Giáo án lớp 12

bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện của mình GV giảng: Ở nước ta, các quyền con người về chính trị, KT, dân sự, văn hoá và XH được tôn

Bài 1 PHÁP LUẬT VÀ ĐỜI SỐNG

( 3 tiết )

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1.Về kiến thức:

- Nêu được khái niệm, bản chất của PL ; mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, đạo đức

- Hiểu được vai trò của pháp luật đối với đời sống của mỗi cá nhân, nhà nước và xã hội

2.Về kiõ năng:

- Biết đánh giá hành vi xử sự của bản thân và của những người xung quanh theo các chuẩn mực của pháp luật

3.Về thái độ:

- Có ý thức tôn trọng pháp luật ; tự giác sống, học tập theo quy định của pháp luật

II NỘI DUNG :

Trọng tâm:

- Khái niệm pháp luật (bao gồm định nghĩa pháp luật , các đặc trưng của pháp luật)

- Bản chất giai cấp và bản chất xã hội của pháp luật

- Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị và đạo đức

- Vai trò của pháp luật đối với Nhà nư ớc, xã hội và mỗi công d ân

III.PHƯƠNG PHÁP :

Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, tạo tình huống, trực quan,…

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Tranh, ảnh, sơ đồ, giấy khổ to.

- Có thể sử dụng vi tính, máy chiếu

V.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :

1 Ổn định tổ chức lớp :

2 Giảng bài mới:

GV cho HS xem một đoạn phim về tình hình trật tự, an toàn giao thông ở nước ta hiện nay rất phức tạp Từ đó giúp HS thấy được sựcần thiết của pháp luật trong đời sống Giới thiệu bài học

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học Bổ sung Tiết 1: I.- Khái niệm pháp luật

1.- Pháp luật là gì?

GV hỏi:

Em hãy kể tên một số luật mà em đã được biết Những luật đó

do cơ quan nào ban hành Việc ban hành luật đó nhằm mục đích

gì? Nếu không thực hiện PL có sao không?

HS trả lời.

GV giảng:

Hiện nay, nhiều người vẫn thường nghĩ rằng pháp luật chỉ là

những điều cấm đoán…………

Pháp luật không phải chỉ là những điều cấm đoán, mà pháp luật

bao gồm các quy định về : - Những việc được làm

- Những việc phải làm - Những việc không được làm

VD: Công dân có quyền tự do kinh doanh theo quay định của pháp

luật đồng thời có nghĩa vụ nộp thuế

GV nhấn mạnh: Pháp luật là những quy tắc xử sự chung áp dụng

cho mọi đối tượng và chỉ có nhà nước mới được phép ban hành

2.- Các đặc trưng của pháp luật

a.- Tính quy phạm phổ biến

GV hỏi : Thế nào là tính quy phạm phổ biến của pháp luật? Tìm ví

dụ minh hoạ

HS trả lời.

GV giảng:

Nói đến pháp luật là nói đến những quy phạm của nó, và

những quy phạm này có tính phổ biến

Tính quy phạm : những nguyên tắc, khuôn mẫu, quy tắc xử

sự chung

Tuy nhiên, trong xã hội không phải chỉ pháp luật mới có

tính quy phạm Ngoài quy phạm pháp luật, các quan hệ xã hội còn

được điều chỉnh bởi các quy phạm xã hội khác như quy phạm đạo

đức, quy phạm tập quán, tín điều tôn giáo

Nhưng khác với quy phạm xã hội, quy phạm pháp luật là quy

tắc xử sự chung có tính phổ biến

I.- Khái niệm pháp luật:

1) Pháp luật là gì ?

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành và được bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước.

2) Các đặc trưng của pháp luật:

a.- Tính quy phạm phổ biến : Pháp luật được áp

dụng nhiều lần, ở nhiều nơi, đối với tất cả mọi người,trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội

GV hỏi: Tại sao nói, pháp luật có tính quy phạm phổ biến ?

HS trả lời.

GV giảng:

Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự, là những khuôn mẫu,

được áp dụng ở mọi nơi, đối với mọi tổ chức, cá nhân và trong mọi

mối quan hệ xã hội Ví dụ : Pháp luật giao thông đường bộ quy

định : Cấm xe ô tô, xe máy, xe đạp đi ngược chiều của đường một

chiều

b.- Tính quyền lực, bắt buộc chung

GV hỏi: Tại sao PL mang tính quyền lực, bắt buộc chung? Ví dụ

minh hoạ HS trả lời.

GV giảng:

Trong XH có phân chia thành giai cấp và các tầng lớp XH

khác nhau đều luôn tồn tại những lợi ích khác nhau, thậm chí đối

kháng nhau Nhà nước với tư cách là tổ chức đặc biệt của quyền lực

chính trị để thực hiện các chức năng quản lí nhằm duy trì trật tự xã

hội phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội

VD: LGT đường bộ quay định : chấp hành hiệu lệnh của

người điều khiển giao thông hoặc chỉ dẫn của đèn tín hiệu, biển

báo hiệu , vạch kẻ đường …

GV hỏi: Em có thể phân biệt sự khác nhau giữa PL với quy phạm

đạo đức?

HS trả lời.

GV giảng:

+ Việc tuân theo quy phạm đạo đức chủ yếu dựa vào tính

tự giác của mọi người, ai vi phạm thì bị dư luận xã hội phê phán

c.- Tính chặt chẽ về mặt hình thức:

GV giảng:

Thứ nhất, hình thức thể hiện của pháp luật là các văn bản

quy phạm pháp luật, được quy định rõ ràng, chặt chẽ trong từng

điều khoản để tránh sự hiểu sai dẫn đến sự lạm dụng pháp luật

Thứ hai, thẩm quyền ban hành văn bản của các cơ quan

b.- Tính quyền lực , bắt buộc chung: Pháp luật được

đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh quyền lực nhà nước, bắt buộc đối với tất cả mọi đối tượng trong xã hội

nhà nước được quy định trong Hiến pháp và Luật Ban hành văn bản

quy phạm pháp luật

Thứ ba, các văn bản quy phạm pháp luật nằm trong một hệ thống

thống nhất : Văn bản của cơ quan cấp dưới phải phù hợp với văn

bản của cơ quan cấp trên

VD: (Điều 64) Phù hợp với Hiến pháp , Luật hôn nhân gia đình

năm 2000 khẳng địnhh quay tắc chung “Cha mẹ không được phân

biệt đối xử giữa các con” (Điều 34)

( GV có thể giới thiệu nhanh sơ đồ “Hệ thống pháp luật Việt

Nam” khi giảng phần này)

GV có thể lấy ví dụ minh hoạ khi phân tích các đặc trưng của

pháp luật: Luật Hôn nhân và Gia đình

Thứ nhất, về mặt nội dung: Trong lĩnh vực HNGĐ, nam nữ

tự nguyện kết hôn trên cơ sở tình yêu hoặc sự phù hợp, kết hôn

giữa những người không có vợ, không có chồng để đảm bảo gia

đình một vợ, một chồng, vợ chồng bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau đã

trở thành các quy tắc xử sự chung, có tính phổ biến trong toàn xã

hội Việt Nam Thứ hai, về tính hiệu lực bắt buộc thi hành của

pháp luật, các quy tắc ứng xử trong quan hệ hôn nhân và gia đình

tưởng như rất riêng tư, nhưng khi đã trở thành điều luật thì đều có

hiệu lực bắt buột đối với mọi công dân

Thứ ba, về mặt hình thức thể hiện, các quy tắc xử sự trong

lĩnh vực hôn nhân và gia đình nói chung, các quy tắc cụ thể như kết

hôn tự nguyện, ( Hiến pháp năm 1992; Luật Hôn nhân và Gia đình;

Bộ luật Dân sự; Bộ luật Hình sự)

c.- Tính chặt chẽ về hình thức:

Các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhànước có thẩm quyền ban hành

Nội dung của văn bản do cơ quan cấp dưới ban hành (có hiệu lực pháp lí thấp hơn) không được trái với nội dung của văn bản do cơ quan cấp trên ban hành (có hiệu lực pháp lí cao hơn) Nội dung của tất cả các văn bản đều phải phù hợp không được trái Hiến pháp

4.- Củng cố : GV treo sơ đồ 2 lên để nhắc lại kiến thức đã học.

5.- Dặn dò : Làm bài tập 1 – 2 trong SGK trang 10 –11

GV : Phân công 2 nhóm chuẩn bị tìm hiểu về bản chất của PL (tổ 1 – 2)

3 nhóm tìm hiểu về mối quan hệ (tổ 3 – 4 – 5 )

Tiết 2:

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học Bổ sung II.- Bản chất của pháp luật

1.- Về bản chất giai cấp của pháp luật

GV có thể sử dụng các câu hỏi phát vấn để yêu cầu HS tự phát hiện

vấn đề dựa trên việc tham khảo SGK:

Em đã học về nhà nước và bản chất của nhà nước (GDCD11) Hãy cho biết,

Nhà nước ta mang bản chất của giai cấp nào?

Theo em, pháp luật do ai ban hành?

PL do Nhà nước ta ban hành thể hiện ý chí, nguyện vọng, lợi ích của giai

cấp ?

Nhà nước ta ban hành pháp luật nhằm mục đích gì?

HS trả lời: GV nhận xét và kết luận: Pháp luật mang bản

chất giai cấp sâu sắc vì PL do NN, đại diện cho giai cấp cầm quyền ban hành

và bảo đảm thực hiện

Phần GV giảng mở rộng:

Nhà nước chỉ sinh ra và tồn tại trong xã hội có giai cấp và bao giờ

cũng thể hiện bản chất giai cấp

Cũng như nhà nước, PL chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã

hội có giai cấp, bao giờ cũng thể hiện tính giai cấp Không có pháp luật phi

giai cấp

Bản chất giai cấp của pháp luật thể hiện ở chỗ, pháp luật phản ánh

ý chí của giai cấp thống trị Bản chất giai cấp là biểu hiện chung của

bất kỳ kiểu pháp luật nào (pháp luật chủ nô, pháp luật phong kiến, pháp luật

tư sản, pháp luật xã hội chủ nghĩa), nhưng mỗi kiểu pháp luật lại có những

biểu hiện riêng của nó

- Pháp luật xã hội chủ nghĩa thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và

nhân dân lao động, quy định quyền tự do, bình đẳng, công bằng cho tất cả

nhân dân

2.- Về bản chất xã hội của pháp luật:

GV hỏi: Theo em, do đâu mà NN phải đề ra PL? Em hãy lấy ví dụ chứng

minh

GV lấy ví dụ thông qua các quan hệ trong xã hội để chứng minh cho

2 Bản chất xã hội của pháp luật:

Các quy phạm pháp luật bắt nguồn từ thực tiễn đời

sống xã hội.

Các quy phạm pháp luật được thực hiện trong thực

tiễn đời sống xã hội vì sự phát triển của xã hội.

phần này và kết luận:

GV sử dụng ví dụ trong SGK để giảng phần này.

Sau khi phân tích ví dụ, GV kết luận: Một đạo luật chỉ phát huy được

hiệu lực và hiệu quả nếu kết hợp được hài hoà bản chất xã hội và bản chất

giai cấp

Phần GV giảng mở rộng:

+ Pháp luật bắt nguồn từ thực tiễn đời sống xã hội : Pháp luật bắt

nguồn từ chính thực tiễn đời sống xã hội, do thực tiễn cuộc sống đòi hỏi

Ví dụ : Pháp luật về bảo vệ môi trường

+ Pháp luật phản ánh nhu cầu, lợi ích của giai tầng khác nhau trong xã

hội Trong xã hội có giai cấp, ngoài giai cấp thống trị còn có các giai cấp và

các tầng lớp xã hội khác

Ví dụ ………

Tính xã hội của pháp luật được thể hiện ở mức độ ít hay nhiều, ở phạm vi

rộng hay hẹp còn tuỳ thuộc vào tình hình chính trị trong và ngoài nước, điều

kiện kinh tế - xã hội ở mỗi nước, trong mỗi thời kỳ lịch sử nhất định của mỗi

nước

III.- Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, đạo đức.

1.- Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế

GV giảng:

Mối quan hệ giữa pháp luật và kinh tế là mối quan hệ biện chứng, hai

chiều, xâm nhập vào nhau, tác động lẫn nhau, cùng thúc đẩy nhau phát triển

Trước hết, PL phụ thuộc vào KT

Ví dụ: Trong nền KT thị trường, quan hệ giữa các chủ thể KT là quan hệ

bình đẳng, tự thoả thuận thì nội dung của PL cũng phải thể hiện nguyên tắc

bình đẳng, tự thoả thuận của các chủ thể, không được quy định theo quan hệ

hành chính - mệnh lệnh

- Hướng tích cực : Nếu pháp luật có nội dung tiến bộ, được xây dựng phù

hợp với các quy luật KT, phản ánh đúng trình độ phát triển của KT thì nó có

tác động tích cực đến sự phát triển KT, kích thích KT phát triển

- Hướng tiêu cực : Nếu pháp luật có nội dung lạc hậu, không phù hợp với

các quy luật kinh tế thì nó sẽ kìm hãm sự phát triển của kinh tế

III Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, đạo đức:

1 Quan hệ giữa pháp luật với kinh tế:

a.- Các quan hệ kinh tế quyết định nội dung của

pháp luật, sự thay đổi các quan hệ kinh tế sớm hay

muộn cũng sẽ dẫn đến sự thay đổi nội dung của pháp luật

b Pháp luật lại tác động ngược trở lại đối với

kinh tế, có thể theo hướng tích cực hoặc tiêu cực.

GV yêu cầu HS tìm những ví dụ để minh hoạ.

2.- Mối quan hệ giữa pháp luật với chính trị

GV giảng:

Mối quan hệ giữa PL và chính trị được thể hiện tập trung trong mối

quan hệ giữa đường lối, chính sách của đảng cầm quyền và PL của NN

Thông qua PL, đường lối, chính sách của đảng cầm quyền trở thành ý chí của

nhà nước

GV yêu cầu HS tìm những ví dụ để minh hoạ.

3.- Mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức

GV giảng:

Đạo đức là quy tắc xử sự của con người phù hợp với lợi ích chung

của xã hội, của tập thể và của một cộng đồng, được hình thành trên cơ sở

những quan niệm, quan điểm của một cộng đồng người về cái thiện, cái ác,

sự công bằng, về nghĩa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự và về những

phạm trù khác thuộc đời sống tinh thần của xã hội

Tuy nhiên, ngoài quan niệm đạo đức của giai cấp cầm quyền, trong xã

hội còn có quan niệm về đạo đức của các giai cấp, tầng lớp khác

GV yêu cầu HS tìm những ví dụ để minh hoạ.

GV lấy ví dụ trong thực tế về những quan niệm đạo đức truyền thống trước

đây được Nhà nước đưa vào thành các quy phạm pháp luật để HS khắc sâu

kiến thức

Ví dụ: Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

Hoặc : Anh em như thể tay chân

Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần

Các quy tắc đạo đức trên đây đã được nâng lên thành quy phạm

pháp luật tại Điều 35 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000

GV kết luận:

+ Được sinh ra trên cơ sở các quan hệ kinh tế, pháp luật do các quan hệ

kinh tế quy định Pháp luật vừa phụ thuộc vào kinh tế lại vừa tác động trở lại

2 Quan hệ giữa pháp luật với chính trị:

Đường lối chính trị của đảng cầm quyền chỉ đạo

việc xây dựng và thực hiện pháp luật Thông qua

pháp luật , ý chí của giai cấp cầm quyền trở thành ýchí của nhà nước

Đồng thời , pháp luật còn thể hiện ở mức độ nhất

định đường lối chính trị của giai cấp và các tầng lớp khác trong xã hội

3 Quan hệ giữa pháp luật với đạo đức:

Nhà nước luôn cố gắng chuyển những quy phạm

đạo đức có tính phổ biến , phù hợp với sự phát triển và tiến bộ xã hội thành các quy phạm pháp luật.

Khi ấy, các giá trị đạo đức không chỉ được tuân thủ

bằng niềm tin , lương tâm của cá nhân hay do sức épcủa dư luận xã hội mà còn được nhà nước bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh quyền lực nhà nước

kinh tế theo hai chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực.

+ Pháp luật thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, cầm quyền, nên

pháp luật vừa là phương tiện để thực hiện đường lối chính trị, vừa là hình

thái biểu hiện của chính trị, ghi nhận yêu cầu, quan điểm chính trị của giai

cấp cầm quyền

+ Trong quá trình xây dựng pháp luật, nhà nước luôn cố gắng đưa

những quy phạm đạo đứccó tính phổ biến, phù hợp với sự phát triển và tiến

bộ xã hội vào trong các quy phạm pháp luật Trong hàng loạt các quy phạm

pháp luật luôn thể hiện các quan điểm đạo đức

4 Củng cố : Trình bày thêm sơ đồ 3 mối quan hệ PL với Đạo đức.

5 Dặn dò : Làm bài tập 3,4,5 trong SGK trang 11

Xem trước phần 3 : Vai trò của PL trong đời sống XH

CÁC BƯỚC LÊN LỚP :

GV cho HS thảo luận nhóm và yêu cầu HS lấy ví dụ minh hoạ

cho phần thảo luận của nhóm mình

Hoặc GV nêu câu hỏi tình huống:

Có quan cho rằng, chỉ cần phát triển kinh tế thật mạnh

là sẽ giải quyết được mọi hiện tượng tiêu cực trong xã hội, vì

vậy, quản lí xã hội và giải quyết các xung đột bằng các công

cụ kinh tế là thiết thực nhất, hiệu quả nhất !

GV tổng kết ý kiến tranh luận của HS, phân tích những mặt

hợp lí, chưa hợp lí đối với việc sử dụng phương tiện quản lí một

chiều nếu không được sử dụng phối hợp với các phương tiện

khác

GV giảng ( Kết hợp phát vấn HS):

Vì sao nhà nước phải quản lí xã hội bằng pháp luật ?

Nhờ có pháp luật, nhà nước phát huy được quyền lực của mình

và kiểm tra, kiểm soát được các hoạt động của mọi cá nhân, tổ

chức, cơ quan trong phạm vi lãnh thổ của mình

Quản lí bằng pháp luật là phương pháp quản lí dân

chủ và hiệu quả nhất, vì sao?

Pháp luật là các khuôn mẫu có tính phổ biến và bắt

buộc chung nên quản lí bằng pháp luật sẽ đảm bảo dân chủ,

công bằng, phù hợp với lợi ích chung của các giai cấp và tầng

lớp xã hội khác nhau, tạo được sự đồng thuận trong xã hội đối

với việc thực hiện pháp luật

Pháp luật do nhà nước làm ra để điều chỉnh các quan hệ

xã hội một cách thống nhất trong toàn quốc và được bảo đảm

bằng sức mạnh của quyền lực nhà nước nên hiệu lực thi hành

cao

Nhà nước quản lí xã hội bằng pháp luật như thế nào ?

Muốn người dân thực hiện đúng pháp luật thì phải làm cho dân

biết pháp luật, biết quyền lợi và nghĩa vụ của mình Do đó, nhà

nước phải công bố công khai, kịp thời các văn bản quy phạm

pháp luật…t” và “dân làm” theo pháp luật

2.- Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện và

IV Vai trò của pháp luật trong đời sồng xã hội

1 Pháp luật là phương tiện để nhà nước quản

lí xã hội Tất cả các nhà nước đều quản lí xã hội chủ yếu

bằng pháp luật bên cạnh những phương tiện khác như chính sách, kế hoạch, giáo dục tư tưởng, đạo đức,…Nhờ có pháp luật, nhà nước phát huy được quyền lực của mình và kiểm tra, kiểm soát được các hoạt động của mọi cá nhân, tổ chức, cơ quan trong phạm vi lãnh thổ của mình

Quản lí bằng pháp luật là phương pháp quản lí

dân chủ và hiệu quả nhất , vì:

+ Pháp luật là khuôn mẫu có tính phổ biến và bắt

buộc chung , phù hợp với lợi ích chung của các giai

cấp và tầng lớp xã hội khác nhau , tạo được sự đồng thuận trong xã hội đối với việc thực hiện pháp luật

+ Pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội một

cách thống nhất trong toàn quốc và được bảo đảm bằng sức mạnh của quyền lực nhà nước nên hiệu

lực thi hành cao

Quản lí xã hội bằng pháp luật nghĩa là nhà nước

ban hành pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật trên quy mô toàn xã hội

bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình

Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện của mình

GV giảng:

Ở nước ta, các quyền con người về chính trị, KT, dân sự,

văn hoá và XH được tôn trọng, được thể hiện ở các quyền CD,

được quy định trong HP và luật

GV yêu cầu HS tìm ví dụ minh hoạ

GV cung cấp thêm ví dụ : Hiến pháp và Luật Doanh nghiệp

quy định quyền tự do kinh doanh của công dân Trên cơ sở các

quy định này, công dân có thể thực hiện quyền kinh doanh phù

hợp với khả năng và điều kiện của mình

Pháp luật là phương tiện để công dân bảo vệ các quyền

và lợi ích hợp pháp của mình

GV giảng:

Thảo luận tình huống :

Chị Hiền, anh Thiện yêu nhau đã được hai năm và hai

người bàn chuyện kết hôn với nhau Thế nhưng, bố chị Hiền thì

lại muốn chị kết hôn với anh Thanh là người cùng xóm nên đã

kiên quyết phản đối việc này Không những thế, bố còn tuyên

bố sẽ cản trở đến cùng nếu chị Hiền nhất định kết hôn với anh

Thiện

Trình bày mãi với bố không được, cực chẳng đã, chị

Hiền đã nói : Nếu bố cứ cản trở con là bố vi phạm pháp luật

đấy !

Giật mình, bố hỏi chị Hiền : Tao vi phạm thế nào ? Tao

là bố thì tao có quyền quyết định việc kết hôn của chúng mày

chứ !

Khi ấy, chị Hiền trả lời : Bố ơi ! Khoản 3 Điều 9 Luật

Hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định : Việc kết hôn do

nam nữ tự nguyện quyết định, không bên nào được ép buộc,

lừa dối bên nào ; không ai được cưỡng ép hoặc cản trở Thế bố

cản trở con thì bố có vi phạm PL không nhỉ ?

2 Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình:

Hiến pháp quy định các quyền và nghĩa vụ cơ

bản của công dân ; các luật về dân sự , hôn nhân và gia đình , thương mại , thuế, đất đai , giáo dục ,…cụ thể hóa nội dung, cách thức thực hiện các quyền của công dân trong từng lĩnh vực cụ

Câu hỏi : Hành vi cản trở của bố chị Hiền có đúng PL không ?

Tại sao chị Hiền phải nêu ra LHNGĐ để thuyết phục bố ?

Trong trường hợp này, PL có cần thiết đối với CD không ?

Thảo luận tình huống :

Anh X là nhân viên của Công ti H Tháng trước, anh

xin nghỉ phép vào miền Nam để thăm người em ruột đang bị

ốm Do trục trặc về vé tàu nên anh không thể trở ra miền Bắc

và đến cơ quan làm việc ngay sau khi hết phép được Anh X đã

gọi điện thoại đến Công ti nêu rõ lí do và xin được nghỉ thêm 3

ngày Sau đó, Giám đốc Công ti H đã ra quyết định sa thải anh

X với lí do : Tự ý nghỉ làm việc ở Công ti Anh X đã khiếu nại

Quyết định của Giám đốc vì cho rằng, căn cứ vào Điều 85 Bộ

luật Lao động (sửa đổi, bổ sung năm 2006), Quyết định sa thải

anh là không đúng pháp luật

Câu hỏi : Qua tình huống trên, theo em, pháp luật có vai

trò như thế nào đối với công dân ?

Tại sao anh X lại căn cứ vào Điều 85 Bộ luật

Lao động để khiếu nại Quyết định của Giám đốc Công ti H ?

Nếu không dựa vào quy định tại Điều 85 Bộ luật

Lao động, anh X có thể bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp

của mình không ?

Như vậy, PL không những quy định quyền của CD

trong cuộc sống mà còn quy định rõ cách thức để CD thực hiện

các quyền đó cũng như trình tự, thủ tục pháp lí để công dân

bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm

GV kết luận: GV nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong đời

sống xã hội: Là phương tiện để Nhà nước quản lí xã hội; Là

phương tiện để công dân thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích

hợp pháp của mình

thể Trên cơ sở ấy, công dân thực hiện quyền củamình

Các luật về hành chính, hình sự, tố tụng, … quy

định thẩm quyền , nội dung, hình thức, thủ tục giải quyết các tranh chấp, khiếu nại và xử lí các

vi phạm pháp luật Nhờ thế, công dân sẽ bảo vệ được các quyền và lợi ích hợp pháp của mình

3 Củng cố:

ï Pháp luật là gì? Tại sao lại cần phải có pháp luật ?

ï Em hãy nêu các đặc trưng của pháp luật Theo em, nội quy nhà trường , Điều lệ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có phải là văn bản quy phạm pháp luật không?

(Gợi ý : Nội quy nhà trường và Điều lệ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh không phải văn bản quy phạm pháp luật

Nội quy nhà trường do Ban Giám Hiệu ban hành có giá trị bắt buộc phải thực hiện đối với học sinh, giáo viên thuộc phạm vi nhàtrường nhưng không phải văn bản quy phạm pháp luật theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Điều lệ Đoàn thanh niên Cộng sản HCM là sự thoả thuận cam kết thi hành của những người tự nguyện gia nhập tổ chức Đoàn , khôngphải văn bản quy phạm pháp luật mang tính quyền lực nhà nước )

ï Hãy phân tích bản chất giai cấp và bản chất xã hội của pháp luật

4 Dặn dò:

- Giải quyết các câu hỏi và bài tập trong SGK

- Sưu tầm các tư liệu có liên quan đến bài (hình ảnh, bài viết, )

- Đọc trước bài 2

- Nêu được khái niệm thực hiện pháp luật , các hình thức và các giai đoạn thực hiện pháp luật

- Hiểu được thế nào là vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí ; các loại vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí

2.Về kiõ năng:

- Biết cách thực hiện pháp luật phù hợp với lứa tuổi

3.Về thái độ:

- Có thái độ tôn trọng pháp luật ,

- Ủng hộ những hành vi thực hiện đúng pháp luật và phê phán những hành vi làm trái quy định pháp luật

II NỘI DUNG :

1 Trọng tâm:

- Thực hiện pháp luật:

+ Khái niệm thực hiện pháp luật

+ Các giai đoạn, các hình thức thực hiện pháp luật mà chủ thể pháp luật tiến hành để đưa pháp luật vào đời sống

- Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí:

+ Các dấu hiệu của hành vi vi phạm pháp luật; khái niệm vi phạm pháp luật

+ Khái niệm trách nhiệm pháp lí

+ Các loại vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí tương ứng

III.PHƯƠNG PHÁP :

Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, tạo tình huống, trực quan,…

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Tranh, ảnh, sơ đồ, giấy khổ to.

- Có thể sử dụng vi tính, máy chiếu

V.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :

1 Ổn định tổ chức lớp :

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Giảng bài mới:

Pháp luật là phương tiện để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình Tuy nhiên do điều kiện khách quan và chủ quanmà việc thực hiện pháp luật của công dân có thể đúng hoặc có thể sai (vi phạm pháp luật) Vậy, Nhà nước với tư cách là chủ thể làm rapháp luật và dùng pháp luật làm phương tiện quản lí xã hội sẽ làm gì để bảo đảm quá trình đưa pháp luật vào đời sống xã hội đạt hiệuquả và xử lí các vi phạm pháp luật nảy sinh như thế nào?Đó là nộidung bài 2

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học Tiết 1: I.- Khái niệm ,các hình thức và các giai đoạn thực

hiện PL

1.- Khái niệm thực hiện pháp luật

GV yêu cầu HS đọc 2 tình huống ở đoạn Cùng quan sát

trong SGK

Trong tình huống 1: Chi tiết nào trong tình huống thể hiện

hành động thực hiện LGT đường bộ một cáh có ý thức (tự

giác), có mục đích? Sự tự giác đã đem lại tác dụng ntn?

Trong tình huống 2: Để xử lí 3 thanh niên vi phạm, cảnh

sát giao thông đã làm gì? (áp dụng PL: xử phạt hành chính)

Mục đích của việc xử phạt đó là gì? (Răn đe hành vi vi

phạm pháp luật và giáo dục hành vi thực hiện đúng pháp

luật cho 3 thanh niên)

Từ những câu trả lời của HS, GV tổng kết và đi đến khái

niệm trong SGK

GV giảng mở rộng:

Thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp của cá nhân, cơ

quan, tổ chức Vậy, Thế nào là hành vi hợp pháp ?

Hành vi hợp pháp là hành vi không trái, không vượt quá

phạm vi các quy định của pháp luật mà phù hợp với các quy

định của pháp luật, có lợi cho Nhà nước, xã hội và công dân

:

-Làm những việc mà pháp luật cho phép làm

-Làm những việc mà pháp luật quy định phải làm

-Không làm những việc mà pháp luật cấm

Trong hệ thống PL của quốc gia, có rất nhiều loại quy phạm

I Khái niệm , các hình thức và các giai đoạn thực hiện pháp luật 1.- Khái niệm thực hiện pháp luật

Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho

những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành

vi hợp pháp của các cá nhân, tổ chức.

PL khác nhau, với những cách thực thực hiện khác nhau Có

thể đó là cách xử sự chủ động (hành động) : Làm những

việc mà PL quy định được làm hoặc nghĩa vụ phải làm ; có

thể đó là cách xử sự thụ động (không hành động) : Kiềm

chế không làm những điều mà PL cấm

2.- Các hình thức thực hiện pháp luật.

GV kẻ bảng: Các hình thức thực hiện PL Chia lớp thành 4

nhóm, đánh số thứ tự và phân công nhiệm vụ từng nhóm

tương ứng với thứ tự các hình thức thực hiện PL trong SGK

GV kẻ sẵn một bảng tổng hợp ở nhà để củng cố cho HS

hiểu 4 hình thức thực hiện pháp luật

Các ví dụ minh hoạ:

+ Sử dụng pháp luật

Ví dụ : Công dân A gửi đơn khiếu nại Giám đốc Công ty khi

bị kỷ luật cảnh cáo nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

của mình bị vi phạm

Trong trường hợp này, công dân A đã sử dụng quyền khiếu

nại của mình theo quy định của pháp luật, tức là công dân A

sử dụng pháp luật

Đặc điểm của hình thức sử dụng pháp luật : Chủ thể pháp

luật có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền được

pháp luật cho phép theo ý chí của mình mà không bị ép

buộc phải thực hiện

+ Thi hành pháp luật (xử sự tích cực)

Ví dụ : Cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ xây dựng hệ

thống kết cấu hạ tầng thu gom và xử lý chất thải theo tiêu

chuẩn môi trường Đây là việc làm của cơ sở sản xuất, kinh

doanh chủ động thực hiện công việc mà mình phải làm theo

quy định tại khoản 1 Điều 37 Luật Bảo vệ môi trường năm

2005 Thông qua việc làm này, cơ sở sản xuất, kinh doanh,

dịch vụ đã thi hành pháp luật về bảo vệ môi trường

+ Tuân thủ pháp luật (xử sự thụ động)

2 Các hình thức thực hiện pháp luật

Sử dụng pháp luật : Các cá nhân, tổ chức sử dụng đúng đắn các

quyền của mình , làm những gì mà pháp luật cho phép làm

Thi hành pháp luật : Các cá nhân , tổ chức thực hiện đầy đủ những

nghĩa vụ, chủ động làm những gì mà pháp luật quy định phải làm

Tuân thủ pháp luật : Các cá nhân , tổ chức kiềm chế để không làm

những điều mà pháp luật cấm

Áp dụng pháp luật : Các cơ quan, công chức nhà nước có thẩm quyền

Ví dụ : Không tự tiện chặt cây phá rừng ; không săn bắt

động vật quý hiếm ; không khai thác, đánh bắt cá ở sông, ở

biển bằng phương tiện, công cụ có tính huỷ diệt (ví dụ :

mìn, chất nổ, )

+ Áp dụng pháp luật

Thứ nhất, cơ quan, công chức nhà nước có thẩm quyền

ban hành các quyết định cụ thể Ví dụ : Chủ tịch UBND

tỉnh ra quyết định về điều chuyển cán bộ từ SGD và Đào

tạo sang Sở VH - Thông tin Trong trường hợp này, Chủ tịch

UBND tỉnh đã áp dụng PL về cán bộ, công chức

Thứ hai, cơ quan nhà nước ra quyết định xử lý người vi

phạm pháp luật hoặc giải quyết tranh chấp giữa các cá

nhân, tổ chức Ví dụ : Toà án ra quyết định tuyên phạt cải

tạo không giam giữ và yêu cầu bồi thường thiệt hại người

đốt rừng, phá rừng trái phép ; Cảnh sát giao thông xử phạt

người không đội mũ bảo hiểm là 100.000 đồng

Để khắc sâu kiến thức, phát triển tư duy HS, GV yêu cầu

các em phân tích điểm giống nhau và khác nhau giữa 4 hình

thức thực hiện pháp luật

GV lưu ý: + Giống nhau: Đều là những hoạt động có mục

đích nhằm đưa PL vào cuộc sống, trở thành những hành vi

hợp pháp của người thực hiện

+ Khác nhau: Trong hình thức sử dụng pháp luật thì chủ thể

pháp luật có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền

được pháp luật cho phép theo ý chí của mình chứ không bị

ép buộc phải thực hiện

Ví dụ: Luật giao thông đường bộ quy định, công dân từ 18

tuổi trở lên có quyền điều khiển xe mô tô có dung tích xi

lanh từ 50 cm3 trở lên Khi ấy, những người đạt độ tuổi này

có thể đi xe gắn máy và có thể đi xe đạp (không bắt buộc

phải đi xe gắn máy)

GV: quan trọng của phần này là HS phải thấy rõ được rằng

căn cứ vào pháp luật để ra các quyết định làm phát sinh, chấm dứt hoặc thay đổi việc thực hiện các quyền , nghĩa vụ cụ thể của cá nhân,tổ chức

PL có được thực hiện hay không, PL có đi vào cuộc sống

hay không trước tiên và chủ yếu là do mỗi cá nhân, tổ chức

có chủ động, tự giác thực hiện đúng các quyền, nghĩa vụ

của mình theo quy định của PL hay không

4.- Củng cố :

5.- Dặn dò : Làm bài tập 1 – 2 trang 23 SGK

Xem trước phần quyền và nghĩa vụ pháp lý ( Mổi nhóm soạn một phần : nhóm 1 phần a – nhóm 2 phần 2 – nhóm 3 phần c )

Tiết 2:

1 Ổn định tổ chức lớp :

2 Kiểm tra bài cũ

Giảng bài mới:

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học II.- Các giai đoạn thực hiện pháp luật.

GV hỏi: Theo em, quyền và nghĩa vụ của vợ và chồng xuất

hiện khi nào?

HS trả lời.

GV nhận xét, kết luận: Quyền và nghĩa vụ của vợ và

chồng chỉ xuất hiện sau khi quan hệ hôn nhân được xác lập

Khi ấy, xuất hiện quan hệ pháp luật giữa vợ và chồng (giai

đoạn 1 của quá trình thực hiện pháp luật)

GV hỏi Vợ, chồng thực hiện quyền và nghĩa của mình như

thế nào?

HS trao đổi, trả lời.

GV nhận xét, kết luận: Sau khi quan hệ hôn nhân được xác

lập, vợ chồng thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình (giai

đoạn 2 của quá trình thực hiện pháp luật) theo quy định tại

chương III – Quan hệ giữa vợ và chồng của Luật Hôn nhân

và Gia đình năm 2000

III.- Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí.

III Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí

1.- Vi phạm pháp luật

Thứ nhất, là hành vi trái pháp luật

+ Hành vi đó có thể là hành động – làm những việc không được làm theo quy định của pháp luật hoặc không hành động – không làm những việc phải làm theo quy định của pháp luật

+ Hành vi đó xâm phạm, gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ

Thứ hai, do người có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện.

Năng lực trách nhiệm pháp lí được hiểu là khả năng của người đã

1.- Vi phạm pháp luật.

GV sử dụng ví dụ trong SGK và yêu cầu HS chỉ ra biểu hiện

cụ thể của từng dấu hiệu của hành vi vi phạm trong ví dụ đó

GV giảng:

Các dấu hiệu vi phạm pháp luật:

°Thứ nhất: Là hành vi trái pháp luật.

+ Hành động cụ thể: Bạn A chưa đến tuổi được phép tự điều

khiển xe mô tô mà đã lái xe đi trên đường và hai bố con bạn

A đều đi xe ngược chiều quy định; Cơ sở sản xuất, kinh

doanh thải chất thải chưa được xử lý đạt tiêu chuẩn môi

trường vào đất, nguồn nước ; nhập cảnh, quá cảnh động vật,

thực vật chưa qua kiểm dịch;…

+ Không hành động: Người kinh doanh không nộp thuế cho

Nhà nước (trái với pháp luật về thuế); Người có thẩm quyền

theo quy định của pháp luật không giải quyết đơn thư khiếu

nại, tố cáo của công dân ;

°Thứ hai: Do người có năng lực trách nhiệm pháp lí thực

hiện.

GV có thể yêu cầu HS giải thích rõ: Thế nào là năng lực

trách nhiệm p/ lí? Những người nào đủ và không đủ năng lực

trách nhiệm p/lí ?

GV giảng:

Năng lực trách nhiệm pháp lý : Khả năng của người đã đạt

độ tuổi nhất định theo quy định của pháp luật, có thể nhận

thức và điều khiển được hành vi của mình, tự quyết định

cách xử sự cho đúng pháp luật và chịu trách nhiệm độc lập

về hành vi của mình

Năng lực trách nhiệm pháp lý của con người phụ thuộc vào

độ tuổi, tình trạng sức khoẻ - tâm lý (có bị bệnh về tâm lý

làm mất hoặc hạn chế khả năng nhận thức về hành vi của

mình hay không)

°Thứ ba: Người vi phạm pháp luật phải có lỗi.

đạt một độ tuổi nhất định theo quy định pháp luật, có thể nhận thức, điều khiển và chịu trách nhiệm về việc thực hiện hành vi của mình

Thứ ba, người vi phạm pháp luật phải có lỗi.

Lỗi thể hiện thái độ của người biết hành vi của mình là sai, trái pháp luật , có thể gây hậu quả không tốt nhưng vẫn cố ý làm hoặc vô tình để mặc cho sự việc xảy ra

=> Kết luận:

Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật , có lỗi do người có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ.

GV nêu câu hỏi: Theo em, bố con bạn A có biết đi xe vào

đường ngược chiều là vi phạm pháp luật không? Hành động

của bố con bạn A có thể dẫn đến hậu quả như thế nào?

Hành động đó cố ý hay vô ý?

GV giảng;

Một người bình thường, khoẻ mạnh về mặt tâm lý, có lý chí

và tự do ý chí, hoàn toàn có thể lựa chọn cho mình hành vi

xử sự phù hợp với lợi ích của XH, của cộng đồng và cần

phải thấy trước hậu quả hành vi của mình Nếu coi thường

lợi ích XH và lợi ích của cá nhân khác, có thể nhận thấy

được hậu quả thiệt hại cho XH hoặc cho người khác do hành

vi của mình gây ra nhưng lại mong muốn, hoặc để mặc,

hoặc do sơ xuất để nó xảy ra thì đó là hành vi có lỗi

Trong khoa học pháp lý, lỗi được hiểu là trạng thái tâm lý

phản ánh trạng thái tiêu cực của chủ thể đối với hành vi trái

pháp luật của mình và đối với hậu quả của hành vi đó Lỗi

được thể hiện dưới hai hình thức : lỗi cố ý và lỗi vô ý

Lỗi cố ý : Lỗi cố ý trực tiếp : Chủ thể vi phạm nhận thấy

trước hậu quả thiệt hại cho XH và cho người khác do hành vi

của mình gây ra, nhưng vẫn mong muốn điều đó xảy ra Ví

dụ : Hành vi đánh người gây thương tích.

Lỗi cố ý gián tiếp : Chủ thể vi phạm nhận thấy trước hậu

quả thiệt hại cho xã hội và cho người khác do hành vi của

mình gây ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn để mặc cho

nó xảy ra VD : Không cứu giúp người đang trong tình trạng

nguy hiểm đến tính mạng

+ Lỗi vô ý, Lỗi vô ý do quá tự tin : Chủ thể vi phạm nhận

thấy trước hậu quả thiệt hại cho xã hội và cho người khác do

hành vi của mình gây ra, nhưng hy vọng, tin tưởng điều đó

không xảy ra

Ví dụ : Phanh xe (thắng) không an toàn ; bán thực phẩm bị

quá hạn sử dụng làm nhiều người bị ngộ độc

Lỗi vô ý do cẩu thả : Chủ thể vi phạm do khinh suất, cẩu

thả mà không nhận thấy trước hậu quả của thiệt hại cho xã

hội và cho người khác do mình gây ra, mặc dù có thể nhận

thấy và cần phải nhận thấy trước.Ví dụ : Hút thuốc lá làm

cháy rừng ; tạt ngang xe máy làm ngã người khác

Như vậy, những hành vi trái pháp luật mang tính khách

quan, không có lỗi của chủ thể thực hiện hành vi đó (chủ thể

không cố ý và cũng không vô ý thực hiện hành vi đó) không

bị coi là hành vi vi phạm pháp luật

GV rút ra khái niệm vi phạm pháp luật.

Để khắc sâu kiến thức cho HS, GV hỏi: Nguyên nhân nào

dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật?

GV giảng:

Trong 2 nguyên nhân khách quan (thiếu PL, PL không còn

phù hợp với thực tế, điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn) và

chủ quan (coi thưòng PL, cố ý vi phạm vì mục đích cá nhân,

không hiểu biết pháp luật) thì nguyên nhân chủ quan là

nguyên nhân chính, nguyên nhân phổ biến dẫn đến hành vi

vi phạm pháp luật Vì vậy, ý thức con người là yếu tố quan

trong nhất, quyết định việc tuân thủ pháp luật hay vi phạm

pháp luật của cá nhân, tổ chức

GV động viên, khuyến khích HS nâng cao hiểu biết về pháp

luật

2.- Trách nhiệm pháp lí

GV hỏi: Các vi phạm pháp luật gây hậu quả gì, cho ai?

Cần phải làm gì để khắc phục hậu quả đó và phòng ngừa

các vi phạm tương tự?

Khi phân tích về lí thuyết, GV sử dụng các ví dụ

trong SGK, Bài đọc thêm Vết trượt từ chiếc mũ hoặc cùng

HS nêu vài vụ án đã xét xử

GV giảng:

Trong lĩnh vực PL, thuật ngữ “Trách nhiệm” được hiểu theo

2 Trách nhiệm pháp lí

Trách nhiệm pháp lí là nghĩa vụ của các chủ thể vi phạm pháp luật

phải gánh chịu những biện pháp cưỡng chế do Nhà nước áp dụng.

Trách nhiệm pháp lí được áp dụng nhằm :

+ Buộc cá chủ thể vi phạm pháp luật chấm dứt hành vi trái pháp luật + Giáo dục, răn đe những người khác để họ tránh, hoặc kiếm chế

những việc làm trái pháp luật

hai nghĩa.

Theo nghĩa thứ nhất, trách nhiệm có nghĩa là chức trách,

công việc được giao, là nghĩa vụ mà PL quy định cho các

chủ thể pháp luật Ví dụ : Khoản 2 Điều 61 Luật Bảo vệ môi

trường năm 2005 quy định : “UBND cấp tỉnh trên thượng

nguồn dòng sông có trách nhiệm phối hợp với Uỷ ban nhân

dân cấp tỉnh trên hạ nguồn dòng sông trong việc điều tra

phát hiện, xác định nguồn gây ô nhiễm nước sông và áp

dụng các biện pháp xử lý”

Theo nghĩa thứ hai, trách nhiệm được hiểu là nghĩa

vụ mà các chủ thể phải gánh chịu hậu quả bất lợi khi không

thực hiện hay thực hiện không đúng nghĩa vụ của mình mà

PL quy định Đây là sự phản ứng của NN đối với những chủ

thể có hành vi vi phạm PL gây hậu quả xấu cho xã hội

Trách nhiệm pháp lý trong bài học được hiểu theo nghĩa

thứ hai.

4 Củng cố : Cho biết các quyền và nghĩa vụ mà công dân có.

Khi các quyền và nghĩa vụ của chúng ta bị xâm phạm,chúng ta giải quyết như thế nào?

5 Dặn dò : Làm các bài tập 3,4,5 trong SGK trang 23.

Xem trước phần : Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý

Tiết 3:

1 Ổn định tổ chức lớp :

2 Kiểm tra bài cũ

Giảng bài mới:

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học III.- Các loại vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí:

GV yêu cầu HS trình bày 4 loại vi phạm pháp luật và trách

nhiệm pháp lí tương ứng GV giảng:

+ Vi phạm hình sự : Vi phạm hình sự (tội phạm) là hành vi

nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự,

do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một

cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống

nhất, toàn vẹn lãnh thổ ………

Ví dụ : Người tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất

ma tuý là vi phạm hình sự, bị coi là tội phạm được quy định

trong Bộ luật Hình sự

=> Trách nhiệm hình sự Là loại trách nhiệm pháp lý với

các chế tài nghiêm khắc nhất do Toà án áp dụng đối với

những người có hành vi phạm tội (vi phạm hình sự) Trách

nhiệm hình sự chỉ được áp dụng đối với các tội phạm được

quy định trong Bộ luật Hình sự

Ví dụ : Khoản 1 Điều 197 về tội tổ chức sử dụng trái phép

chất ma tuý quy định : “Người nào tổ chức sử dụng trái phép

chất ma tuý dưới bất kỳ hình thức nào thì bị phạt tù từ hai

năm đến bảy năm”

Trong ví dụ trên, người tổ chức sử dụng trái phép

chất ma tuý là người vi phạm pháp luật hình sự, là hành vi

nguy hiểm cho xã hội, phải chịu trách nhiệm hình sự theo

quy định tại Điều 197 Bộ luật Hình sự Trách nhiệm hình sự

chỉ có thể do Toà án áp dụng, không một cơ quan, tổ chức

nào khác có quyền áp dụng

+ Vi phạm hành chính : Ví dụ : đi xe mô tô, xe gắn máy

vào đường ngược chiều hoặc vào đường cấm ; cửa hàng dịch

vụ Internet mở cửa cho sử dụng dịch vụ sau 11 giờ đêm, quá

giờ quy định ; người kinh doanh lấn chiếm vỉa hè ; gây rối

trạt tự công cộng nhưng chưa gây hậu quả xấu

Chủ thể vi phạm dân sự có thể là cá nhân hoặc tổ chức

=> Trách nhiệm hành chính

Ví dụ, Điều 19 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính quy

định : “Cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính phải đình chỉ

III.- Các loại vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí:

1 Vi phạm hình sự là những hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là

tội phạm quy định tại Bộ luật Hình sự

Người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự , phải chấp hành hìnhphạt theo quy định của Tòa án Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phảichịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tộiphạm đặc biệt nghiêm trọng Người từ 16 tuổi trở lên phải chịu tráchnhiệm hình sự về mọi tội phạm

2.- Vi phạm hành chính là hành vi vi phạm pháp luật có mức độ nguy

hiểm cho xã hội thấp hơn tội phạm, xâm phạm các quy tắc quản lí nhànước

Người vi phạm phải chịu trách nhiệm hành chính theo quy định củapháp luật Người từ 14 đến 16 tuổi bị xử phạt hành chính về vi phạmhành chính do cố ý ; người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt hành chínhvề mọi vi phạm hành

chính do mình gây ra

3.- Vi phạm dân sự là hành vi vi phạm pháp luật , xâm phạm tới các

ngay các hành vi vi phạm gây ô nhiễm môi trường, lây lan

dịch bệnh và phải thực hiện các biện pháp để khắc phục ;

nếu cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện thực hiện thì

bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế Cá nhân, tổ chức vi

phạm phải chịu mọi chi phí cho việc áp dụng các biện pháp

cưỡng chế”

+ Vi phạm dân sự : Vi phạm dân sự là hành vi vi phạm

pháp luật, xâm phạm tới các quan hệ tài sản, quan hệ nhân

thân (bao gồm quan hệ nhân thân phi tài sản và quan hệ

nhân thân có liên quan tới tài sản) Vi phạm này thường thể

hiện ở việc chủ thể không thực hiện hoặc thực hiện không

đúng các hợp đồng dân sự Ví dụ : Người thuê cửa hàng đã

tự ý sửa chữa cửa hàng không đúng với thoả thuận trong hợp

đồng ; người thuê xe ô tô không trả cho chủ xe đúng thời

hạn thoả thuân hoặc làm hư hỏng xe

Chủ thể vi phạm dân sự có thể là cá nhân hoặc tổ chức.

=> Trách nhiệm dân sự Là loại trách nhiệm pháp lý do TA

áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm dân sự Chế tài

trách nhiệm dân sự chủ yếu là bồi thường thiệt hại hoặc

thực hiện các nghĩa vụ dân sự mà các bên đã thoả thuận Ví

dụ : Bên B nhận gia công cho bên A một số sản phẩm là

quần áo Khi nhận hàng, bên A kiểm tra thấy hàng gia công

không bảo đảm chất lượng như thoả thuận đã ghi trong hợp

đồng, bên A có quyền yêu cầu bên B sửa chữa nhưng bên B

không thể sửa chữa trong thời hạn đã thoả thuận Khi đó,

bên A có quyền huỷ bỏ hợp đồng và yêu cầu bên B bồi

thường thiệt hại Nêu bên B không bồi thường thì bên A có

quyền khởi kiện tại Toà án Trong trường hợp này, quyết

định của Toà án là có giá trị bắt bụoc đối với bên B, nghĩa

là bên B phải chịu trách nhiệm dân sự về bồi thường thiệt

hại

+ Vi phạm kỷ luật Vi phạm kỷ luật là hành vi vi phạm PL

quan hệ tài sản (quan hệ sở hữu, quan hệ hợp đồng…) và quan hệ nhân thân (liên quan đến các quyền nhân thân, không thể chuyển giao cho người khác, ví dụ : quyền đối với họ, tên, quyền được khai sinh, bí mật đời tư, quyền xác định lại giới tính…)

Người có hành vi vi phạm dân sự phải chịu trách nhiệm dân sự Người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi khi tham gia các giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật (ví dụ : bố mẹ đối với con) đồng ý, có các quyền , nghĩa vụ , trách nhiệm dân sự phát sinh từ giao dịch dân sự do người đại diện xác lập và thực hiện

4.Vi phạm kỉ luật là vi phạm pháp luật xâm phạm các quan hệ lao

động, công vụ nhà nước … do pháp luật lao động, pháp luật hành chính bảo vệ

Cán bộ, công chức, viên chức vi phạm kỉ luật phải chịu trách nhiệm

kỉ luật với các hình thức cảnh cáo, hạ bậc lương, chuyển công tác khác,buộc thôi việc…

xâm phạm các quy tắc kỷ luật lao động trong các cơ quan,

trường học, doanh nghiệp, các quy định đối với các bộ, công

chức nhà nước Các quy định của pháp luật bị vi phạm là các

quy định thuộc Luật Lao động và Luật Hành chính Ví dụ :

Người lao động tự ý bỏ việc nhiều ngày mà không có lý do

chính đáng ; cán bộ, công chức thường xuyên đi làm muộn

=> Trách nhiệm kỷ luật Là loại trách nhiệm pháp lý do

thủ trưởng cơ quan, giám đóc doanh nghiệp, áp dụng đối

với cán bộ, công chức, viên chức, nhân viên thuộc quyền

quản lý của mình khi họ vi phạm kỷ luật LĐ, vi phạm chế

độ công vụ nhà nước

Chế độ trách nhiệm kỷ luật thường là : khiển trách, cảnh

cáo, điều chuyển công tác khác, hạ bậc lương, cách chức,

buộc thôi việc (sa thải) hoặc chấm dứt hợp đồng LĐ trước

thời hạn Ví dụ : Theo Điều 85 Bộ luật lao động năm 1994

(sửa đổi, bổ sung năm 2006)

GV kết luận: Trong 4 loại trên thì vi phạm hình sự vi phạm

pháp luật nghiêm trọng nhất và trách nhiệm hình sự là trách

nhiệm pháp lí nghiêm khắc nhất mà Nhà nước buộc người vi

phạm phải gánh chịu

Bài 3 CƠNG DÂN BÌNH ĐẲNG TRƯỚC PHÁP LUẬT

( 1 tiết )

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1.Về kiến thức:

- Biết được thế nào là bình đẳng trước pháp luật

- Hiểu được thế nào là công dân được bình đẳng trước PL về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí

- Nêu được trách nhiệm của NN trong việc bảo đảm quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật

2.Về kiõ năng:

- Biết phân tích, đánh giá đúng việc thực hiện quyền bình đẳng của công dân trong thực tế

- Lấy được ví dụ chứng minh mọi công dân đều bình đẳng trong việc hưởng quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí theo qui định của pháp luật

3.Về thái độ:

- Có niềm tin đối với PL, đối với NN trong việc bảo đảm cho công dân bình đẳng trước pháp luật

II NỘI DUNG :

Trọng tâm:

- Thế nào là bình đẳng trước pháp luật?

- Công dân bình đẳng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí

- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật

III PHƯƠNG PHÁP :

Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, tạo tình huống, trực quan,…

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Tranh, ảnh, sơ đồ, giấy khổ to.

- Có thể sử dụng vi tính, máy chiếu

V.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :

1 Ổn định tổ chức lớp :

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Giảng bài mới:

Con người sinh ra đều mong muốn được sống trong một xã hội bình đẳng, nhân đạo, có kỉ cương Mong muốn đó có thể thực hiện được

trong xã hội duy trì chế độ người bóc lột người hay không? Nhà nước ta với bản chất là Nhà nước của dân, do dân và vì dân đã đem lạiquyền bình đẳng cho công dân Vậy, ở nước ta hiện nay, quyền bình đẳng của công dân được thực hiện trên cơ sở nào và làm thế nào đểquyền bình đẳng của công dân được tôn trọng và bảo vệ?

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học

GV giảng:

Quyền bình đẳng xuất phát từ quyền con người và quyền cơ bản

nhất của quyền con người

Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước Mỹ đã khẳng định :

“Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho

họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những

quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu

hạnh phúc”

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, mọi công dân đều bình

đẳng trước pháp luật, phụ nữ bình đẳng với nam giới về mọi

phương diện, các dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam đều

bình đẳng với nhau, các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đều bình đẳng

Đơn vị kiến thức 1:

Công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ

ï Cách thực hiện:

GV cho HS đọc lời tuyên bố của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong

SGK cuối trang 27 Sau đó, GV hỏi:

Em hiểu như thế nào về quyền bình đẳng của công dân trong

lời tuyên bố trên của Bác?

GV giúp HS trả lời:

Lời tuyên bố của Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập tới quyền bầu cử

và ứng cử của công dân Quyền bầu cử và ứng cử của công dân

không bị phân biệt bởi nam, nữ, giàu, nghèo, thành phần dân

tộc, tôn giáo, địa vị xã hội Mọi công dân Việt Nam đều bình

đẳng trong việc hưởng quyền bầu cử và ứng cử

GV cho HS thảo luận nhóm theo nội dung trong mục 1, SGK:

HS trình bày các ý kiến của mình

Bình đẳng trước pháp luật có nghĩa là mọi công dân, nam, nữ thuộc các dân tộc, tôn giáo, thành phần, địa vị xã hội khác nhau đều không bị phân biệt đối xử trong việc hưởng quyền, thực hiện nghĩa vụ và chịu trách nhiệm pháp lí theo quy định pháp luật

1 Công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ

Công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ có nghĩa là bình đẳng về hưởng quyền và làm nghĩa vụ trước Nhà nước và xã hội theo quy định của pháp luật Quyền của công dân không tách rời nghĩa vụ của công dân

Một là : Mọi công dân đều được hường quyền và phải thực hiệnnghĩa vụ của mình Các quyền được hưởng như quyền bầu cử,ứng cử, quyền sở hữu, quyền thừa kế, các quyền tự do cơ bản vàcác quyền dân sự, chính trị khác…Các nghĩa vụ phải thực hiện nhưnghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, nghĩa vụ đóng thuế,…

GV phân tích cho HS hiểu rõ: Trong cùng một điều kiện như

nhau, công dân được hưởng quyền và làm nghĩa vụ như nhau

Nhưng mức độ sử dụng các quyền đó đến đâu phụ thuộc vào

khả năng, điều kiện, hoàn cảnh của mỗi người Vì vậy, trong

thực tế, có thể người này được hưởng nhiều quyền hơn, người

kia được hưởng ít quyền hơn hoặc người này thực hiện nghĩa vụ

khác với người kia, nhưng vẫn là bình đẳng trong việc hưởng

quyền và thực hiện nghĩa vụ

GV giảng mở rộng:………

2 Hiến pháp quy định: “Công dân, không phân biệt dân tộc,

nam, nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn

hoá, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, đủ 18 tuổi trở lên đều có

quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên đều có quyền ứng cử vào

Quốc hội, Hội đồng nhân dân theo quy định của pháp luật”

(Điều 54 Hiến pháp năm 1992)

Tuy nhiên không phải cứ công dân đủ 21 tuổi đều có quyền ứng

cử vào đại biểu quốc hội

Theo quy định, những người sau không được ứng cử đại biểu

Quốc hội:

1- Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của

Toà án đã có hiệu lực pháp luật, người đang phải chấp hành

hình phạt tù, người đang bị tạm giam và người mất năng lực

hành vi dân sự

2- Người đang bị khởi tố về hình sự;

3- Ngươi đang phải chấp hành bản án, quyết định hình sự của

Toà án;

4- Người đã chấp hành xong bản án, quyết định hình sự của Toà

án những chưa được xoá án;

“5- Người đang chấp hành quyết định xử lý hành chính về giáo

dục tại xã, phường, thị trấn, tại cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh

hoặc đang bị quản chế hành chính

(Điều 29 Luật bầu cử đại biểu Quốc hội )

Hai là : Quyền và nghĩa vụ của công dân không bị phân biệt bởidân tộc, giới tính, tôn giáo, giàu, nghèo, thành phần, địa vị xãhội

II.- Công dân bình đẳng về trách nhiệm pháp lí

GV nêu tình huống có vấn đề:

Một nhóm thanh niên rủ nhau đua ô tô với lí do nhà hai bạn

trong nhóm mới mua ô tô Bạn A có ý kiến không đồng ý vì cho

rằng các bạn chưa có Giấy phép lái xe ô tô, đua xe nguy hiểm

và dễ gây tai nạn; bạn B cho rằng bạn A lo xa vì đã có bố bạn B

làm trưởng công an quận, bố bạn C làm thứ trưởng của một bộ

Nếu tình huống xấu nhất xảy ra đã có phụ huynh bạn B và bạn

C “lo” hết Cả nhóm nhất trí với B

Em hãy nêu thái độ và quan điểm của mình trước những ý kiến

trên?

Nếu nhóm bạn đó học cùng lớp với em, em sẽ lảm gì?

HS phát biểu, đề xuất cách giải quyết

GV nhận xét các ý kiến của HS, giảng giải:

Mọi vi phạm pháp luật đều xâm hại đến quyền và lợiích hợp

của chủ thể khác, làm rối loạn trật tự pháp luật ở một mức độ

nhất định Trong thực tế, có một số người do thiếu hiểu biết về

pháp luật, không tôn trọng và thực hiện pháp luật hoặc lợi dụng

chức quyền để vi phạm pháp luật gây hậu quả nghiêm trọng cho

người khác, cho xã hội Những hành vi đó cần phải được đấu

tranh, ngăn chặn, xử lí nghiêm

GV nêu một vụ án điển hình: Vụ án Trương Văn Cam Trong

vụ án này, có cán bộ trong cơ quan bảo vệ pháp luật, cán bộ cao

cấp trong các cơ quan đảng, nhà nước có hành vi bảo kê, tiếp

tay cho Năm Cam và đồng bọn: Bùi Quốc Huy, Phạm Sỹ Chiến,

Trần Mai Hạnh,…Bộ chính trị, Ban bí thư đã chỉ đạo Đảng uỷ

công an, ban cán sự Đảng các cấp, các ngành nhanh chóng xử lí

nghiêm túc, triệt để những cán bộ, đảng viên sai phạm

GV giúp HS hiểu: Trách nhiệm pháp lí là do cơ quan nhà nước

có thẩm quyền áp dụng với các chủ thể vi phạm pháp luật Bất

kì công dân nào vi phạm pháp luật đều bị xử lí bằng các chế tài

theo quy định của pháp luật

II.- Công dân bình đẳng về trách nhiệm pháp lí

Bình đẳng về trách nhiệm pháp lí là bất kì công dân nào vi

phạm pháp luật đều phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm của mính và bị xử lí theo quy định của pháp luật

Công dân dù ở địa vị nào, làm nghề gì khi vi phạm pháp luậtđều phải chịu trách nhiệm pháp lí ( trách nhiệm hành chính, dânsự, hình sự, kỉ luật)

Khi công dân vi phạm pháp luật với tính chất và mức độ như nhau đều phải chịu trách nhiệm pháp lý như nhau , không phân biệt đối xử

GV giảng :

Công dân bình đẳng về trách nhiệm pháp lý được hiểu là :

- Bất kỳ ai vi phạm pháp luật đều phải chịu trách nhiệm pháp

lý, không phân biệt đó là người có chức, có quyền, có địa vị xã

hội hay là một công dân bình thường, không phân biệt giới tính,

tôn giáo…

- Việc xét xử những người có hành vi vi phạm pháp luật dựa

trên các quy định của pháp luật về tính chất, mức độ của hành

vi vi phạm chứ không căn cứ vào dân tộc, giới tính, tín ngưỡng,

tôn giáo, thành phần, địa vị xã hội của người đó

III.- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền

bình đẳng của công dân trước pháp luật

GV đặt vấn đề: Công dân thực hiện quyền bình đẳng trước PL

trên cở nào?

GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi sau trên phiếu học tập:

Theo em, để công dân được bình đẳng về quyền và nghĩa vụ,

Nhà nước có nhất thiết phải quy định các quyền và nghĩa vụ của

công dân trong Hiến pháp và các luật không? Vì sao?

Bản thân em được hưởng những quyền và thực hiện nghĩa vụï gì

theo quy định của pháp luật? (Nêu ví dụ cụ thể)

Vì sao Nhà nước không ngừng đổi mới và hoàn thiện hệ thống

pháp luật?

GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi trong mục 3 SGK:

Nhà nước quy định điểm ưu tiên cho các thí sinh thuộc người

dân tộc thiểu số, con thương binh, con liệt sĩ trong tuyển sinh đại

học, cao đẳng Theo em, điều đó có ảnh hưởng tới nguyên tắc

mọi công dân được đối xử bình đẳng về quyền và cơ hội học tập

không?

GV giảng:

Quy định của Nhà nước ưu tiên theo nhóm (nhóm ưu tiên 1,

nhóm ưu tiên 2, ) căn cứ vào điều kiện kinh tế – xã hội của

từng khu vực, đồng thời quan tâm tới những gia đình có công với

III.- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật

Quyền và nghĩa vụ của công dân được Nhà nước quy định

trong Hiến pháp và luật

Nhà nước và xã hội có trách nhiệm cùng tạo ra các điều kiệnvật chất, tinh thần để bảo đảm cho công dân có khả năng thựchiện được quyền và nghĩa vụ phù hợp với từng giai đoạn pháttriển của đất nước

cách mạng như con thương binh, con liệt sĩ, con bà me Việt Nam

anh hùng; quan tâm tới anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng

lao động, công nhân ưu tú trực tiếp sản xuất, nghệ nhân,…Trong

đó, thí sinh thuộc người dân tộc thiểu số thuộc vùng có điều

kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn được hưởng mức ưu tiên

theo khu vực ( khu vực 1) cao nhất

GV nhấn mạnh:

Để đảm bảo cho công dân bình đẳng trước pháp luật, Nhà nước

quy định quyền và nghĩa vụ công dân trong Hiến pháp và luật

Không một tổ chức, cá nhân nào được đặt ra quyền và nghĩa vụ

công dân trái với Hiến pháp và luật

GV giảng:

Theo Điều 51 Hiến pháp 1992: “Quyền và nghĩa vụ của công

dân do Hiến pháp và luật quy định” Quy định như vậy nhằm

bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật của công dân, không

cho phép bất kỳ một tổ chức, cá nhân nào được đặt ra quyền và

quy định các nghĩa vụ cho công dân

ï Để bảo đảm thực hiện bình đẳng về quyền, nghĩa vụ công dân,

Nhà nước thực hiện các biện pháp như:………

+ Tổ chức, tuyên truyền phổ biến trên các phương tiện thông tin

đại chúng về quyền, nghĩa vụ của công dân

+ Ban hành và công bố công khai các quy định về trình tự, thủ

tục và cách thức, thực hiện các quyền, nghĩa vụ công dân

+ Xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm quyền công dân

ï Để thực hiện quyền bình đẳng về trách nhiệm pháp lý của

công dân, pháp luật quy định, hoạt động tố tụng phải tiến hành

theo các nguyên tắc:

GV kết luận:

Nhà nước có trách nhiệm tạo ra các điều kiện bảo đảm cho công

dân thực hiện quyền bình đẳng trước pháp luật

3 Củng cố:

ï Em hiểu thế nào là công dân bình đẳng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí? Cho ví dụ?

ï Ý nghĩa của việc Nhà nước bảo đảm cho công dân bình đẳng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí?

ï Em hãy lựa chọn phương án trả lời đúng trong các câu sau đây

4 Dặn dò:

- Giải quyết các câu hỏi và bài tập trong SGK

- Sưu tầm các tư liệu có liên quan đến bài (hình ảnh, bài viết, )

- Đọc trước bài 4

Bài 4 QUYỀN BÌNH ĐẲNG CỦA CƠNG DÂN TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

-Nêu được trách nhiệm của Nhà nước đối với việc bảo đảm cho công dân thực hiện quyền bình

đẳng trong hôn nhân và gia đình, trong lao động, trong kinh doanh

2.Về kiõ năng:

Biết thực hiện và nhận xét việc thực hiện quyền bình đẳng của công dân trong các lĩnh vực

hôn nhân và gia đình, lao động, kinh doanh

3.Về thái độ:

Có ý thức tôn trọng các quyền bình đẳng của công dân trong hôn nhân và gia đình, trong lao động, trong kinh doanh

II NỘI DUNG :

Trọng tâm:

- Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

- Bình đẳng trong lao động

- Bình đẳng trong kinh doanh

III PHƯƠNG PHÁP :

Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, tạo tình huống, trực quan,…

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Tranh, ảnh, sơ đồ, giấy khổ to

- Có thể sử dụng vi tính, máy chiếu

V TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :

1 Ổn định tổ chức lớp :

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Giảng bài mới:

Chúng ta, ai cũng mong ước được sống trong một gia đình, một xã hội mà ở đó mọi người được bình đẳng vớinhau về cơ hội học tập, lao động, cống hiến nhằm xây dựng gia đình hoà thuận, tiến bộ, hạnh phúc, xây dựng xãhội công bằng, dân chủ, văn minh Nguyện vọng chính đáng đó đã được Nhà nước ta thừa nhận và bảo đảm

thực hiện trên thực tế Vậy, quyền bình đẳng của công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội được thểhiện như thế nào? Tìm hiểu quyền bình đẳng của công dân trong lĩnh vực hôn nhân, gia đình, lao động và kinh doanhsẽ giúp chúng ta giải đáp được phần nào câu hỏi đó

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học Tiết 1: I.- Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

1.- Thế nào là bình đẳng trong hôn nhân và gia đình?

GV giải thích cho HS Mục đích của hôn nhân là xây dựng

gia đình hạnh phúc, thực hiện các chức năng sinh con, nuôi

dạy con và tổ chức đời sống vật chất, tinh thần của gia đình

GV giúp HS hiểu khái quát sự bình đẳng trong hôn nhân và

gia đình:

2.- Nội dung bình đẳng trong hôn nhân và gia đình.

a Bình đẳng giữa vợ và chồng

GV đặt vấn đề: Điều 63 Hiến pháp 1992 quy định: “Công

dân nữ và nam có quyền ngang nhau về mọi mặt chính trị,

kinh tế, văn hoá, xã hội và gia đình” Trong gia đình “vợ

chồng bình đẳng” (Điều 64 Hiến pháp 1992) Bình đẳng giữa

vợ và chồng được hiểu là bình đẳng về quyền và nghĩa vụ

trong gia đình Theo Điều 19 Luật hôn nhân và gia đình :

“Vợ, chồng bình đẳng với nhau, có nghĩa vụ và quyền ngang

nhau về mọi mặt trong gia đình” Điều này được thể hiện

trong quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản

GV hỏi:

Thế nào là quanhệ nhân thân giữa vợ và chồng?

Thế nào là quan hệ tài sản giữa vợ và chồng?

HS trả lời.

GV nhận xét, chốt ý:

+ Quyền và nghĩa vụ nhân thân giữa vợ và chồng là

những quyền và nghĩa vụ mang yếu tố tình cảm gắn liền với

bản thân vợ, chồng, không thể chuyển giao cho người khác

được, như vợ , chồng có nghĩa vụ chung thuỷ, yêu thương,

quý trọng nhau, bình đẳng về nghĩa vụ nuôi dạy con, có

I.- Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình 1.- Thế nào là bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình được hiểu là bình

đẳng về nghĩa vụ và quyền giữa vợ, chồng và giữa các thành viên trong gia đình trên cơ sở nguyên tắc dân chủ, công bằng, tôn trọng lẫn nhau, không phân biệt đối xử trong các mối quan hệ ở phạm vi gia đình và xã hội.

2.- Nội dung bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

a Bình đẳng giữa vợ và chồng

Trong quan hệ thân nhân: Vợ, chồng có quyền và nghĩa vụ

ngang nhau trong việc lựa chọn nơi cư trú; tôn trọng và giữ gìn danh dự, nhân phẩm, uy tín của nhau; tôn trọng quyền tự

do tín ngưỡng, tôn giáo của nhau; …

Trong quan hệ tài sản: Vợ, chồng có quyền và nghĩa vụ

ngang nhau trong sở hữu tài sản chung, thể hiện ở các quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt…

quyền lựa chọn nghề nghiệp chính đáng, nơi cư trú, tín

ngưỡng, tôn giáo,…

+ Quyền và nghĩa vụ về tài sản giữa vợ và chồng bao

gồm: quyền sở hữu tài sản chung (chiếm hữu,sử dụng, định

đoạt), có quyền có tài sản riêng (có trước khi kết hôn hoặc

được thừa kế riêng, được tặng, cho riêng), quyền thừa kế,

quyền và nghĩa vụ cấp dưỡng,

GV sử dụng phương pháp thảo luận nhóm:

GV chia nhóm và giao câu hỏi:

Tình trạng bạo lực trong gia đình mà nạn nhân thường là phụ

nữ và trẻ em là vấn đề đang được quan tâm ở nhiều quốc

gia, trong đó có Việt Nam Theo em, đây có phải là biểu

hiện của bất bình đẳng không?

Một người chồng do quan niệm vợ mình không đi làm, chỉ ở

nhà làm công việc nội trợ, không thể quyết định được việc

lớn, nên khi bán xe ô tô (tài sản chung của vợ chồng đang sử

dụng vào việc kinh doanh của gia đình) đã không bàn bạc

với vợ Người vợ phản đối, không đồng ý bán Theo em,

người vợ có quyền đó không? Vì sao?

Đại diện các nhóm trình bày.

GV nhận xét, giảng giải:

+ Bạo lực trong gia đình là biểu hiện tư tưởng đặc quyền của

nam giới Người chồng, người cha tự cho mình có quyền đối

xử tàn bạo, bất công với vợ, con, làm cho họ phải chiu những

những tổn thương nặng nề về thân thể, bị khủng bố về tinh

thần, lo sợ, hoang mang

Bạo lực trong trong gia đình thể hiện cách ứng xử không bình

đẳng, thiếu dân chủ khiến phụ nữ và trẻ em phải chịu thiệt

thòi Đó là hành vi vi phạm các quy định của Luật Hôn nhân

và Gia đình và Luật Bình đẳng giới Do đó, bạo lực trong gia

đình cần phải bị lên án và xử lí thật nghiêm khắc

+ Người vợ có quyền phản đối, không đồng ý bán xe ô tô bởi

b Bình đẳng giữa cha mẹ và con

Cha mẹ có quyền và nghĩa vụ ngang nhau đối với con; cùngnhau thương yêu, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con,…

Cha mẹ không được phân biệt đối xử giữa các con, ngược đãi, hành hạ, xúc phạm con (kể cả con nuôi); không được lạmdụng sức lao động của con chưa thành niên; không xúi giục, ép buộc con làm những việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội

Con có bổn phận yêu quý, kính trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ Con không được có hành vi ngược đãi, hành hạ, xúc phạm cha mẹ

ïBình đẳng giữa ông bà và cháu

Ông bà có nghĩa vụ và quyền trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu, sống mẫu mực và nêu gương tốt cho các cháu; cháu

đó là tài sản chung của vợ và chồng đang sử dụng vào việc

kinh doanh của gia đình Theo quy định của Luật Hôn nhân

và Gia đình, việc mua, bán liên quan đến tài sản chung có

giá trị lớn hoặc là nguồn sống duy nhất của gia đình phải

được bàn bạc, thoả thuận của cả vợ và chồng

GV kết luận: Vợ, chồng bình đẳng với nhau, có nghĩa vụ và

quyền ngang nhau về mọi mặt trong gia đình

b.- Bình đẳng giữa các thành viên của gia đình

GV giảng:

Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình: quan hệ

giữa cha, mẹ và con; giữa ông, bà và cháu; giữa anh, chị, em

với nhau được thực hiện trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, đối xử

với nhau công bằng, dân chủ, cùng nhau chăm lo đời sống

chung của gia đình

GV yêu cầu HS giải quyết tình huống:

Trong thực tế, em đã nghe kể hoặc thấy trường hợp nào cha

mẹ ngược đãi hoặc xúi giục, ép buộc con làm việc trái đạo

đức, trái pháp luật chưa? Nếu rơi vào hoàn cảnh đó, theo em

phải làm gì?

HS trao đổi tìm hướng giải quyết vấn đề.

GV giảng:

Trong thực tế đã có những trường hợp cha mẹ ngược

đãi hoặc xúi giục, ép buộc con làm việc trái đạo đức, trái

pháp luật Nếu rơi vào hoàn cảnh đó, cần tới sự giúp đỡ của

những người thân trong gia đình như ông, bà, cô, chú; của

thầy, cô, bạn bè; của chính quyền địa phương, các tổ chức

đoàn thể;…

GV kết luận: Các thành viên trong gia đình có quyền được

hưởng sự chăm sóc, giúp đỡ nhau và có nghĩa vụ quan tâm,

chăm lo đời sống chung của gia đình

3.- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm

quyền bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

có bổn phận kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng ông bà

ï Bình đẳng giữa anh, chị, em Anh, chị, em có bổn phận thương yêu, chăm sóc, giúp đỡ nhau; có nghĩa vụ và quyền đùm bọc, nuôi dưỡng nhau trong trường hợp không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không có điều kiện trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con

3.- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

Nhà nước có chính sách, biện pháp tạo điều kiện để các côngdân nam, nữ xác lập hôn nhân tự nguyện, tiến bộ và gia đình thực hiện đầy đủ chức năng của mình; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hôn nhân và gia đình,

Nhà nước xử lí kịp thời, nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình

GV sử dụng phương pháp thảo luận nhóm.

Câu hỏi thảo luận:

Chế độ phong kiến trước đây công nhận chế độ đa thê:

“Nam thì năm thê bảy thiếp, gái chính chuyên chỉ lấy một chồng”

Hiện nay, Luật Hôn nhân và Gia đình chỉ cho phép và bảo vệ chế độ một vợ một chồng, nhưng tư tưởng “đa thê” có cònảnh hưởng tới nam giới không? Biểu hiện ra sao? Theo quy định của pháp luật thì người vi phạm bị xử lí như thế nào?

HS thảo luận nhóm và cử đại diện trình bày.

GV giảng:

Thực tế, nước ta hiện nay còn ảnh hưởng của tư tưởngphong kiến, vẫn còn hiện tượng nam giới vi phạm pháp luật, lấy hai, ba vợ nhưng không đăng kí kết hôn Vì vậy, để các quy định của PL hôn nhân và gia đình được thực hiện, Nhà nước đóng vai trò rất quan trọng

GV kết luận: Nhà nước bảo đảm cho quyền và lợi ích hợp

pháp của các thành viên trong gia đình được thực hiện Cùng với Nhà nước, các thành viên cần tự giác thực hiện quyền vànghĩa vụ của mình để xây dựng gia đình hoà thuận, ấm no, tiến bộ, hạnh phúc

Củng cố : GV nói thêm phần tích hợp giáo dục giới tính trong bài này

Để có một gia đình hạnh phúc hoà thuận bền vững chúng ta phải làm sao ? (Kết hôn đúng PL và Thực hiện kế hoạch hoá gia đình.) Thế nào làkết hôn đúng PL (đúng tuổi – tự nguyện – tình yêu chân chính…) Thế nào là KHH GĐ ( quyền và nghĩa vụ các thành viên trong gia đình – Sinh đẻ có kếhoạch – phân công lao động hợp lý …)

Dặn dò : Học bài

Chuẩn bị trước phần bình đẳng trong lao động

Tiết 2:

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Giảng bài mới:

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học II.- Bình đẳng trong lao động

1.- Thế nào là bình đẳng trong lao động?

GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi:

Vai trò của lao động đối với con người và xã hội?

Bình đẳng trong lao động là gì?

Ý nghĩa của việc pháp luật nước ta thừa nhận sự bình đẳng của

công dân trong lao động

GV giảng:

Điều 55 Hiến pháp 1992 khẳng định : “Lao động là quyền và

nghĩa vụ của CD” Để cụ thể hoá các quy định của Hiến pháp về

LĐ, về sử dụng và quản lý lao động, Nhà nước ban hành Bộ luật

lao động trong đó quy định về quyền và nghĩa vụ của người LĐ

và của người sử dụng LĐ, các tiêu chuẩn LĐ, các nguyên tắc sử

dụng và quản lý LĐ Nguyên tắc cơ bản của pháp luật LĐ

gồm:

Người lao động được tự do lựa chọn nghề nghiệp, việc làm

và noi làm việc

Tự nguyện, bình đẳng trong giao kết hợp đồng lao động

Công bằng, không phân biệt đối xử vì lý do giới tính,dân

tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần xã hội

Bảo vệ phụ nữ và người chưa thành niên trong lao động Trả

công theo năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc

Bảo đảm quyền nghỉ ngơi và hưởng bảo hiểm xã hội

Thương lượng, hoà giải các tranh chấp lao động

Nguyên tắc cơ bản của pháp luật LĐ xác định rõ quyền bình

đẳng trong LĐ của công dân, được thể hiện trên các phương

diện:

Bình đẳng giữa các CD trong việc thực hiện quyền LĐ;

Bình đẳng người sử dụng LĐ và người LĐ trong quan hệ LĐ;

II.- Bình đẳng trong lao động 1.- Thế nào là bình đẳng trong lao động?

Bình đẳng trong lao động được hiểu là bình đẳng giữa mọi

công dân trong thực hiện quyền lao động thông qua việc tìm việc làm, bình đẳng giữa người sử dụng lao động và người lao động thông qua hợp đồng lao động, bình đẳng giữa lao động nam và lao động nữ trong từng cơ quan, doanh nghiệp và trong phạm vi cả nước.

2.- Nội dung cơ bản của bình đẳng trong lao động

A.- Công dân bình đẳng trong thực hiện quyền lao động

Mọi người đều có quyền làm việc, tự do lựa chọn việc làm và nghề nghiệp phù hợp với khả năng của mình, không bị phân biệt đối xử về giới tính, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo,

Bình đẳng giữa lao động nam và lao động nữ trong từng cơ

quan, doanh nghiệp và trong phạm vi cả nước

2.- Nội dung cơ bản của bình đẳng trong lao động

A.- Công dân bình đẳng trong thực hiện quyền lao động.

GV cho HS trao đổi trả lời câu hỏi:

Hiện nay, một số doanh nghiệp ngại nhận lao động nữ vào làm

việc, vì vậy, cơ hội tìm việc làm của lao động nữ khó khăn hơn

lao động nam Em có suy nghĩ gì trước hiện tượng trên?

Nếu là chủ doanh nghiệp, em có yêu cầu gì khi tuyển dụng lao

động? Vì sao? HS trả lời.

GV giảng:

Việc làm là vấn đề mấu chốt đầu tiên để người LĐ thực

hiện quyền LĐ của mình Pháp luật quy định mọi CD đều có

quyền làm việc, tự do lựa chọn nghề nghiệp, việc làm phù hợp

với khả năng của mình, không bị phân biệt đối xử về giới tính,

dân tộc, tôn giáo…, đó là cơ sở để CD bình đẳng trong thực hiện

quyền LĐ

Những ưu đãi đối với người lao động có trình độ chuyên

môn kĩ thuật cao không bị coi là phân biệt đối xử trong sử dụng

lao động

B.- Công dân bình đẳng trong giao kết hợp đồng lao động

GV minh hoạ một trường hợp cụ thể về giao kết hợp đồng lao

động cho HS hiểu:

Chị X đến công ti may kí hợp đồng lao động với giám

đốc công ti Qua trao đổi từng điều khoản, hai bên đã thoả thuận

kí hợp đồng dài hạn (việc kí hợp đồng được thực hiện trên cơ sở

tự nguyện, không bên nào ép buộc bên nào) Các nội dung thoả

thuận như sau:

+ Công việc chị X phải làm là thiết kế các mẫu quần áo

+ Thời gian làm việc: Mỗi ngày 8 giờ, mỗi tuần 40 giờ

+ Thời gian nghỉ ngơi: Được nghỉ các thời gian trong ngày ngoài

giờ làm việc theo hợp đồng; đươc nghỉ lễ, nghỉ tết, nghỉ ốm…theo

nguồn gốc gia đình, thành phần kinh tế

Người lao động có trình độ chuyên môn, kĩ thuật cao được Nhà nước và người sử dụng lao động ưu đãi, tạo điều kiện thuận lợi để phát huy tài năng, làm lợi cho doanh nghiệp và cho đất nước

B.- Công dân bình đẳng trong giao kết hợp đồng lao động

Việc giao kết hợp đồng lao động phải tuân theo nguyên tắc: tự do, tự nguyện, bình đẳng; không trái pháp luật và thoả ước lao động tập thể; giao kết trực tiếp giữa người lao động với người sử dụng lao động

C.- Bình đẳng giữa lao động nam và lao động nữ

Lao động nam và lao động nữ được bình đẳng về quyền trong lao động, đó là: bình đẳng về cơ hội tiếp cận việc làm;bình đẳng về tiêu chuẩn, độ tuổi khi tuyển dụng; được đối xử bình đẳng tại nơi làm việc về việc làm, tiền công, tiền thưởng, bảo hiểm xã hội, điều kiện lao động và các điều kiện làm việc khác

Tuy nhiên, lao động nữ được quan tâm đến đặc điểm về cơthể, sinh lí và chức năng làm mẹ trong lao động để có điều kiện thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ lao động

quy định của pháp luật.

+ Tiền lương được trả mỗi tháng 1.500.000 đồng tiền Việt Nam

trên cơ sở chấp hành tốt kỉ luật lao động theo quy định

+ Địa điểm làm việc + Thời gian hợp đồng…

+ Điều kiện an toàn, vệ sinh lao động…

+ Bảo hiểm xã hội: chị X trích mỗi tháng 5% tồng thu nhập hàng

tháng để đóng…

Qua ví dụ minh hoạ trên, GV đặt câu hỏi:

Hợp đồng lao động là gì?

Tại sao người lao động và người sử dụng lao động phải kí kết

hợp đồng lao động?

GV cho học sinh thảo luận và cử đại diện phát biểu.

GV kết luận:

Khi giao kết hợp đồng LĐ đã thể hiện sự ràng buộc trách

nhiệm giữa người LĐ với tổ chức hoặc cá nhân có thuê mướn, sử

dụng LĐ Nội dung hợp đồng LĐ là cơ sở pháp lí để pháp luật

bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả hai bên, đặc biệt là đối

với người LĐ

Hiểu biết về hợp đồng lao động, nắm vững nguyên tắc

giao kết hợp đồng lao động là điều kiện để công dân bảo vệ

quyền và lợi ích chính đáng của bản thân khi tham gia vào quá

trình lao động Đồng thời tham gia đấu tranh chống các vi phạm

pháp luật trong lao động đã và đang diễn ra ở một số doanh

nghiệp

C.- Bình đẳng giữa lao động nam và lao động nữ

GV phân tích cho HS hiểu:

Quyền lao động của công dân được thực hiện trên cơ sở

không phân biệt giới tính Nhưng với lao động nữ, do một số đặc

điểm về cơ thể, sinh lí và chức năng làm mẹ nên pháp luật có

quy định cụ thể, có chính sách để lao động nữ có điều kiện thực

hiện tốt quyền và nghĩa vụ lao động Tuy nhiên, phụ nữ cần phải

nâng cao trình độ về mọi mặt để khẳng định được vị trí của mình

3.- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền bình đẳng của công dân trong lao động

Mở rộng dạy nghề, đào tạo lại, hướng dẫn kinh doanh, cho vay vốn với lãi suất thấp

Khuyến khích việc quản lí lao động theo nguyên tắc dân chủ, công bằng trong doanh nghiệp

Khuyến khích và có chính sách ưu đãi đối với người lao động có trình độ chuyên môn, kĩ thuật cao

Có chính sách ưu đãi về giải quyết việc làm để thu hút và sử dụng lao động là người dân tộc thiểu số

Ban hành các quy định để bảo đảm cho phụ nữ bình đẳng với nam giới trong lao động: có quy định ưu đãi, xét giảm thuế đối với doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ; mở nhiều loại hình đào tạo thuận lợi cho lao động nữ

trong xã hội.

GV yêu cầu HS nêu một số tấm gương tiêu biểu của nữ

trong LĐ đã góp phần to lớn vào sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta

hiện nay

3.- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền bình

đẳng của công dân trong lao động.

GV giúp HS nêu và phân tích một số quy định của pháp luật để

đảm bảo cho công dân bình đẳng trong lao động

GV kết luận:

Pháp luật về lao động ở nước ta hiện nay không chấp nhận sự bất

bình đẳng trong lao động Nhiệm vụ của HS hiện nay là học tập

để nâng cao trình độ văn hoá, có ý thức phấn đấu để trở thành

người lao động có trình độ chuyên môn, kĩ thuật cao, năng động,

sáng tạo trong lao động dù ở bất kì cương vị nào Có như vậy mới

đáp ứng được đòi hỏi của quá trình hội nhập quốc tế và sự

nghiệp CNH, HĐH đất nước

CỦNG CỐ: 1.- Thế nào là bình đẳng trong lao động?

2.- Nội dung cơ bản của bình đẳng trong lao động 3.- Trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền bình đẳng của công dân trong lao động

DẶN DỊ: Học bài

Chuẩn bị trước phần tiếp theo

Tiết 3:

Kiểm tra bài cũ:

Giảng bài mới:

Phần làm việc của Thầy và Trò Nội dung bài học III.- Bình đẳng trong kinh doanh

1.- Thế nào là bình đẳng trong kinh doanh?

GV giúp HS nhớ lại những kiến thức đã học ở lớp 11 về nền kinh tế thị

III.- Bình đẳng trong kinh doanh 1.- Thế nào là bình đẳng trong kinh doanh?