Lịch sử các học thuyết kinh tế bài giảng, giáo trình dành cho sinh viên đại học, cao đẳng

Lịch sử các học thuyết kinh tế bài giảng, giáo trình dành cho sinh viên đại học, cao đẳng là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

1.1 Gi i thi u khái quát h c ph n

H c ph n L ch s h c thuy t kinh t cung c p m t cách có h th ng các quan

đi m, các h c thuy t c a các tr ng phái, các đ i bi u tiêu bi u trên th gi i g n

li n v i đi u ki n l ch s xu t hi n c a chúng

C n n m v ng và phân bi t m t s khái ni m sau:

T t ng kinh t : Là nh ng quan h kinh t đ c ph n ánh vào trong ý th c

c a con ng i, đ c con ng i quan ni m, nh n th c, là k t qu c a quá trình nh n

th c nh ng quan h kinh t c a con ng i

cho các t ng l p, giai c p trong m t ch đ xã h i nh t đ nh H th ng quan đi m kinh t là k t qu c a vi c ph n ánh quan h s n xu t vào ý th c con ng i trong

nh ng giai đo n l ch s nh t đ nh

chung c a đ i s ng xã h i t c là nh ng quan h kinh t trong giai đo n phát tri n

nh t đ nh c a xã h i loài ng i

ch n nh th nào đ s d ng nhi u ngu n tài nguyên khan hi m, b ng nhi u cách

đ s n xu t ra nhi u lo i hàng hoá

t ng kinh t đ c th hi n qua các chính sách, c ng l nh, đi u lu t, các tác ph m, các h c thuy t kinh t , c a các giai c p, các t ng l p trong xã h i, trong các giai

đo n l ch s khác nhau, nh m v ch rõ quy lu t phát sinh, phát tri n và thay th l n nhau c a các t t ng kinh t

phát sinh, phát tri n, đ u tranh và thay th l n nhau c a h th ng quan đi m kinh t

c a các giai c p c b n trong các hình thái kinh t xã h i khác nhau

th c ti n c a h c thuy t cho đ n ngày nay

9

Ch ng 9: H c thuy t v n n

kinh t h n h p

Gi i thi u v s ra đ i, hình thành và phát tri n c a h c thuy t v n n kinh t

h n h p

H th ng các quan đi m kinh t là t ng h p nh ng t t ng kinh t gi i thích

th c ch t c a các hi n t ng kinh t nh t đ nh, có m i liên h ph thu c l n nhau và

nh ng t t ng kinh t đó phát sinh nh là k t qu c a s ph n ánh các quan h s n

xu t vào ý th c con ng i

i t ng nghiên c u c a l ch s các h c thuy t kinh t là các quan đi m kinh

t đã đ c hình thành trong m t h th ng nh t đ nh, nh ng quan đi m kinh t ch a

tr thành h th ng nh ng có ý ngh a l ch s thì thu c môn l ch s t t ng kinh t Trong quá trình nghiên c u ph i ch ra nh ng c ng hi n, nh ng giá tr khoa

h c c ng nh phê phán có tính l ch s nh ng h n ch c a các đ i bi u, các tr ng phái kinh t h c

Không d ng l i cách mô t mà ph i đi sâu vào b n ch t c a v n đ , tìm hi u quan h kinh t , quan h giai c p đ c gi i quy t vì l i ích giai c p nào, t ng l p nào

C th :

- Trong đi u ki n nào n y sinh lý lu n t t ng

- N i dung, b n ch t giai c p c a h c thuy t

- Hi u đ c ph ng pháp lu n c a tr ng phái đ xu t h c thuy t

- Hi u đ c s v n đ ng và phát tri n có tính quy lu t c a h c thuy t

1.2.2 Ph ng pháp nghiên c u

- Ph ng pháp bi n ch ng duy v t: ây là ph ng pháp chung, xuyên su t

quá trình nghiên c u Là ph ng pháp nh n th c khoa h c, nh m nghiên c u m t cách sâu s c, v ch rõ b n ch t c a các hi n t ng kinh t -xã h i

- Ph ng pháp lôgíc k t h p v i l ch s : Ph ng pháp này đòi h i khi

nghiên c u các quan đi m kinh t ph i g n v i l ch s , ph i phân chia thành các giai

đo n phát tri n c a chúng, không dùng tiêu chu n hi n t i đ đánh giá ý ngh a c a các quan đi m kinh t đó

- M t s ph ng pháp c th khác

Ví d phân tích, t ng h p, đ i chi u, so sánh,… nh m đánh giá đúng công lao,

h n ch , tính phê phán, tính k th a và phát tri n c a các tr ng phái kinh t trong

s n xu t nói riêng và l ch c xã h i loài ng i nói chung

- Ch c n ng th c ti n

Nh n th c nh m ph c v cho ho t đ ng th c ti n c a con ng i L ch s h c thuy t kinh t còn ch ra các đi u ki n, c ch hình th c và ph ng pháp v n d ng

nh ng t t ng kinh t , quan đi m kinh t , lý thuy t kinh t vào th c ti n đ đ t

hi u qu cao nh t

Th hi n tính giai c p c a các h c thuy t kinh t M i h c thuy t kinh t đ u

đ ng trên m t l p tr ng nh t đ nh, b o v l i ích c a giai c p nh t đ nh, phê phán

ho c bi n h cho m t ch đ xã h i nh t đ nh

- Ch c n ng ph ng pháp lu n: Cung c p c s lý lu n khoa h c cho các

môn khoa h c kinh t khác nh kinh t chính tr , kinh t h c, qu n lý kinh t , các

môn khoa h c kinh t ngành Cung c p tri th c làm c s cho đ ng l i chính sách kinh t c a các n c

1.3.2 Ý ngh a c a h c ph n

Qua các ch c n ng c a môn h c mà th y đ c ý ngh a c a vi c nghiên c u

nh m giúp cho ng i h c hi u sâu, r ng, có ngu n g c v nh ng v n đ kinh t nói chung và kinh t chính tr Marx - Lênin nói riêng, giúp cho vi c nghiên c u các v n

đ kinh t hi n đ i

Vi c nghiên c u l ch s các h c thuy t kinh t giúp cho ng i h c m r ng và nâng cao hi u bi t v th tr ng, đ c bi t nó trang b cho nh ng nhà khoa h c kinh

t c ng nh nh ng nhà qu n lý kinh t nh ng ki n th c c n thi t trong vi c nghiên

c u và xây d ng đ ng l i, chi n l c phát tri n kinh t c a đ t n c c ng nh chi n l c kinh doanh trên th ng tr ng

1 Phân bi t t t ng kinh t và h c thuy t kinh t , l ch s t t ng kinh t và

lch s h c thuy t kinh t

2 i t ng nghiên c u c a l ch s các h c thuy t kinh t là gì?

3 Ch c n ng c a môn l ch s các h c thuy t kinh t và ý ngh a c a vi c nghiên c u môn h c này?

Th i k c đ i b t đ u t khi ch đ công xã nguyên thu tan rã, ch đ chi m

h u nô l ra đ i Th i k này t n t i và phát tri n cho đ n khi ch đ chi m h u nô

+ Còn r t s khai

2.1.2 T t ng kinh t Hy L p, La mã th i k C đ i

- Hy l p c đ i

 Xenophon (430-345 TCN)

c đi m ch y u trong t t ng kinh t c a Xenophon là ph n ánh mong

mu n c a giai c p ch nô s d ng t t s phát tri n c a các quan h hàng-ti n Vì

v y, m t m t ông xem xét ho t đ ng kinh t nh là quá trình t o ra nh ng v t ph m

có ích, t o ra giá tr s d ng Ông là ng i đ u tiên trong l ch s đã chú ý đ n phân

1

PGS.TS Tr n Bình Tr ng, Giáo trình L ch s các h c thuy t kinh t , NXB i h c Kinh t Qu c dân, n m

công lao đ ng xã h i M t khác, ông l i ch cho các ch nô bi t r ng đ làm giàu

c n ph i có nh ng s n ph m d th a rút ra t vi c tho mãn m c t i thi u nh ng nhu c u c a nô l

V ti n t : Do vi c buôn bán phát tri n, Xenophon đã th y đ c vai trò c a

ti n trong n n kinh t Theo ông, vàng b c là ti n có nhu c u không gi i h n, vi c tích tr vàng b c làm cho con ng i ta giàu có T đó, ông khuyên cách s d ng nô

l t t nh t là dùng h vào vi c khai thác vàng b c Theo Xenophon, ti n không ch

B c vào th k IV Hy L p b kh ng ho ng n ng n và các cu c chi n tranh

di n ra h t s c gay g t Platon đã đ ra cho mình nhi m v c ng c đ a v c a t ng

l p ch nô và th c hi n đ y đ nh t l i ích c a t ng l p đó V i m c tiêu này, ông

vi t cu n sách “Chính tr hay nhà n c”, trong đó, ông mô t m t nhà n c lý

t ng m i v i nhi u nét không t ng

Platon cho r ng vi c xã h i phân chia thành nhi u t ng l p là m t quy lu t c a

t nhiên Ông chia xã h i thành 3 t ng l p: Các nhà tri t h c qu n lý nhà n c; binh

s ; các đi n ch , th th công và th ng gia

Theo ông, t ng l p đ u tiên hình thành lên b máy qu n lý nhà n c Hai t ng

l p này không có quy n s h u b t c th gì, quy n s h u thu c v “đám dân đen”, t c là t ng l p th 3 Platon không coi nô l là công dân và không x p nô l vào các t ng l p dân c c a xã h i m i M c dù v y, ông cho r ng ng i nô l cùng

v i đi n ch , th th công và th ng gia ph i tho mãn đ y đ nhu c u c a 2 t ng

l p đ u

Platon gi i thích m i liên h gi a phân công lao đ ng xã h i, th ng m i và

ti n t v i vai trò n i b t c a các th ng gia Marx đánh giá cao ý t ng này c a Platon và g i đó là s n i b t thiên tài so v i th i đ i

Khi nghiên c u v ti n t , ông ch ra ti n t v i hai thu c tính là th c đo giá

tr và ký hi u giá tr Ngoài ký hi u giá tr làm ph ng ti n l u thông trong n c,

ti n còn dùng làm ph ng ti n trao đ i gi a Hy L p và các n c khác Song ông l i cho r ng ti n là m t trong nh ng nguyên nhân gây ra s thù h n trong xã h i, vì v y ông kêu g i ph n đ u đ sao trong nhà n c lý t ng không c n dùng đ n vàng b c Ông yêu c u h n ch t i đa l i nhu n th ng m i b ng cách bình n giá c

ng th i, ông đ ngh c m cho vay n ng lãi đ ch ng l i l i ích c a t ng l p quý

Theo Aristoteles, “c a c i th c t ” (c a c i t nhiên) là toàn b các giá tr s

d ng Ông cho r ng t t c các ho t đ ng g n li n v i vi c t o ra giá tr s d ng là

ho t đ ng kinh t

c ng c n n kinh t chi m h u nô l , Aristoteles coi vi c c ng c giai c p

ch nô b c trung b ng cách b o đ m s trao đ i công b ng nh nhà n c là quan

tr ng

Ông là ng i đ u tiên phân tích giá tr trao đ i thông qua ph ng trình “5 cái

gi ng= 1 cái nhà”

Theo K.Marx, Aristoteles hi u ti n t m t cách sâu r ng h n Platon, tuy nhiên,

do n n s n xu t hàng hoá ch a phát tri n và cách hi u không đúng v giá tr nên Aristoteles đánh giá không đúng là hàng hoá đ u có th đo đ m đ c gi a chúng

v i nhau là nh ti n t

M t c ng hi n quan tr ng c a Aristoteles là t t ng v 3 lo i th ng nghi p

và 3 lo i kinh doanh Ông chia ho t đ ng kinh doanh thành 2 lo i: kinh t và s n

xu t c a c i

Ho t đ ng kinh t nh m s n xu t c a c i Trao đ i ch là ph ng ti n làm t ng thêm giá tr s d ng Lo i kinh doanh này bao g m 2 lo i trao đ i đ u tiên (H-T,H-T-H), ông coi đó là h p v i quy lu t

Ho t đ ng s n xu t c a c i có m c đích là làm giàu Lo i này có quan h v i trao đ i làm giàu T-H-T’ (đ i th ng nghi p) Ông cho r ng lo i kinh doanh này không phù h p v i quy lu t, c n ph i lo i b

Nh ng t t ng c a Aristoteles có nh h ng đ n s phát tri n kinh t chính

tr c a phái c đi n và c a K.Marx sau này

- La Mã c đ i

 Carton (234-149 TCN)

Th i k này nhà n c La Mã ngày càng l n m nh Trong đó, n n kinh t chi m h u nô l g n li n v i th tr ng đóng vai trò ch đ o Carton là nhà t t ng

b o v cho n n kinh t chi m h u nô l

Trong tác ph m “Ngh tr ng tr t”, ông đ ngh “Tiêu dùng ít, dành d m nhi u” Carton coi l i nhu n chính là s d th a ngoài giá tr mà giá tr đ c ông

hi u là nh ng chi phí s n xu t Ch ng h n, trong vi c s d ng công nhân t do, ông cho r ng t t c “giá tr là các chi phí v v t t và ti n tr cho công th ” Vì v y, đ

có đ c l i nhu n cao ông khuyên hãy “yên tâm ch đ i giá cao”

Tuy nhiên, Carton là k thù c a vi c s d ng lao đ ng làm thuê Ông mong

mu n b o đ m thu nh p nh các nô l Ông chú ý nhi u đ n vi c t ch c lao đ ng

c a nô l Carton đ ngh duy trì nh ng cu c cãi c gi a nô l v i nhau, b t nô l làm vi c kh i h n gia súc

Trung Qu c, vào th k th VIII-VII TCN đã s d ng r ng rãi các lo i công

c b ng s t, góp ph n phát tri n ngành tr ng tr t và th công ngày càng m r ng các quan h H-T và đ y m nh th ng m i Công xã đ c hình thành, n n kinh t chi m h u nô l t nhân t n t i h t s c ph bi n S đ i kháng gay g t di n ra gi a các giai c p, ngay c trong giai c p th ng tr i u này th hi n trong t t ng

Kh ng T

Kh ng T b o v ch đ chi m h u nô l c a t ng l p trung gian, gi a quý t c

và nhân dân Các quan đi m kinh t xã h i c a ông mang nhi u mâu thu n Ông

mu n th c hi n đ c nguyên t c “cân b ng” trong xã h i trong khi đó v n gi nguy n ch đ nô l

Kh ng T phân bi t “công s n v đ i” (s h u t p th - công xã nông thôn) và tài s n t nhân (s h u nô l ) Ông bi n minh cho s phân chia xã h i thành nhi u giai c p chính là do th ng đ và thiên nhiên t o ra Kh ng T xu t phát t ch ngu n g c c a c a c i v t ch t chính là lao đ ng và c a c i c a nhà vua ph i d a trên c s c a c i c a nhân dân Tuy nhiên, Kh ng T ch quan tâm đ n vi c sao cho c a c i c a các ch nô ngày càng phát tri n

H c thuy t v Quy n t t y u l n đ u tiên đ c đ a ra Trung Qu c- đó là m t

th tri t h c xã h i, đ o đ c và lu t pháp Theo quan đi m này, Ng c Hoàng th ng

đ không can thi p vào đ i s ng xã h i c a con ng i mà đ i s ng xã h i ph thu c vào quy lu t t nhiên do trí tu con ng i khám phá ra và đ c l u truy n nh là các lu t dân s , hay còn đ c g i là Quy n t nhiên, Quy n t t y u

H c thuy t này đ c truy n t th k này sang th k khác nh ng có s thay

đ i n i dung giai c p c a mình Do b o v ch đ chi m h u nô l nên Kh ng T

có ý đ nh ch ng minh r ng ông không ch ng đ i ch đ c và luôn b o v quy n l i

c a các hoàng t c giàu có M t khác, ông s hãi s c m nh c a t ng l p giàu có trung l u ngày càng t ng vì l i ích c a nhân dân Ông kêu g i nhân dân làm nhi u, tiêu ít, đ ng th i v i ý nguy n c ng c chính quy n, Kh ng T khuyên nhà vua làm cách nào đ b t nhân dân ph c tùng mình

Cu i th k IV TCN, quá trình suy y u c a công xã và phát sinh ch đ chi m

h u nô l Trung Qu c đã d n t i mâu thu n v quy n l i giai c p: nông dân muôn duy trì công xã đ kh i b nô d ch, còn giai c p ch nô mu n phá v công xã, đ cao quy n t h u tài s n đ i v i ru ng đ t T t ng kinh t Trung Qu c lúc này n ra

cu c lu n chi n v v n m nh c a công xã Trong đi u ki n đó, M nh T (372-289

TCN) đã phát tri n t t ng c a Kh ng T

M nh T đã đ a ra nh ng đ ngh nh m khôi ph c l i ch đ s h u ru ng đ t công xã, đòi h n ch s chuyên quy n c a các nhà giàu, đi u ti t vi c s h u ru ng

đ t Ông đ t dân lên hàng đ u, vua hàng th , ch ng thu n ng, b o v quy n kh i ngh a c a dân chúng Ông ng h vi c phân chia lao đ ng thành lao đ ng trí óc và lao đ ng chân tay Tuy nhiên, ông c ng có m t s nh ng b nh chia ru ng đ t cho các đ i th n v i tiêu chu n cao h n

- Lão T

ây là trào l u t t ng kinh t g n bó v i giai c p ch nô và nông dân giàu

có Theo phái này, còn th ng nhân và th th công là nguy hi m đ i v i s t n t i

c a nhà n c Phái Lão T không th a nh n vi c làm giàu t nhân vì đi u đó d n

đ n vi c chi m đo t quy n bính H ch th a nh n s tích lu c a c i trong ngân

kh qu c gia

Phái Lão T đánh giá cao vai trò c a nhà n c Theo h , đ xã h i bình yên và

h ng th nh c n có m t nhà n c m nh m H đ i l p nhân dân v i s c m nh, coi

s y u đu i c a nhân dân là ngu n g c s c m nh c a nhà n c

i bi u c a phái Lão T là Th ng ng, m t t t ng c a n c T n Ông

ti n hành nh ng cu c c i cách ru ng đ t vào nh ng n m 350 TCN, ng h ch đ

t h u v ru ng đ t, ch ng l i s h u công xã Ông ch tr ng xoá b “ch đ t nh

đi n” do Kh ng T và M nh T đ x ng, đ y nhanh quá trình xoá b ch đ công

xã và thúc đ y s ra đ i c a ch đ chi m h u nô l

- “Qu n t lu n”

Lu n chính kinh t t p th “Qu n t lu n” đ c đ a ra vào th i k ch đ nô

l Lúc này, các ngh th công và buôn bán đang phát tri n m nh Nh ng thay đ i

c a đ i s ng xã h i đ c gi i thích b i Qu n t lu n

Lao đ ng đ c coi là ngu n s c m nh c a qu c gia và ng i ta đã đ ra đ c

m t t t ng quan tr ng v trao đ i ngang giá

Theo h , “vàng là th c đo c a c i qu c gia, vàng là ph ng ti n l u thông,

trao đ i trong nhân dân” H k t lu n:Nhân dân là ng i t o ra thu nh p cho nh ng

ng i hi u bi t và t o ra l i nhu n cho các th ng gia

Nh ng ng i so n th o “Qu n t lu n” mu n nhìn th y “qu c gia tr nên giàu

có còn dân chúng tr nên h h ” Các so n gi đ ngh đi u ch nh giá b t m b ng cách t o ra qu d tr qu c gia, đ ngh chi các đ a ch vay ti n và thay th các lo i thu tr c ti p v s t và mu i b ng các lo i thu gián ti p Khi đó, theo ý ki n c a các tác gi , s th tiêu đ c s đ u c buôn bán làm giàu, trong làng ngoài xóm bình an, có ngha đ t đ c s hoà bình v m t giai c p

2.2 T t ng kinh t th i k trung c

2.2.1 Hoàn c nh ra đ i và nh ng đ c tr ng c b n c a các t t ng kinh

t th i Trung c

Th i đ i trung c (th i đ i phong ki n) b t đ u t cu i th k th IV, đ u th

k th V, t n t i đ n cu i th k XV ây là th i k ch đ chi m h u nô l b tan

rã, xu t hi n và phát tri n xã h i phong ki n

Th i k trung c đ c chia thành 3 giai đo n: Giai đo n s k t cu i th k

IV đ n th k XI ây là giai đo n hình thành ch đ phong ki n; giai đo n trung k

t th k XII đ n cu i th k XV là th i k phát tri n c a xã h i phong ki n; giai

đo n su đ i c a xã h i phong ki n t cu i th k XV tr đi

Ph ng Tây, ch đ phong ki n ra đ i b ng nh ng con đ ng khác nhau

M c dù con đ ng xu t hi n có s khác nhau, phong ki n có đ c tr ng chung là d a trên c s n n kinh t lãnh đ a, ch đ đ i s h u ru ng đ t c a đ a ch v i hình

th c đ a tô hi n v t

V i s xu t hi n c a s h u phong ki n, ru ng đ t ch y u t p trung vào tay quan l i, đ i đ a ch Nh ng ng i nông dân t do và th th công có trong tay r t

ít ru ng đ t và t li u s n xu t i u đó d n đ n mâu thu n gi a hai hình th c s

h u là đ i s h u phong ki n và s h u c a nông dân t do, th th công cá th V

m t kinh t , nó ph n ánh mâu thu n gi a kinh t t nhiên c a đ i đ a ch v i kinh t hàng hoá gi n đ n i u đó đe d a s t n t i c a kinh t đ i s h u phong ki n Vì

v y c n có t t ng kinh t b o v l i ích giai c p đ a ch và quan l i T đó, t

t ng kinh t th i Trung c đáp ng m c đích đó

2.2.1.2 c đi m t t ng kinh t th i Trung c

- B o v cho s t n t i c a kinh t t nhiên, ít chú ý đ n nh ng v n đ kinh t hàng hoá nh giá tr , ti n t H coi ti n đ n thu n là đ n v đo l ng, ch có giá tr danh ngha

- c trình bày trong các b lu t, nh ng đi u l ph ng h i, pháp ch kinh t

c a các thành ph , s c l nh và lu t l c a nhà vua nh m m c đích b o v l i ích c a vua chúa, đ a ch , quý t c, các t ng l p giáo s và th th công thành th

A.Siant là linh m c ng i Ý, là m t trong nh ng nhà t t ng th i k Trung

C Ông là ng i đ u tiên đ a ra thu t ng giá c công b ng Theo ông, giá c công

b ng g m 2 ý ngh a:

- Giá c công b ng phù h p v i giá c trung bình, do đó phù h p v i chi phí lao đ ng

 “Chân lý Sali” (481-511), “Lu t t p ch ng” (Th k V-Th k VI)

Trong th i k đ u Trung c , công vi c đ ng áng là công vi c duy nh t, không

có s phân chia xã h i thành các t ng l p

“Chân lý Sali” đ c t o ra Pháp, nó là bi u t ng c a s phân rã các quan

h công xã nguyên thu và bi u t ng c a s phát sinh ch đ phong ki n Nó b o

v cho ch đ s h u công c ng c a công xã và b o v cho s h u c a t ng thành viên công xã ng th i, chân lý Sali c ng ph n ánh quá trình bi t l p hoá c a t ng

h nông dân Do đó, chân lý Sali ch ng minh đ c s phát sinh c a các giai c p Các h c gi ph n đ ng đã xuyên t c Chân lý Sali b ng cách ch ng minh tính

c x a c a s h u t nhân và c a các giai c p Nh ng ch đ n cu i th i k Trung c

ng i ta m i thi t l p đ c các quan h phong ki n và xu t hi n “Lu t t p ch ng”, trong đó ng i ta b o v s h u phong ki n và ch đ nông nô

 Thomas d’Aquin (1225-1247)

Thomas d’Aquin xu t thân t m t gia đình quý t c Italia, là đ i bi u c a gi i giáo s theo dòng Dominicanh và ch u nh h ng c a tri t h c duy tâm c a Platon Tác ph m “Khái ni m v th n h c” đã tr thành cu n sách t đi n bách khoa c a

đ o thiên chúa Theo ông, quy n l c c a Giáo hoàng là t i cao Vua ph i ph c tùng các giáo s mà tr c h t là Giáo hoàng La Mã

T t ng c a Thomas d’Aquin bênh v c cho l i ích c a đ i đ a ch và nhà

th , b o v ch đ chi m h u đ i đ a ch v ru ng đ t

Trong các t t ng kinh t c a mình, ban đ u ông b o v kinh t t nhiên,

ch ng l i ho t đ ng th ng m i và cho vay n ng lãi Theo ông, kinh t t nhiên là

c s t n t i c a xã h i Nông nghi p phù h p v i lòng t thi n vì gi i t nhiên do

Th ng đ t o ra tham gia vào nông nghi p

Song, do s phát tri n kinh t hàng hoá là t t y u, ho t đ ng kinh t nh m m c tiêu sinh l i ngày càng r ng rãi làm cho ông ph i thay đ i cách nhìn nh n kinh t

c a mình Ông s d ng quan đi m c a Aristoteles v 3 lo i th ng nghi p và cho

r ng đ i th ng nghi p có th theo đu i m c đích chân lý c n thi t Vì v y, thu l i nhu n không mâu thu n v i lòng t thi n

b o v quan đi m c a nhà th c m thu l i t c nh ng cho phép vi c cho vay

ru ng đ t c m c , ông đ a ra t t ng v s c n thi t ph i có “t ng ph m cho ti n

nh ng đ c phép l y m t t ng ph m nào đó đ làm ti n công” Ông g i lãi su t là

m t quà t ng vô t , m t kho n ti n cho nh ng r i ro

Theo ông, đ a tô, l i nhu n th ng m i là s tr công cho lao đ ng g n li n

v i vi c qu n lý tài s n ru ng đ t Vi c thu đ a tô là hoàn toàn h p lý vì đ a tô t

ru ng đ t, mà ru ng đ t là t ng ph m th ng đ ban cho vua chúa, quan l i

Trong khi ca ng i kinh t t nhiên, kinh t nông nghi p, phê phán kinh t hàng hoá, ông cho r ng ru ng đ t có nhi u u th h n so v i ti n t vì:

- Ru ng đ t mang l i thu nh p (đ a tô) nh có s giúp đ c a t nhiên Trong khi đó, thu nh p c a ti n t cho vay là s l a d i

- Ru ng đ t làm cho tinh th n đ o đ c t t lên còn ti n t gây ra nh ng thói h ,

t t x u, lòng tham lam

- Ru ng đ t có th nhìn th y rõ, không có s l a l c nh ti n t

Trong th i k Trung c , xã h i phong ki n ngày càng mang tính giai c p rõ

r t Thomas Aquin b o v quy n l i c a các giai c p, vi c b o v này th hi n trong

vi c gi i thích “giá c công b ng” Ông x p vi c trao đ i vào lo i hành đ ng ch quan, đó là s công b ng trong l i ích

Song song v i vi c gia t ng c a c i v t ch t trong tay các lãnh chúa phong

ki n, c a c i v t ch t c a nhà th c ng t ng lên i u này gây ra cu c đ u tranh

ch ng l i gi i tu hành Các cu c kh i ngh a nông dân báo hi u cu c chi n giai c p

s p x y ra

2.2.3 Nh ng t t ng kinh t th i Trung c Trung Qu c

2.2.3.1 T t ng v ru ng đ t

Trong th i c đ i, ru ng đ t ch y u thu c s h u c a nhà n c n th i Xuân-Thu (722-481 TCN), ch đ Thái p và t nh đi n b c vào th i k tan rã, hi n

t ng mua bán ru ng đ t xu t hi n Ru ng đ t t h u b t đ u ra đ i T th i Chi n

qu c v sau, ru ng đ t t ngày càng phát tri n, trong khi ru ng đ t v n ti p t c t n

t i Do v y, hai hình th c s h u ru ng đ t c a nhà n c và t nhân t n t i song song đ n cu i ch đ phong ki n

- Quan đi m v ru ng đ t c a nhà n c: ru ng đ t thu c quy n qu n lý c a nhà n c g i là v ng đi n, quan đi n… Do sau các cu c chi n tranh, ru ng đ t

v ng ch nhi u, các tri u đ i phong ki n bi n s ru ng đ t đó thành c a công, do đó nhà n c n m đ c nhi u ru ng công Lúc này, nhà n c phong ki n đem bán, c p cho quý t c làm b ng l c và t ch c thành đ n đi n, đi n trang đ s n xu t hay chia cho nông dân d i hình th c quan đi n đ thu thu

Tuy nhiên, c ng có quan đi m ch ng l i vi c s h u ru ng đ t c a nhà n c,

vi c nhà n c ban đ t cho nông dân mà coi ru ng đ t thu c dân cày là m t t t y u

Ru ng đ t không ph i c a nhà vua mà thu c v tay ng i dân cày, ng i cày có quy n s h u ru ng đ t, không ph i đ i vua phân chia

- Quan đi m v ru ng đ t t nhân: do ru ng đ t đ c t do mua bán nên ng i giàu t p trung đ c nhi u ru ng đ t, ng i nghèo không có đ t

S phát tri n c a ch đ t h u ru ng đ t nh h ng đ n s c m nh c a ch đ phong ki n t p quy n Do đó, đ c ng c s c m nh phong ki n t p quy n ph i h n

ch vi c gia t ng ru ng đ t c a quan l i, đ a ch Chu Nguyên Ch ng đã h n ch

s l ng đ c c p cho quan l i, đ a ch Nh ng nhìn chung, v sau này ru ng đ t

n m ch y u trong tay đ a ch và quan l i

2.2.3.2 Quan đi m v thu

Th i Tu , ng trên c s ch đ quan đi n, nhà n c b t nông dân ph i

chu ngh a v ngang nhau v thu khoá

Do s chi m đo t ru ng đ t c a các giai c p đ a ch , nông dân không ch u n i

m c thu quá cao, vào n m 780, nhà T ng đ t ra chính sách thu m i g i là ‘phép

ch s phát tri n kinh t c a h nh thu thu n ng, đ ng th i dìm th p đ a v chính

tr c a h nh không cho làm quan, x p lo i th 4 trong t dân (s

-nông-công-th ng)

Do chính sách coi th ng ngh buôn, m t s nhà buôn sau khi giàu có l i mua

ru ng đ t và tr thành đ i th ng gia kiêm đ a ch Tình hình này đã thúc đ y nhanh s phát tri n kinh t hàng hoá và n y sinh quan h s n xu t m i

Tuy nhiên trong th i k này c ng có nh ng t t ng đ cao th ng m i Theo Hoàng Tôn Hy, không nên tr ng nông khinh công th ng, công th ng là ngh g c,

Ch ngh a tr ng th ng là t t ng kinh t đ u tiên c a giai c p t s n, ra đ i

tr c h t Anh vào kho ng nh ng n m 1450, phát tri n t i gi a th k th XVII và sau đó b suy y u Nó ra đ i trong b i c nh ph ng th c s n xu t phong ki n tan rã, ph ng th c s n xu t t b n ch ngh a m i ra đ i

- V m t l ch s

ây là th i k tích lu nguyên thu c a ch ngh a t b n ngày càng t ng, t c

là th i k t c đo t b ng b o l c n n s n xu t nh và tích lu ti n t ngoài ph m vi các n c Châu Âu, b ng cách c p bóc và trao đ i không ngang giá v i các n c thu c đ a thông qua con đ ng ngo i th ng

- V kinh t

Kinh t hàng hoá phát tri n, th ng nghi p có u th h n s n xu t, t ng l p

th ng nhân t ng c ng th l c Do đó trong th i k này th ng nghi p có vai trò

r t to l n Nó đòi h i ph i có lý thuy t kinh t chính tr ch đ o, h ng d n ho t

đ ng th ng nghi p

- V m t chính tr

Giai c p t s n lúc này m i ra đ i, đang lên, là giai c p tiên ti n có c s kinh

t t ng đ i m nh nh ng ch a n m đ c chính quy n, chính quy n v n n m trong tay giai c p quý t c, do đó ch ngh a tr ng th ng ra đ i nh m ch ng l i ch ngh a phong ki n

- V ph ng di n khoa h c t nhiên

i u đáng chú ý nh t trong th i k này là nh ng phát ki n l n v m t đ a lý

nh : Crixt p Côlông tìm ra Châu M , Vancôđ Gama tìm ra đ ng sang n

D ng… đã m ra kh n ng làm giàu nhanh chóng cho các n c ph ng Tây

- V m t t t ng, tri t h c: Th i k xu t hi n ch ngh a tr ng th ng

là th i k ph c h ng, trong xã h i đ cao t t ng t s n, ch ng l i t t ng

d ng ngo i th ng, buôn bán đ c p bóc thu c đ a và nh m b o v l i ích cho giai

H cho r ng, ti n là tiêu chu n đ đánh giá m i hình th c ngh nghi p nào trong xã h i làm gia t ng kh i l ng ti n t m i là nh ng ngành ngh có ý ngh a tích c c và ng c l i

Tr ng phái tr ng th ng không ch đánh giá cao vai trò c a th ng nghi p c

th còn nh n m nh vai trò c a ngo i th ng Kh i l ng ti n t ch gia t ng b ng

con đ ng ngo i th ng, ph i xu t siêu H cho r ng: “n i th ng là h th ng ng

lnh v c l u thông, mua bán trao đ i

H gi i thích r ng l i nhu n c a th ng nghi p là k t qu c a ho t đ ng trao

đ i không ngang giá (mua r bán đ t), là s l a g t c p bóc gi ng nh trong chi n tranh H cho r ng không m t ng i nào thu đ c l i nhu n mà không làm thi t k khác, trao đ i ph i có m t bên thua đ bên kia đ c Dân t c này làm giàu b ng cách hi sinh l i nhu n c a dân t c khác

Ch ngh a tr ng th ng ch a bi t đ n và không th a nh n s ho t đ ng c a các quy lu t kinh t khách quan, do đó h đánh giá r t cao vai trò c a nhà n c, s

d ng quy n l c nhà n c đ phát tri n kinh t vì tích lu ti n t ch th c hi n đ c

nh s giúp đ c a nhà n c H cho r ng d a vào nhà n c m i có th phát tri n kinh t H đòi h i nhà n c ph i tham gia tích c c vào đ i s ng kinh t đ thu hút

ti n t v n c mình càng nhi u càng t t, ti n ra kh i n c mình càng ít càng phát tri n

Ch ngh a tr ng th ng m c dù có nh ng đ c tr ng c b n gi ng nhau, nh ng các n c khác nhau thì có nh ng s c thái dân t c khác nhau Ví d : Pháp ch ngh a tr ng th ng k ngh Pháp, Tây Ban Nha là ch ngh a tr ng th ng tr ng kim, Anh là ch ngh a tr ng th ng tr ng th ng m i

còn đ n gi n thô s , nh m thuy t minh cho chính sách c ng l nh ch không

ph i là c s c a chính sách c ng l nh M t khác, đã có s khái quát kinh nghi m th c ti n thành quy t c, c ng l nh, chính sách Có th nói ch ngh a tr ng

th ng là hi n th c và ti n b trong đi u ki n l ch s lúc đó

3.2 Hai giai đo n phát tri n c a Ch ngh a tr ng th ng

3.2.1 Giai đo n 1: Ch ngh a tr ng th ng ti n t (còn g i là giai đo n h c

T t ng trung tâm c a th i k này là: b ng h th ng (cân đ i) ti n t Theo

h “cân đ i ti n t ” chính là ng n ch n không cho ti n t ra n c ngoài, khuy n khích mang ti n t n c ngoài v th c hi n n i dung c a b ng “cân

đ i ti n t ” h ch tr ng th c hi n chính sách h n ch t i đa nh p kh u hàng

n c ngoài, l p hàng rào thu quan đ b o v hàng hoá trong n c, gi m l i t c cho vay đ kích thích s n xu t và nh p kh u, b t th ng nhân n c ngoài đ n buôn bán

ph i s d ng s ti n mà h có mua h t hàng hoá mang v n c h

Giai đo n đ u chính là giai đo n tích lu ti n t c a ch ngh a t b n, v i khuynh h ng chung là bi n pháp hành chính, t c là có s can thi p c a nhà n c

- Antonso Serra (th k XVII), nhà kinh t h c ng i Italia;

- Antoine Montchretien (1575 – 1621), nhà kinh t h c Pháp

Th i k này ch ngh a tr ng th ng đ c coi là ch ngh a tr ng th ng th c

s : H không coi “cân đ i ti n t ” là chính mà coi “cân đ i th ng nghi p” là chính: c m xu t kh u công c và nguyên li u, th c hi n th ng m i trung gian, th c

hi n ch đ thu quan b o h ki m soát xu t nh p kh u, khuy n khích xu t kh u và

b o v hàng hoá trong n c và các xí nghi p công nghi p – công tr ng th công

i v i nh p kh u: tán thành nh p kh u v i quy mô l n các nguyên li u đ ch bi n đem xu t kh u i v i vi c tích tr ti n: cho xu t kh u ti n đ buôn bán, ph i đ y

m nh l u thông ti n t vì đ ng ti n có v n đ ng m i sinh l i, do đó lên án vi c tích

tr ti n

So v i th i k đ u, th i k sau có s phát tri n cao h n (đã th y đ c vai trò

l u thông ti n t và phát tri n s n xu t đ c quan tâm đ c bi t) Trong bi n pháp

c ng khác h n, không d a vào bi n pháp hành chính là ch y u mà d a vào bi n

Quan đi m mang màu s c ti u t s n, thông c m v i qu n chúng nhân dân, đ c

bi t là nông dân b đè n ng d i ách phong ki n, lên án s xa hoa c a gi i quý t c Nông dân là ch d a cho Nhà n c và Nhà n c ph i quan tâm đ n nông dân Ông

kh ng đ nh “tài s n c a đ t n c không ch là ti n t mà còn bao g m c dân s

đ c bi t dân s nông nghi p”

Ông cho r ng th ng m i là m c đích ch y u c a nhi u ngành ngh khác nhau Th ng nhân gi vai trò liên k t ng i s n xu t v i nhau

L i nhu n th ng nghi p là chính đáng vì nó bù đ p s r i ro thua thi t trong

vi c giao d ch mua bán

Ông vi t “h nh phúc c a ng i ta là s giàu có mà s giàu có là trong lao

đ ng” ông lên án s l i bi ng, coi đây là ngu n g c c a m i t i l i và cho r ng

n u c n thi t s c ng ch nh ng ng i trong đ tu i ph i có vi c làm

+ Bi n pháp:

Hàng hóa n c ngoài b đ y ra kh i n c Pháp, t ng c ng thúc đ y ho t

đ ng s n xu t trong n c và ngành th ng m i, đ n c Pháp có th t cung t c p Các nhà s n xu t v i lanh Hà Lan ph i k t thúc ho t đ ng Pháp, c m nh p kh u

s n ph m d t c a Anh Th m chí sách n c ngoài c ng b c m đ ng n chúng “đ u

đ c tinh th n chúng tôi”

Cho thành l p r t nhi u công tr ng th công s n xu t các s n ph m theo m u

c a n c ngoài nh m t o vi c làm cho ng i dân lang thang th t nghi p

- Quan đi m c a nhà kinh t Jean Baptiste Colbert (1619 – 1683)

+ Quan đi m:

Là b tr ng tài chính n c Pháp, ông đã xây d ng đ c cho n c Pháp m t chính sách kinh t trong 100 n m Chính sách kinh t này ph n ánh quan đi m tr ng

th ng c a ông trong khuôn kh thúc đ y s phát tri n c a công tr ng th công t

b n nh ng l i không quan tâm đúng m c s phát tri n c a nông nghi p Theo ông, ngo i th ng có kh n ng làm cho th n dân đ c sung túc và th a mãn đ c các nhu c u c a vua chúa S v đ i và hùng c ng c a m t qu c gia là do s l ng ti n

t quy t đ nh

+ Bi n pháp:

C ng gi ng nh Antoine de Montchretien, m c tiêu c a Jean Baptiste Colbert

c ng là xây d ng m t n n kinh t t cung t c p cho n c Pháp

Ông khuy n khích ho t đ ng s n xu t th công nghi p trong n c b ng các

bi n pháp tr c p và thu quan, quy đ nh m t cách rõ ràng ch t l ng và giá c c a

s n ph m s n xu t ra Ông cho thành l p các ngành công nghi p m i, khuy n khích

và đãi ng các nhà khoa h c, m i các nhà khoa h c ho c công nhân có tay ngh

Ông cho c i thi n ch t l ng đ ng giao thông và h th ng kênh m ng trên

kh p n c Pháp nh m t o đi u ki n t t nh t cho l u thông hàng hóa phát tri n

th ng m i

Ch ngh a tr ng th ng Anh chia làm 2 giai đo n phát tri n:

Giai đo n 1 di n ra trong th k XV-XVI g i là giai đo n h c thuy t ti n t Giai đo n 2 di n ra trong th k XVI g i là giai đo n h c thuy t v b ng cân

đ i th ng m i

- Giai đo n h c thuy t ti n t

i bi u c a h c thuy t ti n t c a ch ngh a tr ng th ng th i kì này là William Stafford (1554-1612)

Quan đi m tr ng th ng c a ông đ c trình bày trong tác ph m “Trình bày

r ng nguyên nhân c a s đ t đ n m v n đ kh i l ng ti n trong n n kinh t Vì

th , Nhà N c c n ph i có các bi n pháp hành chính tác đ ng vào quá trình l u thông nh m gi kh i l ng ti n kh i b hao h t

N i dung ch y u là b ng cân đ i ti n t : ng n ch n không cho ti n ch y ra

n c ngoài, khuy n khích mang ti n vàng t n c ngoài v

Bi n pháp:

+ Quy đ nh ti n c a n c Anh là vàng

+ Ch ng l i m i hành vi đem ti n ra ngoài; các th ng gia n c ngoài vào

n c Anh đ c khuy n khích mang ti n vào nh ng không đ c mang ti n ra kh i

n c Anh mà ph i mua hàng hóa mang ra

+ C m nh p kh u nh ng s n ph m không c n thi t

+ Xâm chi m, m r ng thu c đ a đ tìm ki m th tr ng xu t kh u

ây chính là giai đo n tích l y ti n t c a ch ngh a t b n, nhà n c s d ng nhi u bi n pháp hành chính đ t i đa hóa tích l y ti n t

- Giai đo n h c thuy t v b ng cân đ i th ng m i

i bi u c a h c thuy t v b ng cân đ i th ng m i là Thomas Mun

(1571-1641) “C a c i là s s n ph m d th a đ c s n xu t ra trong n c sau khi th a

+ Trong th ng m i “hàng n m, chúng ta c n gi m t nguyên t c là bán cho

ng i n c ngoài m t s l ng l n h n kh i l ng hàng hóa mua vào”

+ C n m r ng c s nguyên li u cho công nghi p b ng ngo i th ng (nh p

kh u nguyên li u t n c ngoài k t h p v i s c lao đ ng trong n c nh m phát tri n s n xu t trong n c)

+ Thu h p nh p kh u hàng hóa tiêu dùng

+ y m nh c nh tranh làm giá c hàng hóa h xu ng và nâng cao ch t l ng hàng hóa n i đ a

+ Trong ngo i th ng, c n m r ng th tr ng b ng vi c bi t bán hàng v i giá

c th p

ây là giai đo n ch ngh a tr ng th ng phát tri n nh t, có tính ch t th c ti n,

th hi n rõ ràng khát v ng c a giai c p t s n Anh trong th i kì tích l y t b n

3.3.3 S tan rã c a ch ngh a tr ng th ng và vai trò c a nó

- S tan rã c a ch ngh a tr ng th ng

S tan rã c a ch ngh a tr ng th ng b t đ u ngay t th k XVII, tr c h t là Anh, m t s n c phát tri n nh t v m t kinh t Th i k tích lu nguyên thu c a

ch ngh a t b n đã chuy n sang th i k phát tri n s n xu t t b n ch ngh a Ti n

t các n c t o ra ch y u là do s phát tri n c a CNTB-công tr ng th công, l i ích c a giai c p t s n đã chuy n sang c l nh v c s n xu t o t ng làm giàu, bóc

l t n c nghèo thu n tuý nh ho t đ ng th ng m i không th t n t i Tính ch t phi n di n c a ch ngh a tr ng th ng đã b c l

Th c t đòi h i ph i phân tích, nghiên c u sâu s c s v n đ ng c a n n s n

xu t t b n ch ngh a nh : b n ch t các ph m trù kinh t (hàng hoá, giá tr , ti n t ,

t b n, l i nhu n,…), n i dung và vai trò c a các quy lu t kinh t (quy lu t giá tr ,

c nh tranh, cung c u,…) Ch ngh a tr ng th ng không gi i quy t đ c các v n đ kinh t đ t ra

Các chính sách theo quan đi m tr ng th ng đã h n ch t do kinh t , mâu thu n v i đông đ o t ng l p t b n công nghi p trong giai c p t s n, trong nông nghi p, n i th ng

- Vai trò c a ch ngh a tr ng th ng

nh đ y m nh ngo i th ng, tr giúp tài chính tín d ng, b o h thu quan… t o ra ngu n v n ban đ u r t l n cho s hình thành ph ng th c s n xu t t b n ch ngh a, đ y nhanh quá trình tích l y t b n, rút ng n th i kì quá đ t phong ki n lên

đ ng c a n n kinh t hàng hoá là l i nhu n; Các chính sách thu quan b o h có tác

d ng rút ng n s quá đ t ch ngh a phong ki n sang ch ngh a t b n; T t ng nhà n c can thi p vào ho t đ ng kinh t là m t trong nh ng t t ng ti n b

Nh ng lu n đi m c a ch ngh a tr ng th ng so sánh v i nguyên lý trong chính sách kinh t th i k Trung c đã có m t b c ti n b r t l n, nó thoát ly v i truy n th ng t nhiên, t b vi c tìm ki m công b ng xã h i, nh ng l i giáo hu n lý

lu n đ c trích d n trong Kinh thánh:

Th i kì phong ki n gi i thích các hi n t ng kinh t b ng th n bí tôn giáo còn CNTT đã d a vào tài li u l ch s , s ki n có th t đ phân tích kinh t ;

ch t c a các hi n t ng kinh t

+ Nh ng lu n đi m c a ch ngh a tr ng th ng có r t ít tính ch t lý lu n và

th ng đ c nêu ra d i hình th c nh ng l i khuyên th c ti n v chính sách kinh

t Lý lu n mang n ng tính ch t kinh nghi m (ch y u thông qua ho t đ ng th ng

m i c a Anh và Hà Lan)

+ Ch ngh a tr ng th ng ch a hi u bi t các quy lu t kinh t , do đó h r t coi

tr ng vai trò c a nhà n c đ i v i kinh t

+ Ch ngh a tr ng th ng ch m i d ng l i nghiên c u l nh v c l u thông mà

ch a nghiên c u l nh v c s n xu t Nó m i ch nghiên c u nh ng hình thái c a giá

tr trao đ i ánh giá sai trong quan h trao đ i, vì cho r ng l i nhu n th ng nghi p có đ c do k t qu trao đ i không ngang giá

+ Quan ni m v l i nhu n th ng nghi p t o ra trong l u thông là do mua r bán đ t là không chính xác;

+ ánh giá sai l m vai trò v trí c a các ngành ngh kinh t trong xã h i (coi

tr ng quá cao th ng nghi p, xem th ng công nghi p…);

+ M t h n ch r t l n c a ch ngh a tr ng th ng đó là đã quá coi tr ng ti n t (vàng, b c), đã đ ng trên l nh v c thô s c a l u thông hàng hoá đ xem xét n n

s n xu t TBCN

Câu 1: Phân tích giá tr và h n ch c a các quan đi m kinh t c a ch ngh a

tr ng th ng Liên h th c t Vi t Nam hi n nay

Câu 2: Bình lu n v quan đi m c a Thomas Mun“Th ng m i là hòn đá th vàng đ th s ph n th nh c a m t qu c gia, không có phép nào đ ki m ti n tr

th ng m i”

Câu 3: Phân tích quan đi m c a Antoine de Montchretien “N i th ng là m t

Ch ng 4: CÁC H C THUY T KINH T T B N C I N 4.1 Hoàn c nh ra đ i, đ c đi m và ph ng pháp lu n

Tr ng phái c đi n nói chung bao g m 2 tr ng phái phát tri n riêng bi t t i

M c dù xu t hi n 2 qu c gia khác nhau t i các m c th i gian khác nhau,

đ ng th i c ng có nhi u s khác bi t v n i dung, tuy nhiên, gi a 2 tr ng phái có nhi u đi m t ng đ ng v hoàn c nh xu t hi n c ng nh ph ng pháp lu n

4.1.1 Hoàn c nh ra đ i

- Vào th k th XVI - XVII s th ng tr c a t b n th ng nghi p thông qua

vi c th c hi n ch ngh a tr ng th ng chính là b ph n c a h c thuy t tích lu nguyên thu , d a trên c p bóc và trao đ i không ngang giá trong n c và qu c

t , làm thi t h i l i ích c a ng i s n xu t và ng i tiêu dùng, kìm hãm s phát tri n

c a t b n công nghi p Khi ngu n tích lu nguyên thu đã c n thì ch ngh a tr ng

th ng tr thành đ i t ng phê phán S phê phán ch ngh a tr ng th ng đ ng th i

là s ra đ i m t lý thuy t m i làm c s lý lu n cho c ng l nh kinh t c a giai c p

t s n, h ng l i ích c a h vào l nh v c s n xu t Kinh t chính tr t s n c đi n ra

đ i t đó

- m t s n c, do h u qu c a ch ngh a tr ng th ng, n n nông nghi p c a

b đình đ n Cho nên vi c đ u tranh ch ng ch ngh a tr ng th ng g n li n v i vi c phê phán ch đ phong ki n nh m gi i thoát nh ng ràng bu c phong ki n đ phát tri n nông nghi p theo ki u s n xu t t b n ch ngh a, làm xu t hi n ch ngh a

tr ng nông Nh ng đ i bi u c a ch ngh a tr ng nông là nh ng ng i đ t c s cho

vi c nghiên c u, phân tích n n s n xu t t b n ch ngh a

- Anh, t khi th ng nghi p m t d n đi ý ngh a l ch s , giai c p t s n Anh

đã s m nh n th y l i ích c a h trong s phát tri n công tr ng th công công nghi p H ch rõ: mu n làm giàu ph i bóc l t lao đ ng, lao đ ng làm thuê c a

nh ng ng i nghèo là ngu n g c làm giàu vô t n cho ng i giàu ó là đi m c t lõi

c a kinh t chính tr t s n c đi n Anh, là h c thuy t kinh t ch y u c a giai c p

t s n nhi u n c lúc b y gi

4.1 2 c đi m và ph ng pháp lu n

- V đ i t ng nghiên c u: Kinh t chính tr t s n c đi n chuy n đ i t ng nghiên c u t l nh v c l u thông sang l nh v c s n xu t, nghiên c u các quan h kinh t trong quá trình tái s n xu t, trình bày có h th ng các ph m trù kinh t trong

n n kinh t t b n ch ngh a: hàng hoá, giá tr , ti n t , giá c , ti n l ng, l i nhu n,

l i t c, đ a tô… đ rút ra các quy lu t v n đ ng c a n n s n xu t t b n ch ngh a

- V m c tiêu nghiên c u: Lu n ch ng c ng l nh kinh t và các chính sách kinh t c a giai c p t s n, c ch th c hi n l i ích kinh t trong xã h i t b n nh m

ph c v l i ích c a giai c p t s n trên c s phát tri n l c l ng s n xu t

- V n i dung nghiên c u: L n đ u tiên đã xây d ng đ c m t h th ng ph m trù, quy lu t c a n n s n xu t hàng hoá t b n ch ngh a đ c bi t là lý lu n Giá tr - Lao đ ng T t ng bao trùm là ng h t do kinh t , ch ng l i s can thi p c a nhà

n c, nghiên c u s v n đ ng c a n n kinh t đ n thu n do các quy lu t t nhiên

Hai là, do nh ng h n ch v m t th gi i quan, ph ng pháp lu n và đi u ki n

lch s cho nên khi g p ph i nh ng v n đ ph c t p, h ch mô t m t cách h i h t

chính tr c đi n Anh, tác ph m nghiên c u c a ông đ c xu t b n trong nh ng

n m 60-80 th k 17

K Marx đánh giá ông là “cha đ c a Kinh t chính tr , nhà kinh t h c ki t

l i b o h m u d ch c a ch ngh a tr ng th ng

- Ti u s

William Petty sinh t i thành ph Romsi – mi n nam n c Anh, trong m t gia đình s n xu t v i d T nh đã t ra thông minh

N m 14 tu i đi làm th y th thi u niên

M t n m sau ông nh gi i ti ng Latinh ông đ c nh n vào h c t i tr ng trung

h c chuyên nghi p thành ph Kanne T i đây ông h c thêm ti ng Hy l p, ti ng Pháp, toán và thiên v n

Tr v Anh n m 1640 sau khi t t nghi p trung h c, ông ki m s ng b ng công

vi c v h i đ , và sau đó là ph c v trên chi n h m Ba n m sau, đúng 20 tu i, ông

l i r i Anh đ theo h c ngành y Amsterdam và Paris K t thúc b n n m du h c

v i ch ng ch y khoa, ông v l i Anh và l i ti p t c theo h c t i i h c t ng h p Oxford

N m 1947 phát minh ra máy ch

N m 1650, lúc 27 tu i ông đ c nh n h c v ti n s v t lý, nh ng l i làm giáo

s ph u thu t h c t i m t tr ng trung h c chuyên nghi p Anh

Sau m t n m, làm bác s thu c trung tâm ch huy quân s Anh t i Ireland

Cu c s ng c a m t bác s nghèo thay đ i t đó

Ch trong kho ng 10 n m, m t ng i trí th c đa ngh 38 tu i đã đ c trao t ng danh hi u hi p s và quy n đ c g i là “ngài W Petty” S giàu có c ng v i trí thông minh đã bi u hi n qua công vi c sau này c a ông, đó là ghi chép đ i s ng kinh t c a xã h i và qu c gia

- Ph ng pháp lu n

William Petty đã áp d ng ph ng pháp m i v nh n th c Tr ng phái tr ng

th ng ch đ n thu n đ a ra các bi n pháp kinh t hay ch miêu t nh ng hi n t ng kinh t theo kinh nghi m Còn William Petty tìm cách gi i quy t nh ng hi n t ng

đó Ông đã ti p c n v i quy lu t khách quan

Tuy v y, ông đã nh m l n coi các quy lu t kinh t c a CNTB c ng nh quy

lu t t nhiên t n t i v nh vi n

V th gi i quan tri t h c, ông ch ng l i siêu hình nh ng là ng i theo đu i

ch ngh a duy v t t phát, coi kinh nghi m là c s c a nh n th c

Ph ng pháp trình bày c a ông: xu t phát t hi n t ng c th , ph c t p đ n

hi n t ng tr u t ng ó c ng là ph ng pháp kinh t h c đ c tr ng c a th k XVII (không ph i nh K.Marx: t tr u t ng đ n c th )

4.2.2 Các lý thuy t kinh t ch y u c a W Petty

- Lý lu n giá tr - lao đ ng:

+ W.Petty không tr c ti p trình bày lý lu n v giá tr nh ng thông qua nh ng

lu n đi m c a ông v giá c có th kh ng đ nh ông là ng i đ u tiên đ a ra nguyên

lý v giá tr lao đ ng

+ Nghiên c u v giá c , ông cho r ng có hai lo i giá c : giá c t nhiên và giá

c chính tr Giá c chính tr (giá c th tr ng) do nhi u y u t ng u nhiên chi

ph i, nên r t khó xác đ nh chính xác Giá c t nhiên (giá tr ) do hao phí lao đ ng quy t đ nh, và n ng su t lao đ ng có nh h ng t i m c hao phí đó

+ Ông xác đ nh giá c t nhiên c a hàng hoá b ng cách so sánh l ng lao đ ng hao phí đ s n xu t ra hàng hoá v i l ng lao đ ng hao phí đ t o ra b c hay vàng + Theo ông giá c t nhiên (giá tr c a hàng hoá) là s ph n ánh giá c t nhiên

+ M t lý lu n quan tr ng c a ông đó là: ông kh ng đ nh: “lao đ ng là cha c a

tr s d ng, song s là sai n u hi u lao đ ng và t nhiên là nhân t t o ra giá tr Ông

đã tìm th c đo th ng nh t c a giá tr là th c đo chung đ i v i t nhiên và lao

đ ng, ông đ a ra quan đi m “th c đo thông th ng c a giá tr là th c n trung

đó” V i lu n đi m này đã ch ng t ông ch a phân bi t đ c rõ giá tr s d ng và

giá tr trao đ i, ch a bi t đ n tính ch t xã h i c a giá tr Ngoài ra ông còn có ý đ nh

gi i quy t m i quan h gi a lao đ ng ph c t p và lao đ ng gi n đ n nh ng không thành công

- Lý lu n v ti n t

+ W Petty nghiên c u hai th kim lo i gi vai trò ti n t là vàng và b c Ông cho r ng, quan h t l gi a chúng là do l ng lao đ ng hao phí đ t o ra vàng và

b c quy t đ nh Ông đ a ra lu n đi m, giá c t nhiên c a ti n t là do giá c c a

ti n t có giá tr đ y đ quy t đ nh T đó ông khuy n cáo, nhà n c không th hy

v ng vào vi c phát hành ti n không đ giá, vì lúc đó giá tr c a ti n t s gi m

xu ng

+ W Petty là ng i đ u tiên nghiên c u s l ng ti n t c n thi t trong l u thông trên c s thi t l p m i quan h gi a kh i l ng hàng hoá trong l u thông và

t c đ chu chuy n c a ti n t

Ch ng h n, ông xác đ nh l ng ti n c n thi t cho l u thông hàng hoá Anh

nh sau: theo ông ch c n 1/10 s ti n chi phí cho m t n m là hoàn toàn đ cho

n c Anh Trong cu n Bàn v ti n t , ông tính toán c th r ng n c Anh c n m t

s ti n đ đ tr ½ đ a tô hàng n m, ¼ ti n thuê nhà, toàn b s chi tiêu hàng tu n

c a dân s và kho ng 25% giá tr xu t kh u

Ông là ng i tr c K.Marx nghiên c u s nh h ng c a th i h n thanh toán

đ i v i l u thông ti n tê Ông cho r ng th i gian thanh toán càng dài thì s l ng

ti n t c n thi t cho l u thông càng l n

+ Ông phê phán nh ng ng i tr ng th ng v tích tr ti n không h n đ Ông cho r ng không ph i lúc nào ti n t c ng là tiêu chu n c a s giàu có, ti n t ch là công c c a l u thông hàng hoá, vì th không c n ph i t ng s l ng ti n t quá

m c c n thi t

- Lý lu n v ti n l ng

+ W Petty l y lý lu n giá tr làm c s cho lý lu n ti n l ng Ông xác đ nh

ti n l ng là kho n giá tr t li u sinh ho t c n thi t t i thi u cho công nhân Ông cho r ng ti n l ng c a công nhân không th v t quá nh ng t li u sinh ho t c n thi t vì n u ti n l ng quá nhi u thì công nhân không mu n làm vi c, h thích u ng

+ Theo ông đ a tô là kho n chênh l ch gi a thu nh p bán hàng và chi phí s n

xu t Chi phí s n xu t bao g m ti n l ng và chi phí v gi ng Ông đ a đ ng nh t khái ni m đ a tô và l i nhu n coi đó là s chênh l ch gi a giá tr hàng hoá và chi phí

s n xu t, ngoài ra ông c ng đã nghiên c u đ a tô chênh l ch nh ng ch a nghiên c u

đ a tô tuy t đ i

+ V l i t c ông cho r ng l i t c là đ a tô c a ti n, m c l i t c ph thu c vào

m c đ a tô

+ V giá c ru ng đ t, W Petty đã đ c p đ n giá c a đ t đai Tuy nhiên ông

ch d ng l i b m t c a hi n t ng này Ông cho r ng giá c ru ng đ t là do m c

đ a tô quy t đ nh, v i nh ng s li u th c t ông đ a ra công th c tính giá c ru ng

đ t = đ a tô x 20

Cách ti p c n c a W Petty đ i v i giá đ t có nh ng u vi t nh t đ nh, th hi n

m i quan h qua l i gi a lãi su t và đ a tô trong n m

Tóm l i, các quan đi m c a W.Petty m c dù còn ch a th ng nh t song đã đã

đ t n n móng cho vi c xây d ng nh ng nguyên lý c a tr ng phái c đi n Ông là

ng i đ u tiên nh n m nh tính ch t khách quan c a nh ng quy lu t tác đ ng trong

xã h i t b n

ánh giá khái quát v W.Petty, F.Engels nói r ng: “Bóng c a W.Petty đã trùm

+ Th hai, s th ng tr c a giai c p phong ki n ngày càng t ra l i th i mà mâu thu n sâu s c v i xu th đang lên c a ch ngh a t b n, đòi h i ph i có lý lu n gi i quy t nh ng mâu thu n đó

+ Th ba, ngu n g c c a c i duy nh t là ti n, ngu n g c s giàu có c a m t

qu c gia, dân t c duy nh t là d a vào đi buôn… (quan đi m c a ch ngh a tr ng

th ng) đã t ra l i th i, b t c, c n tr t b n sinh l i t s n xu t… đòi h i c n

ph i đánh giá l i nh ng quan đi m đó;

+ Th t , Pháp lúc này có m t tình hình đ c bi t, là l ra đ u tranh ch ng ch ngh a tr ng th ng s m đ ng cho công tr ng th công phát tri n thì n n công nghi p b chính sách tr ng th ng c a Kolbert làm cho m t uy tín, nên khuy n khích ch ngh a tr ng nông ra đ i S phát tri n nông nghi p Pháp theo h ng kinh

4.3.2 H c thuy t kinh t c a Francois Quesnay (1694 - 1774)

Ông tham gia xây d ng b t đi n bách khoa toàn th Nh ng bài vi t v kinh

t và xã h i c a ông đ c đ ng nh : "Dân chúng" (1756), "Ch trang tr i", "Thóc lúa", "Thu " (1757), "Bi u đ kinh t " (1758), Bàn v th ng m i (1960), Phân tích

S n ph m ròng là quà t ng c a t nhiên cho con ng i Ch có nông nghi p

m i t o ra c a c i vì ch có lao đ ng nông nghi p m i t o ra “s n ph m ròng” Công nghi p không t o ra c a c i mà ch làm bi n đ i hình thái c a nh ng s n ph m mà nông nghi p đã t o ra

+ T lý thuy t v s n ph m ròng: lý thuy t v lao đ ng s n xu t & lao đ ng không sinh l i Lao đ ng t o ra s n ph m ròng m i là lao đ ng s n xu t

+ Hình thái duy nh t c a “s n ph m ròng” là đ a tô và t n t i v nh vi n

Quesnay ch tr ng phát tri n nông nghi p theo ki u đ n đi n TBCN Theo ông, ch có n n kinh t nh th m i b o đ m hao phí lao đ ng ít nh t Marx coi vi c

t b n trong nông nghi p là hi n t ng tích c c, là chìa khoá đ c bi t đ t ng thêm

c a c i

=> Tr ng phái này coi vi c t ng đ u t cho nông nghi p là ho t đ ng tích

c c, là chìa khóa đ t ng c a c i

- Lý lu n tái s n xu t (Bi u kinh t ) c a Francois Quesnay (1694-1774)

+ T lý thuy t v lao đ ng SX đ a ra lý thuy t giai c p, trong xã h i F Quesnay chia xã h i thành 3 giai c p:

Giai c p s n xu t (t o ra s n ph m ròng)(I) : nhà t b n và công nhân nông

+ N i dung chính c a bi u kinh t bao g m:

 Các gi đ nh đ ti n hành nghiên c u: Ví d : ch nghiên c u tái s n xu t gi n

đ n, tr u t ng hoá s bi n đ ng giá c , xã h i ch có ba giai c p…

 S đ th c hi n s n ph m đ c thông qua n m hành vi c a ba giai c p là giai

c p s h u, giai c p s n xu t và giai c p không s n xu t

Ví d :

T ng giá tr s n ph m xã h i có 7 t g m: 2 t s n ph m công nghi p, 5 t s n

ph m nông nghi p

Ti n có: 2 t (c a giai c p s h u do giai c p s n xu t tr đ a tô) C c u giá tr

s n ph m sau m t chu k s n xu t nh sau:

Giai c p s n xu t có 5 t là s n ph m nông nghi p, trong đó: 1 t đ kh u hao

t b n ng tr c l n đ u (t b n c đ nh), 2 t t b n ng tr c hàng n m (t b n

l u đ ng) và 2 t là s n ph m ròng

Giai c p không s n xu t có 2 t là s n ph m công nghi p, trong đó: 1 t đ bù

đ p cho tiêu dùng, 1 t đ bù đ p nguyên li u ti p t c s n xu t

S trao đ i s n ph m gi a các giai c p đ c th c hi n qua 5 hành vi:

nhân, 1 t ti n đ c chuy n vào tay giai c p s n xu t

ti n này chuy n vào tay giai c p không s n xu t

đ mua nông s n (làm nguyên li u), 1 t ti n này chuy n vào tay giai c p s n xu t

ti n này l i chuy n vào tay giai c p không s n xu t

s n cho tiêu dùng cá nhân, s ti n này chuy n v tay gia c p s n xu t, khi đó gai c p

s n xu t có 2 t ti n n p tô cho đ a ch (giai c p s h u) và giai c p s h u l i có 2

t ti n

Quan h giao n p và k t thúc quá trình th c hi n s n ph m C ba giai c p có

đ đi u ki n đ th c hi n quá trình s n xu t ti p theo

+ B qua nhu c u trao đ i trong n i b giai c p không s n xu t (III)

+ S phân chia giai c p ch a th c s khoa h c

4.3.3 H c thuy t kinh t c a Turgot (1727 - 1781)

Là m t nhà t t ng l i l c và nhà ho t đ ng chính tr l n c a n c Pháp Tác

ph m chính c a ông “Suy ngh v vi c hình thành và phân ph i c a c i”, n m 1776

So v i nh ng ng i tr c, Turgot đã nêu ra đ c nh ng đi u m i m

Ông là ng i đ u tiên nêu ra khái ni m t b n: T b n không ph i ch là ti n

t , mà là giá tr c a ti n t tích lu l i Theo ông, đ t đai c ng là t b n ng th i, ông c ng là ng i đ u tiên phân chia t b n thành t b n l u đ ng và t b n c

đ nh

Turgot đã phát bi u quan ni m đ c tr ng c a phái tr ng nông v c c u giai

c p xã h i Ông phân chia xã h i thành 5 giai c p: giai c p công nhân nông nghi p, giai c p nhà t b n nông nghi p, giai c p công nhân công nghi p, giai c p nhà t

b n công nghi p và giai c p s h u Nh v y, so v i Quesnay, tuy đã th y đ c m t giai c p t s n riêng bi t trong công nghi p và nông nghi p nh ng đ ng th i ông l n

l n gi a hai nguyên t c phân chia giai c p: d a vào quan h đ i v i t li u s n xu t

và d a vào ngành ho t đ ng s n xu t

L n đ u tiên, Turgot đã đ ra h c thuy t v quy lu t ti n công: ti n l ng ph i thu h p m c t li u sinh ho t t i thi u Ông đã ch ra m t cách đúng đ n s b t

h nh c a công nhân v kinh t , s c nh tranh c a h và quy n c a nhà t b n có th

l a ch n s c lao đ ng nào r nh t trong s hi n có

M t v n đ m i đ c ông nêu lên là nguyên lý v s bình quân hoá t su t l i nhu n trong các ngành khác nhau Ông nói r ng nh ng t b n b ng nhau thì đem l i thu nh p b ng nhau không k chúng đ u t vào ngành nào