TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

BS SUZANNE MCB THANH THANHTÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU... NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀI/ ĐẠI CƯƠNG II/ KHÁI NIỆM III/ CÁCH NHẬN BIẾT TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN

BS SUZANNE MCB THANH THANH

TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC

LÊN HỆ TẠO MÁU

NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

I/ ĐẠI CƯƠNG

II/ KHÁI NIỆM

III/ CÁCH NHẬN BIẾT TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU V/ CÁCH SỬ DỤNG THUỐC

I/ ĐẠI CƯƠNG

• Tác dụng phụ của thuốc là vấn đề thường gặp trên lâm sàng

và là nguyên nhân làm bệnh nhân phải nhập viện.

• Tác dụng phụ của thuốc lên hệ huyết học là 0,7-1/100.000 dân.

• Tác dụng phụ lên hệ huyết học chiếm 5% trong tất cả các tác

dụng phụ, nhưng tỷ lệ tử vong khi bị tác dụng phụ là 40%.

II/ NGUYÊN NHÂN

 Sai lầm trong chỉ định điều trị, thường xảy ra ở người già.

 Tác dụng đồng thời của 2 thuốc: aspirin và heparin.

 Tác dụng phụ quá mức của thuốc: thuốc hạ áp.

 Phản ứng độc tế bào: hoại tử gan do dùng acetaminophen.

 Do cơ chế miễn dịch: Quinidine gây giãm tiểu cầu.

 Bệnh nhân khiếm khuyết trong cơ thể Thiếu men G6PD

 Phản ứng đặc ứng Chloramphenicol gây suy tuỷ.

III/ CÁCH NHẬN BIẾT TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC

• Tiền sử có dùng thuốc.

• Thuốc tự mua, thuốc gia truyền, thuốc nam, bắc.

• Tiền căn dị ứng với thuốc

• Khi giảm hoặc ngưng thuốc thì tác dụng phụ giãm theo.

• Giảm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu

• Các bất thường về sinh học: Thiếu G6PD.

Components of Whole Blood

Formed elements

Buffy coat:

leukocyctes and platelets

(<1% of whole blood) Erythrocytes

(45% of whole blood)

Sơ đồ tế bào máu

Các tế bào máu

Hồng cầu và bạch cầu

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

1 Thiếu máu đại nguyên bào

Phết máu ngoại biên thấy hồng cầu to (MCV tăng).

Lâm sàng: lưỡi đỏ, mất gai, viêm lưỡi, đau, khó ăn.

Nguyên nhân do rối loạn tổng hợp DNA

Thuốc: ngừa thai dạng uống.

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

2 Tán huyết

Tán huyết là hiện tượng vỡ hồng cầu, làm đời sống hồng cầu ngắn lại.

Tán huyết

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

2 Tán huyết

Cơ chế gây tán huyết:

- Cơ chế Hapten mạnh: Cephalosporin, PNC, tetracycline

- Cơ chế Hapten yếu: Acetaminophen, chlopromazine,chlorpropamide, INH, Rifampin, quinine

- Phản ứng miễn dịch: do thuốc kích thích sản xuất kháng thể kháng hồng cầu Gây tán huyết nội mô: Methyldopa, levodopa

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

2 Tán huyết

Tán huyết nội mạch:

 Hồng cầu vỡ trong lòng mạch máu

 Bệnh nhân sẽ bị tử vong do thiếu oxy mô, suy thận cấp do xác hồng cầu, Hb lắng đọng ở ống thận

 Lâm sàng: Bệnh nhân bứt rứt, vật vã, đau thắt lưng, chóng mặt, tiểu đen như xá xị.

 CLS: huyết tương có màu nâu đỏ do Hb tự do, Haptoglobin giảm, có Hb niệu.

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

2 Tán huyết

Tán huyết nội mô:

 Vỡ hồng cầu tại gan và lách.

 Lâm sàng: Vàng da trên nền xanh xao, thiếu máu, lách to, có thể có gan to.

 CLS: Hồng cầu giảm, hồng cầu mạng tăng cao, bilirubin gián tiếp tăng

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

3 Giảm bạch cầu hạt (neutrophile)

 Khi số lượng bạch cầu hạt <1500/mm3.

 Giảm nặng: < 500 /mm3

 Bạch cầu hạt <200/mm3: hầu hết là tử vong.

BC di chuyển về mô tổn thương

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

3 Giảm bạch cầu hạt (neutrophile)

Cơ chế giảm bạch cầu hạt:

 Miễn dịch: Sulfamide, kháng giáp, Phenylbutazone

 Tác dụng độc lên tuỷ xương: gây suy tuỷ carbamazepine, thuốc hoá trị ung thư, chloramphenicol

 Đặc dị: captopril

Bạch cầu hạt

Bc hạt xuyên mạch

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

4 Tăng bạch cầu ái toan (eosinphile)

 Số lượng bạch cầu ái toan tăng >7 % (> 400/mm3)

 Cơ chế: Bạch cầu ái toan sản xuất ra Ig E, chất này gắn vào dưỡng bào (mast cell) phóng thích chất gây nổi mề đay, đỏ bừng mặt, choáng phản vệ

 Kháng sinh: PNC, cephalosporin, acide salicylic, sulfonamide, procarbazine, erythromycin, methotrexate

Bạch cầu ái toan

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

5 Rối loạn đông máu

 Do ức chế tổng hợp các yếu tố đông máu, do giảm tổng hợp prothrombine.

 LS: Bệnh nhân chảy máu không cầm được, chỉ khi nào truyền các yếu tố đông máu thì mới cầm máu được.

 Thuốc: Heparin, Anti-vitamine K (sintrom, warfarin).

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

6 Giảm tiểu cầu

Thuốc gây giảm tiểu cầu:

 Aspirine (acide Salicilic)

 Plavix (Clopidogrel)

 Disgren (Triflusan)

TIỂU CẦU

IV/ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC LÊN HỆ TẠO MÁU

Các vị trí hạch to

V/ CÁCH SỬ DỤNG THUỐC

• Hỏi bệnh sử về quá trình sử dụng thuốc

• Nắm vững chỉ định và chỉ định thuốc Từ đó, cân nhắc lợi và

hại để quyết định dùng thuốc

• Người già rất nhạy cảm với thuốc.

• Khi xảy ra tác dụng phụ, phải ngưng thuốc ngay và cấp cứu

bệnh nhân, không dùng thuốc đó nữa.

Chân thành

cám ơn