Các yếu tố làm tăng tác dụng phụ của thuốc

Trẻ sơ sinh và người cao tuổi là những đối tượng có nguy cơ cao do có sự thay đổi về dược động học, dược lực học, do giảm chức năng các cơ quan Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh cùng một lúc, sử dụng nhiều thuốc nên dễ gặp các tương tác bất lợi củathuốc Ở trẻ sơ sinh, nguy cơ gặp các tác dụng phụ đặc biệt là ở những trẻ đẻ non (do một số enzyme liên quan đến chuyển hóa và thải trừ thuốc chưa đầy đủ). Các thuốc hay gây độc là morphin, các barbiturate, cácsulfonamide, dẫn xuất của vitamin K và cloramphenicol…

Các yếu tố làm tăng tác dụng phụ

của thuốc

Yếu tố thuộc về

bệnh nhân

Yếu tố thuộc về

thuốc

Giới tính

Đa dạng về gen

và chủng tộc

Đa dạng về gen

và chủng tộc

Bệnh mắc kèm

Bệnh mắc kèm

Tiền sử dị ứng ,

phản ứng với

thuốc

Tiền sử dị ứng ,

phản ứng với

thuốc

Yếu tố thuộc về bệnh nhân

• Trẻ sơ sinh và người cao tuổi là những đối tượng có nguy cơ cao do có sự thay đổi về dược

động học, dược lực học, do giảm chức năng các cơ quan

• Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh cùng một lúc, sử dụng nhiều thuốc nên dễ gặp các

tương tác bất lợi củathuốc

• Ở trẻ sơ sinh, nguy cơ gặp các tác dụng phụ đặc biệt là ở những trẻ đẻ non (do một số

enzyme liên quan đến chuyển hóa và thải trừ thuốc chưa đầy đủ)

• Các thuốc hay gây độc là morphin, các barbiturate, các

sulfonamide, dẫn xuất của vitamin K và cloramphenicol…

Giới tính

• Không có sự khác biệt lớn về nguy cơ gặp ADR giữa hai giới

• Tuy nhiên một số ADR hay gặp ở phụ nữ hơn nam giới

• Ví dụ: phụ nữ có thể nhạy cảm hơn với độc tính của digoxin, heparin và captoprin

• Thiếu máu bất sản do cloramphenicol gặp ở phụ nữ nhiều gấp 2 lần so với nam giới

Đa dạng về gen và chủng tộc

• Nhiều phản ứng trước đó được mô tả là các

phản ứng đặc ứng ngày nay đã làm sáng tỏ là có các nguyên nhân về gen như ở những người thiếu hụt men G6PD do di truyền khi dùng những thuốccó tính ôxy hóa thì có thể bị thiếu máu tan máu

Bệnh mắc kèm

• Những bệnh mắc kèm có thể làm thay đổi đáp ứng của bệnh nhân đối với thuốc hoặc làm thay đổi dược động học của thuốc, dẫn tới phát sinh các tác dụng không mong muốn

• Ví dụ khi dùng kháng sinhaminoglycosid ở người có bất thường về thính giác, hoặc chảy máu trầm trọng do warfarin, heparin ở người có sẵn thiếu hụt về yếu tố đông máu

• Các bệnh nhân mắc các bệnh về gan, thận sẽ bị các tác dụng không mong muốn của những thuốc thải trừ ở dạng còn nguyên hoạt tính qua các cơ quan

Tiền sử dị ứng , phản ứng với thuốc

• Những bệnh nhân có tiền sử dị ứng

với một thuốc cũng có thể gặp dị ứng với một thuốc khác có cấu trúc tương tự

• Ví dụ như các trường hợp dị ứng với kháng sinh penicillin cũng có thể bị dị ứng chéo với kháng sinh nhóm cephalosptin…

Đặc tính của thuốc

Tương tác thuốc Liệu trình điều trị kéo dài

Yếu tố về thuốc

Đặc tính của thuốc

• Về kỹ thuật bào chế, kích thước tiểu phân, lượng thuốc

trong chế phẩm, tính chất và khối lượng tá dược… có thể dẫn tới thay đổi tốc độ giải phóng hoạt chất, gây ra tác dụng không mong muốn

• Đối với chất lượng sản phẩm thuốc,khi dùng một thuốc đã bị phân hủy thì dẫn đến thất bại điều trị, nhưng

một số sản phẩm phân hủy của thuốc có thể gây độc hoặc thậm chí gây tửvong

• Các tá dược hay gây phản ứng quá mẫn như polypropylene glycol,

carboxymethyl cellulose và tartrazin

Tương tác thuốc

• Tương tác bất lợi của các thuốc có thể làm thay đổi sinh

khả dụng hoặc thay đổi dược lực học của thuốc và do vậy gây ra các tác dụng không mong muốn trên bệnh nhân

• Do vậy, khi điều trị nhiều thuốc trong cùng một thời điểm thì tần suất gặp ADR tăng

lên theo cấp số nhân với

số lượng thuốc

Liệu trình điều trị kéo dài

• Nhiều tác dụng phụ không mong muốn ít xuất hiện trong thời gian ngắn, nhưng tỷ lệ tăng lên khi dùng dài ngày

• Ví dụ:

xuất huyết tiêu hóa do dùng các thuốc chống viêm không steroid hoặc corticoid kéo dài