yêu vẫn còn, vẫn mạnh mẽ và say đắm Đó là sự kìm nén, dằn lòng, tự vượt mình và đấu tranh với mình
+ Với hai từ bận lòng, bóng u hoài, ta có thể thấy được sự éo le trong
quan hệ tình cảm của các nhân vật trữ tình Phải chăng, tình yêu của
tôi đã không đem lại hạnh phúc, niềm vui mà chỉ là nỗi bận lòng, nỗi buồn cho em Tôn trọng tình cảm người mình yêu, không muốn làm
em buồn vì bất cứ lẽ gì, nhân vật trữ tình tự chối bỏ tình yêu trong nỗi
đau khổ giằng xé Đến đây, ta có thể nhận biết được tính chất của mối quan hệ phức tạp này - một tình yêu đơn phương
Hai câu như nhấn mạnh quyết định dứt khoát đầy tính lí trí của
Trang 3Cảm xúc trong hai câu thơ
5, 6 có gì đặc biệt ? Nó hé
mở trạng thái tình cảm gì
trong nhân vật trữ tình ?
Anh ( chị ) hãy phân tích hai
câu thơ cuối để chứng tỏ xu
hướng vươn tới sự cao cả
trong tư tưởng, tình cảm là
đặc trưng cơ bản của thơ
Pu-skin ?
nhân vật trữ tình: tự buộc mình phải chối bỏ tình yêu của mình, dập tắt nốt chút lửa tàn đó Như vậy, mâu thuẫn giữa lí trí và tình cảm trong tâm trạng nhân vật trữ tình đã được bộc lộ Bằng cách đó, nhà thơ đã thể hiện khát vọng tình yêu mãnh liệt của nhân vật trữ tình
2 Nỗi khổ đau tuyệt vọng của nhân vật trữ tình:
- Câu thứ năm lại mở đầu bằng ba tiếng: Tôi yêu em Nó không chỉ có
tác dụng nối liền mạch cảm xúc, tâm trạng với bốn câu đầu mà còn tiếp tục khẳng định và giãi bày tâm trạng, tình yêu đơn phương của chủ thể trữ tình sang những biểu hiện khác:
Tôi yêu em âm thầm, không hi vọng,
Ở đây, nhân vật trữ tình đã ủ kín nỗi đau trong lòng mình ( âm thầm ) và không còn niềm tin vào mối tình của mình nữa ( không hi vọng ) Nhưng trong tình yêu, càng âm thầm, càng ủ kín trong lòng thì tâm trạng càng mãnh liệt, sâu sắc Mặc dù không hi vọng nhưng vẫn chờ đợi, vẫn hướng tới, vẫn khao khát trong tâm trạng của nhân vật tôi,
người đang ấp ủ mối tình đơn phương
- Trong câu thơ thứ sáu có nói đến lòng ghen tuông:
Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen,
Đây chính là biểu hiện của nỗi tuyệt vọng Yêu thường đi đôi với
ghen Đây là hai trạng thái đối lập nhưng thống nhất Ghen thực ra
cũng là một biểu hiện của tình yêu Nhưng xét về bản chất, ghen là biểu hiện của thứ tình yêu ích kỉ Lòng ghen tuông mù quáng dễ làm
con người rơi vào sự thấp hèn Đối với Pu-skin, ghen tuông gợi nỗi buồn đen tối Nhấn mạnh lòng ghen, câu thơ gợi tâm trạng nặng nề, u
ám trong nhân vật trữ tình Đến đây có cảm tưởng như nhân vật trữ tình rơi vào đáy sâu của nỗi khổ đau giày vò, hành hạ
3 Sự cao thượng chân thành của nhân vật trữ tình:
- Điệp ngữ: Tôi yêu em vang lên lần thứ ba nghiêng về nhấn mạnh,
khẳng định tình cảm và chuyển hướng cảm xúc:
Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm,
Mạch cảm xúc thay đổi đột ngột Cảm xúc bị dồn nén ở hai câu trước giờ đây như được giải tỏa, dâng cao bởi sự xuất hiện của những
từ: chân thành, đằm thắm Nhà thơ muốn giữ lại tất cả những gì là sầu
đau, day dứt, tuyệt vọng để dâng lên người thiếu nữ mà anh tôn thờ, say đắm tất cả những gì chân thành nhất, thủy chung, say đắm nhất, đẹp nhất
- Câu thơ cuối là sự thăng hoa của tình yêu chân thành, đằm thắm Vượt lên nỗi buồn u ám và lòng ghen tuông ích kỉ, nhân vật trữ tình cầu chúc:
Cầu em được người tình như tôi đã yêu em.
Lời cầu chúc ở đây cũng đã biểu hiện sự chân thành, cao thượng trong tình yêu của nhân vật trữ tình Tuy nhiên, đây không đơn thuần chỉ là lời cầu chúc tế nhị thay cho lời vĩnh biệt một tình yêu không thành, mà nó còn chứa đựng biết bao tình ý:
+ Trong lời cầu chúc này xuất hiện sự so sánh So sánh ở đây nhằm tăng thêm ý nghĩa khẳng định tình yêu đích thực của mình: luôn chân thành, không bao giờ lụi tắt, luôn dạt dào, sáng tươi, Trong sự so
Trang 4Anh ( chị ) hãy rút ra nội
dung chính và nghệ thuật
đặc sắc của bài thơ ?
sánh này như còn hàm ẩn lời nhắn nhủ, mang tính thông điệp của một trái tim cao cả
+ Dù tôi không được em yêu, nhưng từ đáy lòng, tôi vẫn luôn cầu mong cho em được một người khác yêu em cũng chân thành, thủy chung và đằm thắm như tôi đã yêu em Như vậy, nhà thơ đã vượt lên
trên sự ích kỉ thường gặp trong tình yêu, đó là không yêu được thì đạp
đổ, thù hận,
+ Với tình yêu thật sự chân thành và cao thượng, người ta hoàn toàn
có thể thỏa mãn trong yêu hơn là được yêu
+ Câu thơ như ẩn chút tiếc nuối, xót xa đồng thời tự tin, kiêu hãnh và ngấm ngầm thách thức: chẳng có ai khác yêu em được như anh đã yêu
em ; và sao em lại có thể, chúng ta lại có thể để mất đi một mối tình quý giá chẳng bao giờ có thể tìm thấy ở đâu và ở ai nữa, ngoài anh !
IV Ghi nhớ:
- Nội dung:
Bài thơ thấm đượm nỗi buồn của mối tình vô vọng nhưng là nỗi buồn trong sáng của tấm lòng chân thành, tình yêu mãnh liệt nhân hậu,
vị tha
- Nghệ thuật:
Lối giãi bày tình yêu của Pu-skin được thể hiện qua ngôn từ giản dị, tinh tế, trong sáng