Kĩ năng - HS đọc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật và thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt đường luật; bước đầu nhận biết thơ thất ngôn và ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật chữ Hán qua bản dịch tiến
Trang 1Ngày soạn: 13/9/2015
Ngày dạy: 7A:16/9/2015
7B: 17/9/2015
Ngữ văn Bài 5 - Tiết 18 Văn bản: PHÒ GIÁ VỀ KINH
(Tụng giá hoàn kinh sư)
Trần Quang Khải
I Mục tiêu
* Mức độ cần đạt
- HS hiểu giá trị tư tưởng đặc sắc nghệ thuật của bài thơ Tụng giá hoàn kinh sư của Trần Quang Khải
- Đọc văn bản, phân tích và nhận biết về thể thơ ngũ ngôn
- HS tự hào dân tộc về truyền thống vẻ vang của nhân dân ta
* Tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh: Liên hệ với nội dung Bản tuyên ngôn độc lập của Bác
* Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức
- HS hiểu sơ giản về tác giả Trần Quang Khải Hiểu đặc điểm thơ ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật HS bước đầu hiểu được khí phách hào hùng và khát vọng thái
bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần
2 Kĩ năng
- HS đọc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật và thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt đường luật; bước đầu nhận biết thơ thất ngôn và ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật chữ Hán
qua bản dịch tiếng Việt
II Chuẩn bị
- GV: tài liệu tham khảo
- HS: soạn bài, vở viết, SGK
Đọc văn bản trả lời câu hỏi:
+ Tìm hiểu đặc điểm thơ ngũ ngôn tứ tuyệt
+ Trả lời các câu hỏi trong phần đọc - hiểu văn bản
III Phương pháp/ kĩ thuật dạy học
- Phương pháp: Đọc diễn cảm, phân tích, bình, nêu vấn đề
- Kĩ thuật dạy học:
IV Tổ chức giờ học
1 Ổn định tổ chức: 1p
2 Kiếm tra bài cũ: 4p
Hỏi: Đọc thuộc lòng bài thơ “Nam quốc sơn hà” và nêu nghệ thuật, nội dung?
Nội dung: Khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền trước mọi kẻ thù xâm lược
3 Tiến trình tổ chức các hoạt động
Hoạt động của thầy và trò Tg Nội dung chính
Họạt động 1: Khởi động
Hỏi: Em hãy kể tên một số tác phẩm văn
học thời kì Trung đại mà em biết?
1p
Trang 2nước ta thoát khỏi ách đô hộ của phong kiến
phương Bắc Bắt đầu củng cố, xây dựng một
quốc gia độc lập, tự chủ Bên cạnh dòng
văn học dân gian phong phú đậm đà bản sắc
dân tộc, văn học viết giai đoạn này khá phát
triển với nguồn cảm hứng chủ đạo là lòng
yêu nước, ý thức độc lập tự cường dân tộc
được viết chủ yếu băng chữ Hán Tiết học
này ta sẽ được tìm hiểu hai trong số tác
phẩm thời kì này
Hoạt động 2: Đọc- Thảo luận chú thích
Mục tiêu
- Biết đọc đúng, đọc diễn cảm bài thơ
- So sánh giữa bản dịch thơ với bản chữ
Hán Hiểu được đặc điểm của thơ ngũ ngôn
tứ tuyệt
- GV hướng dẫn đọc: ngắt nhịp 2/3; câu cuối
3/2; giọng khoẻ khắn, mạnh mẽ
- GV đọc mẫu
- HS đọc - nhận xét
- GV nhận xét, sửa chữa
Hỏi: nêu vài nhận xét về tác giả?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
- Con trai thứ ba của vua Trần Thái Tông và
hoàng hậu Thuận Thiên Được phong tước :
Chiêu Minh Đại Vương năm 18 tuổi, dưới
triều Trần Nhân Tông được cử nắm toàn
quyền nội chính (Điều hành các việc bên
trong nội bộ đất nước)
Hỏi: Bài thơ sáng tác trong hoàn cảnh
nào?
Bài thơ được viết theo thể thơ gì?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
- Ngũ ngôn tứ tuyệt đường luật: có bốn câu
mỗi câu năm chữ, gieo vần giống thất ngôn
tứ tuyệt
* GV: bài thơ được viết sau kháng chiến
chống Nguyên Mông (đời Trần) khi đón
Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông về
Thăng Long và vua Trần Nhân Tông về
Thăng Long sau chiến thắng Chương
Dương, Hàm Tử giải phóng kinh đô năm
7p I Đọc, thảo luận chú thích.
Trang 3Hoạt động 3: Tìn hiểu bố cục.
Mục tiêu.
- Xác định được ranh giới giữa các phần và
nội dung của từng phần
Hoạt động 4: Tìm hiểu văn bản.
Mục tiêu
- HS cảm nhận được giá trị nội dung và
nghệ thuật của bài thơ mang đấu ấn lịch sử;
HS có kĩ năng phân tích thơ ngũ ngôn tứ
tuyệt
GV treo bản phụ
- HS đọc hai câu thơ đầu
Hỏi: Giải thích hai địa danh “Chương
Dương” và “ Hàm Tử’?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
+ Chương Dương: nằm hữu ngạn sông Hồng
thuộc Thường Tín Hà Tây Chiến thắng
Chương Dương 6- 1285 do Trần Quang
Khải chỉ huy
+ Hàm Tử: địa điểm thuộc tả ngạn sông
Hồng thuộc Khoái Châu- Hưng Yên Trận
địa Hàm Tử 4-1285 do Trần Nhật Duật chỉ
huy
Hỏi: Hai câu đầu sử dụng từ ngữ như thế
nào? Thể hiện điều gì?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
+ Đối ý: cướp giáo giặc >< bắt quân thù
Chương Dương >< Hàm Từ quan
* Hỏi: Sự đối lập nhằm mục đích gì? Em
có nhận xét gì về cách đưa tin đó?
HS thảo luận nhóm 4 ( 2p)
Các nhóm báo cáo, chia sẻ
GV cùng HS khắc sâu kiến thức
+ Độc đáo Chiến thắng Chương Dương sau
nhưng được nói trước là do đang sống trong
không khí chiến thắng vừa diễn ra, kế đó
mới sống lại không khí chiến thắng Hàm Tử
trước đó
- HS đọc hai câu cuối
4p
20p
II Bố cục:
2 phần
- Hai câu đầu: Tự hào về chiến công hiển hách
- Hai câu cuối: Khát vọng đất nước thái bình muôn thuở
III Tìm hiểu văn bản
1 Hai câu đầu
- Nghệ thuật đối, liệt kê chiến thắng
- Động từ biểu thị động tác nhanh mạnh mẽ, nhịp thơ nhanh gấp, âm hưởng đanh thép, hào sảng
+ Cảm xúc rạo rực, hân hoan trước những chiến công hiển hách của DT
2 Hai câu thơ sau.
Giọng thơ ôn tồn, nhẹ nhàng
- Lời động viên đất nước trong thái bình; khẳng định
Trang 4Hỏi: Nhận xét gì về giọng điệu hai câu
thơ?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
+ Giọng ôn tồn, nhẹ nhàng như một lời
khuyên “nên gắng sức”
Hỏi: Câu thơ cuối khẳng định điều gì?
Hỏi: Nội dung của hai câu đầu khác hai
câu cuối như thế nào?
HS thảo luận nhóm 4 ( 2p)
Các nhóm báo cáo, chia sẻ
GV cùng HS khắc sâu kiến thức
+ Hai câu đầu: hào khí chiến thắng
+ Hai câu cuối: khát vọng thái bình
* Hỏi: Quan sát tranh (67) miêu tả?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
+ Bức tranh mô tả hào khí chiến thắng
* Hỏi: Cách biểu cảm và biểu ý của hai
bài thơ vừa học như thế nào?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ, TG: 1p
+ Đều bày tỏ ý kiến rõ ràng, thông tin ngắn
gọn, cách nối chắc nịch, ý kiến lập luận chặt
chẽ, logic
+ Bài “Sông núi nước Nam” trên cơ sở
khẳng định chủ quyền mà khẳng định sự
thất bại của giặc
+ Bài “Phò giá về kinh” từ hào khí chiến
thắng vang dội mà động viên xây dựng đất
nước
+ Biểu cảm: kín đáo
Hoạt động 5: Tổng kết, ghi nhớ.
Mục tiêu.
- Khỏi quát những nét chính về nghệ thuật
và nội dung của bài thơ
Hỏi: Nghệ thuật đặc sắc của văn bản?
Những thủ pháp nghệ thuật trên toát lên
nội dung gì?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
- HS đọc ghi nhớ
- GV: Bài thơ như một một bản tuyên ngôn
độc lập đầu tiên của dân tộc, một nhân
chứng lịch sử … chính vì lí do đó bài thơ
được in trên bức sơn mài ở Viện bảo tàng
Lịch sử dân tộc kênh hình trong SGK là ảnh
2p
khát vọng hoà bình thịnh trị
- Khẳng định niềm tin sắt đá vào sự bền vững muôn đời của đất nước
VI Ghi nhớ (sgk- t68)
+ Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt ngắn gọn xúc tích
+ Giọng thơ giõng dạc, hào hùng đanh thép
+ Lập luận chặt chẽ trong hình thức nghị luận…
Trang 5chụp của bức sơn mài đó Nếu có dịp về
Viện bảo tàng Lịch sử thăm quan chúng ta
sẽ ngé thăm và chứng kiến
Hoạt động 6: Hướng dẫn luyện tập
Mục tiêu:
- HS biết vận dụng kiến thức để làm bài
Hỏi: Đọc thêm một số bài thơ văn học
Trung đại (SGK-68) và nêu cảm nhận của
em về bài thơ đó?.
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
HS đọc và nêu cảm nhận Gv chốt lại
3p V Luyện tập
* Đọc thêm: Tức sự
4 Củng cố: 2p
- Nêu nội dung và nghệ thuật của hai bài thơ?
HS HĐCN trình bày, chia sẻ
+ Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt ngắn gọn xúc tích
+ Giọng thơ giõng dạc, hào hùng đanh thép
+ Lập luận chặt chẽ trong hình thức nghị luận…
5 Hướng dẫn học bài : 1p
- Học thuộc hai bài thơ và nội dung ghi nhớ; làm bài tập còn lại
- Chuẩn bị: Từ Hán Việt.
Đọc trước bài và trả lời câu hỏi
+ Đơn vị cấu tạo từ
+ Các loại từ ghép Hán việt