Bài mới: 44phút Dẫn nhập vào bài: 1 phút Thi sĩ Xuân Diệu – ông hoàng thơ tình Việt Nam đã từng viết: Làm sao sống được mà không yêu Không nhớ không thương một kẻ nào” Có lẽ tình yêu ngự[r]
Trang 1TÔI YÊU EM (Tiết 1)
………
I Mục tiêu:
1 Về kiến thức:
- Nắm được những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp thơ Puskin
- Thấy được tình yêu chân thành, thủy chung và cao thượng của nhân vật “tôi” thể hiện qua bài thơ; ý nghĩa nhân văn của hình tượng nhân vật trữ tình Qua đó, thấy được tư tưởng, tình cảm của nhà thơ
2 Về kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản
- Tạo kĩ năng bình giảng thơ trữ tình và phân tích tâm trạng của nhân vật trong thơ trữ tình
3 Về thái độ:
- Tôn trọng tình yêu thủy chung, chân thành và cao thượng
- Hình thành quan niệm tốt đẹp, đúng đắn và ứng xử có văn hóa trong tình yêu
II Phương pháp dạy học:
- Đọc diễn cảm;
- Phương pháp thuyết trình;
- Phương pháp nêu vấn đề-giải quyết vấn đề;
- Phương pháp thảo luận nhóm
III Công tác chuẩn bị của GV và HS:
- Giáo viên: Tham khảo các tài liệu có liên quan, soạn giáo án, hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài, dự báo các tình huống có thể xảy ra trong giờ học…
Trang 2- Học sinh: Học bài cũ, đọc, tìm hiểu tác phẩm, nắm bắt sơ bộ cảm nhận về bài thơ, soạn bài mới theo hệ thống câu hỏi SGK, nêu thắc mắc, ý kiến riêng để trao đổi…
IV Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định tổ chức: (1phút)
- Kiểm tra sỉ số, tác phong, vệ sinh lớp
2 Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra kiến thức của HS trong quá trình học bài mới.
3 Bài mới: (44phút)
Dẫn nhập vào bài: (1 phút) Thi sĩ Xuân Diệu – ông hoàng thơ tình Việt Nam
đã từng viết:
Làm sao sống được mà không yêu Không nhớ không thương một kẻ nào”
Có lẽ tình yêu ngự trị trong mỗi chúng ta, nó trở thành một “kiệt tác của con người” (Gác-xông), không bết con người biết yêu từ khi nào, và cũng không biết tình yêu đến với con người như thế nào? Chỉ biết, khi bước vào vườn thơ tình của nhân loại, ta bắt gặp muôn vàn những bông hoa tình yêu với muôn vàn màu sắc Trong bài học mới ngày hôm nay, chúng ta sẽ được khám phá một bông hoa trong vườn thơ tình ấy, một bông hoa tình yêu trong sáng, cao thượng
qua bài thơ “Tôi yêu em” của Pu-skin, một thi sĩ vĩ đại của tình yêu.
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
VÀ HỌC SINH
NỘI DUNG CẦN ĐẠT
*Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm
hiểu tác giả, tác phẩm (20phút)
- GV gọi HS đọc tiểu dẫn trong SGK.
- GV: Căn cứ vào phần tiểu dẫn của
SGK hãy nêu một số nét chính về nhà
thơ Pu-skin?
- GV gọi HS nhận xét, bổ sung:
- GV nhận xét và giảng:
+ A.X Pu-skin (1799-1837) sinh ra và
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả (10phút)
- A-lếch-xan-đrơ Xéc-ghê-ê-vích Pu-skin (1799-1837)
- Thời đại: Nước Nga đang bị đè nặng bởi ách thống trị của chế độ nông nô chuyên chế
- Quê hương : Mat-xcơ-va
- Thành phần xuất thân: Trong một gia
Trang 3lớn lên trong thời đại nước Nga đang
bị đè nặng bởi ách thống trị của chế độ
nông nô chuyên chế Mặc dù ông xuất
thân trong môi trường giáo dục quý tộc
nhưng cả cuộc đời ông gắn bó với số
phận của nhân dân, đất nước, dũng
cảm đấu tranh chống chế độ Nga
hoàng, -> năm 1837 ông bị sát hại
+ Mùa xuân 1820, do những bài thơ
cách mạng, Pu-skin bị đày xuống miền
Nam nước Nga, trong thời gian này
ông vẫn tiếp tục cho ra đời những tác
phẩm mới có ảnh hưởng rất lớn tới văn
học Nga thế kỷ 19, như "Người tù binh
Kavkaz", "Anh em lũ cướp"
+ Vợ Pu-skin rất xinh đẹp, ngay cả
Nga hoàng thời ấy cũng mê đắm,
Đantex đã nhận lệnh của Nga hoàng
Nicolai theo đuổi, dụ dỗ vợ Pu-skin ở
nơi công cộng, trong những trường
hợp công khai, cố ý làm cho Pu-skin
phẫn nộ, cuối cùng để bảo vệ danh dự,
Pu-skin đã thách đấu súng với Đantex,
Pu-skin bị bắn trước, bị thương nặng,
hai ngày sau Pu-skin mất
+ Những sáng tác của Pu-skin có ảnh
hưởng rất lớn đến việc thức tỉnh nhân
dân Nga -> Pu-skin là “Mặt trời của thi
ca Nga”
+ Pu-skin sáng tác ở nhiều thể loại và
thể loại nào cũng có những tác phẩm
xuất sắc, đặc biệt là thơ tình yêu, thơ
tình của Pu-skin được xem in trong tập
thơ Những bài thơ tình hay nhất thế
giới -> Pu-skin là một tài năng đa
dạng
+ Thơ Pu-skin khao khát tự do:
đình dòng dõi quý tộc
- Năm 1837, Pu-skin bị sát hại do âm mưu của chính quyền Nga hoàng
- Là “Mặt trời của thi ca Nga”.
- Pu-skin thành công trên nhiều thể loại văn chương, đặc biệt là thơ tình của Pu-skin
- Sáng tác của Pu-skin rất giản dị, trong sáng và hàm súc, thể hiện vẻ đẹp tâm hồn nhân dân Nga khao khát tự do
và tình yêu
Trang 4“Ôi bất cứ nhìn về đâu ta cũng thấy
Những gông cùm xiềng xích với dây da
Và lệ sầu thê thảm cuộc đời ta
Và tình cảm tan hoang vòng pháp
luật” (Tự do) Ông dám chỉ trích kẻ
cầm đầu cao nhất: “Ngươi là mối kinh
hoàng trên cõi thế gian/ Lời nguyền
rủa của Chúa trên mặt đất”
Tình yêu quê hương: “Yêu biết mấy
những thửa vườn xanh thắm/ Với
muôn hoa và bóng mát dịu dàng/ Đồng
cỏ xanh với đụn rạ ngát hương/ Lạch
suối trong giữa bụi bờ róc rách”
(Làng quê)
- GV: Từ những tìm hiểu trên, em hãy
nhận xét khái quát về nhà thơ Puskin ?
- GV: Từ tấm gương của nhà thơ
Pu-skin, em rút ra được bài học gì cho bản
thân? (Sống có tâm hồn giản dị, gần
gũi, gắn bó với nhân dân lao động;
hăng say lao động, cống hiến tài năng
của mình cho sự nghiệp phát triển và
bảo vệ quê hương)
- GV cho HS xem chân dung
Ô-lê-nhi-na
- GV chuyển ý: Thơ tình của Pu-skin
đã làm cho cả nhân loại say đắm, mà
“Tôi yêu em” là một trong những bài
thơ tình đó
- GV: Em hãy cho biết hoàn cảnh ra
đời bài thơ “Tôi yêu em” ?
- GV nhận xét, bổ sung: Thời kì ở
Pê-téc-bua, Pu-skin thường hay lui tới nhà
ông Chủ tịch Viện Hàn lâm nghệ thuật
Nga Tại đây, thi sĩ đã gặp và đem
lòng yêu A.N Ô-lê-nhi-na (con gái
=> Pu-skin là nhà thơ lỗi lạc của nước
Nga và thế giới
2 Tác phẩm: “Tôi yêu em” (10phút)
a Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ ra đời năm 1829, được khơi gợi cảm xúc từ mối tình không thành của tác giả với A.N Ô-lê-nhi-na, con gái vị Chủ tịch Viện Hàn lâm nghệ thuật Nga
Trang 5ông Chủ tịch) Mùa hè năm 1829, nhà
thơ đã ngỏ lời cầu hôn nhưng không
được Ô-lê-nhi-na nhận lời, và bài thơ
đã ra đời từ đó
- GV tổ chức thi đọc diễn cảm giữa các
tổ:
- GV nhắc lại giọng đọc:
+ Hai dòng thơ đầu: chậm, ngập ngừng
như lời thú nhận, tự nhủ
+ Hai dòng thơ 3,4: mạnh mẽ, dứt
khoát như lời thề hứa
+ Hai dòng thơ 5,6: day dứt, u buồn
+ Hai dòng thơ 7,8: mong ước, tha
thiết mà điềm tĩnh
- GV nhận xét giọng đọc của HS.
- GV đọc diễn cảm bài thơ.
- GV: Dựa vào dấu chấm câu, em cho
biết bài thơ gồm mấy câu?
- GV nhận xét: Bài thơ gồm 8 dòng, 2
câu
- GV: Em nào có thể phân chia bố cục
của bài thơ?
- GV: Em hãy cho biết chủ thể trữ tình
trong bài thơ ? Tâm trạng của chủ thể
trữ tình lúc này như thế nào?
- GV chuyển ý: Để hiểu rõ về nội dung
và nghệ thuật của bài thơ, chúng ta tìm
hiểu sang phần đọc hiểu văn bản
*Hoạt động 2: Hướng dẫn HS đọc-
hiểu văn bản (20phút)
b Bố cục:
- 2 phần : + Bốn dòng thơ đầu: Lời giãi bày và lời giã từ về mối tình đơn phương + Bốn dòng thơ sau: Lời giãi bày và lời cầu nguyện cho người yêu
c Chủ thể trữ tình của bài thơ:
- Chủ thể trữ tình là nhân vật tôi
- Tâm trạng của chủ thể trữ tình có gì
đó băn khoăn, day dứt
II Đọc- hiểu văn bản:
1 Bốn dòng thơ đầu: Lời giãi bày và
lời giã từ về mối tình đơn phương
a Dòng thơ 1-2 :
Trang 6- GV: Mở đầu bài thơ, nhân vật “tôi”
muốn nói điều gì?
- GV nhận xét và giảng: Mở đầu bài
thơ, nhân vật “tôi” đã vừa trần tình,
bày tỏ, vừa tự nhủ, khẳng định tình
cảm của mình, rằng “tôi yêu em” và
tình yêu ấy cho đến nay vẫn còn, chưa
hẳn đã tàn phai Tình yêu mà tỏ tình
bằng thứ tiếng nước nào cũng hay,
cũng ngọt ngào, nhưng cách thổ lộ của
Pu-skin rất mộc mạc, rất chân phương
nhưng thấm đẫm những chân tình, bởi
đó là cách bộc lộ tình cảm trực tiếp
nhất, giản dị nhất với những cảm xúc
dồn nén từ bên trong
“Tôi yêu em” trong nguyên tác vốn là
“tôi đã yêu em” (thì quá khứ) khẳng
định sự trường tồn của tình cảm, anh
đã yêu em và bây giờ vẫn yêu, trái tim
yêu trong anh vẫn tiếp tục ngân rung
theo năm tháng, vẫn đập những nhịp
đập của tình yêu anh dành cho em
- GV đặt vấn đề: Tại sao dịch giả
không dịch “anh yêu em” hay “tôi yêu
cô” thay cho “tôi yêu em”? (GV yêu
cầu HS thảo luận 2 bạn cùng bàn)
- GV nhận xét, kết luận: Trong tiếng
Nga, với hai đại từ “ya - vư” có thể
dịch sang tiếng Việt thành một số cặp
từ quan hệ như: tôi-em, anh-em, tôi-cô
Đối với tiếng Việt, đại từ xưng hô chỉ
cần thay đổi một chút là quan hệ và
sắc thái tình cảm cũng đổi khác
+ Một chàng trai tỏ tình thì phải nói
“anh yêu em” Nhưng đây là tình yêu
đơn phương (xưng “anh” thì quá thân
thiết, gần gũi)-> “tôi”
- Mở đầu bài thơ, nhân vật “tôi” đã vừa trần tình, bày tỏ, vừa tự nhủ, khẳng định tình cảm của mình:
+ Điệp khúc: “tôi yêu em” (lặp 3 lần)
-> bộc lộ tình cảm trực tiếp, chân thành
+ Cách xưng hô : Tôi – em : quan hệ vừa gần gũi vừa xa cách, vừa rụt rè vừa đằm thắm
+ Tình yêu ấy cho đến nay vẫn còn, chưa hẳn đã tàn phai
Trang 7+ Đối với quý tộc Nga, người ta không
gọi các cô gái bằng “em” mà là “cô”
(cô em), cách gọi trang trọng Nhưng
với người Việt chúng ta, “tôi yêu cô”
thì lại bộc lộ một khoảng cách xa, hơn
nữa từ “cô” trong tiếng Việt ít chỉ quan
hệ tình yêu -> “em”
=> “tôi - em” diễn tả chính xác một
quan hệ vừa gần vừa xa, vừa rụt rè vừa
đằm thắm
- GV: Qua lời lẽ bày tỏ, em hiểu nhân
vật trữ tình đang có trạng thái tình cảm
như thế nào?
- GV: Em có nhận xét gì về cách đặt
dấu “:” ở dòng thơ thứ nhất?
- GV: Tình cảm của nhân vật trữ tình
được thể hiện qua những từ ngữ, hình
ảnh nào?
- GV: Thay vì sử dụng từ “ngọn lửa
tình”, chúng ta có thể sử dụng từ ngữ
nào khác?
- GV nhận xét và giảng: Ta thử dùng
phép thế, thay thế từ “ngọn lửa tình”
bằng “sóng tình” (“Sóng tình dường đã
xiêu xiêu/ Xem trong âu yếm có chiều
lả lơi” – Truyện Kiều), ta thấy :
+“Sóng tình” thể hiện một tình yêu
mạnh mẽ, nối tiếp dâng trào mãnh liệt
+ “Ngọn lửa tình” cũng diễn tả một
tình yêu mạnh mẽ, mãnh liệt, và còn
hơn thế nữa, tình yêu đó nồng cháy,
dài đằng đẵng, nó biến tấu trong mọi
cảm xúc nghĩ về em để hành hạ thể
xác và tâm hồn thi sĩ -> tài sử dụng từ
- Tâm trạng nhân vật trữ tình như có
sự mâu thuẫn giữa cách thể hiện lời lẽ bên ngoài và cảm xúc bên trong
+ Sau cụm từ “tôi yêu em”, dấu “:”
mang ý nghĩa diễn giải, thú nhận tình cảm của nhân vật trữ tình
-> nhịp thơ chậm rãi, đứt quãng, thể hiện sự trăn trở, day dứt
+ Hình ảnh “ngọn lửa tình”(ẩn dụ): tình yêu của “tôi” dành cho “em” luôn
mạnh mẽ, mãnh liệt, nồng cháy, dài
lâu trong tâm hồn “tôi”.
+ Từ ngữ “chừng có thể”, “chưa hẳn”
Xác nhận sự tồn tại của tình yêu Thể hiện sự trăn trở, băn khoăn.
=> Khẳng định tình cảm: đã, đang và vẫn yêu em
Trang 8của tác giả rất chính xác, tinh tế.
+ Ngay vào đầu bài thơ : “Tôi yêu em:
đến nay chừng có thể”, lời thơ chậm
rãi, kín đáo, một sự khẳng định, pha
chút cân nhắc, dè dặt với những từ “có
thể, chưa hẳn”.
“Chừng có thể”: “chừng” là chừng
nào, chúng ta không định hình được,
không định chất được, không định
lượng được nhưng chắc chắn đó phải
là một tình yêu sâu đậm, có độ bền lâu
của thời gian, mà minh chứng cho độ
bền lâu ấy là hình ảnh “ngọn lửa tình”
– ngọn lửa tình cháy mãi trong lòng
tác giả Đảo trật tự từ (Tôi yêu em: có
thể chừng đến nay), “có thể” dừng ở
cuối câu thể hiện sự trăn trở, day dứt,
băn khoăn của nhân vật “tôi”.
“Chưa hẳn đã tàn phai”, từ “chưa
hẳn” mang tính phủ định -> tình yêu
đó chưa hẳn đã lui tắt
- GV: Qua hai dòng thơ đầu, em cảm
nhận được tình yêu của chàng trai là
một tình yêu như thế nào?
* Tiếng nói của trái tim chân thành về
tình yêu nồng nàn, thủy chung, vững bền của nhân vật trữ tình
Hết tiết 1
4 Củng cố: (2 phút)
- Qua bài thơ, các em cần thấy được tình cảm của nhân vật “tôi” với người mình
yêu, đó là một tình yêu chân thành, nồng nàn, thủy chung
5 Dặn dò: (1 phút)
- Học thuộc hai dòng thơ đầu của bài thơ “Tôi yêu em” Nắm được nội dung,
nghệ thuật của hai dòng thơ này
- Chuẩn bị bài mới “Tôi yêu em” (tiết 2) và bài đọc thêm “Bài thơ số 28”- Ta-go