Kinh tế quốc tế bài giảng, giáo trình dành cho sinh viên đại học, cao đẳng

Kinh tế quốc tế bài giảng, giáo trình dành cho sinh viên đại học, cao đẳng là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

DANH M C CH VI T T T

APEC : Di n đàn h p tác kinh t Châu Á-Thái Bình D ng ASEAN : Hi p h i các qu c gia ông Nam Á

BOT : H p đ ng Xây d ng – Kinh doanh – Chuy n giao BTO : H p đ ng Xây d ng - Chuy n giao - Kinh doanh

CEPT : Ch ng trình Thu quan u đãi có hi u l c chung CPCH : Chi phí c h i

FDI : u t tr c ti p n c ngoài

FTA : Khu v c m u d ch t do

H-O : Lý thuy t Heckscher – Ohlin

IBRD : Ngân hàng tái thi t và phát tri n

ICSID : Trung tâm gi i quy t tranh ch p đ u t qu c t IDA : Hi p h i phát tri n qu c t

IMF : Qu ti n t qu c t

IFC : Công ty tài chính qu c t

ISO : T ch c Tiêu chu n qu c t

NT : Nguyên t c đãi ng qu c gia

OECD : T ch c h p tác và phát tri n kinh t

Ch ng 1: NH NG V N CHUNG V KINH T QU C T 1.1 i t ng và n i dung môn h c kinh t qu c t

1.1.1 Khái ni m kinh t qu c t

Kinh t qu c t là m t môn khoa h c nghiên c u nh ng v n đ phân ph i và

s d ng các ngu n l c, tài nguyên gi a các n n kinh t c a các n c, các khu v c thông qua con đ ng m u d ch, h p tác v i nhau nh m đ t đ c s cân đ i cung

c u v hàng hóa, d ch v , ti n t trong ph m vi m i n c và trên t ng th n n kinh

t toàn c u

1.1.2 i t ng nghiên c u c a môn h c kinh t qu c t

i t ng nghiên c u c a môn h c kinh t qu c t là m i quan h kinh t

gi a các qu c gia trong n n kinh t th gi i M i quan h kinh t gi a các qu c gia

đ c bi u hi n c th qua vi c di chuy n ngu n l c gi a các qu c gia thông qua trao đ i qu c t , h ng t i cân đ i cung c u các ngu n l c này trong n n kinh t th

gi i Các ngu n l c trong n n kinh t th gi i t n t i d i d ng hàng hóa, d ch v ,

v n, s c lao đ ng, khoa h c công ngh ,… Quá trình trao đ i qu c t các ngu n l c,

t o nên s ph thu c v kinh t gi a các qu c gia và s ràng bu c v l i ích gi a các ch th kinh t đ m b o l i ích c a mình, các ch th kinh t ph i nghiên

c u qui lu t v n đ ng c a các dòng ch y ngu n l c gi a các qu c gia, tìm hi u các chính sách tác đ ng đ n các dòng ch y, t đó đ a ra bi n pháp đ đi u ch nh quá trình trao đ i nh m đ t t i m c tiêu đã đ c xác đ nh

1.1.3 N i dung nghiên c u môn h c kinh t qu c t

N i dung nghiên c u c a môn kinh t qu c t s xoay quanh nh ng v n đ liên quan đ n các quan h kinh t qu c t nh :

o Nghiên c u các hi n t ng, quá trình kinh t di n ra trong l nh v c trao đ i qu c

5 Liên k t và h i nh p kinh t qu c t

Nh v y n i dung môn Kinh t qu c t nghiên c u lý lu n m i quan h kinh

t gi a các qu c gia c khía c nh vi mô và v mô

1.2 Các hình th c kinh t qu c t

1.2.1 Th ng m i qu c t

Th ng m i qu c t là s trao đ i hàng hóa và d ch v gi a các qu c gia, thông qua mua bán và trao đ i, l y ti n t làm môi gi i, tuân theo quy t c trao đ i ngang giá nh m đ a l i l i ích cho các bên

Ho t đ ng th ng m i ra đ i s m nh t trong các quan h kinh t qu c t và ngày nay nó v n gi v trí trung tâm trong các quan h kinh t qu c t S d th ng

m i qu c t có vai trò quan tr ng nh v y b i vì k t qu c a các quan h kinh t

qu c t khác cu i cùng đ c th hi n t p trung trong th ng m i qu c t và quan h hàng hóa - ti n t v n là quan h ph bi n nh t trong các quan h kinh t qu c t

1.2.2 u t qu c t

u t qu c t là m t hình th c di chuy n qu c t v v n, trong đó v n đ c

di chuy n t qu c gia này sang qu c gia khác đ th c hi n m t ho c m t s d án

đ u t nh m đem l i l i ích cho các bên tham gia

V n đ u t qu c t có hai dòng chính: đ u t c a t nhân và h tr phát tri n chính th c c a các chính ph , các t ch c qu c t

- u t c a t nhân: u t c a t nhân đ c th c hi n d i hai hình th c: + u t tr c ti p n c ngoài

+ u t gián ti p

- H tr phát tri n chính th c (ODA)

1.2.3 Trao đ i qu c t v khoa h c và công ngh

Trao đ i qu c t v khoa h c công ngh là hình th c quan h kinh t qu c t , qua đó s n ph m khoa h c công ngh c a m t qu c gia đ c trao đ i v i qu c gia khác nh m đ t t i l i ích cao h n m i bên

1.2.4 Trao đ i qu c t v s c lao đ ng

Trao đ i qu c t v s c lao đ ng là hình th c quan h kinh t qu c t , trong

đó ng i lao đ ng di chuy n t n c này sang n c khác nh m m c đích lao đ ng

ki m s ng

Khi ng i lao đ ng ra kh i m t n c g i là ng i xu t c , s c lao đ ng c a

ng i đó g i là s c lao đ ng xu t kh u Khi ng i lao đ ng đ n m t n c khác g i

1.3 Xu th phát tri n kinh t th gi i

1.3.1 Xu th chuy n d ch t kinh t v t ch t sang kinh t tri th c

1.3.1.1 Kinh t v t ch t và kinh t tri th c

a Kinh t v t ch t

Kinh t v t ch t là n n kinh t d a trên c s khai thác, s n xu t, phân ph i và

s d ng nh ng tài nguyên h u hình và h u h n

b Kinh t tri th c

“Kinh t tri th c là n n kinh t đ c xây d ng trên c s s n xu t, phân ph i

và s d ng tri th c, thông tin” ( báo cáo “n n kinh t l y c s là tri th c” c a t

ch c h p tác và phát tri n kinh t - Organization of Economic Co-operation and Development- OECD)

T cu i nh ng n m 80, đ u nh ng n m 90 c a th k XX đ n nay xu th phát tri n kinh t tri th c di n ra nhanh

N n kinh t th gi i t t y u ph i phát tri n theo h ng kinh t tri th c, có nh

v y m i kh c ph c đ c h n ch c a kinh t v t ch t và đ m b o s phát tri n lâu dài c a xã h i loài ng i và đây c ng chính là m t trong nh ng xu th phát tri n kinh t th gi i hi n nay

1.3.1.2 Bi u hi n c a xu th phát tri n kinh t tri th c

* C c u kinh t có s chuy n d ch t kinh t v t ch t sang kinh t d ch v

i v i các n c phát tri n, xu t hi n xu th chuy n d ch c c u kinh t t s n

xu t v t ch t sang kinh t d ch v T tr ng thu nh p t kinh t d ch v trong GDP

đã v t tr i so v i thu nh p t s n xu t v t ch t và thu hút ngu n lao đ ng l n c a

m nh m c a cu c cách m ng khoa h c – công ngh hi n đ i Vì th các n c đang phát tri n xu t hi n kh n ng và đi u ki n th c hi n đ ng th i hai xu th chuy n d ch c c u kinh t trong n i b các ngành s n xu t v t ch t và chuy n d ch

t s n xu t v t ch t sang kinh t d ch v

i v i toàn c u, c c u kinh t có s thay đ i m t cách c b n theo h ng t

tr ng nông nghi p gi m nhanh, t tr ng công nghi p gi m ch m, t tr ng các ngành

dch v t ng nhanh trong GDP c a th gi i

Nông nghi p và công nghi p v n t ng tr ng v s tuy t đ i nh ng t tr ng

c a chúng trong GDP thì gi m xu ng T tr ng các ngành d ch v và các ngành có hàm l ng khoa h c cao t ng nhanh, nhi u ngành công nghi p m i ra đ i và phát tri n v i t c đ cao nh : công ngh thông tin, công ngh ph n m m, công ngh sinh

h c,…

* C c u đ u t có s thay đ i

u t cho công nghi p khai khoáng và m t s ngành công nghi p truy n

th ng gi m c v s tuy t đ i và s t ng đ i T ng t tr ng đ u t v khoa h c – công ngh và giáo d c – đào t o là nh ng ngành t o ra s n ph m tri th c, đáp ng yêu c u phát tri n kinh t tri th c Các ngành công ngh cao: tin h c, thông tin, công ngh sinh h c, n ng l ng và v t li u m i, công ngh v tr ,…là tr c t c a

n n kinh t tri th c, đ c các n c đ u t phát tri n nhanh nhi u n c, ngành giáo d c đ c c i cách, th c hi n ch đ giáo d c su t đ i, đa d ng các hình th c giáo d c đào t o nh m giúp ng i lao đ ng theo k p đà ti n c a khoa h c – công ngh hi n đ i

* C c u trao đ i trong th ng m i qu c t có s thay đ i

N u so sánh t ng trao đ i th ng m i qu c t : t tr ng trao đ i hàng hóa gi m,

t tr ng trao đ i d ch v t ng N u ch xem xét trao đ i hàng hóa h u hình: t tr ng trao đ i nguyên li u thô và nông s n gi m đáng k , t tr ng trao đ i s n ph m ch

bi n t ng nhanh; t tr ng trao đ i s n ph m có hàm l ng lao đ ng cao gi m nhi u,

t tr ng traao đ i s n ph m có hàm l ng v n, tri th c cao t ng nhanh

1 3.1.3 Tác đ ng c a xu th phát tri n kinh t tri th c

a Tác đ ng tích c c

- Thúc đ y m nh m s phát tri n c a l c l ng s n xu t và phân công lao đ ng

qu c t các qu c gia đ n trình đ cao, đ a l i s t ng tr ng s n xu t và l u thông qu c t , làm chuy n bi n c c u kinh t các n c theo h ng có hi u qu

- Làm t ng nhanh t tr ng các ngành kinh t tri th c, các ngành d ch v , các ngành có hàm l ng khoa h c – công ngh cao

- T o đi u ki n thu n l i đ truy n bá và chuy n giao ngày càng nhi u nh ng thành t u v khoa h c – công ngh , v t ch c và qu n lý, v s n xu t và kinh doanh Các n c có c h i đón nh n nh ng thành t u phát tri n khoa h c – công ngh , khoa h c kinh t và qu n lý c a th gi i

- Các n c, đ c bi t là các n c đang phát tri n có c h i ti p c n nh ng ngu n

l c quan tr ng và c n thi t nh ngu n v n, ngu n tri th c và nh ng kinh nghi m v

qu n lý kinh t T o đi u ki n cho nh ng n c này có kh n ng phát tri n, rút ng n kho ng cách v i các n c khác trên th gi i

b Tác đ ng tiêu c c

- Xu th phát tri n kinh t tri th c có th làm gia t ng r t l n kho ng cách giàu nghèo

- Xu th này c ng có th làm cho các n c đang phát tri n trình đ công ngh

th p có nguy c b t t h u n u không có chính sách phát tri n khoa h c – công ngh

h p lý

1.3.2 Xu th toàn c u, khu v c hóa

1.3.2.1 Qu c t hóa và toàn c u hóa

Trong “Tuyên ngôn c a ng C ng s n”, C.Mác và Ph ngghen đã vi t v quá trình qu c t hóa t b n ch ngh a: “Qu c t hóa kinh t là s phát tri n kinh t

không ch trong m t qu c gia mà còn trên ph m vi toàn th gi i” Th i k này, nói

đ n qu c t hóa t c là qu c t hóa kinh t , b i vì khi đó ch có kinh t mang tính

qu c t còn các v n đ khác ch a mang tính qu c t

“Toàn c u hóa là quá trình hình thành th tr ng th gi i th ng nh t, h th ng tài chính – tín d ng toàn c u, m r ng giao l u kinh t - khoa h c – công ngh gi a các n c và gi i quy t các v n đ v chính tr , xã h i trên ph m vi toàn th gi i”

Quá trình toàn c u hóa di n ra trên các l nh v c: kinh t (nh t là th ng m i,

đ u t u, tài chính,…), khoa h c – công ngh , v n hóa, thông tin, b o v môi tr ng

và lnh v c chính tr (bao g m c ngo i giao và quân s ) M c đ toàn c u hóa các

lnh v c trên không gi ng nhau, m nh m nh t là l nh v c kinh t , ch m nh t là l nh

v c chính tr

1.3.2.2 Bi u hi n c a xu th toàn c u hóa kinh t

Quá trình qu c t hoá di n ra v i quy mô ngày càng l n, t c đ ngày càng cao trong t t c các l nh v c s n xu t, th ng m i, đ u t , tài chính, d ch v …thúc đ y

xu th toàn c u hoá phát tri n c v chi u r ng và chi u sâu Bi u hi n:

 Trong l nh v c s n xu t:

Nh ng th p k g n đây, phân công lao đ ng qu c t phát tri n nhanh và có

nh ng bi u hi n m i:

- Có s thay đ i sâu s c v c s c a phân công lao đ ng qu c t

- Có s thay đ i v c ch hình thành phân công lao đ ng qu c t

 Trong l nh v c đ u t :

- Nh ng n m g n đây, đ u t qu c t tr thành tr ng đi m m i cho s t ng tr ng kinh t Hi n t ng đ u t l n nhau gi a các n c công nghi p phát tri n, gi a các n c công nghi p phát tri n v i các n c đang phát tri n, gi a các n c đang phát tri n v i nhau ngày càng t ng

- Hình thành và phát tri n th tr ng th gi i bao g m: th tr ng hàng hóa, d ch

v , v n, ti n t , b t đ ng s n, s c lao đ ng, khoa h c – công ngh , thông tin,…Quá trình toàn c u hóa thúc đ y t t c các lo i th tr ng phát tri n nhanh,

- Thúc đ y m nh m s phát tri n c a l c l ng s n xu t và phân công lao

đ ng qu c t các qu c gia đ n trình đ cao, làm chuy n d ch c c u kinh t các

n c theo h ng h p lý, có hi u qu h n Các n c d dàng h n trong vi c t n

d ng l i th c a nhau đ phát tri n kinh t c a n c mình

- Quá trình hình thành th tr ng th gi i th ng nh t c v hàng hóa d ch v ,

v n, s c lao đ ng, khoa h c – công ngh ….làm cho các n c r t thu n l i trong

vi c b sung các ngu n l c t n c ngoài, kh c ph c nh ng khó kh n bên trong

an toàn c a t ng con ng i, t ng gia đình đ n an toàn c a qu c gia

- c bi t, đ i v i các n c đang phát tri n, xu th toàn c u hóa đang đ t ra

nh ng thách th c r t l n, n u v t qua đ c và th ng l i thì cái đ c r t l n, n u không v t qua đ c thì cái m t c ng không nh , khi đó nh h ng tiêu c c s l n

át làm cho các n c này khó khai thác đ c nh ng tác đ ng tích c c trên

1.3.3 Xu th m c a kinh t qu c gia

1.3.3 1 óng c a và m c a kinh t qu c gia

Th p k 50, 60 c a th k XX, nhi u n c đang phát tri n Châu Á, Châu

M Latinh m i dành đ c đ c l p đ u phát tri n n n kinh t theo h ng “đóng c a kinh t qu c gia”

óng c a kinh t qu c gia là vi c phát tri n n n kinh t ch y u d a vào ngu n l c trong n c (n i l c), s d ng không đáng k ngu n l c n c ngoài (ngo i l c), n n kinh t trong n c ít có m i liên h v i th gi i bên ngoài

T cu i nh ng n m 60, hàng lo t các n c đang phát tri n đã nh n th y chính sách đóng c a kinh t qu c gia không còn phù h p và chuy n sang phát tri n theo xu th m i – xu th m c a kinh t qu c gia n cu i nh ng n m 80, đ u

nh ng n m 90, các n c xã h i ch ngh a c ng đã chuy n đ i theo xu th m c a kinh t qu c gia

M c a kinh t qu c gia là các n c phát tri n kinh t trong n c g n li n

v i kinh t khu v c và kinh t th gi i b ng vi c m r ng ho t đ ng kinh t đ i ngo i Phát tri n kinh t qu c gia, các n c không ch d a vào ngu n l c trong

n c mà còn d a vào ngu n l c ngoài n c M r ng ho t đ ng kinh t đ i ngo i, các n c l a ch n u tiên hàng đ u là m r ng ho t đ ng ngo i th ng và h p tác

đ u t v i n c ngoài

1.3.3.2 M c tiêu m c a kinh t qu c gia

Ngày nay, trên th gi i t t c các n c đ u th c hi n chính sách “m c a kinh

t ” Tuy nhiên, do nh ng đi u ki n phát tri n kinh t có khác nhau, m c tiêu m c a kinh t c a m i n c có khác nhau

i v i các n c phát tri n, n n kinh t có l i th v v n và khoa h c – công ngh , các y u t đi u ki n t nhiên và lao đ ng đã đ c khai thác có hi u qu M c tiêu m c a kinh t c a các n c phát tri n là khai thác l i th bên ngoài đ phát tri n kinh t theo chi u sâu M c a v i các n c đang phát tri n đ t n d ng các

y u t chi u r ng (tài nguyên, s c lao đ ng) và m c a v i các n c phát tri n khác

nh m tìm ki m y u t chi u sâu (công ngh , v n)

i v i các n c đang phát tri n, n n kinh t có l i th ti m n ng v đi u ki n

t nhiên và lao đ ng, h n ch v v n, kinh nghi m qu n lý và khoa h c – công ngh Các n c này m c a kinh t nh m khai thác l i th bên ngoài v v n, kinh nghi m qu n lý và khoa h c – công ngh đ phát huy nh ng l i th ti m n ng, đáp

ng yêu c u phát tri n kinh t đ t n c

1.3.3.3 Bi u hi n c a xu th m c a kinh t qu c gia

M t là, hi n nay các n c đ u th c hi n chi n l c kinh t m , phát tri n n n kinh t qu c gia g n v i kinh t khu v c và kinh t th gi i, đ y m nh xu t kh u hàng hóa (nh t là nh ng m t hàng có l i th c nh tranh), u tiên nh p kh u nguyên

li u, máy móc, thi t b ph c v s n xu t trong n c và t ng c ng h p tác đ u t

v i n c ngoài

Hai là, các n c k t h p h i nh p kinh t khu v c và h i nh p kinh t th gi i

H i nh p kinh t khu v c thì m c đ c nh tranh ch a cao, r i ro không l n, nh ng

l i ích thu đ c không nhi u Ng c l i, h i nh p kinh t th gi i có ph m vi r ng

h n, m c đ c nh tranh quy t li t h n, r i ro có th l n h n nh ng c h i mang l i

l i ích l n h n Các n c đ u có m c tiêu là h i nh p v ng ch c vào kinh t khu

v c, qua đó rút ra bài h c kinh nghi m, tranh th th i c đ h i nh p kinh t th

gi i m t cách hi u qu

1.3.3.4 Tác đ ng c a xu th m c a kinh t qu c gia

a Tác đ ng tích c c

- T o ra s c ép làm cho các doanh nghi p trong n c ph i không ng ng c i

ti n, nâng cao s c c nh tranh, làm thúc đ y m nh m s phát tri n c a l c l ng

s n xu t và phân công lao đ ng qu c t các qu c gia, làm chuy n d ch c c u kinh

t các n c theo h ng h p lý, có hi u qu h n

- Xóa b d n s ng n cách gi a n n kinh t trong n c v i n n kinh t khu v c

và th gi i; thúc đ y trao đ i v i các n c, t n d ng l i th trong n c và tranh

th đ c các y u t thu n l i bên ngoài

- i v i các n c đang phát tri n, có th đi t t đón đ u trong quá trình th c

hi n công nghi p hóa thông qua vi c m c a kinh t v i bên ngoài, đón nh n v n

đ u t , công ngh , kinh nghi m qu n lý, phát tri n ngo i th ng và các ho t đ ng kinh t đ i ngo i khác

- Thúc đ y s xích l i g n nhau c a các dân t c, làm cho con ng i các n c khác nhau ngày càng hi u nhau, có thi n chí v i nhau, cùng nhau xây d ng m t th

- Áp l c c nh tranh ngày càng gia t ng, các doanh nghi p trong n c có s c

c nh tranh y u khó t n t i đ c th tr ng trong n c ch ch a nói đ n th tr ng

n c ngoài, d n đ n nguy c phá s n nhi u doanh nghi p

1.4 Ch tr ng c a ng và Nhà n c v h i nh p kinh t qu c t

Ch đ ng và tích c c h i nh p qu c t trên c s gi v ng đ ng l i đ i ngo i đ c l p t ch , vì l i ích qu c gia, dân t c, vì hòa bình, h p tác và phát tri n, chính sách đ i ngo i r ng m , đa ph ng hóa, đa d ng hóa quan h qu c t ; quán tri t và v n d ng sáng t o các bài h c kinh nghi m và gi i quy t t t các m i quan

h l n đ c t ng k t trong C ng l nh; đ ng th i chú tr ng m t s quan đi m sau:

 H i nh p qu c t trên c s phát huy t i đa n i l c; g n k t ch t ch và thúc đ y quá trình hoàn thi n th ch , nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c, hi n đ i hóa

k t c u h t ng, nâng cao s c m ng t ng h p và n ng l c c nh tranh qu c gia;

g n k t ch t ch v i vi c t ng c ng m c đ liên k t gi a các vùng, mi n, khu

v c trong n c

 H i nh p kinh t là tr ng tâm, h i nh p trong các l nh v c khác ph i t o thu n

l i cho h i nh p kinh t và góp ph n tích c c vào phát tri n kinh t , c ng c

qu c phòng, b o đ m an ninh qu c gia, gi gìn và phát huy b n s c v n hóa dân

t c, thúc đ y phát tri n v n hóa, xã h i; h i nh p trong các l nh v c ph i đ c

th c hi n đ ng b trong m t chi n l c h i nh p qu c t t ng th v i l trình,

b c đi phù h p v i đi u ki n th c t và n ng l c c a đ t n c

 H i nh p qu c t là quá trình v a h p tác v a đ u tranh; kiên đ nh l i ích qu c gia, dân t c; ch đ ng d báo, x lý linh ho t m i tình hu ng, không đ r i vào

th b đ ng, đ i đ u; không tham gia vào các t p h p l c l ng, các liên minh

c a bên này ch ng bên kia

 Nghiêm ch nh tuân th các cam k t qu c t mà Vi t Nam tham gia đi đôi v i

ch đ ng, tích c c tham gia xây d ng và t n d ng hi u qu các quy t c, lu t l

qu c t và tham gia các ho t đ ng c a c ng đ ng khu v c và qu c t ; ch đ ng

đ xu t sáng ki n, c ch h p tác trên nguyên t c cùng có l i; c ng c và nâng

cao vai trò trong c ng đ ng khu v c và qu c t , góp ph n tích c c vào cu c đ u tranh vì hòa bình, đ c l p dân t c, dân ch và ti n b xã h i trên th gi i

Ch ng 2: TH NG M I QU C T 2.1 Khái ni m, vai trò và các hình th c th ng m i qu c t

2.1.1 Khái ni m và vai trò c a th ng m i qu c t

2.1.1.1 Khái ni m

Th ng m i qu c t là s trao đ i hàng hóa và d ch v gi a các qu c gia, thông qua mua bán và trao đ i, l y ti n t làm môi gi i, tuân theo quy t c trao đ i ngang giá nh m đ a l i l i ích cho các bên

Th ng m i qu c t có t hàng ngàn n m nay, nó ra đ i s m nh t và hi n nay v n gi v trí trung tâm trong các quan h kinh t qu c t

2.1.1.2 Vai trò c a th ng m i qu c t

- Thông qua ho t đ ng xu t, nh p kh u góp ph n vào vi c nâng cao hi u qu kinh doanh, thúc đ y quá trình công nghi p hóa

- Góp ph n gi i quy t nh ng v n đ kinh t - xã h i quan tr ng c a đ t n c: V n,

vi c làm, công ngh , s d ng tài nguyên có hi u qu

- m b o s th ng nh t gi a kinh t và chính tr trong ho t đ ng ngo i th ng T

ch c quá trình l u thông hàng hóa gi a trong n c v i n c ngoài

2.1.2 Các hình th c th ng m i qu c t

Th ng m i qu c t bao g m nhi u n i dung khác nhau Trên giác đ m t

qu c gia đó chính là ho t đ ng ngo i th ng N i dung c a th ng m i qu c t bao

g m:

- Xu t và nh p kh u hàng hóa h u hình

- Xu t nh p kh u hàng hóa vô hình

- Gia công qu c t :

Gia công qu c t là m t bên th c hi n nh n nguyên li u t phía n c ngoài

đ s n xu t ra hàng hóa và giao cho h đ nh n đ c công lao đ ng g i là phí gia công

Gia công qu c t g m gia công cho n c ngoài và thuê n c ngoài gia công

- Tái xu t và chuy n kh u:

+ Trong ho t đ ng tái xu t, ng i ta ti n hành nh p kh u t m th i hàng hóa

t bên ngoài vào, sau đó l i ti n hành xu t kh u sang n c th ba v i đi u ki n hàng hóa đó không qua gia công, ch bi n

+ Trong ho t đ ng chuy n kh u không có hành vi mua bán mà ch th c hi n các dch v nh v n t i, quá c nh, l u kho l u bãi, b o qu n

- Xu t kh u t i ch : là vi c bán hàng cho ng i n c ngoài th tr ng trong n c

2.2 Nguyên t c c b n trong th ng m i qu c t

2.2.1 Nguyên t c t ng h

Theo nguyên t c này, vi c giành cho nhau nh ng u đãi và nhân nh ng

gi a các bên trong quan h kinh t buôn bán trên c s t ng x ng nhau

M c đ u đãi và đãi ng c a các qu c gia khác nhau ph thu c vào ti m l c kinh t c a m i qu c gia Vi c áp d ng nguyên t c này th ng gây b t l i cho bên

y u h n và mang tính phân bi t đ i x v i n c th ba

2.2.2 Nguyên t c t i hu qu c (Most favoured nation - MFN)

Theo nguyên t c này, các bên tham gia buôn bán v i nhau s dành cho nhau

nh ng đi u ki n u đãi không kém h n nh ng u đãi mà mình đã, đang và s dành cho n c th ba

Nguyên t c này đ c hi u theo 2 cách:

Cách m t: t t c nh ng u đãi và mi n gi m mà m t bên tham gia trong các quan h kinh t - th ng m i qu c tê đã ho c s dành cho b t k m t n c th ba nào, thì c ng đ c dành cho bên tham gia kia đ c h ng m t cách không đi u

ki n

Cách hai: hàng hóa di chuy n t m t bên tham gia trong quan h kinh t

th ng m i này đ a vào lãnh th c a bên tham gia khia s không ph i ch u m c thu và các phí t n cao h n, không b ch u nh ng th t c phi n hà h n so v i hàng hóa nh p kh u t n c th 3 khác

2.2.3 Nguyên t c đãi ng qu c gia (National Treatment - NT)

Nguyên t c đãi ng qu c gia là nguyên t c yêu c u các qu c gia th c hi n

nh ng bi n pháp nh m đ m b o cho s n ph m n c ngoài và c nhà cung c p

nh ng s n ph m đó c a n c ngoài đ c đ i x trên th tr ng n i đ a không kém

u đãi h n (ngang b ng) so v i s n ph m n i đ a cùng lo i và các nhà cung c p n i

đ a

Nguyên t c đãi ng qu c gia th ng áp d ng theo nhi u c p đ : đ n gi n

nh t là trong các l nh v c thu , c c phí, đi u ki n giao nh n,…; ph c t p h n là áp

d ng m r ng sang các l nh v c khác nh th ng m i hàng hóa vô hình, s h u trí

tu , th ng m i d ch v và b t đ ng s n,…

M c đích c a nguyên t c này nh m t o s bình đ ng v c h i c nh tranh

gi a các nhà s n xu t kinh doanh n c ngoài v i nhà s n xu t kinh doanh trong

n c

2.2.4 Ch đ thu quan u đãi ph c p - GSP

Nguyên t c này t o ra ch đ đãi ng đ c bi t dành cho các n c đang và

ch m phát tri n trong quan h ngo i th ng v i các n c phát tri n, t c là hàng hóa

c a các n c đang và ch m phát tri n vào th tr ng các n c phát tri n đ c gi m

ho c mi n thu nh p kh u mà không bu c các n c này ph i gi m thu cho hàng hóa c a các n c phát tri n

2.3 Lý thuy t th ng m i qu c t

2.3.1 Ch ngh a tr ng th ng

Ch ngh a tr ng th ng xu t hi n và phát tri n Châu Âu, m nh m nh t là Anh và Pháp t gi a th k 15, 16 Ch ngh a Tr ng th ng k t thúc th i k hoàng kim c a mình vào gi a th k 18 Các tác gi tiêu bi u: Melon, Coltbert, Jean Bodin; James Stewart; Thomas Mum

2.3.1.1 C s ra đ i

- Vàng và b c đ c s d ng làm ti n t trong thanh toán gi a các qu c gia

- Vàng và b c đ c coi là c a c i, th hi n s giàu có c a qu c gia

- Tích l y đ c nhi u vàng và b c giúp cho qu c gia có đ c các ngu n l c c n thi t đ ti n hành chi n tranh

2.3.1.2 T t ng c b n c a ch ngh a tr ng th ng

- Vàng b c đ c coi tr ng quá m c Ch có vàng, b c và các kim lo i quý m i t o

ra s giàu có c a các qu c gia

- Mu n gia t ng kh i l ng ti n t c a m t n c thì con đ ng ch y u ph i phát tri n ngo i th ng Nh ng thuy t Tr ng th ng c ng nh n m nh trong ho t

đ ng ngo i th ng ph i th c hi n chính sách xu t siêu

- cao vai trò c a nhà n c trong vi c đi u khi n kinh t

- Quan ni m v th ng m i: Vi c buôn bán v i n c ngoài không ph i xu t phát

t l i ích chung c a 2 phía mà ch có l i ích c a qu c gia mình Cho r ng m u

d ch qu c t là 1 trò ch i có t ng b ng 0

2.3.2 Lý thuy t l i th tuy t đ i c a Adam Smith

Lý thuy t l i th tuy t đ i đ c Adam Smith đ a ra trong tác ph m “S

thnh v ng c a các qu c gia” (The wealth of Nation) n m 1776

- Vai trò doanh nghi p đ c đ cao

2.3.2.2 Quan đi m c a Adam Smith

- Kh ng đ nh vai trò c a cá nhân và h th ng kinh t t doanh Chính ph không

c n can thi p vào các ho t đ ng m u d ch qu c t  Quan ni m bàn tay vô hình (The invisible hand)

- Tính u vi t c a chuyên môn hoá

- C s m u d ch gi a 2 qu c gia chính là l i th tuy t đ i L i th tuy t đ i đây

là chi phí s n xu t th p h n (nh ng ch có chi phí lao đ ng mà thôi) Ch ng h n,

QG I có l i th tuy t đ i v 1 s n ph m A nào đó và không có l i th tuy t đ i v

s n ph m B Trong khi đó QG II có l i th tuy t đ i v s n ph m B và không có l i

th v s n ph m A Khi đó, c 2 QG đ u có l i n u QG I chuyên môn hóa s n xu t

s n ph m A, QG II chuyên môn hóa s n xu t s n ph m B và trao đ i cho nhau

b Mô hình th ng m i

Gi s 1 gi lao đ ng M s n xu t đ c 6 gi lúa mì (1 gi là 36 lít), Anh trong 1 gi s n xu t đ c 1 gi Trong khi đó 1 gi lao đ ng Anh s n xu t

đ c 5m v i, còn M ch đ c 4m Các s li u trên đ c bi u th qua b ng sau:

qu h n hay có l i th tuy t đ i so v i Anh, còn Anh có l i th tuy t đ i so v i M trong s n xu t v i Nh v y, M s chuyên môn hóa s n xu t lúa mì, Anh chuyên môn hóa s n xu t v i và trao đ i cho nhau M xu t kh u lúa mì, nh p kh u v i Anh xu t kh u v i, nh p kh u lúa mì Sau khi trao đ i, c hai qu c gia đ u thu đ c

l i ích

2.3.3 Lý thuy t l i th so sánh c a David Ricardo

David Ricardo đ a ra Lý thuy t l i th so sánh trong cu n “Nh ng nguyên

t c kinh t chính tr và thu ” vào n m 1817

C s các qu c gia giao th ng v i nhau là l i th so sánh hay còn g i là l i

- Th tr ng hàng hóa và y u t s n xu t là c nh tranh hoàn h o

- Không có chi phí v n chuy n

- Lao đ ng có th di chuy n t do trong 1 qu c gia nh ng không th di chuy n gi a các qu c gia

- M u d ch t do, không có thu quan, và các rào c n m u d ch

2.3.3.2 N i dung c a lý thuy t

Theo quy lu t này, ngay c 1 qu c gia là “kém nh t” (t c là không có l i th tuy t đ i đ s n xu t c 2 s n ph m) v n có l i khi giao th ng v i 1 qu c gia khác

đ c coi là “t t nh t” (t c là có l i th tuy t đ i đ s n xu t c 2 s n ph m)

Qu c gia nên chuyên môn hoá s n xu t và xu t kh u nh ng m t hàng có hi u

Theo quy lu t l i th so sánh c a David Ricardo thì M s chuyên môn hóa

s n xu t lúa mì và xu t kh u m t ph n đ đ i l y v i c a Anh Còn Anh chuyên môn hóa s n xu t v i và xu t kh u m t ph n đ đ i l y lúa mì c a M

2.3.4 Lý thuy t chi phí c h i

Vào n m 1936, Gottfried Haberler đã c u Ricardo b ng cách d a trên lý thuy t chi phí c h i đ gi i thích quy lu t l i th so sánh

2.3.4.1 N i dung lý thuy t

Theo lý thuy t chi phí c h i thì chi phí c h i c a 1 s n ph m là s l ng

c a m t s n ph m khác mà ng i ta ph i hy sinh đ có đ tài nguyên làm t ng thêm

N u không có m u d ch thì M c n ph i b ra (hy sinh) 2/3 mét v i đ có đ

s tài nguyên s n xu t 1 gi lúa mì Nh v y, chi phí c h i đ s n xu t 1 đ n v lúa

mì s là 2/3 Còn Anh, chi phí c h i đ s n xu t 1 đ n v lúa mì là 2 (1W = 2C)

Nh th , chi phí c h i đ s n xu t 1 đ n v lúa mì M th p h n Anh và M có

l i th so sánh (l i th chi phí) so v i Anh v lúa mì C ng t ng t , chi phí c h i

Gi s n u t p trung toàn b y u t s n xu t đ s n xu t lúa mì thì 1 n m M

s s n xu t đ c 180 tri u gi lúa mì N u ch t p trung s n xu t v i thì đ c 120 mét v i N u b t đi 30W thì s s n xu t thêm đ c 20C, t c là 30W = 20C (vì chi phí c h i đã xem xét trên là chi phí c h i (CPCH) W/C = 2/3)

Gi i thích t ng t cho tr ng h p c a Anh

Hình 2.1 ng gi i h n kh n ng s n xu t c a M và Anh

M i đi m trên đ ng (PPF) bi u hi n 1 s ph i h p gi a lúa mì và v i c a

m i qu c gia có th s n xu t Ví d : t i đi m A, M s n xu t 90W, 60C T i A’, Anh s n xu t đ c 40W và 40C

Nh ng đi m n m bên trong đ ng PPF bi u th ngu n tài nguyên không

đ c s d ng hoàn toàn, không hi u qu

Nh ng đi m n m bên ngoài đ ng PPF là không th đ t t i b ng tài nguyên

và k thu t hi n có c a qu c gia

 T i m i qu c gia, thì chi phí c h i (CPCH) là không đ i thì nó l i khác nhau

gi a các qu c gia và chính đi u này làm c s đ sinh ra m u d ch

2.3.5 Lý thuy t H-O (Heckscher – Ohlin)

Lý thuy t này do 2 nhà kinh t h c Th y i n Eli Hecksher và Bertil Ohlin

đ a ra, do đó nó đ c g i là lý thuy t Hecksher – Ohlin

2.3.5.1 Nh ng gi thi t c a lý thuy t H-O

- Gi đ nh n n kinh t th gi i có 2 qu c gia (QG 1 và QG 2), s n xu t 2 s n ph m (X và Y), s d ng 2 y u t đ u vào là lao đ ng và t b n (L, K)

- Gi đ nh th tr ng qu c t là th tr ng c nh tranh hoàn h o

- Trình đ k thu t công ngh là nh nhau c 2 qu c gia

- M i hàng hóa đ c s n xu t trong đi u ki n l i nhu n không đ i theo quy mô

- Hai QG có cùng nhu c u s thích nh nhau

- S n ph m X ch a đ ng hàm l ng (L) l n h n thì s n ph m Y ph i ch a đ ng hàm l ng (K) t ng đ i l n h n

- Quá trình chuyên môn hóa s n xu t gi a 2 QG là không hoàn toàn

- Các y u t s n xu t có th di chuy n trong 1 n c nh ng không di chuy n qu c t

- Th ng m i qu c t là t do

- Không có chi phí v n chuy n

2.3.5.2 Y u t thâm d ng

Trong ph m vi c a 2 s n ph m (X) và (Y) và 2 y u t s n xu t (L) và (K), chúng ta nói r ng s n ph m Y là s n ph m thâm d ng t b n (K) n u t s (K/L) s

d ng trong s n xu t s n ph m Y là l n h n (K/L) s d ng trong s n xu t s n ph m

X

s n ph m thâm d ng t b n và X là s n ph m thâm d ng lao đ ng

Có th minh h a y u t thâm d ng đ i v i s n ph m X và Y trong 2 qu c gia

b ng bi u đ sau:

Hình 2.2 Bi u đ các y u t thâm d ng đ i v i s n ph m X và Y trong 2 QG

Bi u đ này ch ra r ng QG 1 s n xu t 1Y v i 2K và 2L V i 4K và 4L, qu c gia này có th s n xu t 2Y Vì t s K/L = 2/2 = 4/4 =1 đ i v i Y Trên đ th , đó là

đ ng n i t g c t a đ , có đ nghiêng = 1 M t khác, 1K và 4L dùng đ s n xu t 1X, v i 2K và 8L s s n xu t đ c 2X Do đó K/L Trên đ th , đây là đ ng n i t

g c t a đ , có đ nghiêng = 1/4 Nh th , t s K/L = 1 đ i v i s n ph m Y là thâm

d ng t b n và s n ph m X là thâm d ng lao đ ng QG 1

QG 2, K/L = 4 đ i v i Y và K/L = 1 đ i v i X Vì th Y c ng là s n ph m thâm d ng t b n và X c ng là s n ph m thâm d ng lao đ ng gi ng nh QG 1

Rõ ràng trên đ th , đ ng K/L đ i v i Y m i qu c gia có đ nghiêng l n h n so

th a t b n n u t s gi a t ng s t b n và t ng s lao đ ng l n h n t s này c a

m t qu c gia khác

- Cách 2: Thông qua giá c y u t so sánh Theo cách xác đ nh này, m t qu c gia là

th a t b n n u t s gi a giá c t b n và giá c lao đ ng (PK/PL) là th p h n t s này c a n c khác và m t qu c gia đ c coi là th a lao đ ng n u t s gi a giá c lao đ ng và giá c t b n (PL/PK) là th p h n t s này c a n c khác H n n a, chúng ta l i bi t r ng giá c c a t b n chính là lãi su t – r và giá c c a lao đ ng chính là ti n l ng – w nên PK/PL = r/w

2.3.5.4 N i dung lý thuy t H-O

V i nh ng gi thi t đã cho, lý thuy t H-O đ c phát bi u nh sau: M t qu c gia s xu t kh u s n ph m thâm d ng y u t mà qu c gia đó d th a t ng đ i và

nh p kh u s n ph m thâm d ng y u t mà qu c gia khan hi m t ng đ i

qu c t c a m t qu c gia trong m t th i k nh t đ nh, nh m đ t đ c các m c tiêu

đ t ra trong chi n l c phát tri n kinh t - xã h i c a qu c gia đó

2.4.1.2 Vai trò

M t là, t o đi u ki n thu n l i cho các doanh nghi p trong n c m r ng th

tr ng ra n c ngoài, tham gia m nh m vào phân công lao đ ng qu c t và th ng

m i qu c t , khai thác tri t đ l i th so sánh c a n n kinh t trong n c

Hai là, b o v th tr ng n i đ a, t o đi u ki n cho các doanh nghi p trong

n c đ ng v ng và v n lên trong ho t đ ng kinh doanh qu c t , thúc đ y s n xu t trong n c phát tri n

2.4.2 Phân lo i chính sách th ng m i qu c t

2.4.2.1 Chính sách t do th ng m i

Là chính sách ngo i th ng, trong đó nhà n c không can thi p tr c ti p vào quá trình đi u ti t ngo i th ng, mà m c a hoàn toàn th tr ng n i đ a đ cho hàng hóa và t b n đ c t do l u thông gi a trong và ngoài n c t o đi u ki n cho

th ng m i qu c t phát tri n trên c s quy lu t t do c nh tranh

 Theo đ i t ng: Thu xu t kh u và thu nh p kh u

o Thu xu t kh u: là thu đánh trên hàng hoá xu t kh u

o Thu nh p kh u: là thu đánh trên hàng hoá nh p kh u

Thu quan có th đ c áp d ng đ i v i c hàng hóa xu t kh u l n nh p

kh u Tuy nhiên, trên th gi i thu quan nh p kh u v n là ch y u cho nên ng i ta th ng hay dung thu t ng thu thu quan đ ch thu quan

nh p kh u

 Theo ph ng pháp tính: thu quan tính theo giá tr , thu quan tính theo s

l ng và thu quan h n h p

o Thu quan tính theo giá tr (The ad valorem tariff): đ c coi là m t

lo i thu đánh b ng t l % theo giá tr c a hàng hoá m u d ch

1: Giá 1 đ n v hàng hóa sau khi n p thu

o Thu quan tính theo s l ng: là m t lo i thu đánh trên m i đ n v

v t ch t c a hàng hoá m u d ch

P

0: Giá 1 đ n v hàng hóa nh p kh u Ts: Thu tính theo đ n v hàng hóa P

1: Giá 1 đ n v hàng hóa sau khi n p thu

o Thu quan h n h p: là cách th c tính thu d a vào s k t h p c a hai

cách tính trên

M i lo i thu nói trên đ u có nh ng u và nh c đi m nh t đ nh Ch ng h n thu tính theo s l ng là d thu, h n ch vi c khai man giá hàng hóa đ tr n thu Tuy nhiên, cách thu này khá c ng nh c nên hi u qu b o h có th không đ c đ m

b o H n n a cách tính thu này t ra thiên v đ i v i nh ng hàng hóa nh p kh u

đ t ti n, b i vì khi chuy n m c thu này thành m c thu giá tr t ng đ ng thì các

m t hàng đ t ti n s ch u m c thu th p h n so v i m c áp d ng v i các s n ph m cùng lo i r ti n h n

Thu tính theo giá tr có u đi m là luôn duy trì đ c m c b o h đ i v i s n

xu t trong n c, b t ch p l m phát bi n đ ng nh th nào Tuy nhiên, vi c tính toán đúng giá tr hàng hóa nh p kh u đ t đó xác đ nh đúng m c thu không ph i là công vi c đ n gi n Ch ng h n, ng i ta ph i làm rõ nh ng gì đ c đ a vào giá tr hàng hóa: chi phí s n xu t, b o hi m, chi phí v n chuy n… Vi c l a ch n lo i thu nào còn ph thu c vào tính ch t s n ph m Ví d , thu tính theo s l ng th ng

đ c áp d ng đ i v i s n ph m t ng đ i đ ng nh t v ch t l ng nh các lo i nông s n

a s các n c ng i ta dùng ph ng pháp tính thu quan theo giá tr hàng hoá m u d ch và ph n l n n i dung nghiên c u trong ch ng này c ng theo cách tính đó

2.5.1.3 Vai trò c a thu quan

- Thu quan là công c tài chính đ c nhà n c s d ng đ đi u ti t xu t kh u

và nh p kh u hàng hóa

- Thu quan b o h s n xu t trong n c

- Thu quan là m t ngu n thu c a ngân sách nhà n c

- Thu quan là công c đ tr đ a các bi n pháp h n ch th ng m i do các

qu c gia khác ti n hành

2.5.1.4 Phân tích s tác đ ng c c b c a thu quan

đ n gi n chúng ta ch xét tr ng h p qu c gia 1 là m t n c nh , t c là khi đánh thu vào các hàng nh p kh u, không làm nh h ng đ n giá c th gi i

a Nh ng thay đ i ban đ u khi Chính ph đánh thu quan:

phân tích tác đ ng c a thu quan nh p kh u, chúng ta tìm hi u ví d sau:

Gi s hàm cung và hàm c u s n ph m X c a 1 qu c gia có d ng nh sau:

QDX = -20 PX + 90 ; QSX = 10 PX

Trong đó: QDX, QSX là s l ng s n ph m X tính b ng 1 đ n v ;

PX là giá s n ph m X tính b ng USD

Gi thi t đây là m t n c nh và giá th gi i là PX = 1 USD

Nh ng tác đ ng cân b ng c c b c a thu quan đ c phân tích trên bi u đ sau:

Trong đó tr c tung bi u th giá c a s n ph m X (USD), tr c hoành bi u th s

m c giá PX = 1 USD, qu c gia này s tiêu th 70X (đo n AB), trong đó s n

xu t trong n c là 10X (đo n AC), còn l i 60X (đo n CB) là nh p kh u t bên ngoài

Bây gi gi s qu c gia này đánh thu 100% (thu quan tính theo giá tr ) trên

s n ph m X nh p kh u, giá c s n ph m này s t ng lên là 2 USD ng th ng

n m ngang SF+t là đ ng cung s n ph m X nh p t bên ngoài vào qu c gia này khi

có thu quan m c giá cao h n này thì tiêu dùng s gi m đi so v i khi m u d ch

t do, t c là còn 50X (đo n GH), trong đó s n xu t trong n c là 20X (đo n GJ), còn l i 30X (đo n JH) đ c nh p kh u t bên ngoài

Nh v y, rõ ràng là khi có thu quan, tiêu dùng đã b gi m đi (gi m đi 20X) (đo n BN), còn s n xu t l i t ng lên 10X (đo n CM) so v i tr c khi có thu quan

Hi u qu m u d ch gi m (t c là gi m hàng nh p kh u) xu ng 30X (đo n BN + CM) Hi u qu l i ích, t c là l i t c mà chính ph thu đ c b ng 30 USD (t ng

đ ng v i di n tích hình ch nh t JHNM) Nh v y, thu quan làm cho giá t ng,

gi m tiêu dùng, gi m nh p kh u, t ng s n xu t trong n c và t ng thu cho chính

Khi không có thu quan, đ bán s l ng hàng 10X, thì nhà s n xu t thu đ c

1 USD cho 1X Nh ng khi có thu quan, đ bán s l ng hàng 10X, thì nhà s n

xu t thu đ c 2 USD cho 1 X V y khi có thu quan, nhà s n xu t trong n c thu

l i đ c 1 kho n b ng di n tích hình ACRG (1)

Khi ch a có thu quan, v i giá 1 USD cho 1X thì nhà s n xu t ch s n xu t

đ c 10X, nh ng khi có thu quan, 1X có giá là 2 USD thì s n xu t trong n c t ng lên là 20X Nh v y, sau khi có thu quan thì l i nhu n c a nhà s n xu t trong n c

Khi không có thu quan, đ mua s l ng hàng 50X, ng i tiêu dùng ch tr 1 USD cho 1X Nh ng khi có thu quan, thì giá t ng lên, đ mua s l ng hàng 50X,

ng i tiêu dùng ph i tr 2 USD cho 1X V y ng i tiêu dùng ph i tr thêm 1 kho n

ti n b ng di n tích hình AGHN (3)

Khi ch a có thu quan, thì ng i tiêu dùng có th tiêu th 1 l ng s n ph m X

là 70X, nh ng khi có thu quan thì h ch có th tiêu dùng 50X mà thôi V y t n

th t do đ th a d ng c a ng i tiêu dùng gi m sút b ng ph n di n tích hình NBH (4)

T (3) và (4)  t ng thi t h i c a ng i tiêu dùng là: SAGHN + SNBH

hay: c + a - (a+b+c+d) = - (b+d)  đây chính là t n th t do thu

 Khi qu c gia là 1 n c nh thì vi c đánh thu nh p kh u t ra có h i vì nó d n

đ n t n th t ròng cho toàn b n n kinh t

Thi t h i này chính là 2 tam giác CJM và BHN

- Tam giác CJM th hi n t ng s chi phí s n xu t thêm trên h n m c c a ng i s n

xu t trong n c S d ph n này xu t hi n là do khi có thu quan, chính ph đã b o

h cho nh ng ngành s n xu t không hi u qu Thay vì t p trung ti m n ng s n xu t cho s n ph m có l i th so sánh thì QG 1 l i ph i chi ph i m t ph n ti m n ng đó

đ duy trì s n xu t s n ph m X – s n ph m mà qu c gia không có l i th so sánh

- Tam giác BHN th hi n s thi t h i tiêu dùng do giá quá cao (h u qu c a s b o

h ) Ph n này xu t hi n vì thu quan đã làm t ng lên m t cách gi t o giá c a s n

ph m X, gây ra m t s thi t h i trong vi c th a mãn ng i tiêu dùng do ph i c t

gi m tiêu dùng vì giá quá cao

K t lu n: Nh v y thông qua s phân tích cân b ng c c b c a thu quan nh p

kh u ch ra r ng:

 Thông th ng thu quan nh p kh u d n đ n giá n i đ a c a hàng nh p kh u cao lên, làm cho m c tiêu dùng n i đ a gi m đi, s n xu t trong n c có

đi u ki n t ng lên Do đó, kh i l ng hàng nh p kh u b gi m b t

 Chính ph là ng i nh n đ c kho n thu v thu

 Có s phân ph i l i thu nh p t ng i tiêu dùng s n ph m n i đ a sang

ng i s n xu t trong n c đ ng th i c ng có s phân ph i l i t các nhân

t d th a c a m t qu c gia sang các nhân t khan hi m c a qu c gia đó

 Thu quan nh p kh u d n đ n s kém hi u qu , gây ra nh ng t n th t hay còn g i là chi phí b o h

2.5.1.5 Thu quan danh ngh a và t l b o h th c s

Thu quan danh ngh a là thu quan đánh trên hàng nh p kh u hay xu t kh u (t c là đánh vào s n ph m cu i cùng) làm gia t ng giá cung c p c a n c ngoài Khi thu quan đánh trên nguyên li u nh p s làm giá cung s n ph m trong

n c gia t ng M i t ng quan gi a thu đánh trên s n ph m (thu quan danh ngha) và thu quan đánh trên nguyên li u nh p đ c xác đ nh b ng t l b o h

t: thu quan danh ngh a

ai : t l gi a giá tr nh p l ng nguyên li u v i giá tr s n ph m cu i cùng khi không có thu quan

ti : thu quan đ i v i l ng nguyên li u nh p kh u

Công th c 2:

(2.3.2) Trong đó:

g: t l b o h th c s

v’: tr giá gia t ng sau khi có thu quan

v: tr giá gia t ng tr c khi có thu quan

C ng nh khi nghiên c u v thu quan, hình th c ch y u là thu nh p kh u,

v i h n ng ch c ng t p trung ch y u vào h n ng ch nh p kh u (Quota nh p kh u),

là hình th c quan tr ng nh t và ph bi n các n c trên th gi i, còn đ i v i xu t

kh u s đ c xem xét ph n “H n ch xu t kh u t nguy n”

b Nh ng tác đ ng c a quota nh p kh u

phân tích tác đ ng c a quota nh p kh u, chúng ta tìm hi u ví d sau (t ng t

nh ví d trong phân tích thu quan):

Cho hàm c u và hàm cung s n ph m X c a 1 qu c gia có d ng nh sau:

Khi có m u d ch t do, giá c a s n ph m X trong n c c a qu c gia này s là

1 USD m c giá PX = 1 USD, qu c gia này s tiêu th 70X (đo n AB), trong đó

s n xu t trong n c là 10X (đo n AC), còn l i 60X (đo n CB) là nh p kh u t bên ngoài

Bây gi qu c gia h n ch nh p kh u b ng 1 quota nh p kh u 30X:

Lúc này giá c n i đ a c a s n ph m X s t ng lên đ n PX = 2 USD (c ng

gi ng nh đánh thu quan 100% lên s n ph m X)

T i m c giá m i này, tiêu dùng gi m xu ng, ch còn 50X (GH), trong đó s n

xu t trong n c đ c 20X (GJ) và cho phép nh p kh u t bên ngoài b ng 1 quota: 30X (JH)

Nh v y, v i quota nh p kh u 30X thì: tiêu dùng gi m 20X, s n xu t trong

n c t ng 10X (c ng gi ng nh đánh thu quan 100%)

Gi s có s gia t ng v c u, t c là đ ng c u DX tnh ti n lên phía trên thành DX’ T i đây giá c s n ph m X t ng t 2 USD đ n 2,5 USD, s n xu t trong

n c t ng lên đ n 25X (G’T’) và tiêu dùng n i đ a c ng t ng lên đ n 55X (G’H’)

Nh ng v i thu quan thì giá c s n ph m X v n không thay đ i (2 USD), s n xu t trong n c v n là 20X (GJ), nh ng tiêu dùng n i đ a l i t ng lên đ n 65X (GK) và

nh ngh a bán phá giá đ c trình bày trong các v n ki n c a GATT (Hi p

đ nh chung v thu quan và th ng m i): đó là vi c bán nh ng hàng hóa xu t kh u

m t giá th p h n “giá tr bình th ng” (giá tr bình th ng ngh a là giá bán s n

ph m n c xu t kh u)

2.5.4.2 Ch ng bán phá giá (Anti Dumping)

Là hành đ ng (bi n pháp) mà các c quan có th m quy n n c nh p kh u

áp d ng đ i v i hàng nh p kh u nh m vô hi u hóa hi n t ng bán phá giá hàng

2.5.5 Rào c n k thu t trong ho t đ ng th ng m i qu c t

Các n c đ a ra các yêu c u đ i v i hàng nh p kh u ph i tuân th các tiêu chu n b t bu c mà h ph i áp d ng đ b o v s c kh e, s an toàn c a c ng đ ng

ho c đ b o v môi tr ng

ây c ng là hình th c b o h m u d ch vì thông qua vi c n c nh p kh u

đ a ra các yêu c u v tiêu chu n đ i v i hàng hóa nh p kh u h t s c kh c khe: tiêu chu n v quy cách, m u mã, v ch t l ng, v v sinh thú y, v an toàn lao đ ng, v

m c đ gây ô nhi m môi sinh môi tr ng,… n u hàng nh p kh u không đ t m t trong các tiêu chu n k trên đ u không đ c nh p kh u vào n i đ a

CÂU H I ÔN T P

1 Trình bày nh ng quan đi m và h n ch c a ch ngh a Tr ng th ng v m u d ch

qu c t ?

2 Trình bày quan đi m c a Adam Smith v th ng m i qu c t ?

3 Trình bày b n ch t lý thuy t l i th tuy t đ i c a Adam Smith? Lý thuy t này có

nh ng h n ch gì?

4 Trình bày n i dung c a quy lu t l i th so sánh c a David Ricardo và nh ng h n

ch c a quy lu t?

5 T i sao nói quy lu t l i th so sánh c a David Ricardo có tính t ng quát hóa cao

h n so v i lý thuy t l i th tuy t đ i c a Adam Smith? Cho ví d minh h a?

6 Trình bày n i dung c a lý thuy t chi phí c h i c a Haberler

7 Th nào là s n ph m thâm d ng t b n, s n ph m thâ d ng lao đ ng? Cho ví d

8 Th nào là qu c gia d th a lao đ ng? Th nào là qu c gia d th a t b n? Hãy phân tích hai ph ng pháp xác đ nh yêu t d th a c a m t qu c gia

9 Hãy trình bày n i dung lý thuy t H – O

10 Khái ni m và vai trò thu quan T i sao các n c phát tri n không đánh thu quan vào s n ph m xu t kh u?

11 Phân lo i thu quan

12 Trình bày khái ni m s d ng i s n xu t và s d ng i tiêu dùng?

13 Khi chính ph đánh thu quan, l i ích c a nhà s n xu t và c a ng i tiêu dùng thay đ i nh th nào?

14 T n th t ròng c a m t qu c gia khi chính ph đánh thu quan là nh ng ph n nào? Hãy phân tích ý ngha kinh t c a chúng

15 Phân tích ý ngha kinh t c a t l b o h th t s

16 Th nào là quota? Phân lo i quota?

17 Phân tích đ c đi m c a các hình th c m u d ch phi thu quan khác, ngoài quota?

18 Có nh ng hình th c bán phá giá nào? Li t kê m t s tr ng h p hàng hóa Vi t Nam xu t kh u ra n c ngoài b đánh thu ch ng bán phá giá?

BÀI T P

1 N ng su t lao đ ng đ s n xu t ra s n ph m X và s n ph m Y c a hai qu c gia đ c cho trong b ng d i đây:

c) Kh n ng x y ra m u d ch gi a hai qu c gia trong t ng tr ng h p

2 Cho s li u trong b ng sau:

N ng su t lao đ ng (sp/gi ) Thái Lan Nh t B n

G o Thép

8

2

3

6 a/ Hãy phân tích c s , mô hình và l i ích m u d ch c a 2 qu c gia

b/ M u d ch gi a 2 qu c gia có x y ra không n u t l trao đ i l n l t là:

8 g o = 10 thép; 2 thép = 7 g o; 8 g o = 20 thép

c/ t l trao đ i nào, l i ích m u d ch c a 2 qu c gia là b ng nhau?

d/ Gi s m t gi lao đ ng, ng i Thái đ c tr 40 b t (THB); ng i Nh t đ c

tr 900 yên (JPY) Hãy xác đ nh khung t l trao đ i gi a 2 đ ng ti n đ đó

m u d ch có th x y ra theo mô hình trên

3 Cho b ng s li u sau:

a)Xác đ nh c s và mô hình m u d ch c a 2 qu c gia trên

b) Xác đ nh khung t l trao đ i đ m u d ch x y ra

c) V i t l trao đ i 20B = 10A hãy xác đ nh l i ích c a m i qu c gia

d) N u trong 1 gi lao đ ng qu c gia I đ c tr 1 GBP và qu c gia II đ c tr 2 USD, xác đ nh khung t l trao đ i gi a hai đ ng ti n đ m u d ch có th x y ra theo mô hình trên

4 Có chi phí lao đ ng đ s n xu t ra 2 s n ph m trong b ng d i đây:

Hao phí lao đ ng cho 1 đ n v s n ph m (gi )

S n ph m

Gi thi t r ng 1 gi lao đ ng qu c gia I đ c tr 2,5 GBP; 1 gi lao đ ng

qu c gia II đ c tr 3 USD Hãy tính:

a) Giá c lao đ ng cho 2 s n ph m trong m i qu c gia

b) M u d ch gi a 2 qu c gia có x y ra không n u t giá trao đ i gi a 2 đ ng ti n là GBP/USD = 2

c) M u d ch gi a 2 qu c gia có x y ra không n u t giá trao đ i gi a 2 đ ng ti n là GBP/USD = 2,4

d) Khung t l trao đ i gi a 2 đ ng ti n mà đó m u d ch x y ra

5 Cho b ng s li u sau:

a)Xác đ nh c s và mô hình m u d ch c a 2 qu c gia trên

b) Xác đ nh khung t l trao đ i đ m u d ch x y ra

c) V i t l trao đ i 20A = 18B hãy xác đ nh l i ích c a m i qu c gia

6 V i b ng s li u c a bài t p trên hãy xác đ nh mô hình m u d ch c a hai qu c

gia b ng lý thuy t chi phí c h i

7 Cho b ng s li u sau:

a)Xác đ nh c s và mô hình m u d ch c a 2 qu c gia trên

b) Xác đ nh khung t l trao đ i đ m u d ch x y ra

c) V i t l trao đ i 80A = 80B hãy xác đ nh l i ích c a m i qu c gia

a ng gi i h n kh n ng s n xu t và mô hình m u d ch c a hai qu c gia

b Khung t l trao đ i gi a hai qu c gia đ đó m u d ch có th x y ra

c Gi s 1 gi lao đ ng qu c gia I đ c tr $6, 1 gi lao đ ng qu c gia II đ c

tr £2 Hãy xác đ nh khung t l trao đ i gi a hai đ ng ti n đ m u d ch có th x y

ra theo mô hình trên

d Phân tích l i ích m u d ch n u bi t r ng các đi m t cung t c p c a m i qu c gia l n l t là: A (200X, 300Y) và A’ (100X, 400Y)

b Xác đ nh chi phí c h i đ s n xu t táo và chu i c a hai qu c gia

c Gi thi t khi không có m u d ch x y ra, Vi t Nam s n xu t đ c 400 ngàn t n chu i và 80 ngàn t n táo Trung qu c s n xu t đ c 300 ngàn t n chu i và 200 ngàn t n táo Hãy tính l i ích c a m i qu c gia khi m u d ch x y ra v i t l trao

b Gi thi t r ng khi không có m u d ch x y ra, đi m t cung t c p c a hai qu c gia l n l t là: A (30X,60Y), A’ (60X,40Y) Hãy xác đ nh l i ích m u d ch c a hai

c) B ng lý thuy t H – O hãy xác đ nh mô hình m u d ch c a m i qu c gia

13 Có s li u cho trong b ng sau:

c/ B ng lý thuy t H-O, hãy xác đ nh mô hình m u d ch c a 2 qu c gia

c) B ng lý thuy t H – O hãy xác đ nh mô hình m u d ch c a m i qu c gia

15 Có s li u cho trong b ng sau:

Gi thi t đây là m t qu c gia nh và d th a t ng đ i v t b n Ngu n l c

s n xu t v n có c a qu c gia này là 36.000 đ n v lao đ ng và 23.000 đ n v t b n Hãy xác đ nh:

a/ Xác đ nh mô hình m u d ch c a hai qu c gia

b/ Cho bi t thu nh p c a ng i s h u t b n qu c gia A s thay đ i nh th nào n u có m u d ch t do x y ra gi a hai qu c gia