TLBG vo chong a phu p1

Th c ra trong ngôn ng Mèo không có ch Ph ch có ch Ph thôi... Mèo kéo dài c tháng.. M là con rùa, là tù nhân... Nh ng không... Nh ng là ai thì h hoàn toàn không bi t.. i s ng trong nhà Pá

TR NG TÂM KI N TH C VÀ PH M VI RA :

1 Nhân v t M : S c s ng ti m tàng c a M ngay trong c nh ng kh n cùng và c c c nh t

- C nh ng , thân ph n c a ng i con dâu tr n

- Di n bi n tâm tr ng c a M khi mùa xuân t i

- Di n bi n tâm tr ng c a M khi c t dây trói c u A Ph

2 Nhân v t A Ph

3 Giá tr hi n th c và nhân đ o c a tác ph m

4 Ngh thu t k chuy n và tài n ng miêu t tâm lý nhân v t c a Tô Hoài

I VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M

1 Vài nét v tác gi :

- Tô Hoài tên khai sinh là Nguy n Sen, sinh ngày 07/09/1920 t i quê n i Thanh Oai, Hà ông trong m t gia đình th th công Tuy nhiên ông l n lên quê ngo i là làng Ngh a ô, huy n T Liêm, ph Hoài c,

t nh Hà ông (nay thu c ph ng Ngh a ô, qu n C u Gi y, Hà N i, Vi t Nam Bút danh Tô Hoài g n v i

hai đ a danh: sông Tô L ch và ph Hoài c

B c vào tu i thanh niên, ông đã ph i làm nhi u ngh đ ki m s ng: d y tr , bán hàng, k toán hi u buôn,

và nhi u khi th t nghi p n v i v n ch ng ông nhanh chóng đ c ng i đ c chú ý, nh t là v i truy n

“D Mèn phiêu l u ký” N m 1943, Tô Hoài gia nh p H i V n hóa c u qu c Trong kháng chi n ch ng

Pháp, ông ch y u ho t đ ng trong l nh v c báo chí, nh ng v n có m t s thành t u quan tr ng nh Truy n

Tây B c

- T n m 1954 tr đi, ông có đi u ki n t p trung vào sáng tác Tính đ n nay, sau h n sáu m i n m lao

đ ng ngh thu t, ông đã có h n 100 tác ph m thu c nhi u th lo i khác nhau: truy n ng n, truy n dài k ,

h i ký, k ch b n phim, ti u lu n và kinh nghi m sáng tác

- Các bút danh: Tô Hoài, Mai Trang, M t Bi n, Thái Yên, V t Kích, H ng Hoa, Ph m Hòa

Tác ph m chính: “D Mèn phiêu l u kí” (1941), “O chu t” (1942), “Nhà nghèo” (1944), “Truy n Tây

B c” (1953), “Mi n Tây” (1967), “Cát b i chân ai” (1992), “Ba ng i khác” (2006)

- Nét n i b t trong sáng tác: Tô Hoài là nhà v n có s c sáng t o d i dào, m t cây bút v n xuôi hàng đ u trong n n v n h c hi n đ i Vi t nam, có s l ng tác ph m đ t k l c, nhi u th lo i Thiên v di n t

nh ng s th t đ i th ng, sáng tác c a Tô Hoài h p d n ng i đ c b i l i tr n thu t hóm h nh, sinh đ ng;

v n hi u bi t sâu r ng, cách miêu t giàu ch t t o hình, ngôn ng phong phú và đ m tính kh u ng

- Gi i th ng:

Gi i nh t Ti u thuy t c a H i V n ngh Vi t Nam 1956 (Truy n “Tây b c”)

Gi i A Gi i th ng H i V n ngh Hà N i 1970 (ti u thuy t “Quê nhà”);

Gi i th ng c a H i Nhà v n Á-Phi n m 1970 (ti u thuy t “Mi n Tây”);

V CH NG A PH (PH N 1)

Giáo viên: PH M H U C NG TÀI LI U BÀI GI NG

ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng V ch ng A Ph (Ph n 1) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C: Môn Ng

v n (Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn

Gi i th ng H Chí Minh v V n h c - Ngh thu t (đ t 1 - 1996)

Gi i Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà N i 2010

2 Vài nét v tác ph m:

a Hoàn c nh ra đ i: “V ch ng A Ph ” là m t truy n ng n tiêu bi u c a v n xuôi ch ng Pháp v đ tài

mi n núi Truy n là k t qu c a chuy n đi cùng b đ i vào gi i phóng Tây B c c a nhà v n (1952)

N m 1952 Tô Hoài đi v i b đ i trong chi n d ch gi i phóng Tây B c Trong đ t công tác 8 tháng y, nhà

v n đã s ng v i nhân dân nhân nhi u dân t c nh ng khu c n c du kích và nh ng vùng b đ ch chi m đóng tr c đây Tô Hoài thu t l i: “Cái k t qu l n nh t và tr c nh t c a chuy n đi tám tháng y là đ t

n c và ng i mi n Tây đã đ th ng đ nh cho tôi nhi u quá, tôi không th bao gi quên Tôi không th bao gi quên đ c lúc v ch ng A Ph ti n tôi ra kh i h c núi làng Tà Sùa r i cùng v y tay g i theo: “Chéo lù! Chéo lù!” (tr l i! Tr l i!).Không bao gi tôi quên đ c v ch ng Lý N Chu ti n chúng tôi d i chân núi Cao Ph c ng v y tay kêu: “Chéo lù! Chéo lù!” Hai ti ng “Tr l i! Tr l i!” ch ng nh ng nh c tôi có ngày tr l i, ph i đem tr l i cho nh ng ng i th ng y c a tôi m t k ni m t m lòng mình, m t cái gì làm

hi n l i c cu c đ i ng i Hmông trung th c, chí tình, dù gian nan đ n th nào bao gi c ng đ i cán b , đ i

b đ i, bao gi c ng mong anh em tr l i.(…) Hình nh Tây B c đau th ng và d ng c m lúc nào c ng thành nét, thành ng i, thành vi c trong tâm trí tôi (…) ý th c thi t tha v i đ tài là m t l quy t đ nh, vì th tôi vi t Truy n Tây B c

o n t thu t trên đây đã nói khá rõ v hoàn c nh và nhi t tình thúc đ y tác gi sáng tác Truy n Tây B c Truy n Tây B c vi t n m 1953, g m ba truy n mà V ch ng A Ph là truy n ng n thành công nh t (hai truy n kia là C u t C u M ng và M ng Gi n) Tác ph m đ c t ng gi i nh t gi i th ng v n h c c a

H i v n ngh Vi t Nam n m 1954-1955

b C t truy n

D a vào m t câu chuy n có th t, Tô Hoài vi t truy n V ch ng A Ph Truy n ng n này k l i cu c đ i c a đôi v ch ng ng i Hmông – M và A Ph – t ch là k nô l đau kh trong nhà tên th ng lý Pá Tra, r i giúp nhau thoát đ c, đ n khi g p cán b cách m ng tr thành nh ng qu n chúng trung kiên, nh ng đ i viên

du kích tích c c

C t truy n c a tác ph m khá đ n gi n, bám sát theo di n bi n c a cu c đ i hai nhân v t chính và đ c trình bày theo trình t th i gian Có th th y hai ch ng c a câu chuy n di n ra hai đ a đi m H ng Ngài và Phi ng Sa an m t là th i gian M và A Ph H ng Ngài an này có th xem là m t tình ti t khá tr n

v n, có gi i thi u, m m i, phát tri n, th t nút và gi i quy t Hai nhân v t chính đ c gi i thi u lai l ch, dung m o, r i cùng s ng trong m t hòan c nh và d n t i s thông c m, g p g gi a h Mâu thu n gi a A

Ph và M v i b con Pá Tra – đ i di n cho th l c phong ki n mi n núi – đã phát tri n đ n gay g t, đ a

t i hành đ ng đ u tranh t phát đ gi i thoát c a M và A Ph : c t dây trói, tr n đi o n đ u là quãng

đ ng đ u tranh t phát c a h \

an th hai là quãng th i gian M và A Ph Phi ng Sa n Phi ng Sa, M và A Ph đã thành v ch ng

H mong mu n và b t tay vào xây d ng m t cu c s ng h nh phúc đ n s nh ng l i b b n Tây đ n B n

Pe c p phá T đây b t đ u m t quá trình giác ng c a v ch ng A Ph , qua hai bu c: g p Tây đ n và g p cán b A Châu Nh ng ng nh n đ c g i quy t và hình thành h nh n th c đúng đ n v b n và thù H còn đ c th thách và tr ng thành trong cu c chi n đ u ch ng gi c lên càn quét khu du kích Phi ng Sa

o n th hai là quá trình giác ng và tr ng thành c a M và A Ph d i ánh sáng c a ng, trong hoàn

c nh khu du kích Phi ng Sa

Tác gi đã dùng m t l i k chuy n m ch l c, khá đ n gi n, nhân v t c ng phân ra hai tuy n đ i l p rõ r t,

do đó mà truy n ít nhi u g n g i v i truy n dân gian Chính cách k chuy n này đã phù h p v i n i dung và nhân v t trong truy n, góp ph n t o nên s th ng nh t th m m c a hình th c v i n i dung tác ph m

C t truy n có hai ph n nh v y đ c di n bi n khá t nhiên: nh ng nó c ng b c l đ c nh c đi m: ch a làm rõ s câu k t gi a hai th l c phong ki n và đ qu c, nên hai v n đ ch ng đ qu c và phong ki n ch a

th t g n bó nhu n nhuy n, hai ch ng đ ng c a các nhân v t chính c ng còn tách r i Ch a k m t nh c

đi m n a đo n hai, là đ i s ng tâm h n c a nhân v t, nh t là M – ít đ c soi sáng, di n t , nên nhân v t

c ng gi m s c thu hút v i ng i đ c

c Ch đ

Con đ ng đi và s ph n c a hai ng i thanh niên Hmông – M và A Ph – khá tiêu bi u cho v n m nh l ch

s c a nhân dân các dân t c thi u s mi n núi trong cách m ng y là con đ ng t t phát đ n t giác đ u tranh ch ng đ qu c và phong ki n, t trong đau kh t m t i v n ra ánh sáng, d i s dìu d t c a cán b

ng Trong quá trình y, nh ng ng i nông dân lao đ ng nghèo kh mi n núi đã b c l nh ng ph m

ch t t t đ p và tr thành ng i qu n chúng cách m ng, nh ng con ng i m i

Có th xem nh n đ nh trên là ch đ truy n ng n V ch ng A Ph Cùng v i hai truy n n a trong t p Truy n Tây B c, V ch ng A Ph là tác ph m thành công xu t s c đ u tiên v đ tài mi n núi trong n n v n xuôi cách m ng hi n đ i Có th nói Tô Hoài đã góp ph n đ i m i đ tài mi n núi trong n n v n h c ta t

tr c cho đ n lúc đó V i Truy n Tây B c, hình nh chân th c c a các dân t c mi n núi trong quá trình phát tri n cách m ng đã đ c ph n ánh vào v n h c, v i hai v n đ c b n là đ u tranh ch ng đ qu c và phong

ki n

truy n V ch ng A Ph , trong khi t p trung di n t quá trình đ n v i cách m ng c a nh n v t, tác gi

c ng đ ng th i đ c p đ n nh ng v n đ có ý ngh a trong cu c s ng c a nhân dân mi n núi: v n đ gi i phóng ph n – v n đ tình yêu và h nh phúc c a thanh niên… Nh ng v n đ y làm sâu s c và phong phú

h n ý trung tâm c a tác ph m

II S T DUY V TÁC PH M: Xem bài gi ng

N m 1952, tôi theo b đ i ch l c, ti n quân vào mi n Tây, tham d chi n d ch gi i phóng Tây B c

(…) Cái k t qu l n nh t và tr c nh t c a chuy n đi tám tháng y là đ t n c và ng i mi n Tây đã đ

th ng đ nh cho tôi nhi u, không th bao gi quên Không th bao gi quên đ c lúc v ch ng A Ph

ti n tôi ra kh i d c núi Tà Sùa r i c ng v y tay g i theo: “ Chéo lù! Chéo lù!’’ ( Tr l i! Tr l i! )

Không bao gi quên đ c v ch ng Lý N Chu đ a chúng tôi d i chân núi Cao Ph , cùng v y tay kêu: Chéo lù! Chéo lù! Hai ti ng “ tr l i, tr l i’’ ch ng nh ng nh c tôi có ngày tr l i mà tôi ph i đem tr l i cho nh ng ng i th ng y m t k ni m t m lòng mình, m t cái gì làm hi n hi n l i cu c đ i ng i HMông trung th c, chí tình, dù gian nan đ n th nào, bao gi c ng đ i cán b , đ i b đ i, bao gi c ng mong anh em tr l i Chéo lù! Tr l i! Tr l i! Chéo lù!

Hình nh Tây B c đau th ng và d ng c m lúc nào c ng thành nét, thành ng i, thành vi c trong tâm trí tôi.(…) Cho t i hôm nay, tôi v n b i h i nh nh in M t ám nh m nh m , thúc đ y tôi sáng tác - ý th c thi t tha v i đ tài là m t quy t đ nh

(…) Các nhân v t Truy n Tây B c, tôi đ u dàn d ng trên c s l ch s và tính ch t đ u tranh c a m i dân

t c Tây B c

Nh ng con ng i trong Truy n Tây B c, m t ng i, m t vi c, m t hoàn c nh nào c ng là th t mà không

th t Xem l i nh t ký s tay, tôi không th y chuy n ai tôi ghi trong s tay gi ng h n nhân v t trong sáng tác

Nh ng, chuy n nào c ng ph ng ph t hình nh nhân dân Tây B c mà tôi đã thu hút đ c m t ph n vào

nh ng trang s tay y Tâm tính, cách suy ngh c a A Ph , đúng là A Ph th t thà mà tôi đã ít lâu v i v

ch ng anh làng S a H Vi c x ki n theo phong t c c là m t c nh tôi đ c ch ng ki n hai đêm li n Giáp Kh u, m t làng H’Mông tr ng (…)

Truy n V ch ng A Ph , khi vi t l i l n th ba khác l n đ u tiên Vi t l i l n th ba, A Ph đã t đ ng ra

gi i quy t công vi c và cu c đ i A Ph nhi u h n là tôi c đem các chính sách, các v n đ , các th tình c m

c l p vào cho A Ph Tuy v y, v n ch a lên đ c đ u Ph n sau truy n còn l ng l o so v i ph n tr c Tôi

v n thèm vi t l i, v n áy náy G n đây, tôi vi t V ch ng A Ph thành k ch phim Tôi tr l i vùng cao huy n

Tu n Giáo – quê anh hùng Sùng Phai Sinh và V A Dính, đ vi t phim y M t s khuy t đi m lúc còn là truy n ng n, tôi đã ch a đ c Càng rõ h n: s a ch a sáng tác là m t vi c không bao gi xong

Ý bao quát trong khi tôi vi t Truy n Tây B c là: Nông dân các dân t c Tây B c bao n m gian kh ch ng

đ qu c và b n chúa đ t Cu c đ u tranh giai c p, riêng Tây B c, mang m t s c thái đ c bi t Nhìn l t qua, n i th l c phong ki n còn đ ng kéo lùi đ t n c l i hàng tr m n m tr c, chúng ta d t ng nh ng

c nh nh ng ng i đ y c muôn thu l ng l Không, n i r ng núi m màng y, các dân t c không l ng

l chu đ ng H đã th c t nh Cán b c a ng t i đâu thì các dân t c đ ng lên t i đ y, tr c nh t là nh ng

ng i tr tu i H th t đ p và yêu đ i Chi n tranh đã làm ly tán, tan nát, nh ng còn m t phút s ng v n còn

ch đ i, v n mong, v n tin và gi a bao nhiêu đau kh , v n nhìn th y tr c m t ngày bình yên, m t ngày tr

l i yên vui c a tình yêu và c a đ t n c Làm sao cho tôi th hi n đ c lòng tin, lòng yêu cu c đ i c a

nh ng ng i tr tu i và s c m nh tin yêu mãnh li t đó cu i cùng s đem l i m i th ng l i T t ng yêu

đ i, khát v ng c a cu c s ng g i vào các nhân v t tr tu i, tôi c g ng th hi n

M t v n đ khác, ngoài tài li u và trên c sáng tác, đó là nh ng ý th trong v n xuôi Vâng, đúng là nh ng ý

th , đã t lâu tôi làm Tôi c m th y mà ch a phân tích đ c m i nhân v t và trùm lên t t c mi n Tây, tôi

đã đ a vào m t không khí v i v i, làm cho đ t n c và con ng i bay b ng lên h n, r i b đ c nh ng cái

ám nh t n m n, l t v t th ng làm co qu p nhân v t, nh bé v n đ và khung c nh đi Không bi t c t ngh a sao, nh ng tôi cho r ng ngay trong v n xuôi, c n ph i đ m h n th , có nh th v n xuôi m i trong sáng

c t cao

Xét th t k , Truy n Tây B c v n ch a nói h t nh ng đi u mong c nói lên đ c T t ng nhân v t – ngh a là t t ng tác ph m, nh t là trong tình c m luy n ái, tình c m chi n đ u còn tàn tích y u đu i – tàn tích lãng m n ti u t s n c a chính ng i vi t, ph n nào có đem vá cho nhân v t Truy n ch a b c l h t thi t tình c a tôi đ i v i ph n đ t n c thân yêu y, nó v n thua nh ng thi t tha c a lòng tôi mà lúc này tôi

còn thèm đ c th hi n l i hoàn h o h n (Tô Hoài - “Tôi vi t truy n Tây B c” in trong S tay vi t v n –

NXB V n h c H.1970)

2 "Nh ng đi u k di u là d u trong cùng c c đ n th m i th l c c a t i ác c ng không gi t đ c

s c s ng con ng i Lay l t đói kh , nh c nhã, M v n s ng, âm th m, ti m tàng, mãnh li t." (Tô Hoài

- “C m ngh v truy n V ch ng A Ph " in trong Tác ph m v n h c 1930 - 1975, T p hai, NXB Khoa h c

Xã h i, 1990, tr.71)

3 H i chuy n nhà v n Tô Hoài v V ch ng A Ph :

(In trong Tác gi nói v tác ph m, H i chuy n các tác gi có tác ph m gi ng d y trong nhà tr ng, Nguy n

Quang Thi u ch biên, Nxb Tr , 2000) Truy n “V ch ng A Ph ” đ c rút ra t t p “Truy n Tây B c” và là truy n ng n xu t s c nh t c a t p

sách này Truy n có 2 ph n: Ph n đ u k chuy n M và A Ph H ng Ngài; ph n sau là th i kì Phi ng

Sa, hai ng i g p cách m ng r i tr thành du kích Nh ng ch ng trình v n l p 12 ch trích d y ph n đ u

c a tác ph m

Th a nhà v n, nh ng n m đ u th p niên n m m i, cu c kháng chi n ch ng Pháp c a dân t c ta đã có

nh ng thay đ i v chi n l c Tinh th n và s c m nh b t khu t c a c n c đ c nuôi d ng và phát tri n

trong nh ng cánh r ng đ i ngàn Tây B c S ng v i nh ng ng n thác d d i, nh ng núi đá hùng v , nh ng

v t r ng âm u là các dân t c thi u s anh em i s ng sinh ho t c a h khác nhau nh ng tinh th n kháng

Pháp thì là m t Nh ng d ng nh đ i s ng c a ng i Mèo (H’Mông) đã đ l i n t ng riêng bi t và sâu

đ m cho ông?

Nhà v n Tô Hoài:

N m 1952, khi các ho t đ ng kháng Pháp t ng m nh trên chi n tr ng, quân ta đã d n đánh đu i quân Pháp

kh i S n La, Lai Châu, tôi là phóng viên c a báo C u Qu c, báo i oàn K t bây gi , đ c c đi vi t v các c n c cách m ng và đ i s ng vùng m i gi i phóng Tây B c v i nh ng cánh r ng b t ngàn là n i sinh s ng ch y u c a ng i M ng, Thái, Mèo… và m t s dân t c nh khác Trong các dân t c anh em,

ng i Mèo th ng sinh s ng nh ng vùng núi cao nh t và xa nh t y c ng chính là n i có c n c cách

m ng s m nh t Ng i Mèo ch ng Pháp v i m t tinh th n b t khu t và kiên c ng kì l Tôi ch n đi vi t v

đ i s ng dân t c Mèo là vì v y Tôi đi t núi này sang núi khác, t vùng Mèo Ngh a L đ n Lai Châu trong

5 tháng tr i ng đi r t khó kh n, hi m tr , thi u th n đ th c ng v i khí l nh c a vùng Tây B c, nh ng may m n là đ n b n nào c ng g p cán b cách m ng T 1950 – 1951, tôi và Nam Cao đã t ng đi vi t và

s ng v i đ ng bào mi n núi Khó nh t là s cách bi t ngôn ng , ph i có chung ti ng nói m i có th hi u

đ c nhau Ng i Mèo có ngôn ng riêng, tuy nhiên v n t v ng c a h ít, nên tôi không m y khó kh n khi

h c ti ng c a h Ch c n vài ch c t là có th giao ti p đ c Tuy v y, vì vùng núi cao và xa nên đ i s ng

c a h tr m b thi u th n H t mu i quý h n vàng Có n i 5-6 tháng n không tí mu i nào Khi b n có vi c,

th t bò, ng a đ u ph i n nh t Tôi s ng trong s thi u th n c a ng i Mèo 5 tháng, đi sâu tìm hi u đ i

s ng, sinh ho t c a h , vi t đ c m t s truy n ng n, trong đó có V ch ng A Ph Th c ra trong ngôn ng Mèo không có ch Ph ch có ch Ph thôi

i s ng v n hóa c a ng i Mèo gi đây v n m i l và bít n đ i v i chúng ta H có nh ng truy n th ng

v n hóa đ c đáo Nh ng trong V ch ng A Ph , thân ph n ng i đàn bà th t không khác gì con trâu con

ng a i u đó có th t hay ch là m t c t truy n h c u c a tác gi ?

Câu chuy n V ch ng A Ph là câu chuy n hoàn toàn có th c T c là nguyên m u ngoài đ i s ng t y tôi đi công tác t Tà Sùa sang Phù Yên (S n La) Tà Suà tôi g p m t c p v ch ng ng i Mèo vào đúng

d p t t truy n th ng c a h , t c kho ng tháng 11 âm lch, tr c t t Nguyên án c a ta 1 tháng T t ng i

Mèo kéo dài c tháng Tôi cùng đôi v ch ng nhà kia đi n t t t b n này sang b n khác n t t và u ng

r u, r i anh ch ng k chuy n Anh k v cu c đ i anh, cu c đ i ch v , v chuy n th ng lý b n anh làm tay sai cho Pháp, r t tàn ác, cho nên anh ph i đ a v ch y tr n đi n i khác Câu chuy n c a đôi v ch ng n

c ng v i v n hi u bi t c a tôi v đ i s ng ng i Mèo làm cho c t truy n c sáng t d n Và tôi b t tay vào

vi t

Nhân v t chính c a truy n là cô M M đ u truy n, M đã xu t hi n nh m t n t ng bu n, khi “quay s i,

thái c ng a, d t v i, ch c i hay đi cõng n c”, bao gi “cô y c ng cúi m t, m t bu n r i r i” Cô y

không ph i là con gái Pá Tra , vì con gái Pá Tra không bao gi bi t kh đ bu n Nh ng ch c n m t câu

tr l i: Cô y là v A S , con trai th ng lý Pá Tra, là ng i ta đã hi u ra n i bu n y là đ ng nhiên T i

sao v y?

Nhà v n Tô Hoài:

Trên danh ngh a M là v A S , là con dâu nhà Pá Tra Làm dâu nhà giàu t ph i sung s ng, nh ng đó ch

là cái lý do thông th ng c a ng i Kinh ta V i các cô gái Mèo, làm dâu nhà giàu là c m t n i kinh hoàng M là con dâu g t n c a nhà Pá Tra, món n đâu t th i ki p nào, t ngày cha m M l y nhau, ngày

M ch a chào đ i M ph i đem thân mình ph c d ch, làm trâu ng a cho nhà Pá Tra vì nh ng vi c không do

M làm, nh ng món n không vay b i M ó là do nh ng h t c c a ng i Mèo, và b n th ng lý đã l i

d ng nh ng h t c đó đ bóc l t dân chúng V y thân ph n M , n i kh c a M không th là tr ng h p cá

bi t

Tình ti t M b b t mang đi gây nhi u th c m c, M b b t vì b c ra ngoài sau khi “qu tay lên” g p “ ngón tay đeo nh n” c a ng i yêu Có m t b n đ c đã t ng vi t trên báo chí, t i sao sau đó, trong su t

cu c đ i M , không bao gi cô g p l i ng i yêu n a? Anh ta đã bi n đi đâu?

Nhà v n Tô Hoài:

Tôi có đ c bài báo đó và ti n đây xin tr l i Tr c h t đ hi u rõ tình ti t này ph i hi u phong t c c a

ng i Mèo Dù s ng trên cao và con nhi u h t c, nh ng trai gái thì đ c t do tìm hi u, yêu đ ng nhau

Ch “ng iyêu” là ch c a ng i Kinh tôi dùng đ ch m t ng i b n trai nào đó trong nhóm b n hay đánh pao v i nhau M có th có tình c m v i anh ta nh ng không ph i là m n mà, không th nói là h a

h n….V y nên sau này trong đêm tình mùa xuân, b i h i nghe ti ng sáo g i b n yêu, thì c ng không ph i là

M nh l i ng i có “ngón tay đeo nh n” ngày x a

au kh vì b b t làm dâu nhà th ng lý Pá Tra, có lúc M đã không chi ch p nh n M đã tìm đ n cái ch t

Nh ng th ng cha, M “đành ném n m lá ngón xu ng đ t” đ tr l i nhà Pá Tra Nh ng r i t ng ngày M

d ng nh c ng quen đ c v i kh nh c, M c m th y “mình c ng là con trâu, mình c ng là con ng a”,

th m chí không b ng con trâu con ng a, vì con trâu con ng a còn có lúc ngh “đ ng g i chân, đ ng nhai

c ”, mà M thì không Cách đ i x c a nhà Pá Tra khi n M ng tr b i ý ngh y V y là hoàn c nh đã th c

s chôn vùi M khi n cô không còn nh đ n “con ng i t do” c a mình tr c kia…

Nhà v n Tô Hoài:

Không ph i là M không bao gi nh đ n “con ng i t do” c a mình n a, mà cái chính là không có m t tác nhân nào g i cho M nh đ n đi u đó i s ng t i nh c, m i mòn đã hu ho i M , cô ngày càng b thu h p

l i trong cái xó bu n bã, nh n nhn: “m i ngày M càng không nói, l m l i nh con rùa nuôi trong xó nhà”

M là con rùa, là tù nhân bu ng n i M n m ch có m t chi c c a s nh “l vuông vuông b ng bàn tay” Trong c n bu ng đó , M đ c ch c lát m t mình, v y cô có th suy ngh , có th nh l i quá kh l m ch

Nh ng không Cái c a s đó quá bé , và lúc naà nhìn ra M c ng ch có th th y “tr ng tr ng, không bi t là

s ng hay n ng” y là cái m m t c a tâm h n,c a s ki p M Ch có ch t đi M m i thôi nhìn th y cái

m m t n i cái l vuông kia Nh v y rõ ràng đ i s ng tu c c và t m t i đã l n át và che gi u đi con

ng i th t c a M , con ng i tr trung, ham yêu, ham s ng ngày tr c, đ n n i M c ng không nh n ra M

là cô gái có cá tính, nh ng th i gian và kh h nh nhà Pá Tra đã làm cá tính y không ph i b mài mòn mà

b nh n chìm h n ó là s tha hóa, vào th i M , là s tha hóa do xã h i

Vâng, M đã hoàn toàn thành m t cái bóng T ng ch ng cái bóng mãi mãi d t d , quên h t yêu th ng,

thù h n Nh ng không, trong đêm mùa xuân, M đ c h i sinh Kho nh kh c ng n ng i nh ng vô cùng l ng

l y M s ng l i nh ng âm thanh náo n c, M “thi t tha b i h i” nghe ti ng sáo g i b n tình

Mày có con trai con gái r i

Mày đi làm n ng

Ta không có con trai con gái

Ta đi tìm ng i yêu

Nhà v n Tô Hoài:

Khi vi t đo n này tôi thích l m Tôi mu n nh n m nh và mô t tâm h n M Cô gái vì n c a cha m b b t

v trình ma nhà Pá Tra, b đày đ a c th xác l n tâm h n, gi đây, trong đêm mùa xuân, nghe ti ng sáo t

xa v ng l i, trong khí tr i r o r c và ni m vui v tràn kh p b n làng, d i tác đ ng c a r u, M th y lòng thi t tha b i h i, đ c “s ng v ngày tr c” Cu c s ng trâu ng a nhà tr ng lý Pá Tra không còn đáng s

v i M n a M tr l i là thi u n a ngày x a “u n chi c lá trên môi, th i lá c ng hay nh th i sáo” và “có

bi t bao nhiêu ng i mê, ngày đêm đã th i sáo đi theo” Ký c t ng nh vùi l p ch t b ng sáng khi n M

“th y ph i ph i tr l i, trong lòng đ t nhiên vui s ng” Toàn b s c s ng, toàn b c m xúc thanh xuân b y lâu b vùi l p tr i d y và M bi t M còn tr , tr l m M mu n đi ch i Nh ng t i sao M không đi ch i luôn

mà l i “t t b c vào bu ng”? S tr l i ch m ch p v i cái l vuông “m m trang tr ng” giúp M b t ng liên h đ c quá kh v i th c t i M hi u rõ r ng “A S và M , không có lòng v i nhau mà v n ph i v i nhau” y là hi n th c Ch a bao gi M c m đ n t n cùng n i đau đ n và đo đày c a s ph n mình nh

th Mà gi đó, M v n ph i là v A S , là con dâu nhà Pá Tra, v y thì ni m vui nho nh , khát v ng thoáng

ch c mang đ y “tính ng i” y s không th c u v t đ c M kh i s ph n c a cô… M l i ngh đ n n m lá ngón Nh ng ti ng sáo g i b n yêu v n l l ng bay ngoài đ ng, ti ng sáo mê ho c, d n d M M không còn bi t gì khác n a Tinh th n M đã th ng hoa đ n m t cõi khác, thoát h n đ i s ng cô, con ng i cô, và

cô m c k A S , không nhìn th y A S …

C khi b A S trói đ ng vào c t, M v n “nh không bi t mình b trói”, trong đ u v n v ng v ng ti ng sáo

g i đ n nh ng cu c ch i…

Nhà v n Tô Hoài:

A S trói M nh ng ch trói đ c th xác M , khi đó lòng M còn n ng nàn h i r u, h i men c a kí c

Ti ng sáo kia quá tha thi t, quá m nh m , nó dìu h n M bay lên trên hòan c nh, nó là bi u t ng c a ni m khát s ng, khát khao yêu, đây còn là lòng khao khát t do n a M n ng theo ti ng sáo, theo nh ng cu c vui, và bài ca r t đ p t ngày x a qu n quít:

Em không yêu

Qu pao r i r i

Em yêu ng i nào…

Ti ng sáo , l i ca y là ti ng th n th c c a tâm h n M M “yêu ng i nào”, M “b t qu pao nào”…Ti ng

th n th c c láy đi láy l i, trong phút ch c M quên m t mình b trói, “M vùng b c đi” Nh ng ngay khi

y, s đau đ n th xác li n kéo M ra kh i c n mê, nh c nh M nh đúng thân ph n đau đ n c a mình

Ti ng sáo bi n m t Tình yêu y, khát v ng r c r y b ng ch c l i b vùi l p, M “ch còn nghe ti ng chân

ng a đ p vào vách”, và âm th m trong vòng dây trói, “ M th n th c ngh mình không b ng con ng a”

Nh ng d ng nh M còn m h ch đ i m t đi u gì đó êm đã khuya, gi này là gi con gái ch b n yêu

đ n phá vách nhà đ đi ch i Có l M mong m t phép l ?

Nhà v n Tô Hoài:

M không ngh đ n đi u đó Tâm tr ng M lúc b y gi là “lúc mê, lúc t nh” Su t đêm “lúc thì kh p ng i b dây trói thít l i, đau nh c Lúc l i n ng nàn tha thi t nh ” M ch p ch n gi a hi n t i và quá kh , cho đ n khi bàng hoàng t nh, ý th c v thân ph n tr l i m t cách c th M nh l i câu chuy n k v ng i đàn bà

ch t trói trong nhà Pá Tra Ng i đàn bà y là M , hay M là đi n hình c a r t nhi u ki p đàn bà làm dâu nhà giàu M s ch t, ch t đ ng, ch t trói nh ng i đàn bà kia Ngh th M s quá, và “c a qu y xem mình còn s ng hay ch t” S s ng ch t đây khác h n s s ng ch t đo n trên, nó là cái s ng – ch t có tính b n

n ng Nh ng c l n này, cái khát v ng s ng c p đ b n n ng này c ng b chôn vùi Cho nên khi ng i ch dâu đ n c i trói, không ph i M đ xu ng, ngã xu ng mà là “ngã s p xu ng” T đó M tr l i là cô M “cúi

m t, m t bu n r i r i”

Tóm l i, M , nhân v t c a tôi, là đi n hình c a con ng i b t c đo t h t quy n làm con ng i, b dìm

xu ng ki p ng a trâu Nh ng nh ng thóang ch c tr i lên làm ng i s là ti n đ cho nh ng ph n ng c a

M v sau, mà b i nó s ph n cô đã thay đ i

Nhân v t chính th hai c a tác ph m là A Ph A Ph đ c miêu t nh chàng trai Mèo tiêu bi u: “bi t đúc

l i cày, bi t đ c cu c, l i cày gi i và đi s n bò tót r t th o”; d ng c m và ngang tàng, t nh đã không

cam chi s ng vùng th p cùng ng i Thái, dám đánh A S và khi nhà Pá Tra đánh thì “ch im nh cái

t ng đá” Dù b b t trình ma nhà Pá Tra, nh ng A Ph l i quanh n m “m t thân m t mìnnh bôn ba rong

ru i ngoài gò ngoài r ng” V y sao A Ph không chi làm trâu ng a cho nhà th ng lý? Sao A Ph không

tr n đi?

Nhà v n Tô Hoài:

gi i thích đi u này ph i hi u t p t c c a ng i Mèo C ng nh M , A Ph b “trình ma” nhà Pá Tra, v y

A Ph đã hoàn toàn b l thu c vào nhà Pá Tra N u A Ph tr n, anh c ng s không tìm đ c đ ng sinh

s ng trong các b n ng i Mèo H n n a, dù b nô l , sông do tính ch t công vi c, đ i s ng c a A Ph có

ph n phóng khoáng h n A Ph và M , dù thân ph n gi ng nhau, song m c đ t i c c có khác nhau V y hoàn c nh y ch a có m t cái gì b c xúc xô đ y A Ph tr n đi c , n u không có chuy n đ m t bò…

C M và A Ph đ u b trói M b A S trói không cho đi ch i A Ph b Pá Tra trói vì m t bò Hai tình

hu ng này có t ng đ ng đi m nào không?

Nhà v n Tô Hoài:

Nh trên đã nói, M và A Ph , trong nhà Pá Tra, gi ng nhau v thân ph n nh ng đ ng th i gi a s ph n

h c ng có nh ng đi m khác nhau Song khi A Ph b trói vào c c, thì anh đã đi đ n cái đi m nút nh M vào đêm mùa xuân tr c kia: tr c m t là cái ch t, cái ch t c m ch c, không th tránh đ c Nh M , A Ph không mu n ch t, đ n đêm anh “cuí xu ng, nhay đ t hai vòng mây” nh ng đó ch là s c g ng vô ích, vì

sáng mai ra c anh l i thêm thòng l ng, d ng càng ch t h n, càng tàn b o h n A Ph c ng nh M , không

có kh n ng t c u mình Ph i có m t ai đó giúp h Nh ng là ai thì h hoàn toàn không bi t

Ng i đó là M Nh ng liên ti p m y đêm li n, đ n gà gáy sáng M ng i d y ra b p ng i h l a, nhìn sang

“th y m t A Ph tr ng tr ng”, M v n th n nhiên, “n u A Ph là cái xác ch t đ ng đ y, c ng th thôi” Ngh a là lòng M đã hoàn toàn câm l ng, M không còn ch đ nhói th ng cho m t ng i kh n kh gi ng

M V y mà vào m t đêm nh th , M đã c m đ ng…

Nhà v n Tô Hoài:

Qu v y i s ng trong nhà Pá Tra không có ch cho lòng th ng và l ng tri M i mòn, t i nh c, b chà

đ p t n cùng c v th xác l n tinh th n, M đã thành m t con rùa, m t con trâu, con ng a Lòng M đã chai

lì, cô c m T lâu, t sau đêm mùa xuân kia, ngay chính b n thân mình M c ng không xót th ng n a,

hu ng chi v i ng i khác, vì n u có t xót th ng, h n M đã thâm m t l n ngh đ n n m lá ngón M đã b

đè b p trong ý ngh mình là trâu, là ng a nhà Pá Tra, đ n n i không còn th y dành v t, kh s M m c nhiên t n t i, m t cách chai lì, x c ng trong t i nh c, bu n bã, nh g ng m t “bu n r i r i” là đ nh

m nh v y Cho nên, trong nh ng đêm dài d y h l a, nhìn th y A Ph , lòng M v n d ng d ng, l nh lùng

M không c n ai, không c n gì, M “ch bi t ch còn v i ng n l a”

V y t i sao M l i c u A Ph ?

Nhà v n Tô Hoài:

Tôi mu n nói đ n ph n vô th c trong m i con ng i, M đã l nh lùng vô c m v i ng i khác, c th đây

là v i A Ph Nh ng d ng nh trong sâu th m, trong vô th c M , đi u này chính M c ng không th hi u

đ c, v n mong manh m t c v ng, cái c v ng đ c chút h i m s i nóng cu c đ i l nh l o c a mình

H ng đêm M tr d y h l a là vì th Ng n l a là hình nh có tính ch t t ng tr ng, nó trong s vô v ng

c a cu c đ i M , dù r t m h nh ng nó níu kéo không đ s vô v ng lùa đi đ n tuy t cùng

M đã không xúc đ ng tr c tình c nh c a A Ph Nh ng vào m t đêm… M hé m t trông sang, th y hai

m t A Ph v a m , “m t dòng n c l p lánh bò xu ng hai hõm má đã xám đen l i” B y gi , sau m y ngày

b trói, nhn đói, nh n khát, và th ng tâm nh t là s d ng d ng c a đ ng lo i, A Ph đã đ ng bên l cái

ch t, đã hoàn toàn tuy t v ng A Ph đ ng d i tr i l nh l o, trong đêm th m sâu, bên kia là m t ng i đàn

bà và b p l a Tôi không miêu t tâm tr ng A Ph vào th i kh c đó, nh ng b n đ c có th hình dung, A Ph

cô đ c và y u đu i d ng nào Không còn là chàng A Ph nhanh nh n và d ng c m nh tr c, bây gi A

Ph s p ch t… Và chính dòng n c m t “l p lánh” kia đã ch m đ c vào đáy sâu chút tình ng i b chôn vùi n i M , nó làm M nh l i n i tuy t v ng c a mình ngày nàng b A S trói “nhi u l n khóc, n c m t

ch y xu ng mi ng, xu ng c , không biê lau đi đ c” Kí c nh c M nh đ n thân ph n mình Cùng v i

nó, l n này là s tr i d y ý th c v k thù L n đ u tiên M hi u m t cách c n k “chúng nó th t đ c ác” M

đã xót th ng, xót th ng mình và xót th ng ng i

Con ng i trong M l i h i sinh M c t dây trói cho A Ph Nh ng khi hành đ ng nh th trong M ch a

xu t hi n ý đ nh ch y tr n cùng A Ph V y ph i ch ng M gi i thoát cho A Ph m t cách vô th c…

Nhà v n Tô Hoài:

đây ph i chú ý đ n t ng chi ti t nh Không ph i M hành đ ng m t cách vô th c, trái l i, M hi u r t rõ

vi c mình làm Khi b p l a t t, M không th i l a, c ng không đ ng lên M nh l i đ i mình r i M t ng

t ng ra c nh A Ph tr n đi, M đ ng thay vào ch đó, M s ch t ch đó Trong đ u M không ph i là hình nh A Ph mà là hình nh c a chính M C t dây trói cho A Ph là M gi i thoát (hay là mong gi i

thoát) cho chính tâm h n mình Khi c t dây trói xong M m i h t ho ng y là lúc cu c s ng th c t i p

đ n M thì thào “ i ngay…” ó là m nh l nh đ i v i A Ph đ ng th i là m t l i kiên quy t đ i v i tâm

h n mình

T c là nguyên do d n đ n hành đ ng ch y tr n c a M là n i s hãi?

Nhà v n Tô Hoài:

Lúc đó n u suy ngh k M s s nhi u th : ch y tr n, cu c s ng M s ra sao, con “ma” nhà Pá Tra có buông tha M.v v… Nh ng c n k nh t là cái ch t, ch c ch n là ch t, n u M l i ng th i cái hình nh

c a A Ph “qu t s c vùng lên” tác đ ng m nh vào M M đ ng l ng trong bóng t i R i c ng v t ch y ra

“Tr i t i l m Nh ng M v n b ng đi” Ngh a là phía tr c m i cái v n t i t m và b t đ nh l m, nh ng đó là

s b t đ nh ch a rõ, còn c th ngay gi đây là cái ch t Trong tình hu ng đó, c A Ph và M không th có con đ ng nào khác là ch y đi Và t đó cu c s ng c a ng i này liên quan đ n ng i kia M đu i k p A

Ph , nói, th trong h i gió th c l nh bu t “Cho tôi đi v i; đây thì ch t m t” Và A Ph hi u, ng i đàn bà này v a c u s ng mình A Ph đ M , nói “ i v i tôi” Không th khác, t đây, s ph n hai ng i s ph i

g n ch t v i nhau

Th a ông, sách v n h c l p 12 ch trích gi ng ph n đ u truy n V ch ng A Ph Ông ngh gì v đi u này?

N u tác ph m d ng đây thì đã đ l t t h t tính cách c a các nhân v t M và A Ph ? Ng i đ c có l nh

h i đ c ý t ng c a truy n?

Nhà v n Tô Hoài:

Tôi t th y ph n đ u truy n là ph n r t hay, đó nhân v t có nhi u bi n c , c v cu c đ i l n tâm lý Các nhân v t đ c soi r i nhi u khía c nh, nhi u hoàn c nh khác nhau Ý th c v cá nhân v n lên m nh m Còn ph n sau, chuy n hai v ch ng A Ph v khu du kích, h ch có m t m c đích là đánh Pháp Cu c s ng

c a h h nh phúc nh ng gi n đ n h n

Tôi xem vài bài gi ng v tác ph m này, nh ng có l các th y giáo đã quá ch m chú đ n n i dung t cáo xã

h i và gi i phóng ph n Theo tôi gi ng tác ph m này là ph i chú tr ng đ c bi t đ n nhân v t M , s ph n

c a cô là s h i sinh mãnh li t c a con ng i cô S h i sinh c a m t con ng i là vô cùng quý giá H n

n a tôi ph i nói th t, dù có hi u v n hóa dân t c Mèo đ n m y, tôi c ng ch là ng i dân t c khác vi t v

ng i Mèo, cho nên tôi không có tham v ng đi sâu vào v n hóa Mèo Ý t ng c a tôi đây là kh n ng h i sinh n i con ng i, mà đ làm đi u đó, nhi u khi con ng i c n ph i đ c tr l c, đ c giúp đ b i ai đó…

Giáo viên: Ph m H u C ng Ngu n : Hocmai.vn