giáo án ngữ văn lớp 6 tuần 22

-Rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản truyện hiện đại có yếu tố tự sự kết hợp với miêu tả tâm lí nhân vật.. Để giúp các em cĩ cách cư xử đúng đắn và thấy được lịng nhân hậu của nhân vật người em

Trang 1

Bài 20 - Tiết 80,81

Tuần dạy: 22

Ngày dạy:

1.MỤC TIÊU:

1.1.Kiến thức: Giúp học sinh:

- Hiểu được nội dung và ý nghĩa của truyện: Tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu của người

em gái có tài năng đã giúp cho ngưới anh nhận ra phần hạn chế của chính mình và vượt lên lòng

tự ái

- Cách thứ thể hiện vấn đề giáo dục không khô khan, giáo huấn mà tự nhiên, sâu sắc thông qua sự tự nhận thức của nhân vật chính

- Nắm được nét đặc sắc trong nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lí nhân vật

1.2.Kĩ năng:

-Đọc diễn cảm phù hợp tâm lí nhân vật

- Rèn kĩ năng kể chuyện ở ngôi thứ nhất

-Rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản truyện hiện đại có yếu tố tự sự kết hợp với miêu tả tâm lí nhân vật

-Kể tóm tắt câu chuyện trong một đoạn văn ngắn

1.3.Thái độ:

- Giáo dục HS lòng nhân hậu, thái độ ứng xử và kĩ năng sống đúng đắn

2.TRỌNG TÂM:

-Diễn biến tâm lí nhân vật người anh

3.CHUẨN BỊ:

3.1.Giáo viên: Tranh: Bức tranh của em gái tôi.

3.2.Học sinh: Đọc văn bản, tìm hiểu nội dung và ý nghĩa truyện Diễn biến tâm trạng của

người anh và em gái Kiều Phương

4.TIẾN TRÌNH:

4.1.Ổn định tổ chức và kiểm diện:

4.2.Kiểm tra miệng:

Câu 1:

? Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau được tác giả miêu tả như thế nào? ( 8đ)

- Con sông rộng hơn ngàn thước

- Nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác

- Cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng

- Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận

Thiên nhiên mang vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ, trù phú

* Giáo viên treo bảng phụ giới thiệu câu hỏi trắ nghiệm:

Câu 2:

? Em đã chuẩn bị gì cho tiết học hôm nay? Nhân vật người anh là người như thế nào?(2đ)

- Đọc, nắm nội dung cốt truyện, trả lời câu hỏi sách giáo khoa…

Nhỏ nhen, đố kị, ghen tị, tự ti

* Nhận xét, chấm điểm

4.3.Giảng bài mới:

BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI

(Tạ Duy Anh)

Trang 2

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học

*Giới thiệu bài: Nhân hậu là một đức tính tốt rất cần

trong cuộc sống Để giúp các em cĩ cách cư xử đúng

đắn và thấy được lịng nhân hậu của nhân vật người

em trong truyện, tiết này, cơ sẽ hướng dẫn các em tìm

hiểu tác phẩm “Bức tranh của em gái tơi”

Hoạt động 1:

*Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc Giáo viên đọc,

gọi học sinh đọc

*Giáo viên nhận xét

*Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu chú thích

SGK

? Kể tĩm tắt truyện “Bức tranh của em gái tơi”?

* Học sinh kể, Giáo viên nhận xét, sửa sai

Hoạt động 2:

? Nhân vật chính trong truyện là ai? Vì sao em lại cho

đĩ là nhân vật chính?

- Kiều Phương và người anh là nhân vật chính vì đều

mang chủ đề sâu sắc của truyện lịng nhân hậu và thĩi

đố kị, trong đĩ nhân vật trung tâm là người anh,

mang chủ đề chính của truyện, sự thất bại của lịng

đố kị

? Truyện được kể theo ngơi thứ mấy? lời của nhân

vật nào? Việc chọn vai kể như vậy cĩ tác dụng gì?

- Truyện được kể theo ngơi thứ nhất, lời của nhân vật

người anh Cách kể như vậy cĩ thể miêu tả tâm trạng

của nhân vật một cách tự nhiên bằng lời của chính

nhân vật ấy

* GV giảng thêm:

Cách kể đĩ cịn giúp cho nhân vật kể chuyện cĩ thể tự

soi xét tình cảm, ý nghĩ của mình để vượt lên Do đĩ

chủ đề tác phẩm càng cĩ ý nghĩa về sự tự đánh giá, tự

nhận thức

? Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật người anh

qua các thời điểm: từ trước cho đến lúc thấy em gái

tự chế mu vẽ, khi tài năng hội hoạ của em gái được

phát hiện, khi lén xem những bức tranh em gái đã vẽ

và khi đứng trước bức tranh được giải nhất của em

gái trong phịng trưng bày?

Học sinh thảo luận nhĩm:

* Liệt kê tất cả ý kiến, ghi lên

bảng.

* Phân loại ý kiến, lực chọn ra ý

kiến chính xác * GV nhận xét,

làm sáng tỏ ý chưa rõ ràng, chốt

ý.

I Đọc – tìm hiểu văn bản:

1 Đọ , kể :

2 Chú thích: / 33,34

II Đọc tìm hiểu văn bản:

1 Nhân vật người anh:

- Từ trước cho đến lúc thấy em gái tự chế màu vẽ, nhìn em bằng cái nhìn xem thường

- Khi tài năng hội hoạ ở em gái được phát hiện: cảm thấy buồn và thất vọng về mình, khĩ chịu và hay gắt gỏng với em, khơng thể thân với em như trước nữa

- Khi lén xem những bức tranh em gái

đã vẽ: thầm cảm phục tài năng của em mình

- Khi đứng trước bức tranh được giải

Trang 3

? Vì sao sau khi tài năng hội hoạ của em gái mình

được phát hiện, người anh lại có tâm trạng không thể

thân với em gái như trước kia được nữa?

- Đó là lòng mặc cảm, tự ái, tự ti khi thấy ở ngưới

khác có tài năng nổi bật, người anh thấy mình thua

kém em

? Giải thích tâm trạng của người anh khi đứng trước

bức tranh “Anh trai tôi” của em gái?

- Thoạt tiên là sự ngỡ ngàng rồi đến hãnh diện sau đó

là xấu hổ:

−Ngỡ ngàng vì: không ngờ em vẽ đẹp đến thế

−Hãnh diện vì: trong tranh mình rất hoàn hảo

−Xấu hổ vì: mình đã xa lánh, ghen tị với em, tầm

thường hơn em

* GD tư tưởng cho HS: không nên đố kị trước tài

năng của người khác

* Gọi HS đọc đoạn kết của truyện “Tôi không trả lời

mẹ… của em con đấy”

? Em hiểu như thế nào về đoạn kết của truyện Qua

đó em có cảm nghĩ gì về nhân vật người anh?

Học sinh trả lời, GV nhận xét

? Theo em tại sao bức tranh lại có sức cảm hóa

người anh đến như thế mà không phải là vật nào

khác?

- Vì bức tranh là nghệ thuật Sức mạnh của nghệ

thuật là tìm kiếm cái đẹp, nâng con người lên bậc

thang cao nhất của cái đẹp là:chân, thiện, mĩ

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS phân tích (tt)

? Hai đoạn đầu người anh đã giới thiệu về người em

như thế nào?

- Mặt luôn tự bôi bẩn

Hay lục lọi đồ đạc

Tự chế thuốc vẽ

? Những chi tiết trên cho thấy Kiều Phương là người

như thế nào?

? Trong bài dự thi của mình, Kiều Phương đã vẽ về

ai?

? Mặc dù người anh hay gắt gỏng với mình nhưng

người em vẫn chọn vẽ anh để dự thi thể hiện tấm

lòng gì của người em?

? Theo em tài năng hay tấm lòng của cô em gái đã

cảm hoá được người anh?

- Bằng cả tài năng và tấm lòng của mình Nhiều hơn

là ở tấm lòng trong sáng, hồn nhiên, độ lượng

? Trong truyện, nhân vật em gái hiện lên với những

nét đáng yêu, đáng quý nào về tính tình và tài năng?

nhất của em gái trong phòng trưng bày: ngạc nhiên, hãnh diện rồi xấu hổ

Người anh đáng trách nhưng cũng đáng cảm thông vì đã nhận ra thói xấu của mình, nhận ra tình cảm trong sáng, nhân hậu của em, biết sửa mình

2.Nhân vật người em:(Kiều Phương)

− Mặt luôn tự bôi bẩn

− Hay lục lọi đồ đạc

− Tự chế thuốc vẽ

− Có tài năng hội họa

Hồn nhiên, trong sáng, hiếu động,

vẽ đẹp

Vẽ anh trong bài thi

Độ lượng và nhân hậu

Cảm hoá người anh bằng cả tài năng và tấm lòng của mình

Trang 4

- Hồn nhiên, trong sáng, độ lượng và nhân hậu; Có

tài năng hội họa

* Giáo dục học sinh ý thức sống nhân hậu , độ

lượng, sẵn sàng tha thứ cho lỗi lầm của người khác

khi họ đã nhận lỗi.

? Điều gì khiến em cảm thấy mến nhất ở nhân vật

này?

- Tấm lòng trong sáng và đẹp đẽ dành cho người

thân và nghệ thuật

? Tại sao tác giả lại để người em vẽ bức tranh

người anh “hoàn thiện” đến thế ?

* Hs thảo luận nhóm 4 phút:

-Từng thành viên trình bày ý kiến cá nhân vào phần

ghi của mình.

-Thư kí mỗi nhóm ghi lại ý kiến chung vào giữa bảng

nhóm.

-Nhận xét, chốt ý.

? Ai là người kể chuyện? Kể theo ngôi thứ mấy và

ngôi kể này có tác dụng gì?

? Cái gốc của nghệ thuật là tấm lòng tốt đẹp của con

người dành cho con người, Sứ mệnh của nghệ thuật

là hoàn thiện vẻ đẹp của con người Đây là ý Truyện

miêu tả tâm lí nhân vật như thế nào?

- Tinh tế

* GV nhận xét, chốt ý

.Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập.

* Cho HS thảo luận theo nhóm trong 3’

? Giả định một thành viên trong lớp hoặc gia đình

em đạt được thành tích xuất sắc nào đó Em thứ hình

dung và tả lại thái độ của mọi người xung quanh

trước thành tích ấy

- Mọi người vui mừng chia sẻ niềm vui với thành

viên ấy … nhưng bên cạnh cũng có người tỏ ra ghen

tị và đố kị

* Nhận xét bài làm của các nhóm

? Thái độ đố kị và ghen tị ấy có nên có không

* Giáo dục tư tưởng cho HS: không nên đố kị trước

tài năng của người khác mà phải nhìn vào đó để tự

vươn lên…

3 Nghệ thuật:

- Kể chuyện bằng ngôi thứ nhất tạo nên

sự chân thật cho câu chuyện

- Miêu tả chân thực diễn biến tâm lí nhân vật

4.Ý nghĩa: Tình cảm trong sáng, nhân

hậu bao giờ cũng lớn hơn, cao đẹp hơn lòng ghen ghét, đố kị

III Luyện tập:

4.4.Câu hỏi, bài tập củng cố:

GV treo bảng phụ giới thiệu bài tập:

Câu 1:

Trang 5

? Nhận xét nào sau đây khơng đúng với nhân vật Kiều Phương?

A Hồn nhiên, hiếu động

B Tài hội hoạ hiếm cĩ

C Tình cảm trong sáng nhân hậu

D Khơng quan tâm đến anh

Câu 2:

? Nêu nội dung chính của văn bản: “Bức tranh của em gái tơi”?

- Tình cảm trong sáng, hồn nhiên và lịng nhân hậu của người em gái đã giúp người anh nhận

ra phần hạn chế của mình…

* GD HS về lịng nhân hậu

Câu 3:

? Nêu nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm?

- Miêu tả tinh tế tâm lí nhân vật qua ngơi thứ nhất

4.5.Hướng dẫn HS tự học ở nhà:

-Đối với bài học ở tiết học này:

+ Học thuộc bài, học ghi nhớ SGK/35.

+ Làm hồn chỉnh các bài tập trong vở BT.

-Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:

+ Soạn bài “Vượt thác”: Đọc văn bản, tìm hiểu chú thích, tìm hiểu cảnh Dượng Hương

Thư vượt thác

+ Chuẩn bị: “Luyện nĩi quan sát tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miên tả”:

Xem và nắm lại cách quan sát, tưởng tượng, so sánh, nhận xét; trả lời câu hỏi BT1/35

5.RÚT KINH NGHIỆM:

- Nội dung:

- Phương pháp:

- Sử dụng ĐDDH:

Bài 20 – Tiết 83

Tuần dạy: 22

SÁNH VÀ NHẬN XÉT TRONG VĂN MIÊU TẢ

Trang 6

1.MỤC TIÊU:

1.1.Kiến thức: Giúp HS

- Biết những yêu cầu cần đạt đối với việc luyện nói: trình bày và diễn đạt một vấn đề bằng miệng trước tập thể

- Hiểu những nét cơ bản để lựa chọn các chi tiết hay, đặc sắc khi miêu tả một đối tượng

cụ thể

- Nắm chắc hơn kiến thức đã học về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văng miêu tả

1.2.Kĩ năng:

- Sắp xếp ý theo trình tự hợp lí

- Đưa những hình ảnh có phép tu từ so sánh vào bài nói của mình

- Rèn kĩ năng nói trước tập thể: rõ ràng, mạch lạc, biểu cảm, tự nhiên, đúng nội dung

1.3.Thái độ:

- Giáo dục HS ý thức tự giác trong học tập

2.TRỌNG TÂM:

- Sắp xếp ý, lập dàn ý về bài luyện nói vă miêu tả

3.CHUẨN BỊ:

3.1.GV: Bảng phụ ghi ví dụ.

3.2.HS: Ôn lại cách quan sát, tưởng tượng, nhận xét, so sánh trong văn miêu tả.

4.TIẾN TRÌNH:

4.1.Ổn định tổ chức và kiểm diện:

4.2.Kiểm tra miệng:

? Khi làm bài văn miêu tả, người ta không cần phải có những kĩ năng gì?

- Quan sát, nhìn nhận, nhận xét, đánh giá, liên tưởng, tưởng tượng

* Làm BT3, VBT

* HS làm HS, GV nhận xét, ghi điểm

4.3.Bài mới.

Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học

* Giới thiệu bài: Tiết này chúng ta sẽ đi vào luyện

nói, quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét

trong văn miêu tả

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS làm bài tập 1

? Từ truyện “Bức tranh em gái tôi” đã học, hãy

lập dàn ý để trình bày ý kiến của mình trước lớp

? Theo em, Kiều Phương là người như thế nào?

? Từ các chi tiết về nhân vật này trong truyện

hãy miêu tả lại hình ảnh của Kiều Phương theo

tưởng tượng của em

? Anh của Kiều Phương là người như thế nào?

? Hình ảnh người anh trong bức tranh với người

anh thực của Kiều Phương có khác nhau không?

- Xem kĩ thì không khác nhau: do em gái vẽ thể

hiện tính cách, bản chất qua cái nhìn trong sáng

nhân hậu của người em

* Sau đó cho HS thảo luận trong tổ, chọn bài hay

Bài 1:

 Lập dàn ý.

+Nhân vật Kiều Phương:

−Hình dáng: gầy, thanh mảnh,

mặt lọ lem, mắt sáng, miệng rộng, răng khểnh

−Tính cách: hồn nhiên, trong

sáng, nhân hậu, độ lượng, tài năng

+ Nhân vật người anh:

−Hình dáng: không tả rõ nhưng

có thể suy ra từ cô em gái: cũng gầy, cao, đẹp trai, sáng sủa

−Tính cách: ghen tị, nhỏ nhen,

mặc cảm, âm hận, hối lỗi

Trang 7

hoàn chỉnh để trình bày trước lớp.

* Gọi đại diên các nhóm tổ trình bày trước lớp

(khoảng 3 phút)

* Gọi các nhóm khác nhận xét

* GV nhận xét sữa chữa

 Hoạt động 2: Hướng dẫn HS làm bài tập 2.

* Gọi HS đọc yêu cầu BT2

? Hãy trình bày cho các bạn nghe về anh chị hoặc

em của mình?

* HS thảo luận nhóm 5’ để lập dàn ý và sửa chữa

Giới thiệu anh chị kết hợp với miêu tả

- Tên, tuổi

- Hình dáng bề ngoài

- Cách ăn mặc

- Tính tình, sở thích

- Quan hệ tình cảm với em

* Các nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo

luận

* Gọi HS nhóm khác nhận xét

* GV nêu những ưu điểm và hạn chế của HS khi

trình bày miệng

* Tuyên dương các nhóm làm tốt Nhắc nhở các

nhóm làm chưa tốt, yêu cầu các em về nhà luyện

nói nhiều hơn và chú ý đưa những hình ảnh so

sánh vào bài nói.

* Giáo dục HS lòng yêu mến anh chị em trong

gia đình

Bài 2:

−Tả anh, chị hoặc em của mình

Chuyển tiết 84

4.3.Bài mới:

Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học.

* Giới thiệu bài: Các em đã được tìm hiểi về yếu tố

quan sát, tưởng tượng, so sánh, nhận xét trong văn

miêu tả Tiết này chúng ta sẽ đi vào luyện nói quan sát,

tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả

(tiếp theo)

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS làm BT3 Bài 3: Miêu tả một đêm trăng nơi

Trang 8

* Lập dàn ý cho đề bài: miêu tả một đêm trăng ở nơi

em ở

* GV treo bảng phụ, ghi câu hỏi gợi ý

? Đó là một đêm trăng như thế nào? Ở đâu?

- Là đêm trăng rằm: một đêm trăng kì diêu, đẹp vô

cùng Một đêm mà cả đất trời vạn vật như được tắm gội

trắng xóa bởi ánh trăng

? Đêm trăng có gì tiêu biểu, đặc sắc: bầu trời, đêm, cây

cối, đường làng?

? Nhìn trăng em liên tưởng, tưởng tượng hoặc so sánh

với điều gì?

- Trăng như cái lưỡi liềm vàng giữa hàng ngàn vì sao,

trăng là cái đĩa bạc như thảm nhung da trời, …

* Cho HS trao đổi với các bạn trong 3phút

* Gọi HS lên bảng trình bày bài của mình

* Gọi HS khác nhận xét, bổ sung

* GV nhận xét sửa chữa

? Qua việc miêu tả đêm trăng đẹp ấy, em có suy nghĩ

gì?

- Càng yêu cảnh vật yêu thiên nhiên hơn!

* Giáo dục HS lòng yêu thiên nhiên, quê hương đất

nước.

 Hoạt động 4: Hướng dẫn HS làm bài tập 4.

* GV yêu cầu và gợi ý: Đây là một đề bài sát với thực

tế, các em có nhiều dịp quan sát Bằng sự hồi tưởng,

tưởng tượng các em lập dàn ý và tập nói theo trình tự

* GV treo bảng phụ ghi dàn ý

? Quê em ở vùng nào? có gì đặc biệt? Quang cảnh

chung?

- Mặt trời, bầu trời

- Núi (hoặc rừng, cánh đồng lúa)

- Quang cảnh người thân đi làm (công việc,

dụng cụ, tinh thần…)

- Cảm nghĩ về quê hương?

* HS thảo luận nhóm 5’, trình bày

* HS nhận xét

* GV nhận xét, sửa sai

* GD HS ý thức miêu tả cảnh vật, con người một cách

chân thật và sinh động.

em ở

Bài 4: Quang cảnh một buổi bình

minh ở quê hương em

4.4.Câu hỏi, bài tập củng cố:

* GV treo bảng phụ

? Đâu là ý kiến không đúng trong 2 ý kiến sau?

A Khi trình bày một bài văn nói, cần phải chuẩn bị trước nội dung định nói bằng một hệ thống dàn ý

(B.) Khi trình bày một bài văn nói, chỉ cần nói ra hết những điều mình nghĩ, không

cầnchuẩn bị trước dàn ý

4.5.Hướng dẫn HS tự học ở nhà:

-Đối với bài học ở tiết học này:

Trang 9

+ Luyện nĩi lại các đề bài vừa học.