- Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ những kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, sâu nặng nghĩa tình.. Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội d
Trang 1Ngày soạn : 08/11/2016 TUẦN 14 Tiết 53 + 54
BÀI 13 TIẾNG GÀ TRƯA
(Xuân Quỳnh)
I MỤC TIÊU : Giúp HS
1 Kiến thức :
- Sơ giản về tác giả Xuân Quỳnh
- Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ những kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, sâu nặng nghĩa tình
- Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp câu trong bài thơ
2 Kĩ năng :
- Đọc - hiểu, phân tích văn bản thơ trữ tình có sử dụng các yếu tố tự sự
- Phân tích các yếu tố biểu cảm trong văn bản
3 Thái độ :
Có ý thức tôn trọng một nhà thơ lớn của dân tộc
II CHUẨN BỊ :
- GV : Giáo án, sgk, tập thơ Sân ga chiều em đi
- HS : soạn, xem, đọc trước bài và trả lời câu hỏi sgk
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :
1 Ổn định tổ chức : Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp.
2 Kiểm tra bài cũ :
? Đọc thuộc lòng và phân tích bài thơ Cảnh khuya
? Đọc thuộc lòng (phần dịch thơ) ?
? Rằm tháng giêng và nêu cảm nghĩ của em về bài thơ này
3 Bài mới :
Xuân Quỳnh là tác giả của nhiều tập thơ hay : Tơ tằm, Chồi biếc, Hoa dọc chiến hào, Hoa cỏ may, Sân ga chiều em đi Thơ Xuân Quỳnh như “cánh chuồn chuồn trong giông bão” mãnh mai, trong suốt mà kiên cường Xuân Quỳnh thường viết về những tình cảm gần gũi, bình dị trong đời sống gia đình và cuộc sống thường ngày Tiếng gà trưa là một bài thơ như thế
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung ghi bảng
HĐ 1 :
GV hdhs tìm hiểu chung về tác
giả, tác phẩm
? Hãy giới thiệu đôi nét về nhà
thơ Xuân Quỳnh ?
? Em biết gì về hoàn cảnh ra
đời của bài thơ ?
- Nghe, tìm hiểu
- Nêu ý kiến
- Viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mĩ, in trong tập
“Hoa dọc chiến hào”
I : Giới thiệu :
1 Tác giả : Xuân Quỳnh (1942 - 1988) quê ở Hà Tây, là nhà thơ nữ xuất sắc nhất trong nền thơ hiện đại VN
2 Tác phẩm : Bài Tiếng gà
trưa viết trong thời kì đầu của
cuộc kháng chiến chống Mĩ,
in lần đầu trong tập “Hoa dọc
Trang 2GV nhận xét, kêt luận.
HĐ 2 :
Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú
thích
- Đọc giọng vui, ấm áp
- Nhận xét, uốn nắn
- Giải nghĩa một số từ khó cho
HS
? Bài thơ viết theo thể thơ gì ?
Đặc điểm ?
Thơ ngũ ngôn Việt Nam có 2
loại :
+ Ngũ ngôn tứ tuyệt có nguồn
gốc ở (TQ) 4câu/ bài, 5chữ/
câu, hiệp vần 1 2 4 hoặc 2
-4
+ Ngũ ngôn có nguồn gốc ở
(VN) bắt nguồn từ thể hát dặm
Nghệ Tĩnh và vè dân gian
? Bài thơ chia làm mấy phần ?
? Nội dung của từng phần ?
GV nhận xét, kêt luận.
Diễn giảng thêm, dẫn dắt HS
vào phân tích
HĐ 3:
Hướng dẫn phân tích
? Chi tiết nào đã khơi gợi mạch
cảm xúc để tác giả viết bài thơ
này ?
? Mạch cảm xúc đó diễn biến
như thế nào ?
? Đó là những cảm xúc gì ?
- Nghe, ghi bài
- Ghe, tìm hiểu
- Đọc sgk
- Trình bày theo sgk
- Nhận xét, bổ sung
- Ngũ ngôn Không hạn định số câu, nhịp : 3/2 ; 2/3 ; 1/2/2 Vần chân, bằng trắc, vần liền, vần cách
Sáng tạo điệp ngữ, câu
3 tiếng
- Gồm 3 phần : + P1 : Khổ 1, 2 : Âm vang tiếng gà vả nổi niềm anh lính trẻ
+ P2 : Khổ 3, 4, 5, 6 :
kỉ niệm về bà, về tuổi thơ
+ P3 : Khổ 7, 8 : Mơ ước tuổi thơ và hiện tại
- Nghe, ghi bài
- Tiếng gà
- Tiếng gà trưa vang lên kỉ niệm về bà, về tuổi thơ hiện lên đi vào cuộc chiến đấu của người chiến sĩ, khắc sâu thêm tình cảm với quê hương đất nước
chiến hào” năm 1968 của Xuân Quỳnh
II : Đoc – Hiểu văn bản :
1 Thể thơ :
- Ngũ ngôn (không giới hạn
số câu)
2 Bố cục : 3 phần
III Tìm hiểu nội dung :
1 Âm thanh tiếng gà :
- Cảm hứng được khơi gợi
từ tiếng gà trưa
- Câu “tiếng gà trưa” lặp lại
4 lần, mỗi lần gợi ra 1 hình ảnh trong kỉ niệm tuổi thơ và
là sợi dây liên kết cảm xúc
- Tiếng gà nhảy ổ Kỉ niệm tuổi thơ : Hình ảnh những con
gà mái mơ, mái vàng, hình ảnh người bà yêu thương
Trang 3GV nhận xét, kêt luận.
? Kỉ niệm tuổi trơ được gợi
lên như thế nào ?
? Em có nhận xét gì về tuổi thỏ
của người chiến sĩ ?
? Kỉ niệm về bà hiện lên như
thế nào ?
? Người chiến sĩ nhớ gì về
bà ?
? Hình ảnh đôi bàn tay già nua
của bà được thể hiện như thế
nào ?
? Hình ảnh người bà còn
được thể hiện qua chi tiết
nào ? Gợi ra tình cảm gì ?
GV nhận xét, kêt luận.
Trao đổi cặp 1 phút : Cảm nghĩ
về ông bà
Chốt ý : Niềm vui tuổi thỏ có
bộ quần áo mới thật giản dị,
đơn sơ, song thật cảm động,
chân thành
? Em hiểu “giấc ngủ hồng sắc
trứng” mhư thế nào ?
? Vì sao tác giả lại đặt nhan đề
- Hình ảnh những con
gà mái mơ, mái vàng lông đốm hoa trắng đang cục ta cục tác với những quả trứng hồng trong ổ rơm giữa buổi trưa đầy nắng
- Đẹp đẽ, êm đềm
- Hiện lên qua kí ức của người cháu
- Đầu tiên là lời mắng yêu vì sự tò mò tuổi thơ nhớ bà da diết
- Đôi bàn tay nhăn nheo, chắt chiu từng quả trứng để tìm những quả tốt nhất cho gà mái ấp
- Lo đàn gà chết, mong đừng có sương muối để cuối năm cháu có bộ quần áo mới mang lại niềm vui cho cháu, cho tuổi già
- Yêu thương, chăm lo cho cháu
- Là hình ảnh kết thúc bài thơ, đó là giấc mơ tuổi thơ đi vào cuộc sống, là hạnh phúc nhỏ
bé, giản dị, trong lành, tinh khiết của trẻ con nông thôn VN trong thời kì chiến tranh gian khổ Hình ảnh giấc ngủ
- mơ trứng hồng đi suốt tuổi thơ trở thành kỉ niệm ámm lòng và thiêng liêng đối với cháu
- Từ tiếng gà trưa mà
cháu, ước mơ tuổi thơ tình cảm với quê hương, đất nước
2 Những kỉ niệm và tình cảm của nhân vật trữ tình :
a Kỉ niệm tuổi thơ :
- Gà mái mơ đốm trắng
- Gà mái màu vàng nắng
- Ổ trứng hồng
Tuổi thơ đẹp, êm đềm
b Kỉ niệm về bà :
- Lời mắng yêu (nhớ bà da diết)
- Đôi bàn tay già nua chắt chiu từng quả trứng
- Nỗi lo, niềm mong ước của
bà là làm sao cho cháu có niềm
vui thì bà cũng vui lây
Hết lòng vì con cháu
3 Mơ ước tuổi thơ :
Nhỏ bé, giản dị, trong lành, tinh khiết Tình yêu quê hương, đất nước
Trang 4là “Tiếng gà trưa” ?
GV nhận xét, kêt luận.
Diễn giảng thêm, dẫn dắt HS
vào ghi nhớ sgk
HĐ 4 :
Hướng dẫn làm bài tập 1
Hướng dẫn làm bài tập 2
suy nghĩ, liên tưởng, nhớ lại, bồi hồi yêu thương bà, yêu quê hương nghèo Tình yêu quê hương, đất nước bắt nguồn từ tình cảm gia đình
- Đọc ghi nhớ sgk
- Chọn và học thuộc lòng
- Nêu cảm nghĩ
* Ghi nhớ : (sgk/ trang 151)
IV Luyện tập :
Bài tập 1 Chọn và học thuộc lòng một đoạn
Bài tập 2 Nêu ý kiến cá nhân
4 Củng cố :
- GV đọc lại ghi nhớ sgk
- Nêu thể thơ và lối hiệp vần của bài thơ
5 Hướng dẫn tự học, làm bài tập, soạn bài mới :
- Học bài, hoàn thành bài tập
- Học thuộc lòng bài thơ
Viết đoạn văn ngắn ghi lại một kỉ niệm về bà (bà nội hoặc bà ngoại)
- Chuẩn bị bài : “Điệp ngữ”
IV RÚT KINH NGHIỆM :
Tiết 55
ĐIỆP NGỮ
I MỤC TIÊU : Giúp HS
1 Kiến thức :
- Khái niệm điệp ngữ
- Các loại điệp ngữ
- Tác dụng của điệp ngữ trong văn bản
2 Kĩ năng :
- Nhận biết phép điệp ngữ
- Phân tích tác dụng của điệp ngữ
- Sử dụng phép điệp ngữ phù hợp với ngữ cảnh
3 Thái độ :
Có ý thức học tập và sử dụng điệp ngữ phù hợp
II CHUẨN BỊ :
- GV : soạn giáo án, văn bản có sử dụng điệp ngữ.
- HS : soạn, xem, đọc trước bài và trả lời câu hỏi sgk
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :
1 Ổn định tổ chức : Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp.
2 Kiểm tra bài cũ :
? Thế nào là thành ngữ ? Sử dụng thành ngữ như thế nào ?
Trang 53 Bài mới :
Giới thiệu bài (Nhằm củng cố và mở rông kiến thức về phép lặp đã học)
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung ghi bảng
HĐ 1 :
Tìm hiểu khái niệm và tác dụng
Trực quan vào bảng phụ (khổ
đầu và khổ cuối - Tiếng gà trưa)
? Những từ ngữ nào được lặp đi,
lặp lại ?
? Việc lặp đi lặp lại từ ngữ như
vậy có tác dụng gì ?
Nghe sự tác động liên tiếp tạo
cảm giác mạnh (điệp ngữ)
? Điệp ngữ là gì ? Tác dụng
của điệp ngữ ?
GV nhận xét, kêt luận.
Gọi hs đọc ghi nhớ sgk
HĐ 2 :
Tìm hiểu các dạng điệp ngữ
Cho HS thảo luận 2 phút : So
sánh vị trí điệp ngữ trong khổ
thơ đầu Tiếng gà trưa và điệp
ngữ trong hai đoạn thơ sgk/152
? Dựa vào vị trí điệp ngữ ta có
thể chia thành mấy dạng ? Nêu
tên ?
Ngoài ra người ta còn phân
loại :
- Lặp 1 từ (điệp từ)
- Lặp 1 cụm từ (điệp ngữ)
- Lặp 1 câu (điệp câu)
- Lặp 1 đoạn (điệp khúc)
- Đọc ví dụ sgk
- Tìm và xác định điệp ngữ
- Khổ đầu : nghe (3 lần)
- Khổ cuối : vì (4 lần)
- Làm nổi bật ý gây cảm xúc mạnh (là nguyên nhân chiến đấu của người chiến sĩ)
- Nhận xét, bổ sung
- Đọc ghi nhớ 1 sgk
- Thảo luận
- So sánh :
“Nghe” ; là điệp ngữ cách quãng
“Rất lâu” , “khăn xanh” ,
“thương em” là điệp ngữ nối tiếp
“Thấy’ , ‘ngàn dâu” là điệp ngữ chuyển tiếp (vòng)
- Phân loại dựa vào số lượng từ lặp lại
“Nghe xao động ”
“Nhớ ai ra ngẩn vào ngơ Nhớ ai ai nhớ bây giờ nhớ ai”
Hồ Chí Minh muôn năm!
Phút giây thiêng liêng anh gọi bác 3 lần (Tố Hữu)
I Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ :
1.Ví dụ : sgk
Các từ được lặp lại
- Nghe (3 lần)
- Vì (4 lần)
2 Tìm hiểu tác dụng :
- Nghe nhấn mạnh cảm giác khi nghe tiếng gà
- Vì nhấn mạnh nguyên nhân chiến đấu của người chiến sĩ
* Ghi nhớ 1 : (sgk/
trang 152)
II Các dạng điệp ngữ :
1 Ví dụ : (sgk/ trang
148, 152)
2 Tìm hiểu :
- Điệp ngữ cách quãng
- Điệp ngữ nối tiếp
- Điệp ngữ chuyển tiếp
Trang 6GV nhận xét, kêt luận.
Gọi hs đọc ghi nhớ sgk
HĐ 3 :
Hướng dẫn làm bài tập 1 sgk
Cho HS xác định yêu cầu và làm
bài
GV nhận xét, kêt luận cho
điểm.
Hướng dẫn làm bài tập 2 sgk
GV nhận xét, kêt luận cho
điểm.
Đoạn cuối bài thơ Chú bé loắt choắt
- Đọc ghi nhớ sgk
- Đọc và xác định yêu cầu btập 1 sgk
Nhấn mạnh ý cương quyết giành độc lập
Khẳng định quyền được hưởng độc lập
Nhấn mạnh nỗi trông chờ của người nông dân
- Nhận xét, bổ sung
- Đọc và xác định yêu cầu btập 2 sgk
- Xác định
- Nhận xét, bổ sung
* Ghi nhớ 2 : (sgk/
trang 152)
III Luyện tập :
Bài tập 1 Tìm điệp ngữ và nêu tác dụng
- Một dân tộc đã gan góc
- Dân tộc đó phải được
Nhần mạnh ý dân tộc
ta phải được tự do, độc lập và xứng đáng được
tự do, độc lập
- Đi cấy
- Trông
Nhấn mạnh nỗi trông chờ của người nông dân: thời tiết thuận lợi cho việc làm ruộng
Bài tập 2 Tìm điệp ngữ
và xác định dạng điệp ngữ
- Xa nhau : cách quãng
- Một giấc mơ : chuyển tiếp
4 Củng cố :
? Nêu tác dụng của điệp ngữ ?
? Nêu các dạng điệp ngữ
5 Hướng dẫn tự học, làm bài tập, soạn bài mới :
- Học bài, làm các bài tập còn lại sgk
- Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng điệp ngữ
- Nhận xét về cách sử dụng điệp ngữ trong một đoạn văn đã học
- Chuẩn bị “Luyện nói tác phẩm văn học”
IV RÚT KINH NGHIỆM :
Tiết 56
LUYỆN NÓI PHÁT BIỂU CẢM NGHĨ VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
I MỤC TIÊU : Giúp HS
Trang 71 Kiến thức :
- Giá trị nội dung và nghệ thuật của một số tác phẩm văn học
- Những yêu cầu khi trình bày văn nói biểu cảm về một tác phẩm văn học
2 Kĩ năng :
- Tìm ý, lập dàn ý bài văn biểu cảm về một tác phẩm văn học
- Biết cách bộc lộ tình cảm về một tác phẩm văn học trước tập thể
- Diễn đạt mạch lạc, rõ ràng những tình cảm của bản thân về một tác phẩm văn học bằng ngôn ngữ nói
3 Thái độ :
Nghiêm túc trong khi nói bài văn trước lớp
II CHUẨN BỊ :
- GV : soạn giáo án, sgk, dàn bài mẩu, đoạn văn mẩu
- HS : soạn và chuẩn bị theo gợi ý và đề bài sgk/154
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :
1 Ổn định tổ chức : Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp.
2 Kiểm tra bài cũ :
? Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học là gì ?
? Bố cục bài văn phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học mấy phần ?
? Nhiệm vụ từng phần ?
3 Bài mới : giới thiệu bài.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung ghi bảng
HĐ 1 :
Kiểm tra sự chuẩn bị của HS
Nhận xét, rút kinh nghiệm
? Dựa vào đề bài xác định
thể loại và đối tượng ? Giới
hạn đối tượng là bài Cảnh
khuya.
cảm của tác giả Hồ Chí Minh
như thế nào ?
- Đọc đề sgk/ 154
- Chuẩn bị vở soạn ở nhà
- HS trả lời, bổ sung, nhận xét
- Thể loại : phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học
- Đối tượng : Bài Cảnh khuya
- Vẻ ra một bức tranh tuyệt vời với âm thanh tiếng suối, ánh trăng Việt Bắc lồng vào bóng cây, hoa Một bức tranh nhiều tầng lớp, đường nét có tâm hồn thi sĩ
I Chuẩn bị :
(ở nhà)
II Thực hành :
Đề bài : Phát biểu cảm
nghĩ về một trong hai bài thơ của chủ tịch Hồ Chí Minh: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng
1 Tìm hiểu đề, tìm ý.
a Tìm hiểu đề.
- Thể loại : Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học
- Đối tượng : Bài thơ Cảnh khuya
b Tìm ý.
- Vẻ ra bức tranh thiên nhiên nhiều tầng lớp, đường nét
Trang 8GV nhận xét, kêt luận.
? Chi tiết nào làm cho em chú
ý và hứng thú ? Vì sao ?
Giúp ta hiểu và yêu hơn con
người của Hồ Chí Minh
? Qua bài thơ, em hiểu tác giả
là người như thế nào ?
GV nhận xét, kêt luận.
Lập dàn ý
Dựa vào kiến thức phần Văn
học và các ý đã tìm được, hãy
lập dàn ý cho đề văn này
Trực quan dàn bài sgk/ trang
154 để HS so sánh, đối chiếu
GV nhận xét, kêt luận.
Chia tổ cho HS luyện nói
Quan sát, nhận xét
Đọc đoạn văn mẩu
- Cảnh đẹp của thiên nhiên Việt Bắc, tâm hồn cao cả của bác (lo nghĩ về vận mệnh của dân tộc)
Yêu thiên nhiên, yêu dân tộc (là yêu nước)
- HS lần lượt phát biểu
- Nhận xét, bổ sung
- Dựa vào phần gợi ý sgk/
154, 155 tập nói theo tổ
- Cử đại diện nói trước lớp
- Nghe
- Vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh
Giúp ta hiểu : Con người của Hồ Chí Minh với thiên nhiên và dân tộc
2 Dàn bài :
(sgk/ trang 154)
3 Luyện nói.
4 Củng cố :
- Muốn luyện nói một bài văn phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học học phải làm gì ?
- Có sự chuẩn bị ở nhà theo yêu cầu : Em có cảm nghĩ gì về tác phẩm đó ? Kể, tả những điều làm cho em có những cảm nghĩ trên Lập dàn bài
- Khi nói trên lớp phải :
+ Có tác phong nhanh nhẹn, tươi tắn, tự tin
+ Nói đúng, đủ theo đề bài yêu cầu nói
+ Diễn đạt to, rõ (vừa nói vừa biểu hiện cảm xúc kết hợp với cử chỉ ) không được
đọc
- Các em khác lắng nghe, nhận xét bạn, rút kinh nghiệm để đến lượt mình nói
5 Hướng dẫn tự học, làm bài tập, soạn bài mới :
- Xem lại bài, tự tập nói văn biểu cảm về tác phẩm văn học đã học ở nhà với bạn
- Chuẩn bị bài “Một thứ quà của lúa non : Cốm”
IV RÚT KINH NGHIỆM :
Kí duyệt của TTCM Ngày : 12/11/2016
Phạm Khưu Việt Trinh