Dạy nội dung bài mới Hoạt động của GV & HS Hoạt động của HS b, Nghịch lí 2: Tâm hồn Mị câm lặng mà lại ngầm chứa một sức sống lạ lùng 21 phút - GV dẫn dắt: Như ta đã biết, Mị sống trong
Trang 1Ngày soạn: 02/01 Ngày dạy: 08/01/2009 Dạy
lớp:12C Ngày dạy
09/01/2009 Dạy lớp 12D Tiết 74- Đọc văn
Vợ chồng A Phủ
(trích)
Tô Hoài
1 MỤC TIÊU
a.Về kiến thức
Giúp HS:
- Hiểu được giá trị nhân đạo của tác phẩm thể hiện qua sự lên án tội ác của bọn thống
trị và khẳng định sức sống ngoan cường, khát vọng tự do tiềm tàng ở người dân lao
động
- Phân tích được nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật, nghệ thuật tạo tình huống
truyện, miêu tả sinh hoạt, phong tục và tâm lí nhân vật trong đoạn trích
b.Về kĩ năng
Rèn luyên kĩ năng phân tích tác phẩm truyện, chủ yếu là phân tích nhân vật và chi
tiết nghệ thuật quan trọng
c.Về thái độ
Cảm thông với nỗi thống khổ của con người Tây Bắc dưới ách thống trị của thực
dân phong kiến, cảm phục sức sống ngoan cường, trân trọng khát vọng tự do ở người
dân lao động
2 CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS
a Chuẩn bị của GV: SGK, SGV, TLtham khảo, Thiết kế bài dạy
b Chuẩn bị của HS: SGK, TL tham khảo, HD của GV, soạn bài
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
*Ổn định tổ chức (1 phút)
a Kiểm tra bài cũ (KT việc chuẩn bị bài của hS- 2 phút)
* Giới thiệu bài mới: (HS khái quát nội dung cơ bản của tiết 1, chuyển sang tiết 2)
b Dạy nội dung bài mới
Hoạt động của GV & HS Hoạt động của HS
b, Nghịch lí 2: Tâm hồn Mị câm lặng mà lại ngầm chứa một sức sống lạ lùng (21
phút)
- GV dẫn dắt: Như ta đã biết, Mị sống trong cái khổ lâu dần cũng thành quen
Mị trở thành một con người câm lặng Dường như đó là chủ ý của nhà văn Ông
muốn để cho nhân vật của mình lâm vào tình thế bị dồn đến chân tường, để rồi có
một sức “vùng lên” thật mãnh liệt, tạo nên những đột biến lớn
* Mùa xuân đã đến ở Hồng Ngài Mị muốn đi chơi
* Cắt dây trói ròi chạy theo
A Phủ
Trang 2* Mùa xuân đã đến ở Hồng Ngài Mị muốn đi chơi
- Mùa xuân đến trên đất Hồng Ngài như thế nào?
- GV: Mùa xuân đến trong lòng náo nức, nhộn nhịp
vui đón tết Khung cảnh thiên nhiên hoà quện trong
cuộc sống con người như bay bổng trữ tình trong âm
thanh của tiếng sáo ai gọi bạn đi chơi tha thiết Rồi
những đêm tình mùa xuân đến Tiếng sao gọi bạn yêu
làm thao thức lòng người
- HS trả lời dựa vào SGK (Tr 7-8-9)
- Tiếng sáo được miêu tả như thế nào? Nó tác động tới Mị, khiến cô có biểu hiện gì?
HS: + Tiếng sáo được miêu tả đặc biệt:
Thoạt đầu: Tiếng sáo tuy rất có tình, nó “lấp ló” “rủ bạn đi chơi” nhưng nó còn vọng lại từ xa, mãi “Ngoài đầu núi” Lúc đó, Mị còn đủ tỉnh táo để nhận ta lời hát mà nhẩm theo
Một lát sau, “Tai Mị vẳng nghe tiếng sáo” nhưng lúc này đã gần hơn, nó là
“Tiếng sáo gọi bạn đầu làng”
Đến lúc tiếng sáo không là gọi bạn mà nó gọi người yêu, nó “lơ lửng” bay ngoài đường thì tiếng sáo đã trở thành tiếng lòng người thiếu phụ
“Anh ném pao, em không bắt/ Em không yêu, quả pao rơi rồi”.
- GV bình: Tô Hoài đã dụng công khi miêu tả tiếng sáo từ xa đến gần Nghệ
thuật ấy có tác dụng tác động dần, thấm sâu vào lòng người
- Nhà văn đã chú ý tới những biểu hiện nào
của Mị?
GV: Như vậy, âm thanh của tiếng sáo trong
hiện tại giờ đây đã trở thành tiếng của mùa xuân trước
trong lòng Mị Nó dìu Mị trở về quá khứ Song quan
trọng hơn, hơi men nồng nàn và tiếng sáo gọi bạn yêu
da diết đã khiến cho Mị nhớ ra mình là một con
người; vẫn có cái quyền được sống cuộc sống của con
người
- Nghe tiếng sáo trong đêm tình mùa xuân, Mị:
+ Thấy bồi hồi, Mị lén lấy rượu uống; Mị uống ừng ực từng bát Cái say giúp Mị quên thực tại cay đắng nhưng lại đem về nỗi nhớ + Mị nhớ về ngày trước Mị thổi sáo rất hay… Mị nhớ
về mùa xuân trước với những khát vọng yêu thương
độ, Mị có hành động như thế nào?
- GV: Sức sống tiềm tàng của Mị ngày thường bị lấp
đi, giờ đây có cơ hội đã bùng dậy thật là mãnh liệt
+ Mị có hành động: Xắn thêm mỡ vào ngọn đèn; Mị quấn lại tóc; với lấy cái váy hoa, rút cái áo… Mị chuẩn
bị đi chơi
- Tất cả những biểu hiện tâm lí tới hành động của Mị
có diễn ra xuôi chiều không? Hãy chứng minh
HS: - Tâm lí của Mị đang rơi vào sự giao tranh chứ không đơn giản, xuôi chiều Đó là sự giao tranh giữa sức sống, khát vọng sống mãnh liệt vừa trỗi dậy và ý
Trang 3thức về thân phận.
+ “Mị và A Sử không có lòng… nước mắt ứa ra” (Tr )
+ Mị đang mơ về ngày xưa Vì thế mà cô dường như quên đi thực tại Cô tuyệt nhiên không nghe A Sử hỏi, không thấy A Sử vào buồng A Sử trói Mị, Mị không hề phản ứng
+ Song cô vẫn phải quay về với hiện thực phũ phàng, đau đớn Khi Mị vùng bước theo tiếng sáo mà chân tay không cựa được Những vòng dây trói đã đưa Mị trở lại với những suy nghĩ cay đắng về thân phận
“Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa”
- Theo em, yếu tố nào đã chiến thắng trong cuộc giao
tranh này?
- GV: Tô Hoài đã rất thành công và chân thực khi
khắc hoạ những nét tâm lí đầy phức tạp và tinh tế của
nhân vật Quá trình tâm lí này cũng là cơ sở giải thích
phần nào đột biến thứ 2
- Đó là sức sống mãnh liệt Trong vòng dây trói, Mị vẫn thấy, vẫn cảm nhận tiếng sáo trỗi dậy, lặp
đi lặp lại như một bài ca bất diệt về sức sống (Tr )
* Mị cứu A Phủ trong đêm đông, cô chạy
trốn cùng A Phủ.
- Đọc “Thường khi… đêm trước” (Tr ) em có nhận
xét như thế nào về cô Mị qua chi tiết “Nhưng Mị vẫn
thản nhiên ngồi thổi lửa, hơ tay”?
- Theo em, với cô Mị nếu có cơ hội bản chất tốt đẹp,
sức sống của cô có trở lại không?
- Theo dõi tác phẩm, em thấy chi tiết nào tạo điều
kiện cho Mị bộc lộ bản chất của mình?
- Đó là biểu hiện của sự vô cảm vì Mị bị tê liệt về tinh thần
- Có
- “Lúc ấy đã khuya… đã xám đen lại” (Tr ): A Phủ khóc
- GV: Đó là một chi tiết nhỏ, nhưng nó chứng tỏ cái tài của nhà văn Ông luôn biết tìm ra cái quyết định tất cả từ cái dường như không là gì cả
Dòng nước mắt của A Phủ đã làm hồi sinh mạnh mẽ trái tim đầy thương tích của Mị
Nó chính là giọt nước cuối cùng làm tràn đầy cốc nước
- Nhìn thấy A Phủ như thế, Mị đã có những biểu hiện gì?
+ Nhớ lại cuộc sống khổ cực của mình Mị nhớ ra mình mà thương cho thân mình + ý thức về sự tàn ác của kẻ thù Lần đầu tiên Mị hiểu ra “Chúng nó thật độc ác” + Từ ý thức thương mình, Mị thương cho A Phủ
GV: Lòng thương người mạnh mẽ lấn át cả nỗi
thương thân Đó là qui luật của lòng nhân hậu Chính
điều này đã khiến Mị chiến thắng nỗi sợ hãi; dẫn Mị
có hành động đột ngột
- HS ghi
- Đó là hành động nào?
-Theo em, người đọc có đoán trước được hành động
này không?
- Mị rút dao, cắt dây trói cứu A Phủ
- Không Tuy vậy,
nó là tất yếu Tình thương
Trang 4đã khiến cho Mị trở nên can đảm, liều lĩnh hơn Mị sẵn sàng thế mạng cho người khác
- Nhưng sau đó Mị có hành động gì? Giải thích tại
sao?
- Giải thích:
+ Mị chạy theo A Phủ Vì có lẽ chính bóng tối, sự cô đơn đã thúc đẩy bản năng tự vệ tích cực ở Mị để dẫn đến hành động chạy theo A Phủ
Hơn nữa, đây là một chi tiết bất ngờ song lôgíc: Mị cứu A Phủ, một người xa
lạ thì tại sao cô lại không tự cứu mình khỏi cuộc sống tù ngục tại nhà thống lí
Nên Mị đã chạy theo tiếng gọi mãnh liệt của tự do, tự giải phóng mình khỏi sự tàn ác của cha con thống lí
- Qua việc tìm hiểu nhân vật, em có nhận xét
chung như thế nào về thành công của nhà văn? nhân vật thành công vào Tóm lại, Mị là
bậc nhất trong văn xuôi cách mạng đương đại Việt Nam Nhân vật có quá trình phát triển tâm lí đầy biến hoá bất ngờ mà vẫn chân thực
2 Nhân vật A Phủ (10 phút)
- A Phủ thuộc kiểu nhân vật nào?
- Qua cách miêu tả của nhà văn nhân vật hiện lên như
thế nào?
- Kiểu nhân vật hành động
- Là một con người không nơi nương tựa
- Là người có hành động mạnh mẽ, táo tợn, đầy nam tính Nhưng cũng rất chân thật, chất phác
+ Lúc nhỏ đã bộc lộ sự gan góc, bản lĩnh (Tự làm thuê để kiếm sống)
+ Lớn lên càng có khả năng tự khẳng định mình: Lao động giỏi, đi săn bò rất thạo; không có quần áo mới cũng cứ cùng trai làng đi tìm người yêu; Dám sinh sự đánh lại con quan để đòi công bằng (Tr )
- Là thân phận đau khổ, chịu thiệt thòi dưới ách thống trị của phong kiến + Phải vạ, A Phủ làm thân tôi tớ cho nhà thống lí
Qua cảnh phạt vạ, Tô Hoài đã vẽ lên một bức tranh hiện thực về phong tục tập quán riêng của người H’Mông xưa Đồng thời cũng có giá trị tố cáo tội ác của bọn phong kiến miền núi khi hành hạ, bóc lột người lao động nghèo
+ A Phủ tự thương cho thân mình, tủi cực và đau xót
- Em có nhận xét như thế nào về nhân vật này?
* Tóm lại:
- Nhân vật là hình ảnh biểu trưng cho thanh niên miền núi nói chung, thanh niên H’Mông nói riêng cả về nỗi khổ cực và quá trình vận động trong cuộc sống
- Đó là một nhân vật có tính cách rõ ràng, dứt khoát, thuần phác mạnh mẽ; Đó là hình ảnh đẹp của thanh niên H’Mông lúc đó
III.TỔNG KẾT (2 phút)
- HS đọc Kết quả cần đạt (SGK, Tr.3)
Trang 5c Củng cố, luyện tập(7 phút)
* Tìm hiểu nghệ thuật của tác phẩm
- GV chia lớp thành 4 nhóm
- N1: Cách tổ chức kết cấu truyện
- N2: Cách kể truyện
- N3: nghệ thuật miêu tả của TH
- N4: Đánh giá chung về thành công, nghệ thuật của tp
a Kết cấu song trùng chuyện đời Mị và chuyện đời A Phủ
- Những nét tương ứng về cuộc đời Mị và A Phủ
- Tính biểu trưng, đại diện cho vẻ đẹp, tinh hoa của con người miền núi
chuyển tải được dung lượng lớn của câu chuyện mà còn tạo nên ý nghĩa nhân văn sâu sắc
b Cách kể chuỵện
- Không theo trình tự thời gian, cuộc đời nhân vật Bát đầu bằng chặng đời đau khổ gây ấn tượng mạnh theo lối kể chuyện dân gian của ácc dân tộc miền núi phía Bắc ("Ai ở xa về ')
- Nhấn mạnh những chi tiết, cảnh, hình ảnh nổi bật
- Những "lời trữ tình ngoài đề" ( những bình luận, nhận xét, lời dẫn chuyện) không nhiều nhưng "đắt giá" của tg khi kể đã góp phần soi sáng nhân vật Ví dụ"lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa", "Mị tưởng mình cũng như con trâu, con ngựa", "mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lơ lửng bay ngoài đường", "Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày trước Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi"
- Cách kể giản dị, trong sáng vừa dẫn giải, nhấn mạnh được chủ đề, chân dung nhân vật (số phận, thân phận, tính cách)
c Nghệ thuật miêu tả của TH
- Miêu tả tâm lí, hành động nhân vật
= Với Mị; nhà văn tập trung khắc hoạ diễn biến tâm trạng bằng những chi tiết và hình ảnh vừa trogn đời thực (cử chỉ, hành động, việc làm cụ thể) vừa có ý nghĩa biểu tượng sâu sắc đặc biệt tg miêu tả dòng ý nghĩ, tâm tư, nhiêu fkhi là những tiềm thức chập chờn,…
+ Đối với A Phủ: chủ yếu khắc hoạ qua hành động, công việc, những đối thoại giản đơn
- Miêu tả ngoại cảnh: miêu tả cận cảnh (căn buồng, mùa xuân, ngày tết…)
- Miêu tả sinh hoạt, phong tục tập quán nhân vật (cảnh xử kiện, không khí lễ hội mùa xuân, trò chơi dân gian, tục cướp vợ,…)
d Đánh giá chung về thành công nghệ thuật của tp
- Thành công ở nghệ thuật miêu tả, kể (mt hiện thực giàu chất trữ tình, đậm màu sắc tây Bắc…Không khí truyện lặng lẽ, cam chịu bên ngoài, sự sôi sục bên trong của nhân vật, tâm trạng u uất bên trong nhv/sự sinh động tươi tắn ở ngoại cảnh…)
d Hướng dẫn HS tự học ở nhà (2 phút)
- Đọc lại tác phẩm
- Tìm thêm chi tiết để làm sáng tỏ nỗi khổ của A Phủ
- Sức tố cáo thể hiện rõ nhất ở điều gì?
- Giá trị nhân đạo của tp thê hiện rõ nhât sở đâu?
Trang 6- Tìm đọc những bài viết về tp "VCAP".