ch ơng II: Quy trình sản xuất và bảo vệ môi trờng trong chăn nuôi thuỷ sản Tiết 48: Bài 54: chăm sóc, quản lý và phòng bệnh cho động vật thủy sản (tôm, cá) I. Mục tiêu : 1. Kiến thức: - Nêu đợc biện pháp chăm sóc tôm cá thông qua kỹ thuật cho cá ăn. - Chỉ ra đợc những công việc cần phải làm để quản lý ao nuôi thuỷ sản nh kiểm tra ao nuôi và tôm cá. - Trình bày đợc mục đích và một số biện pháp phòng và trị bệnh cho tôm cá. 2. Kỹ năng : - Vận dụng kỹ năng kỹ thuật, cách quản lý ao và phơng pháp phòng và trị bệnh cho tôm cá. 3. Thái độ : -Có ý thức vận dụng kiến thức đợc học ở trờng vào thực tế cuộc sống tại gia đình và địa phơng. II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh : 1. Chuẩn bị nội dung : - Nghiên cứu SGK - Thu thập tài liệu có liên quan đến nội dung bài giảng. 2. Chuẩn bị đồ dùng dạy học : -Phóng to các hình 84, 85 SGK, su tầm các tranh ảnh có liên quan đến bài học và một số cây thuốc, thuốc tân dợc trị bệnh cho tôm, cá. III. Tổ chức hoạt động dạy học : 1. ổn định tổ chức : 2. Kiểm tra : -Trình bày những loại thức ăn của tôm, cá ? Nêu mối quan hệ về thức ăn ? 3. Bài mới : Giới thiệu bài học : Chăm sóc, quản lý là khâu kỹ thuật quan trọng có tác dụng giúp cho tôm, cá sinh trởng, phát triển nhanh, đem lại hiệu quả kinh tế. Nội dung quy trình kỹ thuật rất quan trọng để giúp cho ngành thuỷ sản phát triển bền vững, đó là biện pháp bảo vệ tốt nhất môi trờng và nguồn lợi thuỷ sản . a. HĐ1 : Tìm hiểu biện pháp KT nuôi d ỡng chăm sóc tôm cá 1. Thời gian cho ăn : Tại sao phải tập trung cho tôm, cá ăn vào buổi sáng (7h 8h) ? (Do nhiệt độ môi trờng có ảnh h- ởng đến sự phân huỷ của thức ăn và phân bón). 2. Cho cá ăn. Cho ăn là một trong những biện pháp thúc đẩy tốc độ tăng trởng của tôm, cá. Vậy cần cho ăn đúng kỹ thuật. HS hiểu đợc nguyên tắc lợng ít nhng nhiều lần b. HĐ2: Tìm hiểu biện pháp quản lý ao nuôi tôm, cá. - HS đọc VD mục II, đọc bảng 9, quan sát H84 (SGK-148) Nêu tên các công việc phải làm để kiểm tra ao nuôi tôm, cá ? - Làm thế nào để kiểm tra chiều I. Chăm sóc tôm, cá 1. Thời gian cho ăn - Cho ăn tốt nhất 7h- 8h (t 0 : 20 30 0 C) - Lợng thức ăn và phân bón tập trung vào mùa xuân và từ T8 T11. Mùa hè cần giảm lợng thức ăn và phân bón. 2. Cho ăn : - Cho ăn thức ăn đủ chất dinh dỡng và đủ lợng theo yêu cầu của từng giai đoạn nên cho ăn lợng ít và nhiều lần - Cách cho ăn: + Thức ăn tinh và xanh phải có máng, giàn ăn. + Phân xanh (phân dầm) bó thành từng bó (khoảng 15 20kg/ bó) dìm xuống nớc. + Phan chuồng đã hoại mục và phân vô cơ hoà tan trong nớc rồi tới đều khắp ao. II. Quản lý: 1. Kiểm tra ao nuôi tôm, cá Công việc Thời điểm - Kiểm tra đăng, cống - Kiểm tra màu nớc, TA và HĐ của tôm cá - Xử lý cá nổi đầu và bệnh tôm, cá - Mùa ma lũ - Buổi sáng - Buổi sáng lúc t 0 lên cao dài của cá ? - Kiểm tra khối lợng tôm cá bằng cách nào ? - KL: Quản lý trong nuôi tôm cá là thờng xuyên kiểm tra sao nuôi và sự tăng trởng của tôm, cá theo định kỳ. BT: Dựa vào H84 để kiểm tra sự tăng trởng của tôm, cá cần tiến hành đo chiều dài và cân khối l- ợng. c. HĐ3: Tìm hiểu một số ph ơng pháp phòng và trị bệnh cho tôm, cá. - HS đọc nd mục II (SGK 147) + Tại sao trong nuôi tôm cá phòng bệnh phải đặt lên hàng đầu. (Tôm, cá bị bệnh, việc chữa trị rất khó khăn, tốn kém, hiệu quả thấp) + Biện pháp phòng bệnh gồm những yêu cầu kinh tế nào? + Kể tên một số thuốc dùng chữa bệnh cho tôm, cá? BT : Quan sát H85, sắp xếp : + hoá chất: vôi, thuốc tím + Thuốc tân dợc: suphamit, amôxycillin. + Thuốc thảo mộc: cây duốc cá, lá xoan, tỏi 2. Kiểm tra sự tăng tr ởng của tôm cá - Mục đích: Để đánh giá tốc độ lớn của chất và chất lợng của vực nớc nuôi. VD: Đối với cá (cứ 2 tháng 1 lần) kiểm tra chiều dài và khối lợng của từng cá thể. Quan sát ngoại hình để biết cá béo hay gầy? Khi thấy cá gầy (đầu to, thân dài) cần đổi ngay thức ăn cho hợp lý. III. Một số biện pháp phòng và trị bệnh cho tôm cá. 1. Phòng bệnh. a. Mục đích: Tạo điều kiện cho tôm, cá luôn đợc khoẻ mạnh, sinh trởng và phát triển bình thờng, không bị nhiễm bệnh. b. Biện pháp: - Thiết kế ao nuôi hợp lý - Trớc khi thả cần vệ sinh ao. - Cho ăn đầy đủ và áp dụng phơng pháp 4 định: định giờ ăn, khối lợng, chất lợng TA và vị trí cho ăn. - Thờng xuyên kiểm tra môi trờng nớc. - Dùng thuốc phòng trớc mùa thờng phát sinh bệnh. 2. Chữa bệnh: a. Mục đích: Tiêu diệt những tác nhân gây bệnh cho tôm cá, đảm bảo cho cá khoẻ mạnh trở lại, sinh trởng và phát triển bình thờng. b. Một số thuốc th ờng dùng - Thuốc thảo mộc hoặc tân dợc IV. Vận dụng Đáp án: + Hoá chất: Natriclorua, sunphát đồng, xanh mêtylen. d. HĐ4: Vận dụng, củng cố, luyện tập BT: Sắp xếp các loại thuốc vào 3 nhóm để phòng và trị bệnh cho tôm, cá: Natriclorua, sunphat đồng, xanh mêtylen, lá xoan, hạt cau, kháng sinh, vitaminC. + Tân dợc: Kháng sinh, vitamin C + Thảo mộc: Lá xoan, hạt cau IV. HD về nhà - Đọc ghi nhớ - Làm BT sau 2) của II; sau 2) của III - Tìm hiểu phơng pháp chế biến, bảo quản sản phẩm thuỷ sản ở địa ph- ơng để phục vụ bài học. Tiết 49: Bài 55: thu hoạch, bảo quản và chế biến sản phẩm thuỷ sản I. Mục tiêu : 1. Kiến thức: - Nêu đợc lợi ích và phân biệt đợc 2 phơng pháp thu hoạch tôm, cá để vận dụng vào thực tiễn. - Chỉ ra đợc u nhợc điểm và vai trò của 3 phơng pháp bảo quản sản phẩm thuỷ sản. - Nêu vai trò, u nhợc điểm của 2 phơng pháp chế biến sản phẩm thuỷ sản. 2. Kỹ năng : -Có kỹ năng, KT trong việc bảo quản, thu hoạch và chế biến sản phẩm thuỷ sản. 3. Thái độ : -Yêu thích công việc thu hoạch bảo quản và chế biến sản phẩm thuỷ sản đồng thời có yêu thích vệ sinh môi trờng. II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh : 1. Chuẩn bị nội dung : - Nghiên cứu SGK - Thu thập tài liệu có liên quan đến nội dung bài giảng. 2. Chuẩn bị đồ dùng dạy học : Sử dụng các H86, 87 SGK và su tầm các tranh ảnh có liên quan đến bài học. III. Tổ chức hoạt động dạy học : 1. ổn định tổ chức : 2. Kiểm tra : -Những việc phải làm trong quá trình nuôi dỡng, chăm sóc, quản lý vực nớc nuôi thuỷ sản? Trả lời : + Chăm sóc : cho ăn đủ lợng và chất + Quản lý: Kiểm tra ao nuôi và tăng trởng của tôm, cá, kiểm tra làm tốt công tác vệ sinh phòng bệnh, phát hiện kịp thời tôm cá mắc bệnh để có biện pháp chữa trị. 3. Bài mới: Giới thiệu bài học: Muốn nâng cao hiệu quả của nghề chăn nuôi thuỷ sản thì công việc rất quan trọng là thu hoạch bảo quản, chế biến sao cho sản phẩm có giá trị hàng hoá cao và bán chạy trên thị trờng. Đó chính là nội dung kiến thức chúng ta tìm hiểu trong bài hôm nay. a. HĐ1: Tìm hiểu các biện pháp thu hoạch sản phẩm thuỷ sản. - HS đọc nội dung (SGK 149) + Tác dụng của đánh tỉa thả bù là gì ? + Cách thu hoạch tôm và cá có gì khác nhau? (Nuôi tôm thờng có những đống chà cho tôm c trú vì thế khi tháo nớc (còn 1/ 3 đống chà) thì dùng lới vây quanh rồi dỡ chà để bắt tôm. Nếu những ao không thả chà thì không có gì khác biệt. I. Thu hoạch - Thao tác: Nhanh gọn, nhẹ nhàng đúng thời vụ và sản phẩm phải đạt kích cỡ cần thiết. - Sau khi nuôi từ 4 6 tháng có thể thu họch. 1. Đánh tỉa thả bù: - Là cách thu họch những cá thể đã đạt chuẩn thực phẩm. VD: Rôphi 0,1kg/ con Trắm cỏ 0,8 1,5kg/ con Tôm 0,03 0,05kg/ con + Bổ sung giống để đổ mật độ nuôi + TD: Thực phẩm tơi sống đợc cung cấp thờng xuyên và tăng năng suất cá nuôi 20%. PP áp dụng khi nuôi cá thịt trong ao và trong lồng, bè. 2. Thu hoạch toàn bộ tôm cá trong ao - Là cách thu hoạch triệt để a) Đối với cá: + Tháo bớt nớc + Kéo 2 3 mẻ lới + Tháo cạn nớc để bắt hết cá đạt chuẩn. Còn những con cá cha đạt trớc BT: Ưu, nhợc điểm của 2 phơng pháp thu hoạch trên là: + Đánh tỉa thả bù có u điểm là cung cấp thực phẩm phải thờng xuyên và năng suất tăng. + Thu hoạch toàn bộ: cho sản phẩm tập trung, chi phí ít nhng năng suất không cao. b. HĐ2: Tìm hiểu một số biện pháp bảo quản. Các sản phẩm không đợc bảo quản thì sẽ ntn? (Sản phẩm bị h hỏng, tỉ lệ hao hụt cao) H86a: Ướp muối H86b: Phơi khô H86c: Làm lạnh - Muốn bảo quản tốt phải chú ý điều gì? (Chú ý: Tôm cá phải tơi không bị nhiễm bệnh. Nơi bảo quản phải đảm bảo yêu cầu KT: nhiệt độ và độ ẩm ) c. HĐ3: Tìm hiểu ph ơng pháp chế biến. - HS đọc mục III và quan sát H87 (SGK-151) chuyển sang ao khác để nuôi tiếp. b) Đối với tôm: - Tháo bớt nớc, khi chỉ còn ngập 1/ 3 đống chà (nơi c trú của tôm), dùng lới vây quanh rồi dỡ chà bắt tôm. - Thu hoạch toàn bộ có thể cho sản phẩm tập trung chi phí đánh bắt không lớn, năng suất bị hạn chế. II. Bảo quản 1. Mục đích: Hạn chế hao hụt về chất và lợng của sản phẩm, đảm bảo nguyên liệu cho chế biến phục vụ trong nớc và xuất khẩu. 2. Các ph ơngp háp bảo quản: a. Ướp muối: Sau khi mổ bỏ ruột, móc mang đánh vẩy, rửa sạch rồi xếp một lớp cá 1 lớp muối sẽ bảo quản 24h. Tăng tỉ lệ muối bảo quản lâu hơn. b) Làm khô: Là tách nớc ra khỏi cơ thể bằng cách: + Phơi khô (sử dụng NL mặt trời) + Sấy khô (dùng nhiệt của than, củi, điện) c) Làm lạnh: Nhằm hạ nhiệt độ thực phẩm xuóng đến mức vi sinh vật gây thối không HĐ đợc. VD: Cá để ở 2- 8 0 C giữ đợc trong 3 ngày. Chú ý: SGK. III. Chế biến: 1. Mục đích: Tăng giá trị sử dụng thực phẩm đồng thời nâng cao chất lợng sản phẩm. + Tại sao phải chế biến thuỷ sản? + Kể tên các sản phẩm thuỷ sản chế biến mà em đợc biết? (Thịt hộp, cá hộp, nớc mắm, mắm tôm ) + Công nghệ chế biến mắm tôm, nớc mắm và chế biến thịt hộp, cá hộp có gì khác nhau ? (Mắm tôm, nớc mắm chế biến bằng phơng pháp thuỷ công, thịt hộp, cá hộp chế biến bằng phơng pháp công nghệ phẩm). d. HĐ4 : Vận dụng, củng cố,luyện tập BT : Quan sát H87, những sản phẩm đợc chế biến theo 2 phơng pháp trên là : + PP thủ công: nớc mắm các loại, mắm tôm + PP công nhiệp: Cá hộp, chả giò, chả cá 2. Các ph ơng pháp chế biến - PP thủ công tạo ra nớc mắm, mắm tôm, tôm chua. - PP CNP tạo ra các sản phẩm đồ hộp. IV. Vận dụng IV. HD học ở nhà - Đọc ghi nhớ - Làm BT sau 2b của I); sau 2c của II) và sau 2) của III - Ôn tập toàn bộ nội dung phần thuỷ sản. Tiết 50: Bài 56: bảo vệ môi trờng và nguồn lợi thuỷ sản I. Mục tiêu : 1. Kiến thức: - Giải thích đợc nguyên nhân làm môi trờng nớc bị ô nhiễm và chỉ ra ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng thuỷ sản. - Trình bày đợc các biện pháp bảo vệ môi trờng nớc. 2. Kỹ năng : -Vận dụng kiến thức đợc học vào thực tiễn SX ở giai đình và địa phơng. 3. Thái độ : -Có ý thức bảo vệ môi trờng và nguồn lợi thủy sản. II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh : 1. Chuẩn bị của giáo viên : - Nghiên cứu SGK - Tham khảo tài liệu để bổ sung thêm nội dung của bài giảng. 2. Chuẩn bị đồ dùng dạy học : -Tranh ảnh để minh hoạ một số giống cá nuôi có tốc độ lớn nhanh, ít nhiễm bệnh III. Tổ chức hoạt động dạy học : 1. ổn định tổ chức : 2. Kiểm tra : -Nêu các phơng pháp thu hoạch tôm, cá ? Mục đích của chế biến ? -Trình bày các phơng pháp bảo quản và chế biến? 3. Bài mới : Giới thiệu bài học: Môi trờng nớc ô nhiễm không chỉ ảnh hởng đến con ngời mà còn có tác hại đến môi trờng, môi sinh, đến các sinh vật sống trong nớc, đặc biệt là nguồn lợi thuỷ sản bị huỷ hoại nghiêm trọng. Bài học này sẽ giúp chúng ta hiểu đợc những biện pháp bảo vệ môi trờng và bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản. a. HĐ1: Tìm hiểu ý nghĩa của bảo vệ môi tr ờng và nguồn lợi thuỷ sản. I. ý nghĩa: - Môi trờng thủy sản bị ô nhiễm có - Tại sao phải bảo vệ môi trờng? - Các thuỷ việc bị ô nhiễm do nguồn nớc thải nào? KL: ý nghĩa to lớn của việc bảo vệ môi trờng là để có những sản phẩm sạch phục vụ đời sống con ngời và để ngành chăn nuôi thuỷ sản phát triển bền vững xuất khẩu. b. HĐ2: Tìm hiểu một số biện pháp bảo vệ môi tr ờng thuỷ sản. BT: Có 2 PP xử lý nguồn nớc thông dụng nhất là lọc nớc bằng các bể lọc lớn và dùng hoá chất diệt khuẩn, làm giảm chất độc Cả 2 PP này đều có u và nhợc điểm, tốt nhất là phối hợp cả 2 PP, hiệu quả xử lý nớc sẽ cao hơn. - Để quản lý tốt môi trờng nớc phải thực hiện những biện pháp nào? - Tại sao bón phân chuồng xuống ao lại phải ủ loại mục? (Tiêu diệt các loại trứng giun sán, phân hoại mục phân huỷ nhanh, giảm bớt mùi hôi thối ) ảnh hởng xấu đi với sinh vật thủy sinh và con ngời, do đó cần đợc bảo vệ. - Nguyên nhân môi trờng nớc bị ô nhiễm. + Nớc thải sinh hoạt + Nớc công, nông nghệ phẩm và rác thải sinh hoạt. II. Một số bienẹ pháp bảo vệ môi tr ờng: 1. Các PP xử lý nguồn n ớc a) Lắng (lọc): Dùng Hà Tây ao (bể chứa) 200 1000m 3 sau 2, 3 ngày các tạp chất lắng đọng, lọc nớc sạch ở phần trên để nuôi tôm, cá. b) Dùng hoá chất nh Clo 0,1 0,2kg/ l; formon 2% dễ kiếm, rẻ tiền để diệt khuẩn. c) Môi tr ờng đang nuôi tôm, cá bị ô nhiễm, xử lý: - Ngừng cho ăn, tăng cờng sục khí - Tháo bớt nớc cũ, cho thêm nớc sạch - TH nặng càn bắt hết tôm, cá và xử lý nguồn nớc. 2. Quản lý: - Mục đích: Giảm bớt độc hại cho thuỷ sinh vật và con ngời. Biện pháp: + Ngăn cấm huỷ hoại các sinh cảnh đặc trng. + Quá trình nồng độ tối đa của hó chất, chất độc có trong môi trờng nuôi thuỷ sản. + Sử dụng phân hữu cơ ủ hoại,