TLBG trang giang p1

Hoài Thanh: “Ít ai ng ch v i cát b i bình th ng mà thi nhân đã đúc thành bao nhiêu châu báu... Tôi dùng ch sâu ch không dùng ch cao.. N u là cao chót vót thì quá bình th ng... Tôi th ng

PH N 1: VÀI NÉT V TÁC GI , TÁC PH M VẨ S T DUY

TR NG TÂM KI N TH C:

1 Phân tích, c m nh n đ c bài th , các đo n th tiêu bi u

2 Tâm tr ng c a nhân v t tr tình qua bài th

3 Nh ng c m nh n tinh t , đ c đáo tr c thiên nhiên c a Huy C n (Chú ý so sánh v i cách c m nh n thiên nhiên c a các nhà th khác trong ây thôn V D , V i vàng, T ng t )

4 Cái tôi c a Huy C n qua bài th (Chú ý so sánh v i cái tôi c a các nhà th khác trong ây thôn V D ,

V i vàng, T ng t , T y)

5 N i s u, ni m khát khao tình ng i, tình đ i và lòng yêu n c th m kín mà thi t tha c a thi s

6 Nh ng đ c s c v t t ng và ngh thu t c a bài th

7 Tràng giang là bài th mang đ m tính hi n đ i và c đi n

8 Nhan đ và l i đ t c a bài th

I VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M

A VÀI NÉT V TÁC GI :

1 Cù Huy C n (31/5/1919 – 19/2/2005) sinh ra trong m t gia đình nhà nho nghèo g c nông dân d i chân núi M ng Gà, bên b sông Ngàn Sâu (th ng ngu n sông La) làng Ân Phú, huy n H ng S n sau đó thu c huy n c Th (nay là xã Ân Phú, huy n V Quang), t nh Hà T nh

2 Tác ph m chính:

Tr c cách m ng: L a thiêng (1940), Kinh c u t (1942), V tr ca (1942)…

Sau cách m ng: Tr i m i ngày l i sáng (1958), t n hoa (1960), H t l i gieo (1984)…

3 Nét n i b t trong sáng tác:

- N u X.Di u là nhà th c a n i ám nh v i th i gian thì Huy C n l i là nhà th c a n i kh c kho i ko gian:

- Các hình t ng ko gian xu t hi n trong th Huy C n đ u là nh ng ko gian l n lao, cao r ng, nh ng ko gian có t m v tr nh “Tr i r ng”, “Sông dài”, “Núi bi c mây”…

- Th c a Huy C n là th c a n i s u nhân th : Âm đi u ch đ o c a th m i là bu n nh ng ch th Huy Cân n i bu n m i đ c đ y lên đ nh đi m, m i tr thành n i s u Vì v y, Hoài Thanh m i coi Huy Cân là nhà th o não nh t trong phong trào Th m i N i s u c a Huy C n v a vô cùng c đi n, l i

v a in đ m nh ng d u n hi n t i c a cái tôi Th m i

X.Di u coi “N i s u” là “ c s n” c a h n th Huy Cân và kh ng đ nh “Th Huy Cân d ng nh ng m

ch t ch a cái n i s u d i đáy h n nhân th ” Còn Hoài Thanh thì nh n xét “Cái bu n “L a thiêng” là cái

TRÀNG GIANG (PH N 1) Giáo viên: PH M H U C NG TÀI LI U BÀI GI NG

ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng Tràng giang (Ph n 1) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C: Môn Ng v n

(Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn

bu n t a ra t 1 h n ng i c h ko bi t đ n ngo i c nh… Huy C n đã kh i l i m ch s u m y nghìn n m

v n ng m ng m trong cõi đ t này.”

- Th Huy C n ch y u là n i ni m c a cái tôi cá nhân cô đ n đ i di n tr c v tr vô cùng, vô t n

- Th Huy C n ch u nhi u nh h ng c a th ng, th T ng nên r t c đi n, hàm xúc, ngôn ng th ng

đa ngh a, hình nh giàu tính t ng t ng

Hoài Thanh: “Ít ai ng ch v i cát b i bình th ng mà thi nhân đã đúc thành bao nhiêu châu báu

B VÀI NÉT V TÁC PH M:

1 Hoàn c nh sáng tác:

“Tràng Giang” ti n thân là “Chi u trên sông”, là bài th đ c Sông H ng g i t

Bài th đ c in trong t p “L a thiêng” (1940)

2 Nét đ c s c, n i b t c a bài th :

- Xuân Di u:

Tràng Giang là bài th đã đ t đ n trình đ c đi n c a m t h n Th m i

Tràng Giang ng i ca c nh chí thiên nhiên và d n đ ng cho lòng yêu quê h ng, đ t n c

- Sóng H ng (Tr ng Chinh):

Trong th i kì ho t đ ng bí m t tr c cách m ng, m i l n bí m t v t sông H ng đ u nh t i bài th Tràng

Giang c a Huy C n

II S T DUY V TÁC PH M: Xem bài gi ng

III PHÂN TÍCH:

A Nhan đ và l i đ t c a tác ph m:

1 Các nhà v n, nhà th th ng r t c n tr ng trong vi c đ t tên cho nh ng đ a con tinh th n c a mình

- “Tràng Giang” c ng là “Tr ng Giang”, có ngh a là “sông dài” nh ng Huy C n ko dùng 2 ch Tr ng Giang mà dùng nhan đ Tràng Giang đ đ t cho tác ph m T o nên kép đi p âm “Ang”, 1 âm m nên còn

g i hình nh sông r ng, sông l n

- “Tràng Giang” còn là 1 t Hán – Vi t c đi n nên còn g i hình nh 1 dòng sông c kính Vì v y, nhan đ

Tràng Giang ko ch g i hình nh 1 con sông dài, r ng v đ a lí mà còn có chi u sâu v th i gian l ch s ó

là dòng sông đã tr m tích trong mình chi u sâu c a hàng nghìn n m v n hóa, hàng nghìn n m l ch s &

t ng tr qua bao áng c thi

“Dòng Tr ng Giang ch y ngang qua b u tr i.”

(Lý B ch)

Dòng Tr ng Giang trong nhan đ bài th c a Huy C n càng tr nên dài h n, xa – r ng h n, tr nên v nh

vi n h n trong tâm t ng ng i đ c

ph m:

“Bâng khuâng tr i r ng nh sông dài.”

- L i đ t y v n là 1 dòng th in trong “Nh h ” c a t p “L a thiêng” “Tr i r ng sông dài” g i hình

t ng ko gian l n lao có t m v tr , c ng là nh ng ko gian r t đ c tr ng trong th Huy C n & tr đi tr l i nhi u l n trong bài th “Tràng Giang”:

“Sông dài, tr i r ng, b n cô liêu.”

- “Bâng khuâng” & “Nh ” đ u di n t tâm tr ng c a nhà th ó là n i lòng xao xuy n, là c m giác tr ng

tr i ki đ i di n tr c ko gian mênh mông nh “Tr i r ng” là dòng hoài ni m thi t tha v nh ng gì đã khu t

xa trong th i gian, trong ko gian Có th nói, v i l i đ t y, Huy C n đã b c l n i kh c kho i tr c ko gian tr i r ng, sông dài, đ ng th i cho th y tâm tr ng ch đ o & n i b t c a nhà th trong toàn thi ph m

Tràng Giang

B CÁC KH TH :

1 Kh 1:

Ngay t kh th đ u, ng i đ c đã b t g p nh ng con sóng lòng đ y u t , s u não nh th :

Sóng g n tràng giang bu n đi p đi p,

Con thuy n xuôi mái n c song song

Thuy n v n c l i s u tr m ng

C i m t cành khô l c m y dòng

V đ p c đi n c a bài th đ c th hi n khá rõ ngay t b n câu đ u tiên này Hai t láy nguyên "đi p

đi p", "song song" cu i hai câu th mang đ m s c thái c kính c a ng thi Và không ch mang nét đ p

y, nó còn đ y s c g i hình, g i liên t ng v nh ng con sóng c loang ra, lan xa, g i lên nhau, dòng n c thì c cu n đi xa t n n i nào, miên man miên man Trên dòng sông g i sóng "đi p đi p", n c "song song"

y là m t "con thuy n xuôi mái", l ng l trôi đi Trong c nh có s chuy n đ ng là th , nh ng sao ch th y

v l ng t , mênh mông c a thiên nhiên, m t dòng "tràng giang" dài và r ng bao la không bi t đ n nh ng nào

Dòng sông thì bát ngát vô cùng, vô t n, n i bu n c a con ng i c ng đ y m p trong lòng

Thuy n v n c l i s u tr m ng

C i m t cành khô l c m y dòng

Thuy n và n c v n đi li n nhau, thuy n trôi đi nh n c xô, n c v vào thuy n Th mà Huy C n l i

th y thuy n và n c đang chia lìa, xa cách "thuy n v n c l i", nghe sao đ y xót xa Chính l vì th mà g i nên trong lòng ng i n i "s u tr m ng " T ch s nhi u "tr m" hô ng cùng t ch s "m y" đã th i vào câu th n i bu n vô h n

Tâm h n c a ch th tr tình đ c b c l đ y đ nh t qua câu th đ c s c: "C i m t càng khô l c m y dòng" Huy C n đã khéo dùng phép đ o ng k t h p v i các t ng ch n l c, th hi n n i cô đ n, l c lõng

tr c v tr bao la "M t" g i lên s ít i, nh bé, "cành khô" g i s khô héo, c n ki t nh a s ng, "l c" mang n i s u vô đ nh, trôi n i, b p b nh trên "m y dòng" n c thiên nhiên r ng l n mênh mông Cành c i khô đó trôi d c đi n i nào, hình nh gi n d , không tô v mà sao đ y r n ng p, khi n lòng ng i đ c c m

th y tr ng v ng, đ n côi

Nét đ p c đi n "t c nh ng tình" th t khéo léo, tài hoa c a tác gi , đã g i m v m t n i bu n, u s u

nh con sóng s còn v mãi các kh th còn l i đ ng i đ c có th c m thông, th u hi u v m t nét tâm

tr ng th ng g p các nhà th m i Nh ng bên c nh đó ta c ng nhìn ra m t v đ p hi n đ i r t thi v c a

kh th ó là cách nói "C i m t cành khô" th t đ c bi t, không ch thâu tóm c m xúc c a toàn kh , mà còn hé m tâm tr ng c a nhân v t tr tình, m t n i ni m đ n côi, l c lõng

IV TÀI LI U THAM KH O:

1 Huy C n (Trích Thi nhân Vi t Nam c a Hoài Thanh, Hoài Chân )

(…) ã có h i ng i ta t ng mu n làm th hay ph i là ng i hay khóc và thi nhân m i l n c m bút là m t

l n ph i "nâng kh n lau m t l " Nh ng bu n mãi c ng chán Trên tao đàn Vi t nam b ng phe ph y m t

ng n gió yêu đ i, tuy không th i tan nh ng dám mây u s u u ám, song c ng đã m y l n ngân nh ng ti ng reo vui Ng i thính tai s nh n th y trong nh ng ti ng kia còn bi t bao nhiêu vui c i g ng, nh ng d u sao s c g ng đau đ n c a c m t l p ng i đi tìm vui, cái c nh y ai mà ch ng đ ng lòng? Than ôi! ngày vui ng n ng i ch a đ c m y n m n i bu n đã tr v , th m đ m và n ng n h n x a

Nó đã tr v trong t p L a Thiêng V i nh ng tính cách khác h n Cái bu n L a Thiêng là cái bu n to ra t đáy h n m t ng i c h không bi t đ n ngo i c nh Có ng i mu n làm th ph i tìm nh ng c nh nên th Huy C n không th Ngu n th đã s n trong lòng đ i thi nhân không c n có nhi u truy n Huy c n có l đã

s ng m t cu c đ i r t bình th ng, nh ng ng i luôn luôn l ng nghe mình s ng đ ghi l i l y cái nh p nhàng l ng l c a th gi i bên trong (…) Huy C n đi l m l t nh ng chút bu n r i rác r i đ sáng t o nên

nh ng v n th o não Ng i đ i s ng c nhiên vì không ng v i m t ít cát b i bình th ng thi nhân l i có

th đúc thành bao nhiêu châu ng c (…) Có khi su i bu n th ng c t trong thâm tâm ch y ra lai láng không v ng chút b i tr n Ph i tinh l m m i th y lòng mình nh th gi a cái t, cái r n r p c a cu c đ i hàng ngày ây có l là m t đi u Huy C n đã h c đ c qua th Pháp Nh ng v i v trí quan sát rèn luy n trong n n h c m i, Huy C n đã làm m t vi c táo b o: tìm v nh ng c nh x a, n i bao nhiêu ng i đã sa l y

- tôi mu n nói sa vào khuôn sáo Ng i nói cùng ta n i bu n n i quán ch t đèo cao, n i bu n c a sông dài

tr i r ng, n i bu n c a m t ng i l th d ng ng a trên non, bu n đêm m a, bu n nh b n Và c ng nh

ng i ta đã làm th v i nh ng cái hình nh không có gì nên th , ng i tìm ra th trong nh ng ch n ta

t ng không còn là th n a Ng i đã g i d y cái h n bu n c a ông Á, ng i đã kh i l i cái m ch s u

m y nghìn n m v n ng m ng m trong cõi đ t này Huy C n tri n miên trong c nh x a, trò chuy n v i ng i

x a, luôn đi trên con đ ng th i gian vô t n Có lúc hình nh thi nhân không phân bi t m ng v i th c, ngày

tr c v i ngày nay C nh tr c m t ng i m màng nh đã th y m t ki p nào, tình m i nhóm ng i

t ng ch ng đã h n đâu" t v n k "

Nh ng con đ ng v quá kh đi càng xa, càng cô t ch; t b càng v ng l ng, mênh mông Có l thi nhân trong cu c vi n du đã có l n nhác th y cái xa th m c a th i gian và không gian, có l ng i đã nghe trong tâm h n h i gió l nh bu t t vô cùng đ a đ n M t Pascal hay m t Huygo trong lúc đó s rùng mình, s h t

ho ng V i cái đi m đ m c a ng i ph ng ông th i tr c, Huy C n ch l ng l bu n: M t linh h n bé

nh ;/Mang mang thiên c s u

Tôi nh l i cái bu n c a m t thi nhân khác, Tr n T Ngang, ngàn n m tr c, c ng đã có m t cu c vi n du

t ng t nh th :

Ai ng i tr c đã qua?/ Ai ng i sau ch a đ ?/ Ngh tr i đ t vô cùng,/ M t mình tuôn gi t l

Tuy nhiên đi m đ m đ n đâu ng i ta c ng không th m t mình đ ng tr c vô cùng Ng i ta c n ph i

n ng t a vào m t cái gì cho đ l loi; m t lòng tin, hay m t ít n a m t tình yêu theo ngh a thông th ng

và chân chính c a ch yêu Huy C n có l đã thi u tình yêu, mà th ng đ c a ng i ta l i ch có m t cái

bóng, đ g i thì đ c, đ an i thì không Cho nên ng i th y mình l c loài gi a cái mênh mông c a đ t

tr i, cái xa v ng c a th i gian L i th vì th bu n r i r i Nh ng th ng nh t là nh ng đo n th vui

(ch ng h n bài "Tình t ") ta th y m t ng i hi n lành l m và non d i l m, vui h p t p, vui cu ng quýt vì trong lúc vui ng i ta c ng bi t bu n đ ng ch mình đâu đó

Nh ng th ng hay m n có làm gì Th ng m n không đ làm tan n i b v Kho ng tr ng trong lòng thi nhân ho tình yêu m i l p đ c muôn m t

Có nh ng ng i b o th Huy C n già Già vì bu n già vì hay k l nh ng chuy n x a Nh ng trong đ i

ng i ta có tu i nào hay bu n h n tu i hai m i Còn có tu i nào hay v n v h n Tôi th y th Huy C n tr

l m Huy C n đã đ a tôi v kho ng đ i tôi b y tám n m tr c Tôi bùi ngùi th ng chàng thi u niên h i b y

gi đã sông m y n m trong hiu qu nh Chàng c ng mang m t t m lòng ch a chan yêu d u đi tìm tình yêu trong tình b n Và vì th chàng c ng đã đi l m đ ng Chàng th y c nh tr i đ p, chàng g p nh ng tâm h n cao quý, chàng đ c vô s m n th ng Nh ng đ p làm gì, cao quý làm gì, th ng m n làm gì, n u lòng chàng không h đón đ c ít h ng ân ái V tr bao la quá, lòng chàng giá l nh quá, chàng mu n quên mình, quên h t th y trong tình yêu c a m t, vô lu n ng i nào Chàng gõ c a h t th y h t n i n ch n này song bao nhiêu tâm t đ u đóng kín.N i lòng x a, nay s c t nh c Huy C n tôi đã g p l i m t ng i em

Ch m t ng i em? Không N m tháng d u đi qua, đ i tôi d u có khác, nh ng tu i hai m i đã th c ch t trong lòng tôi? (Hoài Thanh, Hoài Chân - Thi nhân Vi t Nam - NXB V n h c , H.2000.)

2 NhƠ th Xuơn Di u nh n xét v th Huy C n:

- "Huy C n d ng nh không trong th i gian mà ch trong không gian",

- "Th Huy C n d ng nh ng m ch t ch a cái l p s u d i đáy h n nhân th "

- Tràng giang là "bài th đã đ t đ n trình đ c đi n c a m t h n Th m i"

B HUY C N NÓI V BẨI TH TRÀNG GIANG:

1 Hoàn c nh vi t Tràng giang:

M t chi u thu 1939, tôi đi d o trên b sông Cái (sông H ng), b ng xe đ p, có đo n d t xe đi b , th y bu i chi u trên đê và trên sông đ p quá: N ng chi u đã nh t, mây đùn phía núi xa và man mác m t n i bu n khó

t , n a nh g n g i, n a nh xa v i qu nh hiu Tôi d ng quãng b n Chèm (bây gi là chân c u Th ng Long) và vang lên trong tâm t ng m y câu l c bát: Tràng Giang sóng g n mênh mông/ Thuy n trôi xuôi

mái, n c song song bu n/ Rêu trôi lu ng l i n i lu ng / V đâu bèo d t, mây l ng núi xa Tôi còn đ nh làm

ti p bài th b ng l c bát và đ t tên bài là Chi u trên sông

Nh ng đ p xe v nhà ( s 40 Hàng Than) l i vang trong đ u nh c đi u c a th b y ch , âm h ng ng

lu t nh quy n r tai tôi, c h ng tôi và tôi li n chuy n m y câu đ u sang th b y âm, b t đ c ngay hai câu

đ u: Sóng g n tràng giang bu n đi p đi p/ Con thuy n xuôi mái n c song song Hai câu đ u này s đ ng

v ng nguyên cho đ n b n th o cu i cùng

R i tôi vi t ti p câu th 3 không khó, nh ng đ n câu th 4 thì thôi xao: M t chi c bèo đ n l c gi a

dòng /M t cánh bèo đ n l c gi a dòng /C i m t cành trôi l c m y dòng Sau cùng đ n b n th o th 14

m i b t ra C i m t cành trôi khô l c m y dòng v a t nhiên v a hàm ý sâu (đã ch t khô r i mà còn l c m y dòng) Ch khô h n h n ch đ n, vì cái ý cô đ n s toát lên t toàn bài o n 2 c ng ph i tìm, nh ng có s n

c nh tr c m t: Các c n nh gi a sông gió hiu hiu và l i có trong tâm trí 2 câu c a Chinh ph ngâm: Non K l ng l tr ng treo/ B n Phì gió th i đìu hiu m y gò Cho nên tôi vi t ngay đ c câu L th c n nh

gió đìu hiu nh bà oàn Th i m gà cho n a câu o n th t thì tôi h c đ c ch đùn trong bài Thu

h ng c a Ph (b n d ch c a Nguy n Công Tr ) M t đ t mây đùn c a i xa Và tôi vi t L p l p mây cao đùn núi b c C kh th th t thì tôi bu n h nThôi Hi u nên m i h 2 câu: Lòng quê d n d n v i con

n c/ Không khói hoàng hôn c ng nh nhà Nh câu Yên ba giang th ng s nhân s u c t đ nói mình

bu n h n, c n gì ph i có khói, sóng m i nh nhà

Bài th không ph i t c nh mà t tâm h n, tr ng thái tâm h n, hay nói đúng h n là m n c nh đ nói lòng mình, h n mình Nói đúng h n n a là: H n đã nh p vào c nh cho n n nói đ n c nh là nói đ n h n v y

2 C m h ng n i b t c a bƠi th :

- “Tràng giang là bài th đ c sông H ng g i t ”

- Tràng giang “không ch do sông H ng g i c m”, mà còn “mang c m xúc chung v nh ng dòng sông

khác c a quê h ng”, còn “mang n i bu n th h , n i bu n không tìm đ c l i ra, kéo dài tri n miên” c a nhà th “Tràng giang là bài th tình và tình g p c nh, m t bài th v tâm h n”

3 M t s hình nh vƠ ý th trong tác ph m:

Tràng giang là bài th đ c sông H ng g i t Tr c cách m ng tôi th ng có thú vui vào chi u ch nh t hàng tu n đi lên vùng Chèm, v đ ng m c nh H Tây và sông H ng Phong c nh sông n c đ p g i cho tôi nhi u c m xúc Tuy nhiên bài th c ng không ch do sông H ng g i c m mà còn mang c m xúc chung v

nh ng dòng sông khác c a quê h ng Chúng tôi lúc đó có m t n i bu n th h , n i bu n không tìm đ c

l i ra nên nh kéo dài tri n miên Tràng giang là m t bài th tình và tình g p c nh, m t bài th v tâm h n Nhìn dòng sông l n g n nh ng l p sóng tôi c m th y n i bu n c a mình c ng đang tr i ra nh nh ng l p sóng:

Sóng g n tràng giang bu n đi p đi p, / Con thuy n xuôi mái n c song song / Thuy n v n c l i s u tr m

ng ; / C i m t cành khô l c m y dòng

Thuy n và n c v n là hai khái ni m g n g i nh ng r i không ph i bao gi c ng g n bó Thuy n g i lên

m t cái gì n i nênh nh ki p ng i trong cu c đ i c Nh t là đây n i bu n chia li, xa cách đang đón đ i Tôi ch n l c trong nhi u kh n ng bi u hi n hình nh “C i m t cành khô l c m y dòng” không ph i là m t thân g xuôi dòng, m t đám bèo xanh trôi n i mà là m t cành c i khô b p b nh trôi d t trên sông

L th c n nh gió đìu hiu, / âu ti ng làng xa vãn ch chi u / N ng xu ng, tr i lên sâu chót vót; / Sông

dài, tr i r ng, b n cô liêu

Khung c nh c a bu i chi u trên sông n c, làng xóm đôi b v ng l ng Trong câu đ u c a kh th tôi có

đ c đ c ch đìu hiu c a Chinh ph ngâm:

Non kì qu nh qu tr ng treo, / B n Phì gió th i đìu hiu m y gò

C nh v t v ng v âu đây v ng l i đôi ti ng lao xao c a bu i ch chi u Th t không gì vui b ng lúc ch đông và bu n b ng khi ch chi u tan tác, không có ti ng ng i thì c nh v t hoang v ng và xa l ôi chút

âm thanh c a cu c s ng con ng i không làm b t đi s v ng l ng nh ng v n t o đ c ít nhi u v c a cu c

s ng Thiên nhiên t o v t trong bu i chi u tà trên sông n c cùng l lùng T ng v t n ng t trên cao r i

xu ng t o nên nh ng kho ng sâu th m th m trên b u tr i Tôi dùng ch sâu ch không dùng ch cao N u

là cao chót vót thì quá bình th ng Không gian đ c m ra hai chi u, chi u cao và b r ng t o nên m t không gian v tr r ng l n và c ng là nh ng n i bu n vô t n Câu th đ t c a bài Bâng khuâng tr i r ng

nh sông dài c ng đ c láy l i trong ý th “Sông dài, tr i r ng, b n cô liêu” Trong không gian bu n, xa

v ng đó ai c ng mu n tìm đ n nh ng d u v t g n g i c a s s ng c a cu c đ i:

Bèo d t v đâu, hàng n i hàng; / Mênh mông không m t chuy n đò ngang / Không c u g i chút ni m thân

m t, / L ng l b xanh ti p bãi vàng

Nh ng d u hi u g n g i nh t c a cu c s ng đ u không có Không m t chi c c u nh , m t chuy n đò ngang

đ cu c s ng đi v trong thân tình g n g i C b n câu th đ u bu n, m i câu mang m t n i bu n riêng

C nh v t có đ i thay nh ng c ng m t dáng v , t t c đ u trôi n i, mông lung, vô đ nh Không có nh ng d u

v t c a con ng i Nh c đ n t ng hình nh l i th y tha thi t nh cu c s ng c a con ng i Thiên nhiên t o

v t bu n nh ng đôi lúc b c l v đ p kì v l lùng

L p l p mây cao đùn núi b c, / Chim nghiêng cánh nh : bóng chi u sa / Lòng quê d n d n v n con n c, / Không khói hoàng hôn c ng nh nhà

Câu th đ u có h c đ c ch đùn trong bài d ch th Ph

L ng tr i sóng g n, lòng sông th m, / M t đ t mây đùn c a i xa

Mây tr ng h t l p này đ n l p khác nh nh ng búp bông tr ng n ra trên tr i cao, ánh chi u tr c khi v t

t t r ng lên v đ p Cánh chim bay li ng tuy g n lên m t chút m cúng cho c nh v t nh ng nh bé, mông lung quá Và n i bu n đ n đây càng thêm da di t trong th ng nh Nó không ch đóng khung trong c nh sông n c tr c m t mà m ra đ n nh ng chân tr i c a mi n quê xa Hai ch d n d n c a tôi th ng b

đ c in thành d n d n, nh th ch ng có ý ngh a gì Trong bài th Tràng giang có nhi u đi p ng nh đi p

đi p, song song, d n d n M i t đi p nh th đ u có ý ngh a riêng v n i dung c ng nh ngh thu t Bài

th k t thúc b ng n i nh quê h ng da di t Tôi nói khác ý th c a Thôi Hi u:

Quê h ng khu t bóng hoàng hôn, / Trên sông khói sóng cho bu n lòng ai

Vì lúc đó tôi bu n h n Thôi Hi u đ i nhà ng

Tôi th ng nói vui r ng c nh trên sông n c có khói sóng làm cho Thôi Hi u bu n, nh quê; còn tôi thì không có khói sóng c ng da di t nh quê h ng Bài Tràng giang đã k t h p đ c th ca truy n th ng,

nh ng nét c đi n c a th ng, v i nh ng nét hi n đ i Nh ng hình nh “con thuy n xuôi mái”, “c i m t cành khô”, “bèo d t v đâu hàng n i hàng” mang tính chân th c c a đ i th ng, không c l Và c ng có

nh ng hình nh mang v đ p t ng tr ng Tình yêu quê h ng trong bàiTràng giang g i lên và m ra m t tình yêu l n lao h n m i mi n quê, m i c nh v t Tình yêu đó mang n i bu n sông núi, n i bu n v đ t

n c

(Huy C n, Nhà v n nói v tác ph m, NXB V n h c, 1994)

4 “Tràng giang” đi p đi p ký c Huy C n (Ph ng v n Huy C n v Tràng giang)

Bài th “Tràng giang” đ c rút ra t t p “L a thiêng”, t p th đ u tay (đ c sáng tác vào nh ng n m

1937 – 1940) đã kh ng đ nh v trí hàng đ u c a Huy C n trong làng th m i n nay, “Tràng giang” v n

đ c coi là m u m c c a th ca ti ng Vi t qu c ng

Tr n Hà (Th c hi n)

· Th a nhà th Huy C n, nh ng n m ba m i có th coi là m t th p k ánh sáng c a th Vi t

Nam Cùng v i s bùng n mãnh li t c a ch Qu c ng , th ca thay da đ i th t trong lu ng gió m i tr trung ch a t ng có, Hàng lo t các nhà th liên ti p xu t hi n và gây nên nh ng ch n đ ng l n bàng hoàng

c thi đàn và nh ng ng i yêu th , nh Th L , Xuân Di u, Huy C n, Ch Lan Viên, Hàn M c T Cái không khí th ca y quá bây gi ho c sau này r t khó tìm l i đ c…

N hƠ th Huy C n: N u có nh ng ng i đ c coi là thi s đích th c thì ph i nh c đ n nh ng nhà th th i

đó H đ n v i th trong s ch, tinh khi t và không h v l i Cái không khí th ca th i đó th t t ng b ng và

cu n hút t t th y nh ng ai d rung đ ng và lây lan Ngày y trên đ u các nhà th đ u l p lánh m t v ng hào quang th c s H s ng và h nh phúc vì đ c làm th , cho nên Th M i m i có m t cú “đo n tuy t” th t ngo n m c v i th c M i nhà th khi y không ch là nhà th đ n thu n mà còn là chi n s tranh đ u cho

th Ch Qu c ng đ c dùng th t đ c đ a Vì có nhi u nhà th nên h u nh m i t đ u đ c soi d i, phân tích, và tôn vinh nhi u l n trong các bài th Chính th ngôn ng đ c b i đ p ngh a m t cách đa d ng, sâu

s c và th m nhu n m t lu ng tinh th n m i

· i u đó d ng nh ch a đ đ c t ngh a cho s thành công c a Th M i Ph i ch ng trong cái

tâm tr ng nô l , m t n c, các nhà th đã trút t t c tâm huy t và ý chí c a mình vào công vi c làm th ,

gi i t a ph n nào n i nh c m t n c M t n c đ ng ngh a v i m t đi quê h ng trong tâm h n, m t đi cái

c n c t xây đ p nên n n t ng c a m i đ i ng i Tôi c m giác r ng thi u v ng quê h ng không ch các nhà th b y gi ph i mang n ng mà nó là tâm tr ng c a t t c nh ng ai còn có m t chút ý th c v dân t c Các nhà th ngoài s th a mãn khát v ng th ca, h còn đ n v i th nh tìm v v i Quê h ng trong tâm

h n mình y có th là y u t quan tr ng và quy t đ nh cho s thành công c a Th M i?

NhƠ th Huy C n: úng, Tôi còn nh tâm tr ng c a tôi khi đó M t tâm tr ng tha h ng, l u l c ngay trên

T qu c, ngay trên t M c a mình i u này th c kh ng khi p, vì con ng i s b kh ng ho ng tinh th n

t n g c r Chúng ta th t ng t ng xem, nh ng thi s t o nên thi đàn b y gi ph n chính đ u là tr trung,

t i m i và ch a quá tu i hai m i Tu i hai m i là tu i h ng say nh t, khí phách nh t và ý th c v danh

d m nh m nh t, tu i s n sàng đánh đ i m i th đ b o toàn l y danh d c a mình, c a dân t c mình

Nh ng nh ng nhà th c a tu i hai m i y l i ph i ch ng ki n k thù gi y xéo m nh đ t yêu th ng, ti ng

m đ b đ y ra, ch đ c gi ng ph khóa trong các tr ng h c, nh ng giá tr tinh th n c a ông cha b coi r , vùi l p Các th h k ti p đ ng tr c m t th c tr ng đau đ n, có nguy c b m t g c hoàn toàn, b c t lìa ra

kh i tinh th n cho ông nh m t cành cây Và đ b o toàn nó, t c là b o toàn các giá tr tinh th n đã truy n

đ i qua ngàn ngàn th h , đã ti p s c cho các th h tr c và truy n l i cho th h sau này, các nhà th lúc

y đã mang t t c tâm huy t và sinh l c c a mình ra đ sáng t o, đ níu gi và b i trì cho quê h ng b t

ch p s áp đ t và xâm l n c a m t n n v n minh khác V i ý t ng này, các nhà th m i b y gi , x ng đáng là nh ng chi n s kiên c ng c a n n th ca Vi t Nam

· i u đó có th lý gi i cái không khí bu n bã, qu nh hiu trong t p L a thiêng T p L a thiêng

đ c sáng tác vào kho ng n m 1937 – 1940 ó là nh ng n m mà phong trào dân ch đang sôi n i nh t, báo chí đ c phát tri n khá m nh, xã h i b ng b ng khí th cho cu c t p d t cách m ng l n th hai

Chính trong không khí háo h c chu n b , ch đ i đó, con ng i càng nh n rõ s m t n c, s thi y v ng Quê h ng trong h n mình i u này có l tác đ ng r t m nh vào tâm h n chàng trai 18 tu i là ông Và n i

m t mát không có gì bù đ p y, đã không ng ng t o ra không khí bu n bã và u t ch trong L a thiêng và đ c

bi t là trong bà Tràng giang, m t bài th thành công vang d i mà ngay khi v a xu t hi n các nhà th đ ng

th i đã nhìn nh n nó thu c vào hàng “c đi n” t c là thu c v khuôn m u c a th ca

NhƠ th Huy C n: Tôi sáng tác bài Tràng giang vào mùa thu n m 1939 khi tôi đang h c n m th ba tr ng

Cao đ ng nông lâm Tôi luôn luôn b m t m i s u l n vò xé tâm h n Hà N i b y gi còn r m r p đ y cây

c i và h n c Tôi th ng đi xe đ p lên đ ng đê Nh t Tân, con đê n m gi a H Tây và Sông H ng C nh

v t hoang v ng l th ng Mùa đó là mùa n c l t ngu n đ v làm dòng sông H ng m i tr c đó còn

t nh l ng, ch m ch p đ t nhiên m r ng lòng ra mênh mang, đ quánh cu n cu n đ v đông Tôi th ng

đ ng l ng đ ng m c nh t ng v a hùng v v a hoang v ng y Bu i chi u tháng chín n m 1939 đó, nh

th ng l , tôi l i đ ng ng m nhìn dòng sông H ng, th y rác r u, bèo b t trôi n i lênh đênh và phía xa xa

m t dòng h i s ng lam dâng lên m h T nh l ng Ngay c bóng ng i c ng không có M t đôi ba cánh chim ch p ch i gi a m t vòm tr i v chi u nh t m u ám Có l c nh thiên nhiên không đ n n i thi u s c

s ng nh th , nh ng có th tâm h n tôi khi đó đã rung lên đúng đi u bu n bã cô hoài Thiên nhiên đã nh p vào tôi theo đi u cô hoài đó và t ng l i t ng l i b t đ u nh có dòng n c l mu n cu n ra t lòng tôi

· Sóng g n tràng giang bu n đi p đi p

Con thuy n xuôi mái n c song song

Theo nh xu t x c a bài th , dòng sông H ng khi đó đang mùa l , mênh mông cu n cu n Th n c th t hùng v Th nh ng ngay hình nh ban đ u nh p vàp bài th , con sông l i có v nh nhàng, bu n bã ng

t “g n” đây nh nhàng g n lên nh ng đi u gì mong manh m h v a nh da di t v a nh dè ch ng m t

đi u gì đó, l i thêm t “tràng giang” đ c đ t ngay sau “Sóng g n tràng giang” ngay l p t c ng i ta có

th c m th y m t c m giác m h bu n bã vô t n xác đ nh l i c m giác y câu th đi n t ph n ngh a

c a mình “bu n đi p đi p” “ i p đi p” là n i bu n ch ng ch t t ng t ng l p l p, nh ng nh th d ng

nh l i trái ngh a đ i v i n i bu n đ c “g n” lên và kéo dài?

NhƠ th Huy C n: Tôi ph i kh ng đ nh r ng, trong tâm h n con ng i ché không ch là tâm h n thi s ,

không ph i c nh đi vào tâm mà luôn luôn tâm phóng chi u ra c nh Nguy n Du t ng vi t:

“Ng i bu n c nh có vui đâu bao gi ”

“Sóng g n tràng giang”, qu là đ ng t “g n” s khi n nhi u ng i th c m c khi bi t và đ c ph n sau bài

th M t dòng sông H ng mùa l không th có đ ng t nh nhàng th đ c Nh ng chính trong khung c nh

cu n cu n hùng v c a dòng sông H ng đó, đ ng t “g n” nh m t cái g ng đ i l p làm n i b t lên n i

s u khôn t c a thi s Ng i ta bu c ph i d ng l i đ ng t nh th “ngh ch lý” này, tìm hi u nó, đánh giá

nó, phán quy t nó đ cu i cùng nh n ra n i s u kia Và ch c n nh n ra đi u đó c thi si l n ng i đ c s b

cu n vào “đi p đi p” n i s u đây không có gì m u thu n c Ch là s thay đ i tâm lý Nó d n t i hình nh:

Con thuy n xuôi mái n c song song

“Xuôi mái” có th là con thuy n n ng theo dòng n c mà đi, nh ng có th là con thuy n b t l c ngay c

v i mái chèo c a mình, lênh đênh cho dòng n c cu n đi “Buông đi p đi p” không ch tâm t n a mà nó

đã hi n lên b ng hình nh

· Nh ng t “song song”đã lý gi i rõ h n r ng, con thuy n đó qu là n ng theo dòng n c Có

th khó gi i thích ý ngh a này n u nh hình nh con thuy n không đ c l p l i đ y n ý:

Thuy n v n c l i sâu tr m ng

Hình nh con thuy n và dòng n c luôn luôn là m t hình nh nói lên s g n bó thân thi t Cho dù có b cái

“bu n đi p đi p” đè n ng, nh ng ít nh t c nh tình còn c m th y g n bó b t cô đ n Con thuy n trên sông

gi ng nh cái nút níu gi cu i cùng cho s g n bó c a c nh c a tình Nh ng khi nó d ng chân m t b n

b nào đó, c nh v t dòng sông đ t ng t t ch liêu và r i rã Ph i ch ng nhà th đã rút cái “nút s u” cu i

cùng c a bài th …

NhƠ th Huy C n: ó là “nút s u” m đ u thì đúng h n Tuy n i bu n phía trên có “đi p đi p” nh ng

c ng ch a đ ki n t o c m giác cô liêu Chúng ta ph i đ ý đ n s thay đ i t , t ch “bu n” tác gi tr c

ti p nh n m nh sang ch “s u” đây có s t ng c p rõ ràng c a n i bu n “Bu n đi p đi p” và “s u tr m

ng ” N i bu n không ch có b sâu n a mà nó còn đ c m r ng ra “tr m ng ” B y gi dòng n c đã

đ ng ngh a v i dòng sâu, n c bao nhiêu s u b y nhiêu, n c cu n cu n hung n bao nhiêu, s u th m kh c

b y nhiêu đây dòng sông s u th m trong tâm h n nhà th đã tuôn ch y ra và hòa làm m t v i dòng sông kia Kho ng kh c này là kho ng kh c quan tr ng c a bài th , khi tâm h n thi s đã nh p c nh m t cách ch n

v n B y gi b t k hình nh nào, b t k ti ng vang nào c ng máu th t đ i v i nhà th và nó chính là đ i

s ng tâm h n c a nhà th B y gi ch có ti ng n c, ti ng s u cu n cu n, n c n , tri n miên và vô biên

“Thuy n v n c l i s u tr m ng ” “N c l i”, hai ch có âm tr c đi li n nhau và đ ng vào gi a kho ng

kh c “thuy n v ” và “s u tr m ng ” Nó không du d ng, nhi m v c a nó là th c t nh ng i đ c

· Th x a chu ng nh ng hình nh đ p nh mây, gió, tr ng, hoa, c c nh c tình ph i tao nhã

Nh ng hình nh thô không đ c phép dùng Nh ng v i ch m t câu: “C i m t cành khô l c m y dòng”, quan đi m trên đã b lung lay “C i m t cành khô”, m t hình nh có v t m th ng đ c đ a vào h t s c t nhiên Ng i đ c có l ch p nh n đ c ngay vì hình nh này m t l n n a l i thu g n và ch a đ ng vào nó

m t n i “s u tr m ng ” Nh ng n u nh trên m t n c ph i ch ng dùng hình nh m t c m bèo l loi, lênh đênh thì h p c nh h p tình h n?

NhƠ th Huy C n: Tôi ph i tr l i v i hi n th c khung c nh khi đó Dòng sông H ng mùa l cu n t trên

ngu n đ v c bèo, c i khô, rong rêu… có nhi u ng i c ng th c m c, t i sao l i c i khô, t i sao l i m y dòng? Có nhi u lý do đ hình nh “c i khô” đ c ti p n i trong bài th Th nh t, khi tôi vi t dòng th c tuôn trào nh th , nh ng có l ngay trong h n tôi đã mang s n m t d ng ý cho nên tôi không ch n bèo hay

m t hình nh khác mà l i ch n c i khô Trong cái mênh mông bu n bã kia thì m t hình nh thô, c ng, ch c

kh e s t o nên s b n v ng cho kh th Có nhà phê bình g i đó là câu th hi n đ i gi a bài th c đi n Thêm n a, ch “c i” làm cho ng i đ c liên t ng đ n nh ng b a n chi u, “c i m t cành khô” g i nh

đ n s an bình c a gia đình, quê h ng trong bu i hoàng hôn chu n b b a t i Chính cái c nh thanh bình

đó đang hi n ra và trôi n i gi a dòng n c “L c m y dòng” l t t s ho ng lo n và ly tán c a nh ng c nh thanh bình y “C i m t cành khô l c m y dòng” S ly tán và ho ng lo n tràn kh p Câu th này “th c hóa”

t t c n i s u còn lãng m n, còn m h kh th và đ a nhà th tr l i th c t i c a khung c nh và th c t i

c a đ i s ng

L th c n nh gió đìu hiu

âu ti ng làng xa vãn ch chi u

đây m t th “gió đìu hiu” có v nh không h p v i bài th n a cho dù khi dùng ch “l th c n nh ”,

tác gi đã ng ý r ng ch quan tâm đ n cu c s ng c a nó D ng nh tác gi có v mu n m t l n n a ki m

ch l i c m xúc c a mình đ “ti p s c” cho nh ng câu th bùng n ti p theo?

NhƠ th Huy C n: Sông H ng có nh ng c n cát l n ch y n i dài gi a sông Cây d i và chim chóc t

đ y Khi n c lên, nh ng c n cát đó ch còn l th vài cây m c trên m t gò n i nh bé Thi s đ ng ng m nhìn hình nh y mà đ t nhiên ch nh lòng v thân ph n con ng i nh c n nh kia đang b dòng l c a cu c

đ i nh n chìm, nh n chìm d n Cái c m giác s ph n an bài và đ ng ch u chân cho cu c đ i ph l p “L

th c n nh ” cu c s ng th t bu n bã và nh t m Chính lúc đó thi s m t l n n a th y gió “hiu hiu” toát lên

v cô liêu t ch m ch và u u t c a nh ng c n nh hoang tàn kia Cái cu c s ng náo nhi t, n ã mà nó đ c d vào đâu r i? “ âu ti ng làng xa vãn ch chi u” âu nh ng âm thanh náo n c c a cu c s ng, dù b i b m,

dù chen l n, hù do n nhau, nh ng v n là m t th âm thanh lôi cu n và v v lòng ng i…

L th c n nh gió đìu hiu

âu ti ng làng xa vãn ch chi u