TR NG TÂM KI N TH C VÀ PH M VI RA :
1 Phân tích, c m nh n đ c nh ng đo n v n tiêu bi u, đ c s c
2 V đ p c a dòng sông H ng trong đo n trích Ai đã đ t tên cho dòng sông?
3 Cái tôi c a Hoàng Ph Ng c T ng qua đo n trích bài kí Ai đã đ t tên cho dòng sông?
4 Nét riêng trong l i vi t kí và trong v n phong c a Hoàng Ph Ng c T ng qua đo n trích Ai đã đ t tên
cho dòng sông?
5 T m lòng c a Hoàng Ph Ng c T ng đ i v i Hu và phong cách ngh thu t c a nhà v n qua đo n trích
Ai đã đ t tên cho dòng sông?
6 V đ p th m ng, tr tình c a nh ng dòng sông Vi t nam qua hai bài tu bút Ng i tái đò Sông à
(Nguy n Tuân) và Ai đã đ t tên dòng sông? (Hoàng Ph Ng c T ng)
I VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M:
II S T DUY V TÁC PH M:
III PHÂN TÍCH:
1 SÔNG H NG T NGU N N BI N VÀ V P C A M T NG I CON GÁI CHUNG TÌNH
a Sông H ng vùng th ng ngu n:
- Sông H ng nhìn t c i ngu n là dòng ch y có m i quan h sâu s c v i dãy Tr ng S n Sông H ng vùng th ng l u mang v đ p c a m t s c s ng mãnh li t, hoang d i, bí n, sâu th m nh ng c ng có lúc d u dàng, say đ m S mãnh li t, hoang d i c a con sông đ c th hi n qua nh ng so sánh : “Nh m t b n
tr ng ca c a r ng già, r m r gi a bóng cây đ i ngàn” Khi ch y qua mi n đ a hình hi m tr , sông H ng mang v đ p d d i: “mãnh li t qua gh nh thác, cu n xoáy nh c n l c xoáy vào đáy v c bí n”, nh ng
c ng có lúc nó l i hi n lành tr tình “d u dàng, say đ m gi a nh ng d m dài chói l i màu đ c a hoa đ quyên r ng”
- Nhà v n đã nhân hoá dòng sông gi ng nh “m t cô gái Di gan phóng khoáng và man d i” Con sông đ c
r ng già hun đúc cho “m t b n l nh gan d , m t tâm h n t do và trong sáng” ó là s c m nh b n n ng c a
ng i con gái, s c m nh y đ c ch ng b i c u trúc đ a lý lãnh th đ đi ra kh i r ng, nó “nhanh chóng mang m t s c đ p d u dàng và trí tu , tr thành ng i m phù sa c a m t vùng v n hoá s s ”
b Sông H ng t th ng ngu n đ n Hu :
- V i v n hi u bi t v đ a lí tác gi đã miêu t t m v sông H ng v i hình nh: "Nh ng ngay t đ u v a
ra kh i vùng núi, sông H ng đã chuy n dòng m t cách liên t c, vòng gi a khúc quanh đ t ng t, u n mình theo nh ng đ ng cong th t m m” S chuy n dòng y, trong cách c m nh n c a Hoàng Ph Ng c T ng
gi ng nh “m t cu c tìm ki m có ý th c đ đi t i n i g p thành ph t ng lai c a nó”
- V n nh ng đ ng cong m m m i, sông H ng l i có s chuy n mình: “T ngã ba Tu n, sông H ng theo
h ng nam b c qua đi n Hòn Chén; v p Ng c Tr n, nó chuy n h ng sang tây b c, vòng qua th m đ t bãi
AI ẩ T TÊN CHO DÒNG SÔNG? (PH N 2)
Giáo viên: PH M H U C NG TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng Ai đã đ t tên cho dòng sông? (Ph n 2) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C: Môn Ng v n (Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn
Trang 2Nguy t Bi u, L ng Quán r i đ t ng t v m t hình cung th t tròn v phía đông b c, ôm l y chân đ i Thiên
M , xuôi d n v Hu "
- Có lúc c nh s c sông H ng nh b c tranh có đ ng nét, có hình kh i v i : “s c n c tr nên xanh th m,
và t đó nó trôi đi gi a hai dãy đ i s ng s ng nh thành quách, v i nh ng đi m cao đ t ng t nh V ng
C nh, Tam Thai, L u B o mà t đó, ng i ta luôn nhìn th y dòng sông m m nh t m l a v i nh ng chi c thuy n xuôi ng c ch bé b ng con thoi” Ng i đ c còn b t g p v đ p đa màu mà bi n o, phân quang màu s c c a n n tr i Tây Nam thành ph : “s m xanh , tr a vàng, chi u tím”
- Sông H ng l i có v đ p tr m m c ch y d i chân nh ng r ng thông u t ch v i nh ng l ng m âm u mà kiêu hãnh c a các vua chúa tri u Nguy n ó là v đ p mang màu s c tri t lí, c thi khi đi trong âm h ng ngân nga c a ti ng chuông chùa Thiên M Có v đ p “vui t i” khi đi qua nh ng bãi b xanh bi c vùng ngo i ô Kim Long Có v đ p “m màng trong s ng khói” khi nó r i xa thành ph đ đi qua nh ng b tre,
l y trúc và nh ng hàng cau thôn V D
c Sông H ng trong lòng thành ph Hu :
- T Kim Long, sông H ng đã nhìn th y hình nh “Chi c c u tr ng in ng n trên n n tr i, nh nh n nh
nh ng vành tr ng non” ó chính là chi c c u Tràng Ti n n i đôi b sông th m ng Không ch v y, v đ p
c a dòng H ng còn đ c miêu t “Giáp m t thành ph c n Dã Viên, sông H ng u n m t cánh cung r t
nh sang đ n c n H n”
- Nhà v n nh th i linh h n vào c nh v t: “đ ng cong y làm cho dòng sông nh m m h n đi, nh m t
ti ng “vâng” không nói ra c a tình yêu” “Tôi nh sông H ng, quỦ đi u ch y l ng l c a nó khi ngang qua thành ph ” Cái phút ban đ u đ đ n v i “ng i tình” c a sông H ng nh th đ y! Nàng đã t làm m i mình đ hi n t ng nh ng gì đ p nh t cho ng i yêu
- T sông H ng xinh đ p nhà v n liên t ng t i nhi u con sông trên th gi i nh sông Xen, sông Nê-va, sông a – nuỦp… và nh n ra đi m t ng đ ng gi a chúng là cùng ch y gi a lòng thành ph Nh ng sông
H ng khác v i các dòng sông khác là b i vì nó v n gi đ c nh ng nét c kính và n u sông Nê-va ch y nhanh quá thì sông H ng l i r t ch m bu n nh đi u Slow “đ y là đi u slow tình c m dành riêng cho
Hu ”
d Sông H ng t bi t Hu :
- Tình c m c a dòng sông dành cho thành ph Hu c ng r t sâu n ng D ng nh sông H ng không mu n
xa thành ph : “R i nh s c nh l i m t đi u gì đó ch a k p nói Nó đ t ng t đ i dòng r ngo t sang h ng ông Tây đ g p l i thành ph l n cu i góc Bao Vinh x a c ”
- Nhà v n ví von sông H ng gi ng nh nàng Ki u chí tình tr l i tìm Kim Tr ng Vì th nên nhìn “khúc quanh này” th y nó “th t b t ng ” Nhà v n c m nh n “khúc quanh” y gi ng nh “là n i v ng v n, c
m t chút l ng l kín đáo c a tình yêu” ó là s chí tình c a Sông H ng tr l i “đ nói m t l i th tr c khi v bi n c ” Tác gi liên h “L i th y vang v ng kh p khu v c sông H ng thành gi ng hò dân gian,
y là t m lòng ng i dân Châu Hóa x a mãi mãi chung tình v i quê h ng x s ”
IV TÀI LI U THAM KH O:
D Ai đƣ đ t tên cho dòng sông? (T.S Phan Huy D ng- H SP Vinh)
I V th lo i - lo i hình
Ai đã đ t tên cho dòng sông ? là tác ph m n m trong lo i hình kí và thu c th lo i bút kí v n h c
Bút kí v n h c có dung l ng g n nh truy n ng n, ghi chép v nh ng s ki n, con ng i có th c, đ ng
Trang 3th i trình bày tr c ti p c m nh n, suy ngh c a tác gi v nh ng s ki n, con ng i y c m t bút kí, cái
mà ng i ta ch đ i tr c h t là tính có v n đ c a nó, g n li n v i vi c tác gi th hi n đ c nh ng khám phá sâu s c v đ i t ng, đ xu t đ c nh ng t t ng, quan ni m có Ủ ngh a đ i v i đ i s ng hi n t i Ranh gi i gi a bút kí v n h c và tu bút v n h c nhi u khi khá nh p nh ng, đ c bi t trong tr ng
h p tác gi quan tâm nhi u t i vi c bi u l cái tôi ngh s phóng khoáng, t do, giàu ti m l c v n hoá c a mình và ch n m t hình th c di n t có duyên, đ y màu s c bi u c m, ch a đ ng nhi u liên t ng, t ng
t ng đ c đáo Do có nh ng đ c đi m v a nói, Ai đã đ t tên cho dòng sông ? c ng có th đ c xem là m t
thiên tu bút đ c s c (xem thêm ph n nói v th tu bút bài Ng i lái đò Sông à)
II ti p c n v n b n
Vi t v b t c dòng sông nào trên trái đ t, ng i ta c ng c n có, c n th hi n đ c m t tình yêu tha thi t, l ng sâu và m t s am t ng không h sách v v nh ng v n đ đ a lí, l ch s và v n hoá g n li n v i chúng B i các dòng sông luôn là cái nôi c a nh ng vùng, nh ng n n v n hoá đa d ng, l m s c màu và là
đ i t ng mà các c dân s ng trong vòng tay c a chúng ph i vô h n bi t n Vi t v con sông H ng c ng
c n và l i càng c n nh v y ây là m t thách th c nh ng là thách th c đã đ c chuy n hoá thành ni m
gi c giã đ y t nhiên, đ y xao xuy n trong tâm h n nh ng ai yêu sông H ng, yêu Hu May thay, chúng ta
đã có đ c nh ng nhà th , nhà v n tài n ng v t qua đ c các thách th c nói trên đ t ng cho sông H ng
nh ng tác ph m b t h [1] Trong nh ng nhà th , nhà v n đó có Hoàng Ph Ng c T ng, ng i đã vi t nên
m t thiên tuy t bút có nhan đ làAi đã đ t tên cho dòng sông ?
Vang lên t nhan đ , tr c h t, câu h i Ai đã đ t tên cho dòng sông ? có dáng d p c a m t thoáng
ng n ng r t thi s (và theo chính tác gi cho bi t thì đó là câu h i c a m t thi s đích th c) T thoáng ng n
ng này, bao nhiêu n t ng v cái đ p c a sông H ng s ùa v trong tâm trí, kh i lên m ch vi t d t dào
c m xúc v "nhan s c" thiên phú c a dòng n c êm đ m ch y qua Hu c đô Vang lên nh ng l n khác trong tác ph m [2], câu h i bi n thành m t n i suy t thâm tr m, đánh đ ng bao v n li ng v n hoá tích t trong ng i vi t và c ng đòi nó ph i đ c hi n di n trên trang gi y V y đó, ta đang nói đ n nh ng m ch
c m h ng l n đã d n d t nhà v n Hoàng Ph Ng c T ng đ n và đi v i sông H ng, đ r i ti p n a, làm
m t cu c vi n du vào lòng muôn đ c gi , đóng vai ng i truy n c m h ng cho h b c l tình yêu x s h t
s c thi t tha c a mình
Thông th ng, ng i ta hay s d ng phép nhân hoá khi miêu t thiên nhiên K c ng là đi u d hi u,
b i trong v n h c, các đ i t ng không bao gi xu t hi n nh nh ng "khách th t nó" mà nh nh ng "v t"
th hi n n l c c a con ng i nh m ch quan hoá toàn b th gi i khách quan Hoàng Ph Ng c T ng
c ng đã nhân hoá sông H ng Nh ng nhân hoá đây không ch là nhân hoá trong t ng đo n miêu t r i
r c v i m c đích làm cho câu v n, hình nh tr nên sinh đ ng Ông đã th c s xây d ng sông H ng thành
m t nhân v t, m t con ng i, đ đ c chuy n trò, đ i tho i cùng nó i u này hoàn toàn h p l , b i ch ng
ph i ta v n quen ngh r ng các dòng sông v a là k đ ng sáng t o, v a là ch ng nhân l ch s , v n hoá c a
m t vùng đ t hay sao ? D i ngòi bút tài hoa và cái nhìn đ y mê đ m, trân tr ng c a tác gi , sông H ng
c ng có m t cu c đ i phong phú tr i qua nhi u giai đo n, khi gian truân, khi êm đ m Gi a lòng Tr ng
S n, nó chính là "m t cô gái Di-gan phóng khoáng và man d i", có "b n l nh gan d , m t tâm h n t do và trong sáng" Còn khi đã ra kh i r ng, "sông H ng nhanh chóng mang m t s c đ p d u dàng và trí tu , tr thành ng i m phù sa c a m t vùng v n hoá x s " Sông H ng có "ph n tâm h n sâu th m", có v m t lúc tr m m c, lúc vui t i, có thái đ đ y ân tình v i Hu khi dành cho c đô "đi uslow tình c m" vô cùng
Trang 4giàu Ủ ngh a Tác gi đã th c s tr thành m t tri k c a sông H ng, hi u ng n ngành khí ch t c a nó, và
h n th , còn chu đáo đ xu t v i chúng ta m t cách nhìn toàn di n v ng i b n c a mình : "N u ch m i
mê nhìn ng m khuôn m t kinh thành c a nó, tôi ngh r ng ng i ta s không hi u m t cách đ y đ b n ch t
c a sông H ng " Ông dõi theo t ng khúc quanh, nét l n, b c ngo t r t c th c a sông H ng đ nói
v i đ c gi v nh ng "ý t " mà sông H ng mu n bi u l tr c con ng i và mi n đ t Châu Hoá x a :
"Nh ng ngay t đ u v a ra kh i vùng núi, sông H ng đã chuy n dòng m t cách liên t c, vòng gi a khúc quanh đ t ng t, u n mình theo nh ng đ ng cong th t m m, nh m t cu c tìm ki m có ý th c đ đi t i n i
g p thành ph t ng lai c a nó T ngã ba Tu n, sông H ng theo h ng nam b c qua đi n Hòn Chén ; v p
Ng c Tr n, nó chuy n h ng sang tây b c, vòng qua th m đ t bãi Nguy t Bi u, L ng Quán r i đ t ng t v
m t hình cung th t tròn v phía đông b c, ôm l y chân đ i Thiên M , xuôi d n v Hu " Theo tác gi , sông
H ng đã th t "tâm lí" khi "trôi đi ch m, th c ch m" qua kinh thành Hu , nh đ yên i ng i ta đ ng quá
s u mu n v s bi n đ i vô th ng c a cu c đ i, v s vèo qua chóng m t c a th i gian Dòng n c sông
H ng đã l ng l m t cách c tình đ muôn nghìn ánh hoa đ ng trong đêm h i r m tháng B y t đi n Hòn Chén trôi v qua Hu "b ng ng p ng ng nh mu n đi mu n " B ng "cách trôi" r t riêng đó c a mình, sông H ng nh mu n nh c ng i ta r ng cu c đ i này có r t nhi u cái đáng v ng v n R i n a, n u không nh s phát hi n đ y tính ch t đ ng đi u c a tác gi đ i v i sông H ng, m y ai bi t r ng vi c sông
H ng đ t ng t đ i dòng ngay khi v a đ nh chia tay Hu là thu n theo m t lí do r t tình c m, r t "ng i' :
ch ng qua, nó mu n g p l i Hu "đ nói m t l i th tr c khi v bi n c " đây, có đ n ba thái đ chí tình cùng "h p l u" v i nhau : cái chí tình c a sông H ng đ i v i Hu , cái chí tình c a con ng i Hu trong tình yêu (nh là m t ph m ch t đ c th m nhi m t sông H ng) và cái chí tình c a chính tác gi dành cho sông H ng, dành cho c m nh đ t x a g i là Châu Hoá! Suy cho cùng, n u không có cái chí tình c a tác
gi thì cái chí tình c a sông H ng không th tr thành m t "khách th tinh th n" hi n di n trong đ i s ng chúng ta và gây n t ng sâu đ m đ n v y!
N u bi t c t lên ti ng ng i, h n sông H ng s nói r ng nó đã th c s yên tâm khi ch n trang vi t
c a Hoàng Ph Ng c T ng đ hoá thân Có l chính nhà v n c ng nh n th y, c ng hi u ni m tin c y đó, nên t ng câu v n c a ông bay b ng, di m o l th ng Nhi u lúc, đ c gi có c m t ng ngôn t trong bài bút kí không ph i là c a tác gi dùng đ m êu t sông H ng mà chính là ngôn t c a sông H ng đang hát lên bài ca c a mình Ngôn t y trôi ch y h t s c t nhiên, n u có "luy n láy" thì c ng "luy n láy" m t cách
t nhiên, b i ch t hào hoa, đa tình v n đã là cái gì thu c v c n c t c a ng i vi t r i Hãy th đ c l i m t vài đo n : "Tr c khi v đ n vùng châu th êm đ m, nó đã là m t b n tr ng ca c a r ng già, r m r gi a bóng cây đ i ngàn, mãnh li t qua nh ng gh nh thác, cu n xoáy nh c n l c vào nh ng đáy v c bí n, và
c ng có lúc nó tr nên d u dàng và say đ m gi a nh ng d m dài chói l i màu đ c a hoa đ quyên r ng",
" ó là v đ p tr m m c nh t c a sông H ng, nh tri t lí, nh c thi, kéo dài mãi đ n lúc m t n c ph ng
l ng c a nó g p ti ng chuông chùa Thiên M ngân nga t n b bên kia, gi a nh ng xóm làng trung du bát ngát ti ng gà", "T đây, nh đã tìm đúng đ ng v , sông H ng vui t i h n lên gi a nh ng bi n bãi xanh
bi c c a vùng ngo i ô Kim Long, kéo m t nét th ng th c yên tâm theo h ng tây nam - đông b c, phía đó,
n i cu i đ ng, nó đã th y chi c c u tr ng c a thành ph in ng n trên n n tr i, nh nh n nh nh ng vành
tr ng non", Theo m t cái nhìn mang tính phân tích, có th th y trong các đo n v n trên, tác gi đã v n
d ng khá nhi u th thu t ngôn t , t vi c ph i h p hài hoà thanh đi u c a các ti ng t i vi c l a ch n nh ng
đ nh ng đ t nh t cho các đ i t ng đ c miêu t , t vi c s d ng các n d , so sánh đích đáng t i vi c
Trang 5"kh m" m t cách khéo léo ý t c a các v n b n x a vào v n m ch m i Tuy v y, đ c chúng lên, ta không có
c m giác c m, v ng, b i tác gi đã hoàn toàn làm ch nh ng th thu t ngôn t kia, b t chúng vâng ph c tuy t đ i s đi u hành c a mình Nói r ng ra, thiên bút kí đ a đ n r t nhi u thông tin mà đ c lên v n th y thanh thoát là nh th
Nh t quán v i cách nhìn s thi v n có, Hoàng Ph Ng c T ng không quên tô đ m ni m "quang vinh" mà sông H ng đã có đ c trong l ch s dài lâu c a dân t c Có l đ kh i mang ti ng là "thiên v ", ông đã d n ra các "l i ch ng" v a t s sách v a t nh ng con ng i đã th c s can d vào cu c kháng chi n v a qua c a dân t c Nh ng đ ng th i, nhà v n c ng th m thía r ng m i th trên đ i đ u có th b quên đi, ch v n hoá là còn l i mãi Có chi n công nào l n h n chi n công c a v n hoá ? Và m i chi n công khác, n u còn mu n đ c nh c t i thì đ u ph i mang Ủ ngh a v n hoá Ông vi t : "Sông H ng là v y, dòng sông c a th i gian ngân vang, c a s thi vi t gi a màu c lá xanh bi c Khi nghe l i g i, nó bi t cách t
hi n đ i mình làm m t chi n công, đ r i nó tr v v i cu c s ng bình th ng, làm m t ng i con gái d u dàng c a đ t n c" Không, nhà v n không đ n thu n "tính đ m" hay k l i nh ng ph m ch t đa d ng c a sông H ng L ng trong l i đánh giá khái quát mang tính ch t ghi công đó, ông mu n đ c bi t nh n m nh
đ n v đ p v n hoá sâu xa, tr m t nh c a sông H ng Không ph i ng u nhiên r t nhi u đo n trong bài bút
kí này, ông đã th ng xuyên ngh t i Truy n Ki u, nhân v t Ki u khi nói v sông H ng i v i ng i
Vi t Nam, Truy n Ki u là t p đ i thành c a n n v n h c, v n hoá dân t c c so sánh, đ c liên h
v i Truy n Ki u chính là m t ni m vinh d Nh ng m t đi u thú v đáng nói là là trong Truy n Ki u luôn có vang bóng c a sông H ng, c a v n hoá sông H ng Tác gi đã ch ng minh đi u này m t cách tinh t và thuy t ph c, b ng m n c m ngh s , b ng nh ng hi u bi t sâu s c v cu c đ i Nguy n Du Ông đã có m t
so sánh r t l , r t đ c đáo nh ng c ng vô cùng chính xác : "Hình nh trong kho nh kh c chùng l i c a sông
n c y, sông H ng đã tr thành m t ng i tài n đánh đàn lúc đêm khuya" S th c, câu v n không đ n thu n ch có so sánh Nó ch a đ ng (hay là th hi n) m t cái nhìn đ ng nh t hoá, nâng sông H ng lên thành đích th c m t linh h n Tác gi c ng k l i cho ta m t phát hi n b t ng ch có đ c nh ng con
ng i s ng vì ngh thu t, s ng trong ngh thu t : "Tôi đã ch ng ki n m t ng i ngh nhân già, ch i đàn h t
n a th k , m t bu i t i ng i nghe con gái đ c Ki u : "Trong nh ti ng h c bay qua - c nh ti ng su i
m i sa n a v i" n câu y, ng i ngh nhân ch t nh m d y v đùi, ch vào trang sách Nguy n Du mà
th t lên : ' ó chính là T đ i c nh !" B ng l ch lãm v n ch ng, ngh thu t c a mình, sau khi đi m t vòng
đ nêu lên chân lí "dòng sông y không bao gi t l p l i mình trong c m h ng c a các ngh s ", r ng sông
H ng đã hi n hình v i đ cung b c trong th c a T n à và Cao Bá Quát, Bà Huy n Thanh Quan và T
H u, tác gi l i kh ng đ nh trong ni m ng c nhiên c a s khám phá : "sông H ng qu th c
là Ki u, r t Ki u"
Vi t v m t dòng sông v n hoá, qu r t c n m t t th v n hoá Hoàng Ph Ng c T ng đã th hi n
đ c đi u này trong bút kí Ai đã đ t tên cho dòng sông ? R t nhi u tr i nghi m c a m t đ i vi t luôn g n bó
v i con ng i, dân t c và đ t n c đã đ c đ a vào đây Yêu sông H ng nh ng tình yêu y không ng n
c n ta yêu nh ng dòng sông khác có trên trái đ t Và ng c l i, ni m thích thú đ c quan sát dáng nét đ c đáo c a nh ng dòng sông thu c các vùng mi n t ng qua l i làm t i m i trong ta n i rung đ ng b i h i r t
đ c bi t tr c dòng sông quê h ng đã nuôi l n cu c đ i mình Ai đã đ t tên cho dòng sông? - Câu h i y
không ch ph n ánh m t kho nh kh c xao xuy n c a tâm t Cao h n, nó hé l cho ta th y m t tâm th s ng luôn có trách nhi m v i cu c đ i, luôn bi t ng c nhiên v cái bí n, phong phú vô t n c a t o v t
Trang 6T.S Phan Huy D ng
Chú thích:
[1] C ng c n bi t thêm r ng sông H ng còn là đ i t ng th hi n đ y rung đ ng c a nhi u ho s và nh c
s xu t s c
[2] Câu h i Ai đã đ t tên cho dòng sông ? đ c nh c t i t t th y ba l n trong tác ph m (không k nhan đ )
Hai l n nh c sau n m trong các đo n b l c b khi tác ph m đ c đ a vào sách giáo khoa ây ch nêu t
li u nh m m c đích tham kh o
E Ai đƣ đ t tên cho dòng sông? -Hoàng Ph Ng c T ng- (Nguy n Thanh Huy n - GV V n THPT
Chuyên Nguy n Trãi H i D ng))
I Hình t ng cái tôi tác gi
1 M t cái tôi d t dào c m xúc:
1.1 T th và tâm th :
+ T th : M t ng i trí th c yêu n c v a b c ra t trong khói l a chi n tranh,v a b ng b ng khí
th ch ng gi c ngo i xâm, v a hào h ng ng i ca ch ngh a anh hùng,m t t th t do, t tin và t hào đ mà nhìn vào m i quan h và dòng ch y c a l ch s dân t c đ kh ng đ nh s c s ng, s c m nh c a nó
+ Tâm th : M t ng i ngh s giàu rung đ ng và r t lãng m n khi ch n cho mình m t đi m nhìn
th t đ c bi t v con sông.Ch t lãng m n, ngh s th hi n s l a ch n th i gian mùa thu và không gian khu v n c s m u t, m t khu v n mùa nào c ng có hoa n và trái chín mà v n th hi n m t “th n thái
yên t nh và khoáng đ t gi ng nh m t s t do n i tâm”- m t không gian v a c kính, v a th m t i,
v a phóng khoáng Trong không gian y, tâm th c a nhà v n tr nên th thái, có s t do n i tâm đ c m
nh n m t cách tinh t và có chi u sâu v đ i t ng S th thái bi u hi n trong nh ng ho t đ ng c th :
v a n trái h ng ng t và thanh đ c m nh n h ng v th c, v a đ c Ki u đ đ m mình trong th gi i
t ng t ng c a th ca i gi a cõi th c và cõi th , s ng trong s giao thoa c a nh ng rung đ ng v i khung c nh thiên nhiên và nh ng rung đ ng tr c m t m i tình say đ m trong nh ng trang Ki u đ t đó nhà v n có m t phát hi n đ c đáo v m i liên h gi a nh ng câu Ki u v i âm h ng sâu th m c a Hu :
“dòng sông đáy n c in tr i và nh ng n i c th m, n ng vàng khói bi c, n i u hoài c a d ng li u và s c
đ p n ng nàn c a hoa trà mi, nh ng mùa thu quan san, nh ng v ng tr ng th m thi t…” và quan tr ng
nh t là nh n ra r ng sông H ng và thành ph c a nó nh m t vang bóng trong th i gian hình t ng c p tình nhân lý t ng c a Truy n Ki u “t m ki m và đu i b t, hào hoa và đam mê, thi ca và âm nh c” Có
th th y đó là m t t th và tâm th r t thích h p v i vi c b c l nh ng rung đ ng c a tình yêu- m t th tình yêu r t sâu và r t đ m say c a nhà v n v i con sông x Hu
1.2 C m h ng và c m xúc:
+ C m h ng: ni m say s a tìm ki m và kh ng đ nh v đ p riêng, s c cu n hút, quy n r riêng c a con sông x Hu các ph ng di n không gian và th i gian, l ch s và v n hoá C bài tu bút d ng nh là
cu c hành trình tìm ki m cho câu h i đ y kh c kho i “Ai đã đ t tên cho dòng sông” Và cu c tìm ki m, lý
gi i cái tên c a dòng sông đã tr thành cu c tìm ki m đ y hào h ng và say mê không ch v đ p c a di n
m o hình hài mà còn là đ l ng sâu c a tâm h n và rung đ ng Con sông x Hu hi n lên trong cu c tim
ki m c a Hoàng Ph Ng c T ng đã không ch là con sông đ a lý mà là m t sinh th , m t con ng i “sông
Trang 7H ng qu th c là Ki u, r t Ki u” v a xinh đ p, v a tài hoa, v a th ng tr m chìm n i cùng l ch s l i v a
đ m th m l ng sâu v i n n v n hoá riêng c a nó
+ C m xúc: vô cùng phong phú Có khi nó đ c b c l tr c ti p v i các tr ng thái n i tâm: v a thích thú, v a l đãng , miên man trong v đ p c a dòng sông đang đ i s c không ng ng, nh da di t đi u ch y
l ng l c a con sông khi ngang qua thành ph , cái đi u ch y nh m t đi u slow tình c m dành riêng cho
Hu trong tr m nghìn ánh hoa đ ng; th t v ng khi nghe nh c Hu gi a ban ngày ho c trên sân kh u b i hi u sâu s c r ng n n âm nh c Hu đ c sinh thành trên m t n c sông H ng, là linh h n c a con sông nên ch
là chính nó vang lên trong đêm gi a ti ng r i bán âm c a n c t nh ng mái chèo khuya Có khi c m xúc yêu th ng da di t v i x Hu l i đ cb c l gián ti p trong cu c hành trình l ng l v i r t nhi u nh ng tìm
ki m và phát hi n: Cái “tôi” tác gi khi thì ch ng ki n m t ngh nhân già sau n a th k ch i nh c đã ch t
nh n ra khúc nh c Hu trong nh ng trang Ki u “Trong nh ti ng h c bay qua c nh ti ng su i m i sa
n a v i”, khi b t ng và ng ngàng nh n ra đi m t ng đ ng gi a con sông và con ng i “n i v ng v n
và chút l ng l kín đáo c a tình yêu”; có khi l i c ng vì yêu Hu mà đ c v n ki n c a Liên Hi p qu c v
Hu b ng s rung đ ng th m m c a tâm h n đ “th y hi n bóng khuôn m t quy n r và t i tr c a dòng
sông thành ph gi a lòng th gi i hi n đ i ”; đ ng th i c ng hoài ni m đ n kh c kho i khi phát hi n ra m t
s c màu x a c c a chi c áo c i Hu ngày x a, r t x a “màu áo l c đi u v i lo i v i… bên trong, t o
thành m t màu tím n hi n” đ t cái s c màu v n hoá y mà liên t ng m t cách r t ng u h ng mà có lí t i
“màu c a s ng khói trên sông H ng gi ng nh t m voan huy n o c a t nhiên, sau đó n gi u khuôn
m t th c c a dòng sông”
Rõ ràng Hoàng Ph Ng c T ng đã đem tình yêu đ m th m l ng sâu và nh ng c m xúc sôi n i say
s a ph vào trang vi t đ r i m i dòng v n nh m t n t nh c trong b n đàn lòng đ tôn vinh v đ p c a sông H ng
2 M t cái tôi nghiêm túc c n tr ng trong tìm ki m và phát hi n
2.1 Ki n th c và ý th c
+ Ki n th c: phong phú và có chi u sâu Có th nói trong bài bút ký pha tu bút này, Hoàng Ph Ng c
T ng đã huy đ ng v n ki n th c t ng h p nhi u m t v con sông H ng t đ a lý, l ch s , v n hoá, v n
ch ng và đ i s ng, t nhiên và kh o c , cái hi n sinh và nh ng gì thu c v xa x a… c bài vi t có th
th y công phu nghiên c u, tìm hi u c a nhà v n th t đáng n : v a quan sát đ th y đ c t ng nét di n m o
c a con sông trong t ng kho ng không gian c th , v a nghiên c u đ th y m i liên h gi a đ c đi m đ a lý
v i đ c đi m dòng ch y c a con sông, v a tìm hi u con sông trong t ng th i k l ch s , v a thâm nh p th c
t đ nh n bi t m t cách c th nh ng n p sinh ho t, nh ng cách th c lao đ ng, nh ng h ng v riêng c a
c cây, hoa trái, đ t đai, v a đ c t li u, sách v đ hình dung ra quá kh m t th i vang bóng trong nh ng
d u tích còn l i c a thành quách, đình đ n Trong kh i l ng ki n th c đ c huy đ ng, đáng k nh t là ki n
th c đ a lý, l ch s và v n hoá Các m t ki n th c này không tách r i nhau, không đ c l p t n t i mà hoà quy n, h tr nhau t o thành m t đi m t a v ng ch c cho ngòi bút nhà v n khi miêu t con sông c a x
Hu
+ Ý th c: C bài tu bút là cu c hành trình hào h ng và c n tr ng, say s a và r t nghiêm túc đ tìm
ki m câu tr l i cho câu h i “Ai đã đ t tên cho dòng sông?” ây là câu h i ng nh bâng qu c a m t nhà
th nào đó khi đ n v i Hu song c ng là m t câu h i đ y ng ý c a chính Hoàng Ph Ng c T ng H i nh
m t cách đ xác l p m i quan h gi a dòng sông v i con ng i, gi a cái tên c a dòng sông v i cách nhìn,
Trang 8cách ngh và nh ng c m nh n c a con ng i v nó ý th c v đi u này nên trong khi tìm hi u v sông nhà
v n c ng r t công phu tìm hi u v cu c s ng và con ng i bên dòng sông y Ngh a là con sông đã đ c đ t trong m i quan h g n bó m t thi t v i con ng i Trong m i liên h y, sông đã đ c soi ng m t nhi u góc đ , th i gian và không gian, v n hoá và l ch s , sinh ho t và phong t c, đ i s ng sinh ho t và th gi i tinh th n…Và trong quá trình tìm hi u “Ai đã đ t tên cho dòng sông?”, Hoàng Ph Ng c T ng đã b c l
mình không ch là m t cái tôi giàu hi u bi t, ham tìm hi u mà còn là m t cái tôi r t m c tinh t ng và vô cùng sâu s c trong nh ng khám phá, tìm hi u nh ng chi u sâu v n hoá tinh th n, tâm h n c a sông H ng
c ng là c a con ng i x Hu
2.1 Con đ ng và đích đ n;
+ Con đ ng: c bài tu bút d th y Hoàng Ph Ng c T ng r t tinh t khi l ng nghe và chiêm nghi m nh ng c m xúc, c m giác phong phú và nh ng ý ngh sâu xa Vì th cái d nh n th y t nh ng trang v n là ch t tr tình đ m đà đ m th m Song n u ch đào sâu vào nh ng c m xúc, c m giác c a mình
ho c l c tìm trong sách v thì th gi i c a m t cái tôi d u phong phú r ng m đ n mâý c ng ch là gi i
h n Thành công c a Hoàng Ph Ng c T ng trong tu bút này không ch do nhà v n bi t l ng nghe và xúc
đ ng, bi t nghiên c u, tìm hi u và suy ng m mà còn b i ng i ngh s y có th c t t nh ng chuy n đi
c bài tu bút c ng r t d đ th y r ng Hoàng Ph Ng c T ng r t hay đi: “Xuân h thu đông tôi v n
th ng lên th m v n An Hiên c a bà Tùng Kim Long” đ t đó “t mái rêu phong c a chi c c ng vòm
quay ra m t sông” mà c m nh n cái âm h ng sâu th m c a Hu trêm m i trang Ki u Song nhà v n l i
c ng ý th c sâu s c r ng “N u ch m i mê ng m nhìn khuôn m t kinh thành c a nó, ng i ta s không hi u
m t cách đ y đ b n ch t c a sông H ng v i cu c hành trình gian truân mà nó đã v t qua, không hi u
th u ph n tâm h n sâu th m c a nó” Vì th nhà v n đã th c hi n m t cu c hành trình theo su t chi u dài
c a con sông t n i kh i ngu n gi a lòng Tr ng S n v i r ng già, gh nh thác, v c xoáy đ r i chuy n dòng liên t c mà hoà mình v i cánh đ ng Châu Hoá đ y hoa d i và b t đ u hành trình tìm ki m thành ph
t ng lai c a nó Và b i c ng đã t ng bi t đ n sông Xen c a Pari, sông anuyp c a Buđapet, sông Nêva
c a Nga mà Hoàng Ph Ng c T ng có th nh n ra nét riêng c a Sông H ng trong nh p đi u, trong s c thái v n hoá và trong quan h c a nó v i thành ph c a mình Trong nh ng chuy n đi d c sông H ng, chuy n đi v làng Thành Trung có m t vai trò quan tr ng đ c bi t b i nó cho nhà v n không ch nh ng thông tin, d u v t v m t khu thành c , m t vùng đ t chi n l c thu xa x a mà còn là m t c h i đ nh n
rõ b n l nh Vi t sâu s c, m t s c s ng Vi t th t mãnh li t, m t tâm h n Vi t th t giàu có phong phú, m t khí
đ t th t hùng h u và h ng đ t th t n ng nàn…
+ ích đ n: đi su t d c sông H ng đ tr i nghi m bao nhiêu c m xúc, c m giác đ hi u th u bao nhiêu giá tr , nh n ra bao nhiêu v đ p c a đ a lí và v n hoá, đ i s ng và l ch s , cu i cùng Hoàng Ph Ng c
T ng đã tìm đ c câu tr l i cho câu h i đ y kh c kho i v n luôn vang v ng trong su t bài tu bút: “Con
ng i đã đ t tên cho dòng sông nh nhà th ch n bút hi u cho mình, g i g m vào đ y t t c c v ng
mu n đem cái p và ti ng Th m đ xây đ p v n hoá và l ch s ”
Hoàng Ph Ng c T ng đã vi t v sông H ng không ch b ng c m nh n và hi u bi t v dòng sông mà còn b ng c m nh n và hi u bi t v con ng i Hu đ t đó mà th y m t cách sâu s c và th m thía r ng, không ch đ c đi m đ a lý mà quá trình l ch s cùng v i di n m o v n hoá do con ng i t o nên đã hình thành cho sông H ng m t di n m o, dáng v và c m t tâm h n
Trang 93 M t cái tôi tài hoa và vô cùng lãng m n
+ Giàu t ng t ng (quá trình tâm lý xây d ng nh ng hình nh m i trên c s kinh nghi m c a cá nhân và th c ti n c a đ i s ng): S d bài bút ký này c a Hoàng Ph Ng c T ng đ c cho là có nhi u ch t
tu bút có l m t ph n vì nhà v n không thu n tuý ch ghi chép m t cách chính xác khách quan mà còn bi t
t o cho mình r t nhi u c h i đ t ng t ng: Vi t v con sông song l i không b t đ u t vi c quan sát th c
t , t vi c đi th c đ a mà l i b t đ u t vi c đ c Ki u đ c m nh n v n ch ng hoà quy n v i c m nh n v con sông x Hu Và phút nh n ra cu c g p g gi a âm h ng sâu th m c a Hu v i c nh s c thiên nhiên qua ngòi bút miêu t c a Nguy n Du trên m i trang Ki u c ng chính là lúc nhà v n t ng t ng v m i quan h gi a sông H ng và thành ph c a nó là m i quan h c a m t c p tình nhân lý t ng v i tìm ki m
và đu i b t, hào hoa và đam mê, thi ca và âm nh c C ng trong trí t ng t ng bay b ng c a nhà v n, sông
H ng khi là m t dòng nh c đa âm s c (b n tr ng ca r m r c a r ng già, đi u slow c a tình c m, b n đàn lúc đêm khuya v i ti ng n c r i bán âm c a nh ng mái chèo), khi là m t con ng i giàu n tính và có đ
s c m nh đ tr ng thành d n trong cu c hành trình (cô gái Digan phóng khoáng và man d i gi a r ng
Tr ng S n, ng i con gái đ p n m ng m màng gi a cánh đ ng Châu Hoá đ y hoa d i, ng i m phù sa
c a m t vùng v n hoá x s v i s c đ p d u dàng và trí tu gi a ch n kinh thành) Song có m t đi u quan
tr ng là, trong cu c hành trình dù không ít nh ng gian truân và c ng không h ng n ng i y ph m ch t n tính c a sông H ng khi n nó luôn t b l mình là m t ng i con gái r t m c đa tình: dù v i tâm h n t
do và trong sáng hay s c đ p d u dàng và trí tu thì hành trình c a sông c ng là hành trình tìm ki m ng i tình mong đ i đ khi g p đ c r i, sông H ng tr nên m m h n đi “nh m t ti ng vâng không nói ra c a
tình yêu”, r i c ng nh Ki u khi g p chàng Kim, sông H ng g p Hu đã tr thành ng i tài n đánh đàn lúc đêm khuya đ r i khi ph i l u luy n ra đi, sông H ng nh ch a n r i xa thành ph mà c ý đ i dòng,
r ngo t sang h ng đông – tây đ g p l i thành ph l n cu i trong “n i v ng v n” “chút l ng l kín đáo
c a tình yêu” nh nàng Ki u trong đêm tình t đã chí tình tr l i cùng Kim Tr ng đ nói m t l i th mà s vang v ng c a l i th y, trong t ng t ng và s hình dung c a nhà v n chính là gi ng hò dân gian “Còn non- còn n c- còn dài -còn v - còn nh …”
Trí t ng t ng m nh m và phong phú khi k t h p v i cái kho v n c m xúc, c m giác r t d i dào
mà c ng vô cùng tinh t sâu s c đã t o nên m t ch t th chan ch a trên m i trang v n và m t s c lôi cu n khó c ng l i đ i v i ng i th ng th c
+ V n ch ngh a và s c sáng t o: Thông th ng ng i ta ch nói “Thi trung h u ho ” “Thi trung h u
nh c” đây ta có th hoàn toàn t tin mà nói v ch t nh c, ch t ho , th m chí là s hoà quy n lý t ng gi a
ch t nh c, ch t ho và ch t th trong ch ngh a c a Hoàng Ph Ng c T ng Hãy nghe nhà v n di n t c m giác c a mình “Mùa thu tôi ng i đ c Ki u d i mái rêu phong c a chi c c ng vòm quay mái ra sông n trái
h ng ng t và thanh đ n đ t ng nh m i mi ng v a ng m vào n a ch ng đã tan ra thành d vang c a m t
ti ng chim” Ch có n m t trái h ng thôi mà th y đ c h ng v , thanh s c c a đ t tr i, hu ng h là khi đ i
di n v i v i m t con sông c a m t mi n đ t mà mình yêu m n, t hào và g n bó D ng nh có bao nhiêu góc nhìn, đi m nhìn v con sông thì có b y nhiêu ki u ch ngh a đ c huy đ ng đ di n t cho th t riêng,
th t s c, th t tinh góc nhìn, đi m nhìn y: C n đ t con sông trong không gian đ a lí thì nó là “m t b n
tr ng ca c a r ng già r m r gi a bóng cây đ i ngàn, mãnh li t qua nh ng gh nh thác, cu n xoáy nh
nh ng c n l c vào d i đáy v c bí n, d u dàng và say đ m gi a nh ng d m dài chói l i màu đ c a hoa
đ quyên r ng, d u dàng và trí tu khi tr thành bà m phù sa c a m t vùng v n hoá x s , m màng gi a
Trang 10cánh đ ng Châu Hoá, tr m m c nh tri t lí, nh c thi g a đám qu n s n lô xô, đ n đài l ng t m và r ng
thông u t ch , vô t gi a nh ng bi n bãi xanh bi c, yên tâm kéo m t nét th ng khi nhìn th y chi c c u c a
thành ph in ng m trên n n tr i…” C n đ t con sông trong t ng th nh ng s c màu v n hoá thì nó tr thành
m t “vang bóng trong th i gian hình t ng c a c p tình nhân lý t ng c a Truy n Ki u”, l p loè trong đêm
s ng nh ng ánh l a thuy n chài c a m t linh h n mô tê x a c ”, đi u ch y l ng l nh m t đi u slow tình
c m dành riêng cho Hu có th c m nh n đ c b ng th giác qua tr m nghìn ánh hoa đ ng b ng b nh vào
nh ng đêm h i r m tháng b y C n đ t sông H ng trong dòng ch y l ch s thì sông H ng l i là “dòng sông c a th i gian ngân vang, c a s vi t gi a màu c lá xanh bi c ”, khi “t bi n đ i mình thành m t
chi n công ”, khi l i tr v “làm m t ng i con gái d u dàng c a đ t n c” ây không ph i th ch ngh a
mà ta quen g p trong v n xuôi thông th ng.L i ch ngh a giàu hình nh và th m đ m c m xúc đó là ki u
ch ngh a th ng ch th y nhi u trong thi ca, nó khi n ng i đ c không ch ti p nh n đ c nh ng thông tin
c n thi t mà còn có thêm h ng thú và ngu n m c m d i dào
4 ánh giá:
V i kho v n c m xúc, ki n th c, t ng t ng và tr i nghi m th c t l i c ng thêm v n ch ngh a
d i dào mà r t đ p, r t th , r t công phu, trau chu t th m chí đôi khi còn h i làm dáng đi u đà, Hoàng
Ph Ng c T ng đã th c s mê ho c đ c ng i đ c đ hoàn toàn ch đ ng trong vi c d n d t ng i
đ c đi theo nhà v n đ hào h ng th ng th c v đ p c a m t dòng sông không ph i nh con sông đ a li
vô tri mà nh m t con ng i- m t ng i con gái có nhan s c, có tâm h n, có s c s ng và c ng đ y s c
m nh đ đi h t cu c hành trình, s ng tr n v n đ i s ng và kh ng đ nh m nh m b n l nh và lý t ng
c a nó
II Hình t ng sông H ng
1 Dòng sông xinh đ p và đa c m
1.1 V đ p đa d ng và đ y quy n r
+ Luôn đ c nhìn nh n và kh ng đ nh trong m i quan h v i không gian đ a lí D ng nh chính s phong phú c a đ c đi m đ a lí vùng đ t mà sông H ng đi qua đã góp ph n hình thành nên v đ p c a dòng sông Vì v y đ th y đ c v đ p phong phú c a sông H ng c n xem xét nó trong s g n bó v i không gian, v i đ a hình và c nh thiên nhiên trong t ng kho ng th i gian c th
+ Không gian núi r ng Tr ng S n
- c đi m và c u trúc đ a lí: vô cùng phong phú v i bóng cây đ i ngàn, gh nh thác, v c sâu, d m dài chói l i màu đ c a hoa đ quyên r ng…T t c t o nên m t môi tr ng đ th thách, rèn luy n và hình thành tính cách, tâm h n cho sông H ng
- c đi m c a sông H ng trong môi tr ng đ a lí y: dòng ch y khi r m r , khi mãnh li t, khi cu n xoáy, khi l i d u dàng và say đ m Ph n h n riêng c a sông đ c b c l trong hành trình và qua đ c đi m dòng ch y là ph n h n c a m t con ng i đã tr i qua c m t quá trình tr ng thành t con gái tr thành bà
m : v a mang s c s ng mãnh li t và hoang d i, v a có di n m o d u dàng trí tu , v a có tâm h n trong sáng
th m sâu l i v a d t dào m t khát v ng t do
+ Không gian châu th vùng Châu Hoá
- c đi m đ a lí: là s chuy n ti p t vùng đ i núi sang vùng đ ng b ng nên r t đa d ng v đ a hình:
có v c sâu, có đ i núi trùng đi p, có th m đ t bãi, có vùng l ng t m gi a mây tr i và r ng thông