Môi trường đại cương Giáo trình, bài giảng dành cho sinh viên Đại học, Cao đẳng

Môi trường đại cương Giáo trình, bài giảng dành cho sinh viên Đại học, Cao đẳng là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

1

1

KHOAăK ăTHU TăCÔNGăNGH

B ăMÔN NÔNG LÂM NG

Bài gi ng

(Dành cho các l p Cao đ ng môi tr ng)

GV: ThS Phan Ý Nhi

Qu ngăNgƣi,ă5/2015

2

2

M C L C

L I NÓI U 3

3 CH NG I T NG QUAN V MÔI TR NG 4 1.1 Khái ni m môi tr ng 4

1.2 Các thành ph n c a môi tr ng 4

1.3 Ô nhi m môi tr ng vƠ b o v môi tr ng 12

1.4 Tác đ ng c a con ng i đ n môi tr ng 15

1.5 Phát tri n vƠ phát tri n b n v ng 19

CH NG 2 MÔI TR NG KHÔNG KHÍ 26

2.1 Các y u t chính trong môi tr ng không khí 26

2.2 Ô nhi m môi tr ng không khí 32

2.3 Ti ng n vƠ ô nhi m ti ng n 49

Ch ng III MÔI TR NG N C 56

3.1.Khát quát v môi tr ng n c 56

3.2 Ô nhi m môi tr ng n c 64

3.3 B o v tài nguyên n c 86

CH NG IV MÔI TR NG Đ T 94

4.1 Khái quát v môi tr ng đ t 94

4.2 Ô nhi m vƠ thoái hóa đ t 98

4.3 B o v môi tr ng đ t 102

3

L i nói đ u

tr ng; các khái ni m, vai trò, th c tr ng c a môi tr ng n c, môi tr ng không khí, môi tr ng đ t; ki n th c v ô nhi m, nguyên nhân d n đ n s ô nhi m, bi n pháp ki m

t đó, sinh viên có th t h c, t trang b cho mình đ ki n th c có th ti n hành phân tích, đánh giá và nh n đ nh các v n đ v môi tr ng và xây d ng cho mình ý

đ i v i c ng đ ng xung quanh

Tác gi

4

CH NGăI.ăT NG QUAN V MÔIăTR NG

1.1 Kháiăni mămôiătr ngă

Theo ngh a r ng nh t thì môi tr ng lƠ t p h p các đi u ki n vƠ hi n t ng bên ngoƠi có

nh h ng t i m y v t th ho c m t s ki n B t c v t th , s ki n nƠo c ng t n t i vƠ

di n bi n rong môi tr ng nh môi tr ng v t lí, môi tr ng pháp lỦ, môi tr ng kinh

t ầ Nh v y, môi tr ng lƠ t t c các nhơn t t nhiên vƠ xƣ h i c n thi t cho s sinh

s ng, s n xu t c a con ng i, nh tƠi nguyên thiên nhiên, không khí, đ t, n c, ánh sáng,

c nh quan, quan h xƣ h i

t n t i, phát tri n c a con ng i và sinh v t

Môi tr ng là t ng h p các đi u ki n bên ngoài có nh h ng t i m t đ i t ng nào đó

ơy có th xem lƠ khái ni m khái quát nh t v môi tr ng

lỦ V Trái đ t đ c chia lƠm 2 ki u: v l c đ a vƠ v đ i d ng

+ V đ i d ng có thƠnh ph n ch y u lƠ các đá giƠu CaO, FeO, MgO, SiO2 tr i dƠi trên t t c các đáy c a các đ i d ng v i chi u dƠy trung bình 8 km

+ V l c đ a g m 2 l p v t li u chính lƠ đá bazan dƠy 10-20km d i vƠ các lo i

đá khác nh granit, sienit giƠu SiO2, Al2O3 vƠ đá tr m tích bên trên V l c đ a th ng

r t dƠy, trung bình 40km, có n i 60-70km nh dƣy núi Hymalaya vùng th m l c đ a,

n i ti p xúc gi a đ i d ng vƠ l c đ a, l p v l c đ a gi m còn 15-20km

Trong th ch quy n, các nguyên t hóa h c nh O Si, Al, Fe, Mg, Ca, Na, K chi m đ n 99% tr ng l ng th ch quy n

5

C u trúc bên trong c a trái đ t đ c trình bày hình sau:

Hình 1.1: C u t o bên trong c a trái đ t

1.2.1.2 Tai bi n đ a ch t, xói mòn, tr t l đ t đá

trình bi n đ i đ a hình b m t th ch quy n

liên quan t i các quá trình đ a ch t x y ra trong lòng trái đ t Các d ng ch y u g m: núi

l a, đ ng đ t, n t đ t, lún đ t

T i các n i v đ a ch t có k t c u y u, dòng nhi t xu t phát t mantia d i d ng đ t đá

l a: đai núi l a a Trung h i vƠ đai núi l a Thái Bình d ng Khi s phun trào dung nham ho c s d ch chuy n các kh i đ t đá trong v trái đ t di n ra m t cách đ t ng t gây

m t th ch quy n

Ho t đ ng c a n c và gió gây s xói mòn Xói mòn do m a lƠ d ng xói mòn ph bi n

nh t th ng x y ra vùng núi vƠ trung du Xói mòn do gió th ng g p nh ng n i

th ng xuyên gió có t c đ l n, trong các vùng l p ph th c v t kém phát tri n

sâu (Km)

3500

tích che ph th y quy n chi m kho ng 71% (361 tri u km2) b m t trái đ t, v i đ sâu trung bình 3800m Th y quy n là l p v l ng không liên t c bao quanh trái đ t g m:

n c ng t, n c m n c 3 tr ng thái r n, l ng vƠ h i

1.2.2.2 Thành ph n c a th y quy n

a i d ng và bi n:

Hi n nay trên trái đ t chia thƠnh 4 đ i d ng, 4 vùng bi n và 1 vùng v nh l n

- a hình đáy bi n: Ng i ta chia đ a hình đáy bi n theo chi u sâu trong vùng

gi a đ i d ng

m c n c bi n trung bình dao đ ng theo 1 chu k th i gian

7

trong bi n có tác đ ng r t l n đ n th i ti t, khí h u trên trái đ t, ch ng h n chúng gây

ao h , h i n c trong khí quy n N c ng t có vai trò to l n đ i v i đ i s ng trên trái đ t

nh đi u hòa khí h u, ngu n cung c p n c ng t, d tr n ng l ng s ch

c B ng

B ng lƠ m t thành ph n quan tr ng c a th y quy n, t p trung ch y u 2 c c Trái đ t

gian đ a ch t, ph thu c vào nhi t đ trung bình c a Trái đ t

kính, đang lƠm cho t c đ tan b ng hai c c và m c n c bi n ngƠy cƠng t ng lên V i

t c đ t ng nƠy, vƠo cu i th k XXI, s tan b ng vùng c c và núi cao s làm cho m c

n c bi n dâng cao t 65-100cm

1.2.3 Khí quy n

L c đ a

8

1.2.3.1 C u trúc khí quy n theo chi u th ng đ ng

Khí quy n Trái đ t có c u trúc phân l p v i các t ng đ c tr ng t d i lên trên nh sau: t ng

đ i l u, t ng bình l u, t ng trung gian, t ng nhi t, t ng đi n ly

Hình 1.4 C u trúc c a khí quy n theo chi u th ng đ ng

m nh, l ng b c h i n c thay đ i theo th i ti t: 4% th tích và mùa nóng m và 0,4% khi mùa khô l nh

xu ng trái đ t

1.2.3.2 Thành ph n c a khí quy n

200C 00C -200C -400C -600C -800C Nhi t đ không khí

9

ph ng th ng đ ng Thành ph n không khí c a khí quy n thay đ i theo th i gian đ a

ch t, cho đ n nay đƣ khá n đ nh, bao g m ch y u là N2, O2, h i n c, CO2, H2, O3,

NH4, và m t s lo i khí tr Trong đó: N2: chi m kho ng 78% th tích, O2 chi m kho ng 21% th tích

75,51 23,15 1,28 0,005 0,00012 0,000007 0,000009 0,000029 0,000008 0,0000035 0,000008 0,00000036

386.480 118.410 6.550

233 6,36 0,37 0,43 1,46 0,4 0,02 0,35 0,18

10

T hình nh phân b n ng l ng m t tr i trên trái đ t cho th y, trái đ t hoàn tr l i v tr

l y d i d ng nhiên li u hóa th ch ho c sinh kh i

quy n nh khí quy n, sinh quy n, th ch quy n và th y quy n đ t tr ng thái cân b ng trong su t th i gian g n 2 t n m tr l i đơy lƠm cho nhi t đ trên b m t trái đ t h u

nh không có thay đ i đáng k theo th i gian

đ u trên b m t trái đ t t o nên hi n t ng ngƠy đêm vƠ bi n đ i mùa trên trái đ t ng

th i ánh sáng m t tr i chi u xu ng b m t trái đ t theo nh ng góc đ khác nhau, nên

l ng nhi t các khu v c trên trái đ t h p th c ng khác nhau T t c các hi n t ng trên

vùng có v đ khác nhau

s có xu h ng di chuy n đ n thay th cho không khí nóng đƣ bay đi t o ra s chuy n

nhi u h i n c t o ra m a Vì th , quá trình hoƠn l u c a khí quy n luôn đi kèm v i chu trình tu n hoƠn n c trong t nhiên

Các kh i không khí có tính ch t khác nhau t o nên s chênh l ch nhi t đ và áp su t theo

v i các hi n t ng th i ti t trên góp ph n đi u hòa nhi t đ và khí h u c a các vùng khác

vòi r ng

là m t h th ng đ ng và r t ph c t p

Sinh quy n không có gi i h n rõ r t vì n m trong t t c các quy n trái đ t và không liên

t c vì ch t n t i và phát tri n trong đi u ki n môi tr ng nh t đ nh

b n đ t o thành v t ch t h u c trên trái đ t S s ng trên b m t Trái đ t đ c phát tri n nh s t ng h p các m i quan h t ng h gi a các sinh v t v i môi tr ng t o thành dòng liên t c trong quá trình trao đ i v t ch t vƠ n ng l ng Nh v y, trong s

m t tr i, s nâng lên và h xu ng c a v trái đ t, các quá trình t o núi, b ng hƠ, Các c

ch xác đ nh tính th ng nh t và toàn di n c a sinh quy n là s di chuy n và ti n hóa c a

th gi i sinh v t; vòng tu n hoƠn sinh đ a hóa c a các nguyên t hóa h c; vòng tu n hoàn

n c t nhiên Sinh quy n t n t i trên trái đ t trong m i cân b ng đ ng v i các h sinh thái khác

1.2.4.2 Vai trò c a sinh quy n

v t vƠ môi tr ng vô sinh xung quanh, nh m t th c th khách quan, xác đ nh trong

kh ng l c a trái đ t Trong h sinh thái liên t c x y ra quá trình t ng h p và phân h y

khoáng s n nh than bùn, than đá, d u m , khí đ t

- Quá trình hình thƠnh đ t là m t quá trình lâu dài và ph c t p, có th chia thành ba giai

đo n: quá trình phong hóa đá, quá trình tích l y vƠ bi n đ i ch t h u c trong đ t, quá trình di chuy n khoáng ch t và v t li u h u c trong đ t Tham gia vào các quá trình này

có các y u t : đá g c, sinh v t, ch đ khí h u, đ a hình và th i gian; trong đó sinh v t là

Ô nhi m môi tr ng lƠ s lƠm thay đ i tính ch t c a môi tr ng, có h i cho các ho t

đ ng s ng bình th ng c a con ng i vƠ sinh v t Ho c ô nhi m môi tr ng là s thay

đ i b t l i m t s thành ph n môi tr ng, s suy gi m ch t l ng môi tr ng có kh

n ng gơy h i đ n s c kh e c a con ng i, đ n tính b n v ng c a v t li u, đ n s phát tri n c a sinh v t xung quanh Và môi tr ng ch đ c coi lƠ b ô nhi m n u trong đó hƠm l ng, n ng đ ho c c ng đ các tác nhơn trên đ t đ n m c có kh n ng tác đ ng

x u đ n con ng i, sinh v t vƠ v t li u

1.3.2 Nguyên nhân gơyăôănhi m

Các tác nhơn ô nhi m bao g m các ch t th i d ng khí (khí th i), l ng (n c th i), r n (ch t th i r n) ch a hoá ch t ho c tác nhơn v t lỦ, sinh h c vƠ các d ng n ng l ng nh nhi t đ , b c x

13

Có th chia nguyên nhơn gơy ô nhi m theo nhi u cách khác nhau: ngu n gơy ô nhi m do ngu n g c phát sinh, theo tính ch t ho t đ ng ho c theo kho ng cách không gian

1.3.1.1 Theo ngu n phát sinh:

Ng i ta phơn ô nhi m lƠm hai lo i: ô nhi m nhơn t o vƠ ô nhi m t nhiên Ô nhi m t nhiên lƠ lo i ô nhi m hình thƠnh t quá trình t nhiên Ô nhi m nhơn t o lƠ nh ng lo i ô nhi m có nguòn g c t ho t đ ng c a con ng i

1.3.1.2 Theo tính ch t ho t đ ng

+ Do quá trình s n xu t (nông nghi p, công nghi p, du l ch, ti u th công nghi p)

+ Do quá trình giao thông v n t i

+ Do sinh ho t

+ Do t nhiên

1.3.1.3 Chia theo phân b không gian

+ Ði m ô nhi m c đ nh, nh ng khói nhƠ máy gơy ô nhi m

+ Ð ng ô nhi m di đ ng, nh xe c gơy ô nhi m trên đ ng

+ Vùng ô nhi m lan to : vùng thƠnh th , khu công nghi p gơy ô nhi m vƠ lan to trong thƠnh ph đ n nông thôn

1.3.1.4 Chia theo ngu n g c phát sinh:

+ Ngu n s c p là ô nhi m t ngu n, th i tr c ti p vƠo môi tr ng

gian r i m i t i môi tr ng gây ô nhi m

1.3.3 Phân lo i ô nhi m

Tác nhân ô nhi m là d ng v t ch t t nhiên hay nhân t o t n t i d ng th r n ho c th

n ng đ ho c hƠm l ng đ t đ n m c có kh n ng tác đ ng x u đ n con ng i, sinh v t

và v t li u

14

Ô nhi m do ch t không b phân hu : v t li u và các ch t đ c h i nh h p nhôm, mu i

sinh h c và t n t i b n v ng trong môi tr ng

Ô nhi m do nh ng ch t d phân hu : có t n t i c ch bi n đ i vƠ đ ng hoá trong t

t nhiên

* Ô nhi m môi tr ng đ t

t sinh thái ra ngoài gi i h n sinh thái c a các qu n xã s ng trong đ t Ng i ta có nhi u cách phân lo i đ t ô nhi m, có th đ c phân lo i nh sau:

Theo ngu n g c phát sinh: do các ch t th i sinh ho t, do các ch t th i công nghi p, do các ho t đ ng nông nghi p

Theo tác nhân gây ô nhi m: do tác nhân hoá h c, do tác nhân sinh h c, do tác nhân v t lý

* Ô nhi m môi tr ng n c

n c S thay đ i nƠy có tác đ ng x u đ n s t n t i và phát tri n c a con ng i và sinh

15

* Ô nhi m không khí

Ô nhi m không khí là nh ng thay đ i tính ch t v t lý, hóa h c c a môi tr ng không

quá trình công ngh trong s n xu t và các tr ng thái tài nguyên thiên nhiên m t cách tr c

ti p ho c gián ti p, t c th i hay lâu dài

Có nhi u cách phân lo i các ngu n gây ô nhi m không khí M t s cách phân lo i thông

d ng nh : D a vào ngu n phát sinh (t nhiên và nhân t o); d a vào tính ch t ho t đ ng (ô nhi m do quá trình ho t đ ng s n xu t, ô nhi m do giao thông, ô nhi m do sinh ho t, ô

vùng ô nhi m); d a vào tính ch t khu ch tán (ngu n th i th p, ngu n th i cao)

ô nhi m nhi t và ô nhi m th c ph m

1.4 Tácăđ ng c a conăng i đ n môiătr ng

1.4.2.ăConăng i gây ra s bi năđ i và suy thoái c a các h sinh thái t nhiên

Con ng i là m t thành viên trong h sinh thái, có quan h t ng h v i các thành viên

đ c hình thƠnh Hái l m, đánh cá vƠ s n b t là ngu n s ng chính nh ng r t l thu c

d n đ c b c l Tr i qua quá trình phát tri n, con ng i c ng thích nghi d n v i ngu n tƠi nguyên mƠ tr c h t là ngu n th c n hƠng ngƠy nh m giúp h khai thác l ng th c,

th c ph m ngày m t nhi u thêm

N n v n minh nông nghi p ra đ i cách đơy kho ng 8.000 n m Khi bi t tr ng tr t vƠ ch n nuôi, con ng i ngƠy cƠng tích l y nh ng hi u bi t v cây c i và muôn thú Công c lao

đ ng c ng ngƠy m t c i ti n làm cho ngh tr ng tr t vƠ ch n nuôi ngƠy m t th nh v ng

16

kh i đ u vào gi a th k 18 Máy móc thay d n lao đ ng c b p n ng nh c, vƠ tác đ ng

c a con ng i vào th gi i t nhiên ngày m t sâu s c và toàn di n

1.4.2.ăConăng i gây ra s bi năđ i và suy thoái c a các h sinh thái t nhiên

Tài nguyên sinh v t trên trái đ t này r t đa d ng, phong phú; ch a đ ng trong các h sinh thái c trên c n vƠ d i n c H sinh thái r ng đóng vai trò quan tr ng b c nh t trên các

l c đ a v nhi u khía c nh : giàu có v ngu n l i th c v t, đ ng v t, đi u ti t ngu n n c,

ƣ có th i kì, r ng vƠ đ t r ng bao ph 6 t ha l c đ a T ng s đó sau gi m xu ng còn

h vƠ trên 90% đ t c a vùng đó chuy n thƠnh đ t canh tác Kho ng 14,5 tri u ha khác là

đ t hoang hóa do m t r ng, trong đó 3,3 tri u ha chuy n thƠnh đ t nông nghi p lâu dài,

tranh tàn phá

Các h sinh thái các n c, nh t là trong vùng n i đ a c ng b bi n đ i to l n và nhanh

th i r n, ch t đ c (kim lo i n ng, hóa ch t, d u, m ) Vi c khai thác khoáng s n bi n, khai thác đá san hôầ đƣ lƠm thay đ i và h y di t n i c a nhi u loài sinh v t bi n và

ho c b nhi m b n ( a Trung H i, Baltic )

1.4.3 C onăng i làm xu t hi n các h sinh thái m i

Do nhu c u v đ i s ng v t ch t và tinh th n, con ng i đƣ bi n đ i nhi u h sinh thái t nhiên thành các h sinh thái nhân t o H sinh thái nông nghi p là m t h sinh thái nhân

t o đi n hình, xu t hi n do ho t đ ng s n xu t c a con ng i Trên l c đ a có kho ng 3.200 tri u ha đ t có th s d ng cho canh tác, song hi n t i ch khai thác 1.500 tri u ha

17

nông nghi p là gieo tr ng theo ki u đ c canh, tr i dài theo b r ng, nên nhìn chung, tính

n đ nh kém, d b sâu b nh và th t bát mùa v

169,3 km2; h Volta (Gana) có di n tích 8.480km2; h Hòa Bình: 20.800 ha và dung tích 9,45.109m3; h Tr An có dung tích 2,55.109m3 Chúng là nh ng h sinh thái m i đ c

t o ra b i con ng i

N i c a con ng i là các thành ph , đô th l n, các c nh quan v n hóa xu t hi n ngày

lên 39% (1985) Tính trên ph m vi toàn th gi i, dân s s ng đô th đƣ t ng t 37% đ n

trong đó có kho ng 440 thành ph v i dân s trên 1 tri u ng i (22 thành ph trên 10 ÷

20 tri u)

1.4.4.ăConăng i gây ra s ô nhi mămôiătr ng và gi mătínhăđaăd ng sinh h c

* Gây ô nhi mămôiătr ng

Con ng i gây ra s ô nhi m môi tr ng trong ho t đ ng công nghi p, nông – lâm nghi p, giao thông, chi n tranh và do nh ng ch t th i sinh ho t các khu t p trung dân

c L ng ch t ô nhi m ngày m t t ng và lan tràn làm ô nhi m đ t, n c, không khí k

c đ i d ng vƠ b u khí quy n có đ cao trên ch c nghìn mét

các n c công nghi p, đ t không ch m t l p ph th c v t mà tr thƠnh “ngh a đ a” chôn c t bã phóng x , ch t th i công nghi p và ch t th i sinh ho t Xu th thâm canh cao làm đ t nông nghi p b thoái hoá và ô nhi m do hóa h c Hi n nay, nhân lo i đƣ m t đi

500 tri u ha đ t canh tác trong su t th i gian l ch s c a mình N u t c đ thoái hóa đ t

tích đ t nƠo trong t ng lai có th bù đ p n i

Ngu n n c s ch, k c n c ng m c ng b thu h p, không ch do t c đ khai thác ngày

18

ng i cho các n c Trong th p k qua vi c chôn c t th i bã phóng x ngoài bi n lƠm t ng

ch t th i nƠy trong n c bi n t 250 đ n 1.428 curi, t ng ho t tính phóng x bêta t ng t

760 đ n 5.000 curi

hƠng n m th i vào khí quy n kho ng 1÷2 t t n cacbon d i d ng CO2, đ n n m 2000 đƣ

t ng lên đ n 5 ÷ 7 t t n HƠm l ng CO2 trong khí quy n do đó t ng t 290 ppm (1750)

đ n 335 ppm (1985) và s đ t g n 600ppm vào cu i th k sau L ng oxit nit (NO) hƠng n m th i vào khí quy n 30 tri u t n; khí mêtan (CH4) 550 tri u t n; còn CFC (Cloflocacbon) 400 nghìn t n Do s t p trung c a NO, CH4, H2S, CFC, b i vƠ h i n c,

t ng lên N u m c t ng t 1,5 ÷ 4,5oC s d n đ n s nâng cao m c n c đ i d ng thêm

phân b c a n n s n xu t nông nghi p Quá trình tích t khí CFC còn h y ho i t ng ozon

c a khí quy n Nh ng đo đ c g n đơy cho th y, Nam C c (t v đ 45o ÷75o S) t ng

vòng m i n m l i đơy T ng ozon bao quanh các khu v c B c M , Canađa, Chơu Âu và Liên Xô (c ) đƣ m ng d n t i 40% khi n cho mùa đông đ n mu n, còn mùa xuân l i đ n

s m Suy gi m t ng ozôn (lá ch n c a các tia t ngo i) gây thi t h i cho mùa màng, s c

* Gi m tínhăđaăd ng sinh h c

Trên hƠnh tinh c tính có kho ng 30 tri u loài sinh v t, song con ng i m i xác đ nh

đ c 1,7 tri u loài th c v t, đ ng v t và vi sinh v t Ph n l n chúng t p trung r ng nhi t đ i, n i mƠ môi tr ng b tàn phá n ng n nh t hi n nay S h y ho i môi tr ng t nhiên đ a đ n s gi m sút tính đa d ng sinh h c, đ c bi t là nh ng ngu n gen quý Th t

v y, trong s 265.000 loài th c v t, có t i 60.000 loài hi n nay đang trong tình tr ng b

đe d a di t vong Trong gi i đ ng v t, nh ng loài quý hi m đ c li t kê nh sau: Thú, bò sát vƠ l ng c 728 loƠi (5% t ng s c a chúng), chim 683 loài (8%); cá 472 loài (3%),

19

côn trùng 895 loài (< 1%), nh ng loƠi đ ng v t không x ng s ng khác và vi sinh v t

530 loài (< 1%)

1.5 Phátătri năvƠăphátătri n b năv ng

1.5.1.ăQuanăni măv ăphátătri n vƠăphátătri năb năv ng

công b ng vƠ bình đ ng gi a các thành viên Tuy nhiên, trong m t th i gian khá dài

ng i ta th ng đ t m c tiêu kinh t quá cao, xem s t ng tr ng v kinh t lƠ th c đo duy nh t c a s phát tri n Sau m t th i k phát tri n m nh m c a n n kinh t th gi i, vƠo các n m 1950 – 1980, loƠi ng i nh n th c đ c r ng: th c đo kinh t không ph n ánh đ y đ quan ni m v phát tri n Vào nh ng n m 1980 t ch c môi tr ng qu c t đƣ

không đ i l p v i phát tri n, nó nh n m nh b o v bao g m b o t n và s d ng h p lý tài

Chi n l c kh ng đ nh r ng s b o v không th th c hi n đ c n u nh không có phát tri n đ gi m b t s nghèo nàn và b t h nh c a hƠng tr m tri u con ng i Các mâu

ngu n tài nguyên c a trái đ t không ph i vô t n, các gi i h n c a t nhiên và s c n thi t

ph i s ng hài hòa v i t nhiên, c n thi t ph i tính toán đ n l i ích chung c a c ng đ ng,

đƣ d n đ n s xu t hi n m t khái ni m m i: “phát tri n b n v ng"

N m 1987, trong b n báo cáo có t a đ "T ng lai c a chúng ta" (Báo cáo Brundtland)

c a y ban Môi tr ng và Phát tri n Th gi i (World Commission on Environment and

– s đ nh ngh a vƠ cái nhìn m i v cách ho ch đ nh các chi n l c phát tri n lâu dài Phát tri n b n v ng là s phát tri n có th đáp ng đ c nh ng nhu c u hi n t i mà

20

VƠ ngƠy nay, ng i ta đƣ thay cho ch s duy nh t đánh giá s phát tri n c a các qu c gia

- HDI – Human Development Index: Là ch s k t h p, đánh giá thƠnh t u đ t đ c c a

con ng i d a trên 3 khía c nh: tu i th , s hi u bi t và thu nh p

Báo cáo HDI 2014 cho bi t, Vi t Nam x p h ng 121 trong n m 2013, th h ng nh n m

còn kho ng 0,96 trong nh ng n m n m 2013 Tuy nhiên, h u h t các qu c gia chơu Á

đ u có th h ng cao h n c a Vi t Nam, nh Trung Qu c th 91, Thái Lan 89, Indonesia

108, Phillipines 117, Malaysia 62, vƠ HƠn Qu c 15

- HFI - Human Freedom Index: là ch s đ c đánh giá d a trên các ch tiêu sau:

theo đ n v t ng s n ph m kinh t qu c dân;

tr ng t nhiên v i s khai thác ngu n tài nguyên thiên nhiên nh m m c đích duy trì

m c đ khai thác m t gi i h n nh t đ nh cho phép môi tr ng ti p t c h tr đi u ki n

s ng cho con ng i và các sinh v t s ng trên trái đ t;

+ Gi m l ng ch t th i vƠo môi tr ng, lo i b các ch t đ c;

l ng gió, n ng l ng m t tr i, n ng l ng sinh h c, n ng l ng đ a nhi t

- Th c đo b n v ng v xã h i

đ c;

22

+ Ch t l ng cu c s ng đ c nâng cao;

+ Chú tr ng t i các l i ích c a ng i khuy t t t

- Th c đo thông tin

PTBV đ m b o thông tin v ch t l ng cu c s ng c a ng i dân ph i đ c công b

+ Các k ho ch phát tri n c a Chính ph có nh h ng đ n cu c s ng c a ng i dân;

+ Ch t l ng môi tr ng không khí, n c, đ t n i ng i dơn đang s ng có b o đ m

nh quy đ nh hay không;

+ Ch t l ng l ng th c, th c ph m ng i dân hi n đang s d ng tình tr ng nh

th nào

- Th c đo v phong cách s ng

cho môi tr ng chung c a trái đ t;

+ Thay đ i các quan ni m v đ o đ c s ng;

+ M i ng i là m t thành viên c a c ng đ ng sinh v t;

+ M i ng i đ u có quy n c b n ngang nhau;

+ Ý th c s phân chia công b ng nh ng phúc l i và t n phí c a vi c s d ng ngu n

1.5.3 ăB ăch ăs ăphátătri năb năv ngăcóăth ăápăd ngă ăVi tăNam

- Phát tri n kinh t : T ng s n ph m qu c n i (GDP) trên đ u ng i, các chính sách và công

c kinh t tr thành các nguyên t c b t bu c trong th c hi n các m c tiêu PTBV và BVMT, chi phí v b o v môi tr ng t ng theo % GDP, t ng v n ODA cho phát tri n b n v ng

- Phát tri n xã h i :

+ M c đ gia t ng dơn s ,

23

+ T l bi t ch c a ng i l n,

+ T l t vong khi sinh,

+ M t mát kinh t vƠ con ng i do thiên tai,

+ T ng quy n l c và dân ch cho Qu c h i,

+ Tham gia tích c c các di n đƠn vƠ cam k t th c hi n các th a thu n qu c t ,

+ Các c quan BVMT đ c ki n toàn, th c hi n có hi u qu ,

trong các giai đo n và quy mô c a quá trình quy ho ch phát tri n,

các th i k (giai đo n) quy ho ch phát tri n kinh t – xã h i và ph i đ c các ngành c a chính ph th c hi n hi u qu ,

l ng c a các chính sách và d án phát tri n hi n nay vƠ t ng lai,

+ Tái sinh và tái s d ng ch t th i

- Phát tri n môi tr ng t nhiên

24

t n,

+ S n l ng khai thác th y s n n đ nh

1.5.4 Ti păc năphátătri năb năv ngă ăVi tăNam

Vi t Nam quan tâm t i công tác đi u tra tài nguyên đ t n c và tìm hi u các bi n pháp s

d ng h p lý tài nguyên hi n có

N m 1988: qu c h i, h i đ ng b tr ng Vi t Nam đã ban hành hàng lo t các v n ki n quan

tr ng nh Lu t t đai, lu t b o v s c kh e cho nhân dân, lu t khoáng s n, lu t b o v r ng

100 đ i bi u qu c t đ i di n cho 40 t ch c khác nhau, Vi t Nam đƣ đ a ra b n D th o k

giai đo n 1991 – 2000

vƠ PTBV đ t n c

25

CÂU H I ÔN T P

1 Môi tr ng lƠ gì? Nêu các đ c đi m chính c a các thành ph n môi tr ng?

3 Th nào là phát tri n b n v ng? vì sao có thu t ng “Phát tri n b n v ng”? Phơn tích các th c đo phát tri n b n v ng?

26

M t tr i lƠ m t hƠnh tinh hình c u trong thái d ng h , đ ng kính 1,39 tri u km, kho ng cách t m t tr i đ n trái đ t 149,5 tri u km M t tr i lƠ m t lò ph n ng h t nhơn kh ng

l , trung bình M t tr i phát ra m t công su t kho ng 3,8x1020MW Nhi t đ tơm m t

tr i t 15x106 đ n 40x106oC Tuy nhiên nhi t đ b m t ch kho ng 6.000oC

M t tr i lƠ ngu n n ng l ng kh ng l vƠ đ c xem lƠ ngu n n ng l ng chính cho trái

đ t N ng l ng m t tr i lƠ m t ngu n n ng l ng đi u khi n các quá trình khí t ng h c

vƠ duy trì s s ng trên trái đ t

n ng l ng chính cho các quá trình phong hóa, bóc mòn, v n chuy n, b i t trên Trái đ t,

c ng nh chi u sáng vƠ s i m cho các hành tinh trong h M t tr i

B c x m t tr i t o ra đ t tr ng do s chênh l ch nhi t đ trên v trái đ t lƠm cho đá b

n t d n, v v n vƠ d n d n thƠnh đ t cho th c v t phát tri n; b c x m t tr i còn quy t

đ nh nhi t đ b m t trái đ t Khi đi qua b u khí quy n, b c x m t tr i b ph n x vƠ b

h p th , khi đ n đ c trái đ t n ng l ng b c x m t tr i còn kho ng 1,05 x 1018

27

Các d ng b c x m t tr i trong khí quy n g m b c x m t tr i tr c ti p (tr c x , S’), b c

x khu ch tán, b c x t ng c ng (t ng x ), ph n x , b c x sóng dƠi m t đ t, b c x sóng dƠi khí quy n (b c x ngh ch khí quy n), b c x h u hi u

Nguyên nhơn gơy nên hi n t ng suy gi m c ng đ b c x m t tr i

- Khi xuyên qua khí quy n thì h i n c, khí CO2, O3, b i, trong khí quy n h p thu

n ng l ng b c x m t tr i t o thƠnh nhi t n ng vƠ gơy ra hƠng lo t các ph n ng ion hóa

quy n

- M t ph n l n n ng l ng b c x m t tr i b các đám mơy ph n x tr l i vƠo không gian nên c ng đ b c x m t tr i đ c gi m b t

S phơn b c a nhi t đ không khí trong khí quy n vƠ s bi n đ i liên t c c a nhi t đ lƠ

ch đ nhi t c a khí quy n ơy lƠ m t y u t quan tr ng c a khí h u, tr c h t đ c xác

đ nh b ng s trao đ i nhi t gi a không khí khí quy n vƠ môi tr ng xung quanh

Nhi t đ c a khí quy n Trái đ t bi n đ i theo đ cao so v i m c n c bi n; m i quan h

gi a nhi t đ vƠ đ cao so v i m c n c bi n bi n đ i gi a các t ng khác nhau c a khí quy n:

t ng đ i l u nhi t đ gi m d n theo đ cao đ t đ n -50°C Không khí trong t ng đ i

l u chuy n đ ng theo chi u th ng đ ng vƠ n m ngang r t m nh lƠm cho n c thay đ i c

3 tr ng thái, gơy ra hƠng lo t quá trình thay đ i v t lỦ Nh ng hi n t ng m a, m a đá, gió, tuy t, s ng giá, s ng mù, đ u di n ra t ng đ i l u

t ng bình l u nhi t đ t ng theo đ cao đ t đ n 0°C đơy không khí loƣng, n c vƠ

b i r t ít, không khí chuy n đ ng theo chi u ngang lƠ chính, r t n đ nh

t ng trung gian nhi t đ gi m theo đ cao đ t đ n -75°C Ph n đ nh t ng có m t ít h i

n c, th nh tho ng có m t vƠi v t mơy b c g i lƠ mơy d quang

28

t ng đi n li nhi t đ t ng theo đ cao có th lên đ n 2.000°C ho c h n Sóng vô tuy n phát ra t m t n i nƠo đó trên vùng b m t Trái đ t ph i qua s ph n x c a t ng đi n li

m i truy n đ n các n i trên th gi i T i đơy, do b c x môi tr ng, nhi u ph n ng hóa

h c x y ra đ i v i Oxy, nit , h i n c, CO2 chúng b phơn tách thƠnh các nguyên t vƠ sau đó ion hóa thƠnh các ion nh NO+

, O+, O2+, NO3-, NO2- vƠ nhi u h t b ion hóa phát

x sóng đi n t khi h p th các tia m t tr i vùng t ngo i xa

t ng ngoài nhi t đ t ng theo đ cao có th lên đ n 2.500 °C ơy lƠ vùng quá đ gi a khí quy n Trái đ t v i kho ng không v tr Không khí đơy r t loƣng, nhi t đ r t cao,

m t s phơn t vƠ nguyên t chuy n đ ng v i t c đ cao có th thoát kh i s trói bu c

c a s c hút Trái đ t nên t ng nƠy còn đ c g i lƠ t ng thoát ly

Nhi t đ trung bình c a khí quy n t i b m t Trái đ t lƠ kho ng 14°C Quá trình khí quy n h p th tr c ti p b c x m t tr i ch lƠm nhi t đ không khí t ng kho ng 0,5oC trong 1 ngày, quá trình trao đ i nhi t v i m t đ t b ng truy n nhi t có Ủ ngh a quy t đ nh

đ i v i ch đ nhi t c a khí quy n i v i nh ng t ng khí quy n cao h n, s trao đ i nhi t v i m t đ t l i ít có Ủ ngh a, t i đơy s phát x c a không khí vƠ s h p th b c x

c a m t tr i v i c a các t ng không khí n m phía trên vƠ phía d i t ng đó có Ủ ngh a quy t đ nh

Các tính ch t c a không khí m tác d ng r t nhi u đ n cu c s ng, s s ng c a đ ng v t,

th c v t, thói quen sinh ho t c a con ng i, đ b n c a nguyên v t li u C đ m th p

vƠ đ m cao c ng có tác h i nh t đ nh đ n đ i s ng con ng i, vì th vi c duy trì đ m

m c thích h p lƠ đi u h t s c c n thi t, đ m lỦ t ng nh t lƠ kho ng 50-60%

m không khí đ c đo b ng các m k : m k tóc, m k khô – t, m k đi m

s ng

2.1.3.1 M t s khái ni m c b n c a đ m

khí n v đo là g/m3 m tuy t đ i thay đ i khi áp su t không khí thay đ i nên đ

m tuy t đ i th ng đ c đ nh ngh a trong hóa h c k thu t nh lƠ kh i l ng h i n c

29

trên m i đ n v kh i l ng c a không khí khô, đi u nƠy giúp vi c tính toán cơn b ng nhi t đ lƠ kh i l ng rõ rƠng h n

l ng n c trên cùng th tích đó khi h i n c bão hòa Khi h i n c bƣo hoƠ, h n h p khí vƠ h i n c đƣ đ t đ n đi m s ng

cƠng l n m c c đ i đ c l y b ng kh i l ng riêng c a h i n c bƣo hòa, ví d : đ

m c c đ i 28oC là 27,2(g/m3)

2.1.3.2 nh h ng c a đ m không khí

Dù ch lƠ m t nhơn t c a không khí nh ng đ m không ch nh h ng đ n đ b n c a

đ v t, s c ch u đ ng c a đ ng, th c v t mƠ còn nh h ng r t l n đ n s c kh e vƠ đ i

s ng c a con ng i, nh h ng đ n môi tr ng s n xu t Vì v y, vi c đ m b o, ki m soát

đ m vƠ duy trì đ m m c thích h p lƠ m t vi c r t quan tr ng vƠ c n thi t

N u đ m trong không cao khí kéo dƠi s khi n c th m t m i, s c đ kháng kém d

d n đ n nhi m l nh, c m cúm, ngoƠi ra còn gơy m m c, lƠm bong tróc gi y dán t ngd lƠm m m c hƠng hóa trong kho vƠ lƠm h h ng máy móc, d ng c đi n t , c khí, khí tƠi quơn s Khi đ m xu ng th p m hôi s bay h i nhanh, c th tr nên thi u n c lƠm da khô, gơy n t n chơn tay Nh v y đ m quá th p c ng không t t cho c th

m đ c cho lƠ t ng đ i thích h p v i c th con ng i n m trong kho ng t ng đ i

r ng t 35 - 70%

m th ng đi kèm v i nhi t đ , n u nhi t đ không khí th p, tr i tr l nh kèm theo

đó lƠ đ m t ng lên, l ng h i n c trong không khí có khi đ t t i bƣo hòa Ng c l i, nhi t đ t ng, th i ti t m d n lên, đ m trong không khí c ng s gi m xu ng m c nh t

30

ch ng m, ng i ta ph i th c hi n nhi u bi n pháp nh dùng ch t hút m, s y nóng, thông gió, bôi d u m lên các chi ti t máy

2.1.4.1 Khái ni m

Trái đ t đ c bao b c b i m t l p không khí vƠ không khí c ng có tr ng l ng nên trái

đ t và m i v t trên trái đ t đ u ch u áp su t c a l p không khí bao quanh trái đ t, đó lƠ áp

su t khí quy n Càng lên cao, áp su t khí quy n tác d ng vào v t càng gi m

Áp su t khí quy n t i các đ a đi m khác nhau thì khác nhau, áp su t t i cùng m t đ a

đi m vào các th i đi m khác nhau c ng khác nhau S chênh l ch áp su t lƠ nguyên nhơn chính gơy nên các hi n t ng th i ti t S hi u bi t v áp su t vƠ các h th ng áp su t lƠ

r t c n thi t cho phi công

2.1.4.2 o l ng áp su t khí quy n

Áp su t khí quy n th ng đ c đo b ng đ n v át-m t-phe, kí hi u là atm: 1atm =

áp su t khí quy n là milimet th y ngân mmHg hay Torr (1 Torr = 133,3 Pa = 1 mmHg,

760 mmHg = 1 atm)

Có hai cách đ đo áp su t đó lƠ s d ng áp k th y ngơn ho c h p đo khí áp

2.1.4.3 S thay đ i áp su t

Thay đ i áp su t trong ngƠy: Trong ngƠy có hai đ nh giá tr áp su t, xu t hi n vƠo kho ng

c 10h vƠ 22h vƠ có hai đáy giá tr áp su t, xu t hi n vƠo kho ng c 16h vƠ 4h S chênh

l ch gi a giá tr đ nh vƠ giá tr đáy lƠ r t nh các vùng ôn đ i (ch kho ng 1 hpa) nh ng

l i khá l n các vùng nhi t đ i vƠ c n nhi t (kho ng 3 hpa)

S thay đ i theo chi u ngang: Áp su t c ng thay đ i gi a nh ng đ a đi m khác nhau trên trái đ t, m c dù chúng cùng m t đ cao S chênh l ch áp su t nƠy s gơy ra gió vƠ lƠm thay đ i th i ti t

31

S thay đ i theo chi u d c: tính toán liên quan đ n s thay đ i áp su t nh h n 50

hpa, công th c sau có th s d ng đ tính toán s thay đ i chi u cao t ng đ ng v i s thay đ i áp su t: H= 96 x T /P

V i: H= đ cao thay đ i, đ n v feet (ft)

T= nhi t đ trung bình, đ n v Kelvin (K)

P= áp su t, đ n v hectopascal (hpa)

2.1.5 Gió và s ăchuy năđ ngăc aăkhôngăkhí

D i tác đ ng c a m t tr i, nhi t đ m t đ t nóng d n lên, tuy nhiên không ph i nhi t đ

n i nƠo c ng nh nhau do kho ng cách v i m t tr i, đ a hình hay lo i đ t đá Khi nóng lên, không khí tr nên nh đi vƠ b t đ u bay lên cao kéo theo hi n t ng áp su t t i đơy

tr nên th p, không khí các khu v c xung quanh b đ y đ n khu v c này do s chênh

l ch áp su t S di chuy n c a không khí đó g i lƠ gió L ng không khí nƠy ti p t c b lƠm nóng nên l i bay lên cao r i d n ngu i đi đ cao nƠy không khí l i di chuy n đ n

nh ng n i có áp su t th p do l ng không khí di chuy n d i m t đ t đ l i t o nên m t vòng tu n hoƠn khép kín

Gió gi t lƠ t c đ gió t ng lên t c th i đ c xác đ nh trong kho ng 2 giơy

C p gió (tính b ng c p gió Bô-Pho), đ c chia thƠnh các ki u sau:

- Gió êm đ m (c p 0) có v n t c gió nh h n 1 km/h, m t bi n ph ng l ng, m t đ t êm

đ m

- Gió r t nh (c p 1) có v n t c gió t 1-6 km/h, sóng l n t n, không có ng n Chuy n

đ ng c a gió th y đ c trong khói

- Gió th i nh v a ph i (c p 2) có v n t c gió t 7-11 km/h, sóng l n t n C m th y gió trên da tr n, ti ng lá xƠo x c

- Gió nh nhƠng (c p 3) có v n t c gió t 12-19 km/h, sóng l n t n l n, lá vƠ c ng nh chuy n đ ng theo gió

- Gió v a ph i (c p 4) có v n t c gió t 20-29 km/h, sóng nh , b i vƠ gi y r i bay lên,

nh ng cƠnh cơy nh chuy n đ ng

32

- Gió m nh v a ph i (c p 5) có v n t c gió t 30-39 km/h, sóng dƠi v a ph i (1,2m) Có

m t chúc b t vƠ b i n c, cơy nh đu đ a

- Gió m nh (c p 6-7) có v n t c 40-62 km/h, bi n cu n cu n sóng vƠ b t b c đ u có v t, cơy to chuy n đ ng, ph i có s g ng s c khi đi ng c gió

- Gió m nh h n (c p 8) có v n t c gió 63 -75 km/h, sóng cao v a ph i v i ng n sóng g y

t o ra nhi u b i, các v t b t n c, cƠnh nh g y kh i cơy

Ng n sóng b t đ u cu n l i, nhi u b i n c M t s công trình xơy d ng b h h i nh

m nh vƠo b T m nhìn b gi m, cơy b t g c, m t s công trình xơy d ng h h ng

- Gió bƣo d d i (c p 11) có v n t c gió 103-117 km/h, sóng c c cao, nhi u công trình xơy d ng h h ng

- Gió bƣo c c m nh (c p 12) có v n t c gió 118/132 km/h vƠ cao h n, các c n sóng

kh ng l , không gian b bao ph b i b t vƠ b i n c, bi n hoƠn toƠn tr ng v i các b i

n c Nhìn g n c ng không rõ, nhi u công trình h h ng n ng

Ô nhi m không khí là hi n t ng không khí b thay đ i thành ph n, tính ch t do nhi u

kinh t

Ô nhi m không khí ch y u do các tác nhân hóa h c, là do s xu t hi n ho c gia t ng

n ng đ c a các khí gây ô nhi m, c ng có th do tác nhân v t lý b i các tác nhân vi khí

h u nh ti ng n, nhi t đ , ánh sáng, t c đ gió, đ mầ

2.2.2 Nguyên nhân gây ô nhi m không khí

33

2.2.2.1 Nguyên nhân t nhiên

n mầ c ng gây ra ô nhi m không khí Các nguyên nhân t nhiên này đ a vƠo không khí các d ng b i và m t s khí đ c

Núi l a phun trƠo đ a vƠo môi tr ng m t l ng l n tro b i, khí SOx, NOx, d n xu t c a

l u hu nh, g m SO2 và H2S Cháy r ng đ a vƠo không khí hƠng tri u t n khói b i, khí

n m, tƠng phá kho ng 8 tri u ha r ng vƠ khi n c khu v c ông Nam Á ng p trong khói

b i Cháy r ng còn đ a vƠo không khí các khí th i CO2, CO, O3 lƠm ô nhi m không khí

Hi n t ng bƣo cát th ng x y ra nh ng vùng đ t tr vƠ khô không có l p ph th c v t ngoƠi vi c gơy ra ô nhi m b i, nó còn lƠm gi m t m nhìn Quá trình b c h i n c bi n co kéo theo m t l ng mu i, gió đ a l ng mu i nƠy vƠo đ t li n lƠm không khí có n ng đ

mu i cao gơy h i t i v t li u kim lo i; Ho t đ ng phơn h y các ch t h u c trong t nhiên nh quá trình lên men các ch t h u c khu v c bƣi rác, đ m l y s t o ra các khí

nh metan (CH4), các h p ch t gơy mùi hôi th i nh h p ch t nit (ammoniac – NH3),

h p ch t l u hu nh ( hydrosunfua – H2S, mecaptan) vƠ th m chí có c các vi sinh v t 2.2.2.2 Nguyên nhân nhân t o

nghi p, do ho t đ ng giao thông v n t i và do sinh ho t gây ra

a) Ô nhi m không khí do công nghi p: Ch y u do đ t nhiên li u hoá th ch đ l y nhi t

và do s b c h i, rò r , th t thoát ch t đ c trên dây truy n s n xu t Khói th i công nghi p

ch y u g m CO2, CO, NOX, SO2,ầ vƠ các lo i b i

c đi m c a ch t th i do quá trình s n xu t là n ng đ ch t đ c h i r t cao và t p trung

đi m s n xu t, quy mô s n xu t, lo i nguyên li u và s n ph m c a nó, tu m c đ hi n

đ i c a nhƠ máy mƠ l ng và lo i ch t đ c h i s khác nhau

34

có ph ng án x lý ô nhi m không h p lý thì khu v c g n nhà máy v n d b ô nhi m Các ch t đ c h i sinh ra trong quá trình nhi t luy n, gia công c khí, hƠn tán, nhi t th a

c a nhƠ máy c khí đ c th i qua các c a mái ho c các l th i nên trong khu v c nhà

b) Ô nhi m không khí do giao thông v n t i:

ơy c ng lƠ m t ngu n gây ô nhi m l n cho môi tr ng không khí, chúng th i ra 2/3 khí

CO, khí 1/2 khí hydro cacbon, khí Nit oxit Các khí đ c h i phát sinh trong quá trình đ t

hành lang giao thông M t ph n không nh là b i cu n theo chuy n đ ng c a ph ng

hàng không, nh t là các máy bay siêu âm đ cao l n th i nhi u khí NOx có h i cho t ng Ozon c a khí quy n

c) Ô nhi m không khí do sinh ho t

đ c chính là CO và CO2 So v i hai lo i ngu n trên thì ngu n th i nƠy th ng nh

nh ng phơn b dày và c c b trong t ng không gian nhà nên tác h i c a nó gây tr c ti p

đ n con ng i l n và nguy hi m

d) Ô nhi m không khí do ho tăđ ng nông nghi p

Các ho t đ ng s d ng phơn bón, thu c tr sơu, thu c di t c lƠ nguyên nhơn chính gơy ô nhi m không khí Khi bón đ m cho cây tr ng t phân khoáng và phân h u c thì s có

m t l ng khí th i đ a vƠo không khí nh NH3, ngoài ra khí NO2 làm nh h ng đ n

t ng ozon, th ng s l ng khí N2O s n sinh ra t phân bón là 15%

2.2.3 ăCácăch tăgơyăôănhi măkhôngăkhí

Có th chia các ch t gây ô nhi m không khí ra thành 3 nhóm chính:

35

- Các ch t ô nhi m th khí: CO2, CO, SO2 , H2S, NO, NO2, , NH3, CxHy, ầ

- Các ch t ô nhi m th h i: các h i dung môi h u c

- Các ch t ô nhi m th r n: b i vƠ các sol khí

2.2.2.1 Các ch t ô nhi m th khí:

- CO 2 (Dioxide Cacbon) lƠ s n ph m c a quá trình đ t cháy nh : cháy r ng, s n xu t

đi n, trong công nghi p, trong v n t i, trong xơy d ng Vi c s d ng nhiên li u hóa th ch ngƠy cƠng t ng t h n 1 th k nay đƣ lƠm t ng hƠm l ng CO2 t 268 ppm (ppm: part

2013 thì hƠm l ng CO2 lên đ n 381ppm chi m 0.0396% thƠnh ph n khí quy n CO2 là

m t trong nh ng y u t t o nên hi n t ng hi u ng nhƠ kính

- CO (mono oxide cacbon): Trong đi u ki n t nhiên CO có l ng r t nh , kho ng 0,05 - 0,2 ppm Quá trình đ t nhiên li u không hoƠn toƠn lƠ nguyên nhơn chính phát sinh CO

CO phát sinh nhi u t khí th i xe ch y b ng x ng (80%) CO lƠ ch t khí không mƠu, không mùi, gơy đ c, có th d n đ n ng p th vƠ t vong

- CxHy (Các hydrocacbon): Các ho t đ ng s ng c a th c v t vƠ quá trình lên men k khí

lƠ các ngu n CxHy trong t nhiên Còn ngu n nhơn t o lƠ do máy n , nhƠ dơn vƠ nhƠ máy, s b c h i t các b n ch a x ng d u Tuy nhiên, đa ph n CxHy lƠ do quá trình đ t cháy không hoàn toàn các nhiên li u trong sinh ho t, giao thông v n t i, công nghi p S cháy không hoàn toàn các h p ch t CxHy không no s t o ra Peroxyyl Acetyl Nitrat (PAN) trong không khí đô th ô nhi m n ng vƠ n ng nhi u, gơy nên s ng mù quang hóa

C ng trong quá trình cháy không hoƠn toƠn s t ng h p nên ch t CxHy đa vòng gơy ung

th nh benzo-3,4-pyrene, benzanthraceneầ

- SO 2 (Dioxide l u hu nh, sulfur ): SO2 lƠ ch t khí không mƠu, h i cay, tr ng l ng

t ng đ i n ng Ho t đ ng phun trƠo c a núi l a lƠ ngu n t nhiên chính t o ra SO2 Tuy nhiên, l ng SO2 trong không khí hi n nay ch y u do ho t đ ng c a con ng i đ a vƠo

Ví d nh s đ t cháy nhiên li u hóa th ch, công nghi p luy n kim, đi u ch axit sulfuric SO2 th i vƠo không khí có th bi n đ i thƠnh SO3 và H2SO4 lƠ nguyên nhơn c a

m a axit nhi u vùng trên th gi i

36

Hình 2.1 Th i gian t n t i và quy mô nhăh ng c a m t s khí gây ô nhi m không khí

- H 2 S: LƠ khí đ c, không mƠu, mùi hôi th i nh tr ng ung, có nhi u các bƣi rác, c ng rƣnh, h m lò Khí nƠy có tr ng thái t nhiên trong khí quy n Nó lƠ s n ph m c a quá

Ho t đ ng núi l a c ng phun ra H2S

- NO x: (NO và NO2): LƠ s n ph m c a quá trình đ t cháy nhi t đ cao 70% NOx trong không khí lƠ s n ph m do các ho t đ ng c a ph ng ti n v n t i ho c do đ t nhiên li u nhi t đ cao, do s m sét oxy hóa nit không khí đ a vƠo không khí

- NO 2 lƠ m t khí b n v ng, mƠu vƠng s m lƠm gi m t m nhìn vƠ t o nên mƠu nơu đ c

tr ng bao ph vùng đô th Nó có đ h p th m nh tia c c tím t o nên ô nhi m quang hóa

h c NO2 th i vƠo không khí có th bi n đ i thƠnh HNO3 lƠ nguyên nhơn c a m a axit nhi u vùng trên th gi i

Nhi u gi Vài ngày Vài tu n Vài tháng Nhi u n m Hàng th

Quy mô ô nhi m

Th i gian l u trong khí quy n

37

- Ozone (O 3 ): lƠ m t khí c u t o khí quy n N ng đ O3 cao nh t t ng bình l u, đ cao kho ng 18-35km Trong không khí đô th b s ng mù quang hóa, n ng đ O3có th

t ng l ng O3 g n m t đ t, thì m t quá trình ô nhi m khác l i lƠm gi m O3 trong t ng bình l u gơy ra hi n t ng th ng t ng ozon

2.2.2.2 Các ch t ô nhi m th h i: Ch y u lƠ h i c a các ch t l ng d bay h i b c vƠo

không khí, th ng lƠ h i c a các hidrocacbon

2.2.2.3.B i và sol khí

- Sol khí: lƠ ch t l l ng phơn tán trong không khí v i kích th c d ng keo (d < 1 m) vƠ

t ng đ i b n, khó l ng Sol khí c ng lƠ ngu n g c t o nên các nhơn ng ng t hình thƠnh mơy m a

trong không khí d i d ng b i bay (kích th c 0,001 -10 m), b i l ng (kích th c l n

h n 10 m) vƠ các h khí dung HƠng n m th gi i th i vƠo khí quy n kho ng 200 tri u

t n b i

B i vƠ sol khí gơy nh h ng t i cơn b ng sinh thái, lƠ ngu n g c gơy nên s ng mù, c n

tr ph n x tia m t tr i, lƠm thay đ i pH trên m t đ t (tro b i có tính ki m); tích t ch t

đ c (kim lo i n ng, hydrocacbon th m ng ng t .) trên cơy c i; gơy n mòn da; lƠm h i

m t vƠ c quan hô h p

đ c h i nh b i chì (t o ra t đ t x ng pha chì), b i amiang, b i asen có th gây ng đ c, gây m t s b nh nghiêm tr ng v hô h p và c ung th

2.2.4.ăTácăh iăc aăôănhi măkhôngăkhí

cho môi tr ng, đ c bi t là khí h u toàn c u

38

Các nhóm đ c bi t nh y c m là nh ng ng i b r i lo n tim ph i, tr em và nh ng ng i

B i m n có th vào sâu mang theo các ch t đ c g n vào các b m t c a ph qu n hay

vƠ ung th ph i

M t s b nh liên quan đ n ô nhi m môi tr ng không khí: B i Ami ng (v a trát t ng,

t m cách ơm cách nhi t, ngói ami ngầ): có th gơy ung th ph i; CO: tác d ng v i

khó th , nh c đ u, ng t; NOx: l y O2c a máu, NO2 n ng đ trên 150-200 ppm phá hu dơy khí qu n, > 500 ppm ch t; SO2: gơy r i lo n chuy n hoá protein vƠ đ ng Thi u vitamin B&C; H2S: mùi tr ng th i, gơy ng t, gơy viêm mƠng k t; Các chơt h u c d bay

h i: lƠ nh ng ch t d hoƠ tan trong các mô m , d dƠng h p th qua ph i; Dung môi (hydrocarbon vòng th m) có đ c tính cao, gơy các b nh vê th n kinh, gơy b i li tầ; Ozon: gơy tác h i v i m t vƠ các c quan hô h p; Formandehit: gơy các b nh v ph i

SO2, O3, NO, PAN gây h i h i tr c ti p cho cây khi chúng xâm nh p tr c ti p vào các l

ti p, s l ng t axit s r a trôi các ch t dinh d ng nh calcium ra kh i đ t, gi t vi sinh

v t, đ y nhôm ra kh i các h t đ t vƠo trong n c và h y di t các r t lƠm gi m s c hút

39

Nhi t đ b m t trung bình c a trái đ t đ c quy t đ nh b i s cân b ng gi a n ng l ng

m t tr i chi u xu ng trái đ t và n ng l ng b c x nhi t t b m t trái đ t vƠo v tr

B c x nhi t c a m t tr i là b c x sóng ng n d dàng xuyên qua l p khí nhà kính (CO2,

CH4, N2O, CFC, ) còn b c x nhi t t trái đ t là b c x nhi t sóng dài (h ng ngo i) nên

s t ng lên vƠ lƠm t ng nhi t đ b m t Trái đ t L p khí có tác d ng hoàn toàn gi ng v i

kh n ng h p thu b c x h ng ngo i, không h p thu các b c x c a m t tr i

Hi n t ng hi u ng nhà kính đƣ có t khi có b u khí quy n c a trái đ t, nh đó mƠ gi

nhà kính thì nhi t đ trung bình c a m t đ t s vào kho ng -22OC) Nh ng vào cu i th

ra s gia t ng hi u ng nhà kính, làm nhi t đ trái đ t t ng lên vƠ d n đ n nhi u h qu nghiêm tr ng

Hình 2.2 Hi u ng nhà kính

Theo d đoán c a các nhà khoa h c thì n u n ng đ CO2 trong khí quy n t ng g p đôi thì nhi t đ trung bình c a b m t Trái đ t s t ng lên kho ng 3,6OC vƠ trong vòng 30 n m

40

nhi t đ Trái đ t s t ng lên 1,5 - 4,5OC vƠo n m 2050, n u không có bi n pháp kh c

sau đó đ n CFC và CH4 N u xét theo m c đ tác đ ng do ho t đ ng c a con ng i đ i

v i s nóng lên c a Trái đ t, thì vi c s d ng n ng l ng có tác đ ng l n nh t, sau đó lƠ

b)Nguyên nhân phát sinh các khí nhà kính

- CO2: đ t cháy nhiên li u hóa th ch (than, d u, khí), các ho t đ ng công nghi p nh s n

xu t xi m ng vƠ cán thép

- CFCs: sinh ra do các ho t đ ng lƠm l nh c a máy l nh, t l nh, ầ