Giáo án môn Ngữ văn 11 - Tiết 91: Tôi yêu em – A. x. puskin

- GV giảng: Lòng ghen - Liên hệ đến bài thơ khác của Puskin để thấy tuông dễ làm cho con rằng: Một trong những nét độc đáo của thơ tình người mất bình tĩnh, Puskin là tình yêu chân thành[r]

Người soạn: Nguyễn Kim Thủy

GVHD : Bùi Thị Hải Bình

TIẾT 91: Giảng văn

“TÔI YÊU EM” – A X PUSKIN

I Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức

- Nêu được những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp thơ Puskin

- Đọc diễn cảm; nêu được hoàn cảnh ra đời, so sánh bản dịch nghĩa và bản dịch thơ

- Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình trong tình yêu: chân thành, say đắm, vị tha và cao thượng

- Thấy được nét đặc sắc cuả thơ trữ tình Puskin: giản dị, trong sáng, tinh tế

2 Về kĩ năng

- Hình thành và rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản

- Rèn kĩ năng bình giảng thơ trữ tình và phân tích tâm trạng của nhân vật trong thơ trữ tình

3 Về thái độ

- Cảm nhận được chất trữ tình, phong cách cổ điển của thơ Puskin  yêu thơ Puskin

- Hình thành quan niệm tốt đẹp, đúng đắn và ứng xử có văn hóa trong tình yêu

II Phương pháp

- Phương pháp thuyết trình

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp vấn đáp

III Phương tiện thực hiện

1 Đối với giáo viên

- SGK, SGV, sách thiết kế, tài liệu liên quan.

- Giáo án bài học

2 Đối với học sinh

- Sách giáo khoa, vở soạn, vở ghi

- Học sinh sưu tầm bản dịch nghĩa của bài thơ & một số bài thơ khác của Puskin

IV Tiến trình giờ học

1 Ổn định tổ chức lớp

2 Kiểm tra bài cũ - Kiểm tra vở soạn.

3 Dẫn vào bài mới.

Thần ái tình Eros là một thiên thần bé nhỏ, có đôi cánh, luôn mang theo cung tên bên mình Thần được thượng thần Dớt trao nhiệm vụ làm thức dậy niềm khao khát yêu đương trong trái tim con người bằng những mũi tên tình yêu Vì mới chỉ là một chú bé nên thần rất vô tư, không hề lựa chọn, cân nhắc khi giương cung Thần đâu biết mũi tên của mình sẽ mang tới niềm hạnh phúc ngọt ngào hay khổ đau thất vọng trong mỗi trái tim con người

Khi vướng mũi tên của thần ái tình, trái tim ngân rung bao niềm cảm xúc, bao khát khao được giãi bày Những rung động ấy đã dệt nên những vần thơ làm xúc động, say mê lòng người Hôm nay, chúng ta cùng lắng nghe nỗi lòng của một chàng

trai qua áng thơ tình nổi tiếng của “Mặt trời thi ca Nga”, bài thơ: “Tôi yêu em”.

TG Hoạt động của GV và HS Kiến thức cần đạt

HĐ 1 : Tìm hiểu tiểu dẫn

- GV gọi một HS đọc phần

Tiểu dẫn trong SGK, HS

khác chú ý theo dõi

- GV tổng kết, giới thiệu

ảnh tư liệu, cuộc đời và sự

nghiệp thơ ca của Puskin,

ghi bảng

- HS theo dõi, ghi chép

I Tiểu dẫn

1 Tác giả

- Thời đại: A X Puskin (1799- 1837) sinh ra và

lớn lên trong thời đại cả nước Nga đang bị đè nặng bởi ách thống trị của chế độ nông nô chuyên chế

- Xuất thân từ tầng lớp quý tộc nhưng cả cuộc đời

gắn bó với số phận của nhân dân, dũng cảm đấu tranh chống chế độ độc đoán Nga hoàng

vắn tắt.

- GV giới thiệu vắn tắt về

hoàn cảnh ra đời bài thơ

- GV giới thiệu ảnh tư liệu

về An – na Ô – lê – nhi –

na

- Sáng tác:

+ Các tác phẩm chính:

 Ep-ghê-nhi Ô-nhê-ghin (tiểu thuyết thơ)

 Người tù Cap-ca-dơ (trường ca)

 Cô tiểu thư nông dân, Con đầm pích (truyện ngắn)

 Tôi yêu em; Ngài và anh, cô và em (thơ) + Puskin thành công trên nhiều thể loại văn chương nhưng chủ yếu vẫn là thơ trữ tình

- Phong cách: Thơ Puskin thể hiện tâm hồn Nga,

khao khát tự do và tình yêu qua một tiếng nói

Nga trong sáng, thuần khiết:“thiên nhiên Nga, lịch sử Nga, con người Nga, tâm hồn Nga hiện lên thuần khiết, đẹp tới mức như được soi qua một thấu kính diệu kì” (Gogol)

- Đánh giá: Tên tuổi Puskin trở thành biểu tượng

của văn hóa Nga, gần gũi mọi tâm hồn Nga Gorki coi Puskin là “khởi đầu của mọi khởi đầu”; Gogol cho rằng Puskin sinh trước thời đại mình

200 năm

2 Tác phẩm

2.1 Hoàn cảnh ra đời

- Thời kì ở Pê - téc - bua, Puskin thường đến nhà Chủ tịch Viện Hàn lâm nghệ thuật Nga, một phần

vì say mê không khí nghệ thuật, một phần vì người thiếu nữ Nga xinh đẹp: An-na Ô-lê-nhi-na, con gái vị chủ nhà

- Hè năm 1829, Puskin cầu hôn nhưng bị khước

từ, bài thơ Tôi yêu em ra đời trong hoàn cảnh đó

- GV hướng dẫn HS đọc

diễn cảm bài thơ và định

hướng cảm nhận chung

- GV giới thiệu bản dịch

nghĩa

Dịch nghĩa: Tôi yêu em

Tôi đã yêu em: tình yêu vẫn, có

lẽ,

Chưa tắt hẳn trong tâm hồn

tôi;

Nhưng hãy để nó không làm

phiền em thêm nữa.

Tôi không muốn làm em buồn

vì bất cứ điều gì.

Tôi đã yêu em lặng thầm, vô

vọng

Bị giày vò khi bởi sự rụt rè, khi

bởi nỗi ghen tuông.

Tôi đã yêu em chân thành đến

như thế đó, dịu dàng như thế

đó,

Cầu trời cho em được người

khác yêu thương cũng như thế

- HS đối chiếu giữa bản

Lúc này, Puskin tròn 30 tuổi, độ tuổi đã có sự từng trải, sự chín chắn nhưng cũng rất trẻ trung

 Tôi yêu em được coi là một trong những bài

thơ tình hay nhất thế giới Chỉ với bài thơ này, cũng khiến cho tên tuổi của nhà thơ trở nên bất tử

2.2 Cảm nhận chung

- Bài thơ là lời giãi bày nồng nàn tha thiết, lúc sôi

nổi, mạnh mẽ, lúc dịu nhẹ lắng sâu của một trái tim yêu đơn phương, vô vọng

- So sánh bản dịch thơ và bản dịch nghĩa:

Bản dịch thơ có một số từ ngữ và hình ảnh chưa sát với phần dịch nghĩa, vì quá trình dịch văn bản luôn có những hạn chế nhất định

dịch thơ và dịch nghĩa để

hiểu rõ hơn về văn bản

- GV gợi mở: Em hãy xác

định bố cục bài thơ dựa

trên cách đặt dấu câu trong

bài

- Dự kiến câu trả lời của

HS

- GV gợi mở : Nhan đề bài

thơ gợi cho em cảm nghĩ

gì?

+ Tôi ở đây là ai ?

+ Cặp đại từ nhân

xưng tôi – em giúp em

hiểu gì về mối quan hệ của

2 người này?

- HS thảo luận và phát

biểu ý kiến

2 3 Bố cục bài thơ:

Trong nguyên bản, bài thơ được sắp xếp liền mạch 8 câu, không chia khổ Dựa vào cách đặt dấu câu trong phần dịch thơ, ta có thể chia bài thơ thành 2 phần:

* Bốn câu thơ đầu:

Chàng trai khẳng định tình yêu chưa hoàn toàn lụi tắt trong lòng nhưng không muốn làm vướng bận người mình yêu vì bất cứ lí do gì

* Bốn câu thơ cuối:

Chàng trai bộc lộ những sắc thái của tình yêu, đồng thời bày tỏ tấm lòng nhân ái, cao thượng

2 4 Nhan đề bài thơ:

Bài thơ vốn không có tiêu đề Dịch giả Thúy

Toàn đã lấy điệp khúc “Tôi yêu em” làm tiêu đề

cho tác phẩm

- Đại từ Tôi có nhiều nghĩa:

+ Có thể là Puskin

+ Có thể là trái tim yêu của những chàng trai mà Puskin chính là người thư kí trung thành của những trái tim ấy

- Cặp đại từ nhân xưng “Tôi - em”:

+ Gợi mối quan hệ giữa nhân vật trữ tình với đối tượng có khoảng cách vừa gần vừa xa, vừa đằm

thắm vừa dang dở là em

+ Gợi tình yêu đơn phương, không thành của chàng trai

HĐ 2: GV hướng dân HS

đọc hiểu văn bản

- GV gợi mở:

+ Tình cảm phức

tạp, tế nhị của nhân vật trữ

tình trong bài thơ đươc

Puskin diễn tả như thế

nào?

+ Em có nhận xét gì

về giọng điệu thơ?

+ Qua đó, em hiểu gì

về tình yêu của chàng trai?

- GV chốt ý và liên hệ

thêm:

Trước đó ba năm, Puskin

viết “Lời thú nhận”

“Tôi yêu em dù tôi điên dại.

Dẫu đó là một việc vô tích

sự, một sự xấu hổ, vô nghĩa

lí.

Thì chính trong cơn ngu

II Đọc – hiểu văn bản

1 Bốn dòng thơ đầu:

a Khẳng định tình yêu không phai (dòng 1,2)

- Cụm từ Tôi yêu em: lời bộc bạch, thổ lộ trực

tiếp, chân thành, không ồn ào mà trầm lắng, giản dị

+ Tôi yêu em: Gợi mối quan hệ vừa gần gũi,

vừa xa cách, vừa tha thiết, đằm thắm lại vừa đơn phương, dang dở

+ Nguyên tác: Tôi đã yêu em -> Bản dịch: Tôi yêu em + đến nay: tôi đã yêu, và bây giờ vẫn yêu,

trái tim yêu trong tôi vẫn đập những nhịp đập của tình yêu dành cho em.

- Giọng thơ có sự dè dặt, ngập ngừng trong lời

thổ lộ: “chừng có thể”, “chưa hẳn” -> Thể hiện

nỗi trăn trở, day dứt trong tâm trạng nhân vật trữ tình

- Cách dịch sáng tạo: “Ngọn lửa tình”-> Tình

yêu chưa tắt như ngọn lửa âm ỉ, thiêu đốt trái tim chàng trai

 Hai dòng thơ đầu là lời giãi bày, thổ lộ tình

yêu của chàng trai - tình yêu chân thành, âm thầm của một trái tim chung thủy, chứ không phải là sự đam mê nhất thời

xuẩn rồ dại ấy,

Tôi sẽ quỳ dưới chân em mà

thú nhận”.

- GV dẫn dắt và nêu vấn

đề :

+ Sau lời khẳng định

tình yêu ở 2 dòng thơ đầu,

mạch cảm xúc của nhân

vật trữ tình ở 2 dòng thơ

sau có gì thay đổi? Đó là

tiếng nói của lí trí hay tình

cảm? Biểu hiện của tiếng

nói ấy?

+ Theo em, bên trong

những lời nặng lý trí đó,

tâm trạng của tôi diễn ra

như thế nào?

- GV giúp HS chốt ý

b Sự giằng co giữa lí trí và tình cảm (dòng 3 - 4)

- “Nhưng” đứng đầu vế câu thơ thể hiện sự kìm

nén của lí trí (câu 3 - 4) trước tình cảm chân thành, đắm thắm (câu 1 - 2)

- Từ phủ định “không” -> nhấn mạnh sự dứt

khoát: cần chối bỏ tình yêu, cần dập tắt ngọn lửa

tình yêu (dù âm thầm dai dẳng) không phải vì

mệt mỏi, tuyệt vọng, mà vì sự thanh thản của

“hồn em”.

- Giọng điệu thơ thay đổi: chậm dãi, tha thiết -> mạnh mẽ, dứt khoát

 Sự mâu thuẫn giữa lí trí và tình cảm: Đằng sau cách nói quả quyết là quá trình tự đấu tranh, dằn

vặt nội tâm của nhân vật Tôi:

+ Nỗi buồn đau của trái tim yêu đơn phương + Sự ý thức sâu sắc về tình yêu: không được làm phiền lòng người con gái mình yêu thương => Lí trí trỗi dậy kìm nén cảm xúc nồng nàn

Tiểu kết: Bốn câu thơ đầu cho thấy vẻ đẹp nhân

cách của nhân vật trữ tình đang dần được hé lộ: chàng trai có tình yêu chân thành và biết vượt qua thói vị kỉ để dành sự thanh thản cho người mình yêu

2 Bốn dòng thơ cuối:

- GV định hướng: Hai câu

3,4 khép lại đoạn 1 bằng

sự mạnh mẽ của lí trí

Nhưng liệu nhân vật tôi có

hoàn toàn lí trí? Đọc 4

dòng cuối và cho biết

mạch cảm xúc khác gì 4

dòng đầu?

- Dự kiến câu trả lời của

HS

- GV gợi ý: Qua việc diễn

tả những tâm trạng của

nhân vật trữ tình như vậy,

em có thể hiểu gì về nhân

vật trữ tình?

- GV mở rộng: Ghen

tuông là gia vị cho tình

yêu, nhưng ghen tuông

quá lại là mặt trái của tình

yêu, là biểu hiện của lòng

ích kỉ, muốn độc chiếm, sở

hữu Lòng ghen tuông

trong tình yêu:

+ Puskin: coi đó là “nỗi

buồn đen tối”

Trên đời này không có tra

tấn nào

Đau đớn hơn những giày vò

khắc nghiệt của ghen tuông

a Những cung bậc cảm xúc của tình yêu đơn phương (dòng 5 - 6)

- Nhịp điệu nhanh, dồn dập, nhiều ngắt cách với

những trạng từ chỉ thời gian “khi”, “lúc” -> diễn

tả thành công bi kịch tuyệt vọng giữa lí trí và tình

cảm: giữa cái có (tình yêu của mình) với cái không có (tình yêu của em dành cho tôi), giữa cái mơ ước (được em yêu) với thực tế (em không

hề yêu tôi).

- Các cung bậc cảm xúc : “âm thầm”, “không hi vọng”, “rụt rè”, “hậm hực lòng ghen” -> đa dạng,

phức tạp, nhiều trạng thái khác nhau

 Một tâm hồn yêu đương cháy bỏng, sôi nổi, rạo rực, đắm say Cảm xúc dồn nén, gấp gáp phù hợp với những đợt sóng tình cảm của một con người tha thiết yêu thương mà không được cảm thông, có nỗi khổ đau của sự tuyệt vọng, sự e ngại, rụt rè, sự ghen tuông giày vò

b Sự lên ngôi của tình yêu cao thượng (dòng 7

- 8)

- Điệp khúc Tôi yêu em được láy lại lần thứ 3 để tiếp tục khẳng định bản chất của tình yêu tôi dành cho em: “chân thành, đằm thắm”.

 Chàng trai vượt qua nỗi ghen tuông ích kỉ, nỗi buồn u ám để khẳng định tình yêu

- Dòng cuối cùng là sự thăng hoa của tình yêu

(Ep-ghê-nhi Ô-nhê-ghin)

+ Văn học thế giới:

 Mêđê: Vì thù chồng mà

giết con (Mêđê-Opirit)

 Ôtenlô vì nghi ngờ

Đexđêmona ngoại tình mà

giết chết vợ của mình

(Ôtenlô)

+ Văn học Việt Nam:

Hoạn Thư hành hạ Thuý

Kiều (Thuý Kiều-Nguyễn

Du

- GV giảng: Lòng ghen

tuông dễ làm cho con

người mất bình tĩnh,

không sáng suốt để phân

biệt tốt – xấu, đúng – sai,

dễ dẫn tới bi quan, chán

nản, tuyệt vọng Liệu nhân

vật trữ tình trong bài thơ

có bị nỗi ghen tuông hạ

thấp không?

- Hs đọc 2 dòng cuối và

phát hiện ra bước ngoặt

bất ngờ trong tâm trạng

của nhân vật trữ tình.

- GV đặt câu hỏi: Chia tay,

nghĩ tốt về nhau đã quý,

luôn cầu chúc cho nhau

“chân thành, đằm thắm” bằng lời chúc phúc cho

em “được một người khác yêu” -> sự ý nhị sau

lời chúc:

+ Sự khẳng định tình yêu bất diệt, vĩnh cửu

+Bi kịch của một tình yêu “chân thành, đằm thắm” nhưng không được đền đáp, từng giấu kín

nay được bật mở

+Thấp thoáng hình ảnh một người khác, mà

nhân vật tôi đã vượt qua thói ghen tuông để nói

tới

+Lời nhắn gửi của một trái tim yêu cao thượng

- Liên hệ đến bài thơ khác của Puskin để thấy rằng: Một trong những nét độc đáo của thơ tình Puskin là tình yêu chân thành, cao thượng:

Nhưng nếu gặp ngày buồn rầu đau đớn

Em thầm thì hãy gọi tên lên

Và hãy tin còn đây một kỉ niệm

Em còn sống giữa môt trái tim

(Một chút tên tôi đối với nàng) Tiểu kết: Tình yêu cao thượng lên ngôi, chiến

thắng sự vị kỉ, dù không có được người mình yêu, nhân vật tôi vẫn lựa chọn cách cư xử văn hoá trong tình yêu

điều tốt lành còn cao quý

hơn Lời chúc của nhân vật

trữ tình nói lên điều gì?

- Dự kiến trả lời của HS

- GV đặt câu hỏi mở

rộng: Theo em, bài thơ là

một lời tỏ tình tha thiết

hay một lời chia tay cao

thượng?

- HS thảo luận, suy nghĩ

và trả lời

- Có thể coi đây là một lời tỏ tình rất thông minh:

thật thà kể lại cho em nghe về một thời tôi đã yêu em; hi vọng em thấy rõ tình yêu của tôi để trái tim em rung động Nhà thơ đã kiếm được một cái

cớ hợp lí để thốt ra những lời từ trái tim mình

- Baì thơ cũng có thể là lời chia tay của một người có văn hoá; biết hi sinh niềm say mê của mình, cầu chúc cho người mình yêu hạnh phúc và coi đó là hạnh phúc của mình

 Bài thơ dường như là lời từ giã của một tình yêu không thành, nhưng đặc biệt là ở chỗ: lời từ giã cuối cùng lại trở thành lời giãi bày, bộc bạch,

là sự khẳng định một tình yêu chân thành, sôi nổi, nồng nàn

HĐ 3: Tổng kết bài học III Tổng kết:

1 Về nghệ thuật:

Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, súc tích

2 Về tư tưởng:

Ca ngợi vẻ đẹp của tình yêu chân thành, đằm thắm, đức hi sinh cao thượng quên mình vì hạnh

phúc của người mà mình trân trọng, yêu quý.

3 Bài học sống: Tình yêu là sự tự nguyện từ hai

phía; tình yêu xuất phát từ tình cảm chân thành

và vị tha; cần có thái độ ứng xử văn hóa trong

tình yêu

- GV dặn dò: - Học thuộc lòng bài thơ và liên hệ với bài thơ khác của Puskin để thấy tâm hồn yêu thương chân thành, mãnh liệt, vị tha của nhà thơ dẫu mối tình là vô vọng - Soạn bài: Người trong bao – A P Chekhov V Rút kinh nghiệm giờ dạy