TR NG TÂM KI N TH C VÀ PH M VI RA :
1 Nhân v t M : S c s ng ti m tàng c a M ngay trong c nh ng kh n cùng và c c c nh t
- C nh ng , thân ph n c a ng i con dâu tr n
- Di n bi n tâm tr ng c a M khi mùa xuân t i
- Di n bi n tâm tr ng c a M khi c t dây trói c u A Ph
2 Nhân v t A Ph
3 Giá tr hi n th c và nhân đ o c a tác ph m
4 Ngh thu t k chuy n và tài n ng miêu t tâm lý nhân v t c a Tô Hoài
I VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M
II S T DUY V TÁC PH M: Xem bài gi ng
o n trích gi ng là ph n đ u c a truy n, k v lai l ch cô M , cu c s ng đau kh c a M trong nhà Pá Tra và
s c tr i d y mãnh li t c a lòng yêu đ i, ham s ng cô, trong m t ngày xuân
1 Thân ph n ng i con dâu tr n trong nhà th ng lý Pá Tra
M xu t hi n ngay trong câu đ u c a truy n Gi a khung c nh t p n p, giàu có c a nhà Pá Tra “nhi u
n ng, nhi u b c, nhi u thu c phi n nh t làng” [2], ng i đ c không th không chú ý đ n v trí xu t hi n
c a M: “ng i quay s i gai bên t ng đá tr c c a, c nh tàu ng a” M t v trí có r t nhi u ng ý, ch ng ph i
th sao, khi cô M đ c đ t ngang v i nh ng t ng đá và cái tàu ng a? Cô M l i th ng xuyên xu t hi n
v trí y, nh g n vào nh ng v t kia, t o nên m t m ng s ng riêng, cái m ng s ng im lìm, t m t i, c c nh c
nó ph i bày ra c nh cái giàu sang, t p n p c a nhà quan th ng lý, nh ng chính nó c ng là m t ph n c a hình
nh tr n v n v nhà th ng lý Pá Tra Thêm m t nét phác v chân dung nhân v t g i cho ng i đ c nh ng
b n kho n ch đ i s lí gi i c a tác gi : “Lúc nào c ng v y, dù quay s i, thái c ng a, d t v i, ch c i hay
đi cõng n c d i khe su i lên, cô y c ng cúi m t, m t bu n r i r i“
Nh th là, ch trong m y câu m đ u, tác gi đã làm đ c r t khéo vi c gi i thi u nhân v t và hoàn c nh
Nh đ tr l i cho nh ng b n kho n trên, tác gi k l i câu chuy n cô M v làm dâu nhà Pá Tra
M v n là m t cô gái nhà nghèo, tr , đ p và nh t là M r t giàu lòng yêu đ i, ham s ng, l i thêm tài th i sáo
n a y là m t cô gái ch m làm (“Con nay đã bi t cu c n ng làm ngô, con ph i làm ngô tr n cho b ” –
l i M nói v i b ) M c ng th t là m t đ a con hi u th o (khi b ép v nhà Pá Tra, M mu n quyên sinh,
nh ng ngh đ n b s kh h n, nên không đành lòng ch t n a) Tóm l i, đ y là m t cô gái r t x ng đáng đ
h ng h nh phúc và đang s ng nh ng ngày t i đ p c a tu i tr ng tròn, dù trong c nh nghèo khó Mùa xuân đ n, M s ng nh ng gi phút h i h p sung s ng ch nghe nh ng ti ng sáo quen thu c c a ng i yêu;
và không ít nh ng chàng trai Hmông đã say mê cô gái con nhà nghèo y: “trai đ n đ ng nh n c chân vách
đ u bu ng M ”
Th nh ng chính trong m t đêm xuân nh th , M đã b ép v làm con dâu g t n cho nhà Pá Tra Do đâu?
Ch vì món n truy n ki p c a b m M : B m M ngày tr c l y nhau, không có ti n c i, ph i đ n vay
c a b th ng lý Pá Tra “…m i n m đem n p lãi cho ch n m t n ng ngô n t n khi hai v ch ng già
V CH NG A PH (PH N 2)
TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng V ch ng A Ph (Ph n 2) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C: Môn Ng
v n (Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn
Trang 2r i mà v n ch a tr đ c n Ng i v ch t c ng ch a tr h t n ” M mang món n y nh m t th “t i t tông” c a ng i nghèo, t lúc sinh ra đ i! Tô Hoài đã t cáo m t hình th c bóc l t c a b n phong ki n
mi n xuôi c ng nh mi n núi: hình th c cho vay n ng lãi, nó đã bu c ch t bao nhiêu ng i lao đ ng nghèo khó vào s ph n nô l , ph thu c b n th ng tr giàu có
Trong th i gian đ u b b t v làm v A S , M – b ng lòng yêu t do và ham s ng m nh m – đã ph n kháng quy t li t Hàng m y tháng ròng, đêm nào M c ng khóc, r i M quy t t t Nàng Ki u c a Nguy n
Du khi b d n thân vào cu c đ i ô nh c, đã h n m t l n ngh đ n quyên sinh mà c ng không thóat đ c ki p
đ a đày đ n m i l m n m! Cô M đây còn g p tình c nh chua xót h n: cô có ch t thì món n v n còn, b già còn kh h n n a! Th là M không đành ch t M ph i ch u đ ng cu c s ng nô l
Nh ng n m tháng trong nhà Pá Tra là m t chu i dài nh ng c c nh c, v t v n i ti p nhau, là nh ng s bóc
l t và hành h c a b n ch nô v i k nô l mà M ph i chu đ ng: “M cúi m t, không ngh ng i n a, mà lúc nào c ng ch nh đi nh l i nh ng vi c gi ng nhau ti p nhau v ra tr c m t, m i n m, m i mùa, m i tháng
l i làm đi làm l i… Con ng a, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn đ c đ ng gãi chân, đ ng nhai c , đàn
bà con gái nhà này thì vùi đ u vào vi c c đêm c ngày” Thêm vào s đày đ a v th xác y, còn là ách áp
ch v tinh th n M b ràng bu c trong m t ý ngh : b con Pá Tra đã “trình ma” mình là ng i nhà nó r i, thì ch còn bi t cho đ n lúc ch t r xác đây thôi! Mê tín, th n quy n đã h tr đ c l c cho giai c p th ng
tr , nó là m t th “thu c phi n c a tinh th n” đ i v i ng i dân b áp b c, nh Mác đã nói
Trong đo n k v cu c đ i làm dâu c a M , Tô Hoài đã không ch đ ng ch t cáo nh ng s áp b c bóc
l t c a b n phong ki n mi n núi, mà còn nói lên m t s th t đau xót này: con ng i b áp b c c nh n nh c
chu đ ng kéo dài đ n m t lúc nào đó thì d ng nh b tê li t c tinh th n ph n kháng Cô M chính là n n nhân nh th : “ lâu trong cái kh , M quen kh r i Bây gi thì M t ng mình c ng là con trâu , mình
c ng là con ng a, là con ng a ph i đ i cái tàu ng a nhà này đ n cái tàu ng a nhà khác, con ng a ch bi t
vi c n c , bi t đi làm mà thôi” Và chân dung M c ng đ c kh c đ m m t nét này: “M cúi m t không ngh ng i n a”, “m i ngày M càng không nói, lùi l i nh con rùa nuôi trong xó c a” M s ng nh m t cái bóng, s ng mà nh ch t Su t trong ph n đ u c a truy n, Tô Hoài g n nh không đ nhân v t M có m t l i nói tr c ti p nào (tr m t câu nói v i b , trong đo n h i t ng quá kh ) Chi ti t v c n bu ng M n m, âm
u, ch ng v ng v i cái c a s l vuông b ng bàn tay đã là m t bi u t ng đ m nét cho cu c đ i nhân v t Cái
c a s “lúc nào trông ra c ng ch th y tr ng tr ng, không bi t là s ng hay là n ng M ngh r ng mình đành
ng i trong cái l i vuông y mà trông ra cho đ n ch t thì thôi” Th m chí M c ng không bu n ngh đ n cái
ch t n a: “l n l n, m y n m qua, m y n m sau, b M ch t Nh ng M c ng không còn ngh đ n M có th
n lá ngón t t n a” Khi m t n n nhân đau kh còn ngh đ n cái ch t đ ch m d t hoàn c nh s ng bi k ch
c a mình, thì ph i ch ng trong h còn m t chút s c ph n kháng, còn tha thi t m t cu c s ng có ý ngh a h n
Nh ng M lúc này d ng nh đã phó m c cu c s ng c a mình cho đ nh m nh, không ngh gì v thân ph n
c a mình n a, th m chí c ng không có ý th c v th i gian s ng n a Cô không nh r ng mình v làm dâu nhà Pá Tra đã bao nhiêu n m Và ng i trong c n bu ng âm u nhìn qua c a s , M không bi t cái màu nh
nh tr ng tr ng ngòai kia là s ng hay là n ng V i M , s chuy n bi n c a th i kh c s m t i hay là n m tháng qua đi c ng không có ý ngh a gì, không g i cho cô c m xúc gì, cu c s ng ch còn là m t màn s ng
m đ c không d vãng, không hi n t i và t ng lai!
T t c tình tr ng đó là h u qu c a s đ a đày dai d ng, n ng n c a ách th ng tr phong ki n trung c đ i
v i nh ng ng i lao đ ng b đ y vào thân ph n nô l Ngòi bút c a Tô Hòai có s c t cáo m nh m M t khác chính s đè nén càng ph phàng tàn b o, thì s tr i d y ph n sau c a nhân v t càng có giá tr
Trong ph n đ u c a tác ph m, cu c s ng c a M nh b giam hãm trong cái không gian ch t h p và tù đ ng
c a nhà Pá Tra v i m t nhp đi u bu n t , đ n đi u c a nh ng công vi c lao d ch l p đi l p l i “… lúc nào
Trang 3làm đi làm l i”; cu c s ng y di n ra trong m t th i gian c ng nh ng ng đ ng v i m t ánh sáng m m đùng đ c, cái s c màu c a nh ng hoàng hôn dài đ ng đ ng, bu n t đ n tê tái mà ta th ng g p trong v n
h c x a
2 Tâm tr ng và hành đ ng c a M khi mùa xuân đ n - S “tr i d y” mưnh li t c a lòng ham s ng và
khát v ng h nh phúc, t do
Ph i ch ng trong tâm h n M đã hòan tòan ngu i l nh? Cô M m t th i tr đ p, yêu đ i nay đã hoàn toàn an
ph n trong cu c s ng nô l , s ng mà nh ch t y? Không, ngòi bút c a nhà v n không ch h ng vào cái m
đ m, m t đen t i c a cu c đ i mà còn thi t tha h ng t i phía s s ng và ánh sáng, đ kh i g i nó lên Tô Hoài đã tìm sâu vào t n cùng c a ý th c và trong đáy sâu ti m th c nhân v t, cho th y v n còn le lói chút ánh sáng và h i m c a ni m ham s ng, c a khao khát h nh phúc Nh d i l p tro dày ngu i l nh kia v n chút than h ng, ch ch m t ng n gió th i đ n là l i bùng lên Trong truy n Chí Phèo, ngòi bút nhân đ o
c a nhà v n hi n th c xu t s c Nam Cao còn kh i bùng lên nh ng khát v ng h nh phúc và l ng thi n Chí Phèo, m t k đã t ng nh không còn đ i s ng tâm linh con ng i v i m t hình hài không ph i là nh n
d ng n a! Tô Hoài c ng góp thêm vào truy n th ng nhân đ o c a v n h c ta m t ti ng nói có s c m nh Trong đo n v n này, tác gi đã dõi theo t ng b c bi n di n, phát tri n c a đ i s ng tâm h n nhân v t, đ c
đ t trong m t hoàn c nh khá “đi n hình” là mùa xuân v trên vùng núi cao D u còn trong nghèo khó, mùa xuân v c ng kh i g i ng i dân mi n núi m t ni m vui s ng Ng i Hmông H ng Ngài n T t khi ngô lúa đã g t xong, mùa xuân có ni m vui thu h ach mùa màng Cái T t n m y đ n gi a lúv gió và rét d d i,
nh ng v n không ng n đ c nh ng s c màu c a mùa xuân “nh ng chi c váy hoa đã đem ph i trên m m
đá, xòa nh con b m s c s Hoa thu c phi n v a n tr ng l i đ i ra màu đ hau, đ th m, r i sang màu tím man mát” Và còn nh ng âm thanh r n rã báo hi u mùa xuân: “đám tr đ i T t, ch i quay, c i m trên sân ch i tr c nhà” S s ng c a t o v t và con ng i nh đ c kh i đ ng, b ng t nh (Ai đã đi qua Tây B c
c ng khó mà quên đ c nh ng mi n núi cao v i nh ng đ i c tranh vàng nh t, nh ng ngàn lau xam xám
đi m vào cái tr p trùng c a núi đá xanh m , đi hàng bu i đ ng v n khao khát m t bóng ng i, m t xóm núi… Cái Tây B c v ng l ng y khi mùa xuân đ n b ng trào lên s c s ng y là r ng ban tr ng ngút ngàn
nh l n vào trong mây núi, là nh ng đ m l a đ t trên n ng, và nh t là nh ng s c màu s c s vui m t c a váy áo, dù, ô c a t ng t p nam n thanh niên Hmông đi ch i xuân, d p dìu trong ti ng sáo ti ng khèn…) Hoàn c nh y không th không tác đ ng vào tâm h n M Nh t là ti ng sáo, ti ng sáo r b n đi ch i ngòai
đ u núi “M nghe ti ng sáo v ng l i thi t tha b i h i M ng i nh m th m bài hát c a ng i đang th i” Trong đo n t di n bi n tâm tr ng c a M , ti ng sáo đã có m t vai trò đ c bi t quan tr ng B i vì “ngày
tr c M th i sáo gi i Mùa xuân này, M u ng r u bên b p và th i sáo M u n chi c lá trên môi, th i lá
c ng hay nh th i sáo Có bi t bao nhiêu ng i mê, ngày đêm đã th i sáo đi theo M h t núi này sang núi khác” Nh th , v i M , ti ng sáo là bi u t ng lôi cu n nh t c a mùa xuân, c a khát v ng h nh phúc
Th i kh c đ ng n l a s ng trong lòng M bùng lên đã đ n, đ y là m t “đêm tình mùa xuân” Và chúng ta
c ng h i h p theo ng n đèn c a tác gi “t ng b c r i sâu vào mi n thâm u c a th gi i n i tâm nhân v t”
Ti ng sáo, ti ng khèn và ti ng reo hò c a đám trai gái và tr con t t p sân ch i đ u làng v ng l i “tai M
v ng v ng ti ng sáo g i b n đ u làng” Cái n ng nàn c a m t đêm xuân l i đ c t ng thêm b i b a c m
r u ngày t t, trong ti ng chiêng đánh m và đámng i nh y đ ng, ng i hát… “M c ng u ng r u M lén l y h r u, c u ng c t ng bát R i say…” Chính trongh m t tình tr ng đã đ c kích đ ng b i men
r u, b i nh ng âm thanh náo nhi t c a ngày t t, M đã v t ra kh i tâm tr ng th , ngu i l nh lâu nay c a mình, mà d u hi u đ u tiên là M s ng l i v i nh ng k ni m đ p ngày tr c , nh ng ngày h nh phúc c a
tu i tr , v i nh ng b a r u bên b p l a m cúng, v i nh ng ti ng sáo d t dìu c a bao nhiêu trai làng ngày đêm theo M …
Trang 4B ng vi c nh l i quá kh , M đã v t qua tình tr ng s ng “phí th i gian”, s ng mà nh ch t, lâu nay Ti n thêm m t b c n a M tr l i v i nh ng ni m vui s ng, trong ch c lát “M th y ph i ph i tr l i, trong lòng đ t nhiên vui s ng nh nh ng đêm t t ngày tr c, M tr l m M v n còn tr M mu n đi ch i” Lòng ham s ng đã tr i d y S c s ng b y lâu nay b đè nén b ng b ng b t trào lên, không th d p t t đ c
n a! Ph n ng đ u tiên đ n trong tâm trí M là m t ý ngh “N u có n m lá ngón trong tay lúc này, M s n cho ch t ngay, ch không bu n nh l i n a…” Ý ngh v cái ch t lúc này là bi u hi n c a s ph n kháng
v i hoàn c nh, nó ch ng t r ng M đã ý th c tr l i tình c nh đau xót dai d ng c a mình
Trong khi y thì ti ng sáo g i b n tình c thôi thúc, quy n r Nó là bi u t ng c a s s ng, tình yêu, t do,
mà b y lâu nay M d ng nh đã quên r i, nay đang tr l i Ti ng sáo theo sát t ng b c di n bi n tâm
tr ng nhân v t, nó chính là ng n gió th i bùng lên đ m l a trong lòng M Ti ng sáo t ch là m t s vi c
c a th c t i bên ngoài nhân v t (“ti ng sáo g i b n yêu v n l ng l bay ngòai đ ng”), đã xâm nh p th gi i tâm h n M , tr thành m t hi n h u c a đ i s ng bên trong (“trong đ u M đang r p r n ti ng sáo”)
S c s ng tr i d y nh nh ng đ t sóng ào t trong tâm h n M , đ t sau l i m nh m h n đ t tr c n đây
đã x y ra b c phát tri n quy t đ nh: t nh ng sôi s c trong tâm trí nó bùng ra thành hành đ ng Mà đ u tiên là m t hành đ ng có nhi u ý ngh a: “M đ n góc nhà, l y ng m , x n m t mi ng b thêm vào đ a đèn cho sáng” Có th xem đ y là m t hành đ ng th c t nh Nó có ngh a là M đã th p lên m t ng n đèn soi r i vào cu c s ng c a mình, đ thóat ra kh i nh ng đêm dài t m t i tri n miên c a quá kh Và hành đ ng này thúc đ y hành đ ng khác ti p theo, nh m t “ph n ng dây chuy n” không th ng n l i đ c n a D ng
nh không k gì đ n nh ng ràng bu c khe kh t, nh ng xi ng xích tàn b o c a nhà Pá Tra, M t mình hành
đ ng nh m t con ng i t do, theo ti ng g i c a lòng mình: qu n l i tóc, rút cái váy hoa…, s so n đi ch i
T t
Gi a lúc lòng ham s ng tr i d y mãnh li t nh t, thì c ng là lúc nó b d p xu ng ph phàng nh t A S b c vào, th n nhiên,l m l trói đ ng M vào c t nhà “Tóc M xõa xu ng, A S qu n tóc lên c t… Trói xong v ,
A S th t n t cái th t l ng xanh ra ngoài áo, r i A S t t đèn, đi ra, khép c a l i” Trong cái k càng, rành r
c a t ng đ ng tác c a A S ta th y toát lên s tàn ác đ n th n nhiên c a m t k đã không còn chút g n nào
c a l ng tri n a
Su t cái đêm b trói đ ng vào c t y, M đã s ng trong s gi ng xé mãnh li t gi a ni m khao khát h nh phúc cháy b ng và th c t i tàn b o l nh lùng Lúc m i b trói, M v n s ng trong tâm tr ng say mê v i ti ng sáo, v i nh ng đám ch i T t ngoài kia “Ti ng sáo đ a M đi theo nh ng cu c ch i, nh ng đám ch i” M
nh quên mình là đang b trói, quên nh ng đau đ n th xác, đ n n i trong giây phút ni m khát khao cu c
s ng mãnh li t M đã vùng b c đi!” Nh ng th c t ph phàng là nh ng vòng dây trói đang thít ch t, d u
c mong mãnh li t đ n m y, M không v t qua nó đ c Hai bi u t ng c a c m và th c t i hi n ra trong hai âm thanh trái ng c – ti ng sáo g i b n tình tha thi t và ti ng chân ng a đ p vào vách khô khan!
“M không nghe ti ng sáo n a Ch còn nghe ti ng chân ng a đ p vào vách Ng a v n đ ng yên, gãi chân, nhai c M th n th c ngh mình không b ng con ng a” Th c t i ph phàng đã l n át, bóp ngh t nh ng c
m , khát v ng t i sáng K t c c y nói lên r ng ch có nh ng ph n kháng t phát, nhân v t không th gi i thóat kh i tình c nh b giam hãm đày đ a, không th gi i phóng th c s cho nh ng c v ng h nh phúc Trong đo n v n chúng ta v a phân tích trên Tô Hoài đã đ t nhân v t c a mình vào m t hoàn c nh th t
c ng th ng, làm b c l nh ng đ ng l c ti m n sâu xa trong đ i s ng tâm h n nhân v t, v i m t di n bi n, phát tri n đ c d n d t h p qui lu t y là m t đo n v n miêu t tâm lý khá sâu s c và tinh t , có th nói
r ng tác gi đã đ t đ n “bi n ch ng pháp c a tâm h n nhân v t” Ngòi bút c a nhà v n c ng th m nhu n tinh th n nhân đ o, th hi n trong ni m tin, s trân tr ng đ i v i khát v ng s ng trong s ch nh ng con
ng i b đ a đày đau kh y c ng là s ti p n i t nhiên tinh th n nhân đ o trong truy n th ng v n h c
Trang 5c s c vùng v y thóat ra, và t m lòng nh cha m , nh ng i yêu v n thi t tha đau đ n su t ng n y n m
tr i l u l c Nhân v t Tám Bính c a Nguyên H ng, s ng cu c đ i m t “b v ” d i đáy xã h i, b khinh khi,
s n đu i nh ng v n không nguôi khát khao m t cu c s ng l ng thi n, trong s ch Ch có đi u là nh ng tác
gi v n h c quá kh đã không th tìm ra con đ ng thoát cho nh ng n n nhân đau kh y trong tác ph m
c a h , còn cô M – c ng nh nhi u nhân v t khác trong các tác ph m v n h c hi n đ i – thì đã tìm th y con
đ ng gi i phóng th t s , tìm th y s th c hi n nh ng c v ng chân chính c a mình trong quá trình đ n
v i cách m ng, d i ánh sáng c a ng Quá trình giác ng và tr ng thành y s di n ra ph n sau c a tác
ph m nh ng đ ng l c thúc đ y thì đã đ c phát đ ng lên t trong hành đ ng đ u tranh t phát đây r i
Giáo viên: Ph m H u C ng Ngu n : Hocmai.vn
Trang 65 L I ÍCH C A H C TR C TUY N
Ng i h c t i nhà v i giáo viên n i ti ng
Ch đ ng l a ch n ch ng trình h c phù h p v i m c tiêu và n ng l c
H c m i lúc, m i n i
Ti t ki m th i gian đi l i
Chi phí ch b ng 20% so v i h c tr c ti p t i các trung tâm
Ch ng trình h c đ c xây d ng b i các chuyên gia giáo d c uy tín nh t
i ng giáo viên hàng đ u Vi t Nam
Thành tích n t ng nh t: đã có h n 300 th khoa, á khoa và h n 10.000 tân sinh viên
Cam k t t v n h c t p trong su t quá trình h c
Là các khoá h c trang b toàn
b ki n th c c b n theo
ch ng trình sách giáo khoa
(l p 10, 11, 12) T p trung
vào m t s ki n th c tr ng
tâm c a kì thi THPT qu c gia
Là các khóa h c trang b toàn
di n ki n th c theo c u trúc c a
kì thi THPT qu c gia Phù h p
v i h c sinh c n ôn luy n bài
b n
Là các khóa h c t p trung vào rèn ph ng pháp, luy n k
n ng tr c kì thi THPT qu c gia cho các h c sinh đã tr i qua quá trình ôn luy n t ng
th
Là nhóm các khóa h c t ng
ôn nh m t i u đi m s d a trên h c l c t i th i đi m
tr c kì thi THPT qu c gia
1, 2 tháng