GIÁO ÁN NGỮ VĂN 12 (TẬP 1)

+ Đặc biệt là tập thơ Việt Bắc của o Miền Nam tiến hành cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ và bè lũ tay sai + GV: Nội dung chính của những tác phẩm văn học giai đoạn này có gì khác - Ngợi

Trang 1

Trường trung học phổ thông Cái Bè

Bộ môn: Ngữ Văn

GIÁO VIÊN: VÕ MINH NHỰT

NĂM HỌC 2008 - 2009

Trang 2

GIÁO ÁN GIẢNG DẠY

Trường: THPT Cái Bè Tuần lễ thứ: 01.

Lớp: 12 Môn: Đọc văn Tiết thứ: 1 - 2

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX

1986 đến hết thế kỉ XX

2 Kĩ năng:

Rèn luyện năng lực tổng hợp, khái quát, hệ thống hoá các kiến thức đã học về VHVN

từ CMTT năm 1945 đến hết thế kỉ XX

3 Thái độ, tư tưởng:

Có quan điểm lịch sử, quan điểm toàn diện khi đánh giá văn học thời kì này; khôngkhẳng định một chiều mà cũng không phủ nhận một cách cực đoan

II)

PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:

- Sách giáo khoa Ngữ văn 12 – tập 1

- Sách giáo viên Ngữ văn 12 – tập 1

- Thiết kế dạy học Ngữ văn 12 – tập 1

- Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12 – tập 1

- Giới thiệu giáo án Ngữ văn 12 – tập 1

- Bài tập Ngữ văn 12 – tập 1

III) CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:

GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: gợi tìm, kết hợp các hình

thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

IV) TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ: (Không có)

3 Giảng bài mới:

Vào bài:

Ở các chương trình Ngữ văn lớp 10 và 11, các em đã được tìm hiểu về các giai đoạnphát triển của nền văn học Việt Nam từ khi hình thành nền văn học dân gian, văn họcviết từ thế kỉ X cho đến hết thế kỉ XIX Ở chương trình Ngữ văn 12 này, các em sẽ đượctìm hiểu thêm về một giai đoạn văn học có thể nói là phát triển trong hoàn cảnh đặc biệtcủa dân tộc : Chặng đường văn học từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉXX

Trang 3

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT

* Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu những nét khái quát nền văn học

Việt Nam từ Cách mạng tháng tám 1945

đến năm 1975

- Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội,

văn hoá từ cách mạng tháng tám 1945

đến năm 1975

+ GV: Hãy tóm tắt những nét chính về

tình hình lịch sử, xã hội, văn hoá có ảnh

hưởng đến sự hình thành và phát triển của

+ GV: Còn điều kiện kinh tế, văn hoá

trong thời kì này như thế nào?

+ HS:

+ HS: Đọc sách giáo khoa và khái quát

lại

I- KHÁI QUÁT VHVN TỪ CMTT NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1975:

1-Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá:

- CMT8 thành công đã mở ra kỉnguyên độc lập cho dân tộc: tạo nên mộtnền văn học mới thống nhất về tư tưởng,

về tổ chức và quan niệm nhà văn kiểu mới(nhà văn - chiến sĩ)

- Nước ta trải qua nhiều biến cố, sựkiện lớn: Hai cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp và đế quốc Mĩ kéo dài suốt

30 năm, tác động mạnh mẽ và sâu sắc đếnđời sông nhân dân và văn học

- Nền kinh tế còn nghèo nàn và chậmphát triển

- Giao lưu văn hoá chủ yếu giới hạntrong các nước XHCN

+ GV: Lưu ý học sinh: Giai đoạn lịch

sử này tuy chưa lùi xa, nhưng những thế

hệ sinh ra sau 1975 không dễ lĩnh hội

được nếu không hình dung được cụ thể

hoàn cảnh lịch sử đặc biệt lúc đó: Đó là

thời kì chiến tranh kéo dài và vô cùng ác

liệt

+ Trong chiến tranh, vấn đề đặt lên

hàng đầu là sự sống còn của dân tộc Mọi

phương diện khác của đời sống chỉ là thứ

yếu, nếu cần phải dẹp đi, hi sinh hết, kể cả

tính mạng của mình

+ Nhiệm vụ hàng đầu của văn học lúc

bấy giờ là phục vụ cách mạng, tuyên

truyền và cổ vũ chiến đấu

+ Tình cảm đẹp nhất là tình đồng chí,

đồng bào, tình quân dân

+ Con người đẹp nhất là anh bộ đội, chị

quân dân, thanh niên xung phong và các

lực lượng phục vụ chiến đấu

Trang 4

+ Con người tuy sống trong đau khổ

nhưng vẫn có niềm lạc quan tin tưởng Hi

sinh cho tổ quốc là hoàn toàn tự nguyện, là

niềm vui Họ sẵng dàn đốt bỏ nhà cửa để

kháng chiến, đường ra trận là con đường

đẹp, con đường vui:

“Những buổi vui sao cả nước lên đường”

(Tố Hữu)

“Đường ra trận mùa này đẹp lắm”

(Phạm Tiến Duật)

hiểu quá trình phát triển và những

thành tựu chủ yếu của văn học Việt

Nam từ 1945 – 1975.

+ GV: Văn học VIỆT NAM 1945-1975

phát triển qua mấy chặng?

+ HS: Đọc thầm SGK, phát biểu: 3

chặng: 1945-1954; 1955-1964; 1965-1975

+ GV: Nội dung của những tác phẩm

trong giai đoạn này là gì?

+ HS: Phát biểu

+ GV: Giảng thêm: Các tác phẩm Dân

khí miền Trung, Huế tháng Tám, Vui bất

tuyệt, Ngọn quốc kì, Hội nghị non sông,

phản ánh được không khí hồ hởi, vui

sướng đặc biệt của nhân dân ta khi đất

nước giành được độc lập

+ GV: Sự kiện lịch sử nào đánh dấu sự

chuyển biến lớn của văn học ở cuối năm

a) Chặng đường từ 1945 đến 1954:

* Nội dung chính:

- 1945 – 1946: phản ánh không khí hồhởi, vui sướng đặc biệt của nhân dân takhi đất nước giành được độc lập

- Từ cuối 1946 đến 1954:

Tập trung phản ánh cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp, gắn bó sâu sắc vớiđời sống và cách mạng

- Tập trung khám phá sức mạnh vànhững phẩm chất tốt đẹp của quân chúngnhân dân

- Thể hiện niềm tự hào dân tộc vàniềm tin vào tương lai chiến thắng

+ GV: Trong văn xuôi, những thể loại

nào đóng ai trò tiên phong của văn học

kháng chiến chống Pháp?

* Thành tựu:

- Truyện ngắn và kí: mở đầu cho vănxuôi kháng chiến chống Pháp:

Trang 5

+ GV: Truyện ngắn và kí có những tác

phẩm tiêu biểu nào?

+ GV: Thử lí giải vì sao từ 1950 trở đi,

văn xuôi tạo được bước phát triển mới?

+ Một lần tới Thủ đô (Nguyễn Huy

Tưởng),

+ Trận phố Ràng (Trần Đăng), + Đôi mắt, Ở rừng (Nam Cao); + Làng (Kim Lân);

+ GV: Nêu tên những bài thơ hoặc tập

thơ hay ra đời trong kháng chiến chống

Pháp?

- Thơ ca: đạt nhiều thành tựu xuất sắc:

+ Cảnh khuya, Cảnh rừng Việt Bắc, Rằm tháng giêng, ( Hồ Chí Minh),

+ Bên kia sông Đuống ( Hoàng

Cầm),

+ Tây Tiến (Quang Dũng),

+ Đặc biệt là tập thơ Việt Bắc của

o Miền Nam tiến hành cuộc kháng

chiến chống đế quốc Mĩ và bè lũ tay sai

+ GV: Nội dung chính của những tác

phẩm văn học giai đoạn này có gì khác

- Ngợi ca những thay đổi của đất nước

và con người trong xây dựng chủ nghĩa xãhội

- Tình cảm sâu nặng với miền namtrong nỗi đau chia cắt

+ GV: Văn xuôi trong giai đoạn này viết

về những đề tài nào? Nêu tên một số tác

Trang 6

+ GV: Nêu tên một số tác phẩm tiêu

biểu ?

+ Sự đổi đời, khát vọng hạnh phúccủa con người:

o Đi bước nữa (Nguyễn Thế

Phương )

o Mùa lạc (Nguyễn Khải)

o Anh Keng (Nguyễn Kiên)

+ Cuộc kháng chiến chống Pháp

o Sống mãi với thủ đô (Nguyễn

Huy Tưởng)

o Cao điểm cuối cùng (Hữu Mai)

o Trước giờ nổ súng (Lê Khâm)

+ Hiện thực đời sống trước CM

o Tranh tối tranh sáng (Nguyễn

Công Hoan)

o Mười năm (Tô Hoài)

o Vỡ bờ (Nguyễn Đình Thi)

o Cửa biển (Nguyên Hồng)

+ Công cuộc xây dựng CNXH

o Sông Đà (Nguyễn Tuân)

o Bốn năm sau (Nguyễn Huy

Tưởng)

o Cái sân gạch (Đào Vũ)

+ GV: Tình hình thơ ca trong giai đoạn

này như thế nào? Có những thành tựu thơ

ca tiêu biểu nào?

- Thơ ca: phát triển mạnh mẽ, nhiều tậpthơ xuất sắc ra đời

+ Gió lộng (Tố Hữu) + Ánh sáng và phù sa (Chế Lan Viên) + Riêng chung (Xuân Diệu)

+ Đất nở hoa (Huy Cận) + Tiếng sóng (Tế Hanh)

+ GV: Tình hình kịch nói trong giai

đoạn này ra sao? Có những tác phẩm tiêu

biểu nào?

- Kịch nói có bước phát triển mới

+ Một Đảng viên (Học Phi) + Ngọn lửa (Nguyễn Vũ) + Chị Nhàn và Nổi gió (Đào Hồng

Cẩm)

+ GV: Nêu một số nét chính về hoàn

cảnh lịch sử, xã hội chặng 1965-1975?

o Miền Bắc bước vào giai

đoạn xây dựng hoà bình và CNXH

o Miền Nam tiến hành cuộc

c) Chặng đường từ 1965 đến 1975:

Trang 7

kháng chiến chống đế quốc Mĩ và

bè lũ tay sai

+ GV: Nội dung chính của những tác

phẩm văn học giai đoạn này là gì?

* Nội dung chính:

Đề cao tinh thần yêu nước, ngợi cachủ nghĩa anh hùng cách mạng

+ GV: Hãy nêu tên những tác phẩm

tiêu biểu trong thể loại văn xuôi?

* Thành tựu:

- Văn xuôi: Phản ánh cuộc sống chiếnđấu và lao động, khắc hoạ khá thành cônghình ảnh con người VIỆT NAM anh dũng,kiên cường và bất khuất

o Vùng trời - Hữu Mai

o Cửa sông và Dấu chân người lính

- Nguyễn Minh Châu

o Bão biển – Chu Văn

+ GV: Tình hình thơ ca trong giai đoạn

này có gì mới? Có những tác phẩm tiêu

biểu nào?

- Thơ: đạt được bước tiến mới trong mởrộng, đào sâu chất liệu hiện thực đồng thờităng cường sức khái quát, chất suy tưởng

Trang 8

những đóng góp của xu hướng văn học

tiến bộ, yêu nước và cách mạng

+ HS: Đọc thầm SGK và tóm tắt những

đóng góp của xu hướng văn học tiến bộ,

yêu nước và cách mạng

d) Văn học vùng địch tạm chiếm: 1975):

Xu hướng văn học tiến bộ, yêu nước vàcách mạng có những đóng góp đáng ghinhận trên cả hai bình diện chính trị - xãhội và văn học:

- Nội dung: phản ánh chế độ bất công

tàn bạo, kêu gọi và cổ vũ tầng lớp thanhniên

hiểu những đặc điểm cơ bản của văn

o Cách mạng: là cuộc biến đổi chính trị

và xã hội lớn và căn bản, thực hiện bằng

cuộc lật đổ chế xã hội, lập nên chế độ mới

Trang 9

+ GV: Liên hệ với cách mạng hoá

trong văn học.

+ GV: Khuynh hướng chủ đạo của nền

văn học cách mạng là gì?

+ HS: Đọc sách giáo khoa và trả lời

+ GV: Phân tích câu nói của Nguyễn

Đình Thi

+ GV: Văn học giai đoạn này tập trung

vào những đề tài nào?

- Đề tài: đấu tranh thống nhất đất nước

và xây dựng chủ nghĩa xã hội

 Văn học VIỆT NAM 1945-1975 nhưmột tấm gương phản chiếu những vấn đềlớn lao, trọng đại nhất của đất nước vàcách mạng

+ GV: Tại sao nói nền văn học giai

đoạn 1945-1975 là nền văn học hướng về

đại chúng?

+ HS: Thảo luận theo nhóm bàn, bàn

bạc và trả lời theo cách hiểu của mình

+ GV: Quan niệm về đất nước trong

giai đoạn này có gì mới?

Đây là nền văn học mới thuộc về nhân

dân, nhà văn là những người gắn bó xương

thịt với nhân dân, như Xuân Diệu đã nói:

“Tôi cùng xương thịt với nhân dân của

tôi, Cùng đổ mồ hôi cùng xôi giọt máu

Tôi sống với cuộc đời chiến đấu

của triệu người yêu dấu cần lao”

(Những đêm hành quân)

b) Nền văn học hướng về đại chúng:

- Đại chúng vừa là đối tượng phản ánh

và đối tượng phục vụ, vừa là nguồn cungcấp, bổ sung lực lượng sáng tác cho vănhọc

- Hình thành quan niệm mới về đấtnước: Đất nước của nhân dân

- Quan tâm đến đời sống của nhân dânlao động, niềm vui và cả nỗi buồn của họ

- Tác phẩm văn học thường ngắn gọn,nội dung dễ hiểu, chủ đề rõ ràng, sử dụngnhững hình thức nghệ thuật quen thuộcvới nhân dân, ngôn ngữ bình dị, trongsáng, dễ hiểu

Trang 10

+ GV: Khuynh hướng sử thi được thể

hiện ở những phương diện nào trong các

“Người con gái Việt Nam – trái tim vĩ đại

Còn một giọt máu tươi còn đập mãi

Không phải cho em Cho lẽ phải trên đời

Cho quê hương em Cho tổ quốc, loài

người!”

(Người con gái Việt Nam - Tố Hữu)

c) Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.

- Khuynh hướng sử thi thể hiện:

+ Đề tài: là những vấn đề có ý nghĩa

lịch sử và tính chất toàn dân tộc

+ Nhân vật chính: là những con người

đại diện cho tinh hoa và khí phách, phẩmchất và ý chí của dân tộc; gắn bó số phận

cá nhân với số phận đất nước; luôn đặtbổn phận, trách nhiệm, nghĩa vụ công dân,

ý thức chính trị, tình cảm lớn, lẽ sống lớnlên hàng đầu

+ Lời văn: thường mang giọng điệu

ngợi ca, trang trọng và lấp lánh vẻ đẹptráng lệ, hào hùng

+ GV: Cảm hứng lãng mạn được thể

hiện trong những tác phẩm văn học thời kì

này như thế nào?

Nó có gì khác với giai đoạn văn học

trước 1945?

+ HS: Làm việc theo nhóm và trả lời.

+ GV: Nói thêm:

Họ ra trận, đi vào mưa bom bão đạn mà

vui như trẩy hội:

“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước,

Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

(Tố Hữu)

“Những buổi vui sao cả nước lên

đường Xao xuyến bờ tre từng hồi trống giục”

(Chính Hữu)

- Cảm hứng lãng mạn được thể hiện:

+ Ngợi ca cuộc sống mới, con ngườimới, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng CM vàtin tưởng vào tương lai tươi sáng của đấtnước

+ Nâng đỡ con người Việt Nam vượtlên mọi thử thách, gian khổ

+ Trở thành cảm hứng chủ đạo khôngchỉ trong thơ mà còn trong nhiều thể loạikhác

Trang 11

“Đường ra trận mùa này đẹp lắm,

Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn

Tây”

(Phạm Tiến Duật)

+ GV: Khuynh hướng sử thi kết hợp

với cảm hứng lãng mạn đã tạo nên điều gì

cho những tác phẩm văn học giai đoạn

này?

+ HS: Bàn luận, phát biểu

+ GV: khẳng định: Đó cũng là nét tâm

lí chung của con người Việt Nam trong

những năm tháng chiến tranh ác liệt này

Dù hiện tại có chồng chất những gian khổ,

khó khăn và sự hi sinh nhưng tâm hồn học

lúc nào cúng có niềm tin tưởng lạc quan

vào tương lai

- Khuynh hướng sử thi kết hợp với cảm hứng lãng mạn:

+ làm cho văn học thấm nhuần tinhthần lạc quan,

+ đáp ứng được yêu cầu phản ánh hiệnthực đời sống trong quá trình vận động vàphát triển cách mạng

hiểu vài nét khái quát nền văn học Việt

Nam từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX.

hiểu vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội

và văn hoá.

+ GV: Hãy tóm tắt những nét chính về

tình hình lịch sử, xã hội, văn hoá đã thúc

đẩy đổi mới văn học giai đoạn 1986 đến

hết TK XX?

+ HS: Đọc sách giáo khoa và phát biểu.

+ GV: Trước những khó khăn như vậy,

Đảng ta đã đề xướng và lãnh đạo công

cuộc đổi mới như thế nào?

+ HS: Đọc sách giáo khoa và phát biểu.

II- VÀI NÉT KHÁI QUÁT VHVN TỪ NĂM 1975 ĐẾN HẾT TK XX:

1) Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá:

- Với chiến thắng năm 1975, lịch sử dântộc ta mở ra một thời kì mới - thời kì độclập, tự do và thống nhất đất nước

- Tuy nhiên từ 1975 đến 1985: đất nước

ta lại gặp phải những khó khăn và thửthách mới

- Từ năm 1986: Đảng ta đề xướng vàlãnh đạo công cuộc đổi mới toàn diện

+ Kinh tế: chuyển hướng sang kinh tếthị trường

+ Văn hoá: Tiếp xúc và giao lưu vănhoá được mở rộng

+ Sự nghiệp đổi mới thúc đẩy nền vănhọc cũng phải đổi mới để phù hợp vớinguyện vọng của nhà văn và người đọccũng như quy luật phát triển khách quancủa văn học: văn học dịch thuật, báo chí

và các phương tiện truyền thông phát triển

Trang 12

mạnh mẽ

+ GV: Tình hình thơ ca sau năm 1975

có đặc điểm gì?

- Từ sau 1975, thơ không tạođược sự lôi cuốn , hấp dẫn nhưcác giai đoạn trước nhưng vẫn cónhững tác phẩm được bạn đọcchú ý:

+ Di cảo thơ - Chế Lan Viên + Tự hát – Xuân Quỳnh + Người đàn bà ngồi đan – Ý

Nhi

+ Ánh trăng - Nguyễn Duy + Xúc xắc mùa thu – Hoàng

Nhuận Cầm

+ GV: Thành tưu nổi bật của thơ ca

giai đoạn này là hiện tượng gì? Có những

tác phẩm tiêu biểu nào?

+ Nở rộ trường ca:

o Những người đi tới biển – Thanh

Thảo

o Đường tới thành phố - Hữu Thỉnh

o Trường ca sư đoàn - Nguyễn Đức

Mậu

+ GV: Lực lượng sáng tác thơ ca giai

đoạn này có gì mới?

+ Những cây bút thơ thuộc thế hệ sau

1975 xuất hiện và từng bước khẳng địnhmình:

o Một chấm xanh – Phùng Khắc Bắc

o Tiếng hát tháng giêng – Y Phương

o Sự mất ngủ của lửa - Nguyễn

Quang Thiều

o Đổ bóng xuống mặt đường - Trần

Anh Thái

+ GV: Tình hình văn xuôi sau 1975

như thế nào? Những tác phẩm giai đoạn

này có khuynh hướng gì mới?

+ GV: Kể tên những tác phẩm tiểu

biểu?

- Từ sau 1975, văn xuôi có nhiều khởisắc:

+ Một số cây bút bộc lộ ý thức đổimới cách viết về chiến tranh, cách tiếp cậnhiện thực đời sống

Trang 13

vườn – Ma Văn Kháng

o Thời xa vắng – Lê Lựu

o Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Bến quê - Nguyễn Minh Châu

+ GV: Từ năm 1986, văn học chính

thức đổi mới như thế nào? Nêu tên một vài

tác phẩm theo khuynh hướng đổi mới?

+ HS: Trao đổi và trả lời.

- Từ năm 1986, văn học chính thứcbước vào chặng đường đổi mới: gắn bó,cập nhật hơn đối với những vấn đề củađời sống hằng ngày

+ Phóng sự xuất hiện, đề cập nhữngvấn đề bức xúc của cuộc sống:

o Bến không chồng- Dương Hướng

o Nỗi buồn chiến tranh - Bảo Ninh

+ Bút kí:

o Ai đã đặt tên cho dòng sông –

Hoàng Phủ Ngọc Tường

o Cát bụi chân ai – Tô Hoài

+ GV: Tình hình kịch nói sau 1975 như

thế nào?

- Từ sau năm 1975, kịch nói phát triểnmạnh mẽ, tạo được sự chú ý:

+ Hồn Trương Ba da hàng thịt (Lưu

Quang Vũ)

+ Mùa hè ở biển (Xuân Trình),…

hiểu một số phương diện đổi mới trong

văn học sau 1975.

+ GV: Hãy thử nêu các phương diện

đổi mới của văn học từ 1986 trở đi ?

+ GV: Nêu những thành tựu nổi trội

của văn học VN 1945-1975?

2- Một số phương diện đổi mới trong văn học:

- Văn học đổi mới vận động theokhuynh hướng dân chủ hoá, mang tínhnhân bản, nhân văn sâu sắc

- Văn học phát triển đa dạng hơn về đềtài, chủ đề; phong phú và mới mẻ hơn vềthủ pháp nghệ thuật

- Đề cao cá tính sáng tạo của nhà văn,đổi mới cách nhìn nhận, cách tiếp cân conngười và hiện thực đời sống, đã khám phácon người trong những mối quan hệ đadạng và phức tạp, thể hiện con người ở

Trang 14

+ GV: Quá trình đổi mới cũng bộc lộ

những khuynh hướng lệch lạc nào?

nhiều phương diện của đời sống, kể cả đờisống tâm linh

 Tính chất hướng nội, quan tâmnhiều hơn tới số phận cá nhân trongnhững hoàn cảnh phức tạp, đời thường

- Bên cạnh những thành tựu, quá trìnhđổi mới văn học cũng xuất hiện nhữngkhuynh hướng tiêu cực, những biểu hiệnquá đà, thiếu lành mạnh

+ GV: Gọi học sinh đọc phần kết luận

là thơ và truyện ngắn Tuy nhiên do hoàncảnh chiến tranh, văn học giai đoạn nàycũng có nhiều hạn chế

- Từ năm 1986, văn học đổi mới mạnh

mẽ phù hợp với nguyện vọng của nhà văn

và người đọc, phù hợp với quy luật kháchquan của văn học và gặt hái được nhữngthành tựu bước đầu

c Những đổi mới bước đầu của văn học Việt Nam từ 1975 đến hết thế kỉ XX?

2 Hướng dẫn chuẩn bị bài:

- Học bài, tìm đọc các tác phẩm của giai đoạn văn học này

- Gợi ý giải bài tập:

+ Vấn đề mà Nguyễn Đình Thi đề cập là vấn đề mới quan hệ giữa văn nghệ vàkháng chiến:

+ Văn nghệ phụng sự kháng chiến (trong hoàn cảnh có chiến tranh)

+ Hiện thực cách mạng và kháng chiến đem đến cho văn nghệ cảm hứng sáng tạomới, chất liệu mới

- Đọc lại bài học, học thuộc Ghi nhớ, viết một đoạn văn ngắn cho đề bài luyện tập

- Chuẩn bị bài mới:

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ.

Trang 15

Câu hỏi soạn bài:

1 Tìm hiểu đề và lập dàn ý cho đề bài của sách giáo khoa bằng cách trả lời nhữngcâu hỏi hướng dẫn

2 Từ việc trả lời những câu hỏi đó, cho biết thế nào là nghị luận về một tư tưởng,đạo lí?

3 Yêu cầu của một bài văn về tư tưởng đạo lý về nội dung và hình thức như thế nào?

Trang 16

Lớp: 12 Môn: Đọc văn Tiết thứ: 3

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÝ

GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: gợi tìm, kết hợp các hình

2 Kiểm tra bài cũ:

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945

ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX

Câu hỏi:

a Văn học Việt Nam từ 1945 – 1975 phát triển trong một hoàn cảnh như thế nào?

b Văn học giai đoạn này có gì khác so với giai đoạn văn học trước cách mạng thángTám?

c Văn học giai đoạn này phát triển qua mấy chặng đường và đã đạt được những thànhtựu tiêu biểu nào?

Vào bài:

Ở chương trình Ngữ văn lớp 10 và 11, chúng ta đã được học về thể văn nghị luận.Trong chương trình lớp 12, chúng ta sẽ tiếp tục hoàn thiện về thể văn này với một đề tàinghị luận khác: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý

Trang 17

hiểu đề đề và lập dàn ý

hiểu đề bài của sách giáo khoa

“ Ôi ! Sống đẹp là thế nào, hỡi bạn? ”

+ GV: Câu thơ của Tố Hữu nêu lên vấn

đề gì??

+ HS: Trao đổi thảo luận và trả lời

+ GV: Với thanh niên học sinh ngày

+ Cá nhân xác định được vai trò, tráchnhiệm với cuộc sống,

+ Đời sống tình cảm phong phú, hànhđộng đúng đắn

 Câu thơ trên nêu lí tưởng và hướng conngười tới hành động để nâng cao phẩmchất , giá trị con người

+ Phân tích + Chứng minh, bình luận

- Sử dụng tư liệu: ngoài thực tế, sách vở

- Nêu quan điểm của bản thân

 Có thể giới thiệu bằng nhiều cách: quynạp, diễn dịch, phản đề, trực tiếp, gián

Trang 18

tiếp…

+ GV: Phần thân bài cần sắp xếp các ý

theo trình tự như thế nào?

+ GV: Lần lượt chốt lại các ý kiến phát

biểu của học sinh

* Thân bài:

- Giải thích thế nào là lối sống đẹp?

- Phân tích các khía cạnh biểu hiện củasống đẹp

- Chứng minh, bình luận:

+ Nêu những tấm gương người tốt,việc tốt:

o Những tấm gương hi sinh cao cả

vì lý tưởng: Hồ Chí Minh, Nguyễn Trãi,Trần Bình Trọng, Lê Văn Tám, Võ ThịSáu…

o “Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”

+ GV: Phần kết bài ta kết thúc vấn đề

như thế nào?

* Kết bài:

- Khẳng định ý nghĩa của lối sống đẹp:

là chuẩn mực đạo đức, nhân cách của conngười

- Liên hệ và rút ra bài học cho bản thân

hiểu cách làm một bài văn về tư tưởng,

đạo lý.

+ GV: Qua cách làm bài văn trên, em

hiểu thế nào là nghị luận về một tư tưởng,

Trang 19

bào, tình bạn bè…)

- Cách ứng xử, hành động trong cuộcsống…

+ GV: Nêu thứ tự các bước tiến hành ở

thân bài ?

* Bố cục: Ba phần

* Các bước tiến hành ở thân bài:

- Giải thích khái niệm của đề bài

- Giải thích và chứng minh vấn đề đặt ra

- Phân tích những mặt đúng, bác bỏnhững biểu hiện sai lệch có liên quan đếnvấn đề

- Nêu ý nghĩa của vấn đề và rút ra bàihọc bản thân

+ GV: Cách diễn đạt trong bài văn về tư

tưởng đạo lý cần tuân thủ những yêu cầu

+ GV: Gọi học sinh đọc kỹ phần Ghi nhớ.

+ HS: Đọc phần Ghi nhớ

* Ghi nhớ:

Sách giáo khoa trang 21

* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh

o Giải thích: Đưa ra nhiều câu hỏi rồi

tự trả  nhằm lôi cuốn người đọc theo suy

nghĩ của mình

o Phân tích và bình luận: Trực tiếp đối

thoại với người đọc  tạo quan hệ gần

gũi, thân mật, thẳng thắn với người đọc

- Tác giả sử dụng các thao tác : giảithích, đưa câu hỏi, chứng minh, phân tích,bình luận…

- Cách diễn đạt trong văn bản rất đặcsắc, khá sinh động, hấp dẫn

Trang 20

o Phần cuối: Dẫn đoạn thơ của nhà thơ

Hy Lạp  vừa tóm lược các luận điểm,

vừa gây ấn tượng, dễ nhớ và hấp dẫn

- Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh

để phấn đấu vươn tới ước mơ…

- Vai trò của lý tưởng: Lí tưởng có vai

trò quan trọng trong đời sống của thanhniên, là yếu tố quan trọng làm nên cuộcsống con người

- Cần đặt ra câu hỏi để nghị luận:

+ Tại sao cần sống có lí tưởng?

+ Làm thế nào để sống có lí tưởng? + Người sống không lí tưởng thì hậuquả như thế nào?

+ Lí tưởng của thanh niên , học sinhngày nay ra sao?

- Rút ra bài học cho bản thân, hoàn

thiện nhân cách để sống tốt hơn, có íchhơn cho xã hội …

V Củng cố - dặn dò:

1 Hướng dẫn học bài:

Các yêu cầu khi làm một bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lý?

- Hoàn thiện bài tập 2

- Chuẩn bị cho bài học:

“Tuyên ngôn độc lập” - Hồ Chí Minh

PHẦN MỘT: TÁC GIẢ

Câu hỏi:

- Hãy giới thiệu vài nét về tiểu sử của Bác?

- Nêu những mốc thời gian hoạt động cứu nước của Bác?

- Nêu những nét cơ bản trong quan điểm sáng tác của Người?

Trang 21

- Nêu những nét cơ bản về di sản văn học: Văn chính luận, truyện và kí, thơ ca củachủ tịch Hồ Chí Minh?

Trang 22

Giúp học sinh nắm được

- Hiểu được những nét khái quát về sự nghiệp văn học, quan điểm sáng tác vànhững đặc điểm cơ bản trong phong cách nghệ thật của Hồ Chí Minh

- Vận dụng có hiệu quả những kiến thức nói trên vào việc đọc hiểu văn thơ củaNgười

II)

- GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: gợi tìm, kết hợp các hình

- Riêng phần tác gia: Hướng dẫn học sinh ở nhà đọc kĩ sách giáo khoa và trả lời câu

hỏi trong phần Hướng dẫn học bài.GV nêu câu hỏi, HS trả lời và thảo luận; sau đó GV

nhấn mạnh khắc sâu những ý chính

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CMT8 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XXCâu hỏi:

a Trình bày những thành tựu nổi bật của văn học Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975?

b Hãy so sánh để thấy sự khác nhau giữa hai giai đoạn văn học: 1944 – 1975 và giaiđoạn 1975 đến hết thế kỷ XX về:

- Ý thức của người viết đối với hiện thực;

- Quan niệm về con người, về nhà văn và độc giả

c Kiểm tra tình hình chuẩn bị bài mới của học sinh

Vào bài:

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móng, người mở đường cho văn học cáchmạng Sự nghiệp văn học của Người rất đặc sắc về nội dung tư tưởng, phong phú đa

Trang 23

dạng về thể loại và phong cách sáng tác Để thấy rõ hơn những điều đó, chúng ta cùngnhau tìm hiểu bài học hôm nay.

Trang 24

hiểu vài nét về tiểu sử của Bác.

- Thao tác 1: Tìm hiểu vài nét về tiểu

sử

+ GV: Hãy giới thiệu vài nét về tiểu sử

của Bác: ngày tháng năm sinh, quê quán,

song thân của Người, khoảng thời gian

người còn trẻ

+ HS: Dựa vào sách giáo khoa để trả lời.

+ GV: Trong thời kì đầu hoạt động cách

mạng, Người lấy tên gọi là gì?

+ Có thời gian dạy học ở trường DụcThanh (Phan Thiết) với tên gọi Nguyễn TấtThành

- Trong thời kì đầu hoạt động cách mạng:lấy tên gọi Nguyễn Ái Quốc

hiểu quá trình hoạt động cách mạng của

Bác.

+ GV: Nêu những mốc thời gian hoạt

động cứu nước của Bác?

2 Quá trình hoạt động cách mạng:

- Năm 1911: ra nước ngoài tìm đường cứunước

- Năm 1919: gởi tới Hội nghị Véc-xây

“Bản yêu sách của nhân dân An Nam” về

quyền bình đẳng, tự do của các dân tộc

- 1920: Dự đại hội Tua, là thành viên sánglập Đảng cộng sản Pháp

- 1923 - 1941: Chủ yếu hoạt động ở Liên

Xô, Trung Quốc và Thái Lan, tham gia thànhlập nhiều tổ chức cách mạng:

+ Việt Nam thanh niên cách mạng đồngchí hội,

+ Chủ trì hội nghị thống nhất các tổchức cộng sản trong nước tại Hương Cảng,+ Về nước thành lập Đảng cộng sản ViệtNam

- Ngày 29/8/1942 bị chính quyền TưởngGiới Thạch bắt

Trang 25

- Ra tù trở về nước, lãnh đạo cách mạngtiến tới tổng khởi nghĩa tháng Tám thànhcông

- Ngày 2 – 9 – 1945: thay mặt chính phủlâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

đọc bản Tuyên ngôn độc lập.

- Sau cuộc tổng tuyển cử đầu tiên năm1946: được bầu làm chủ tịch nước Việt Namdân chủ cộng hòa

- Từ đấy, Người luôn đảm nhận nhữngchức vụ cao nhất của Đảng và Nhà nước,lãnh đạo toàn dân kháng chiến chống Pháp

và Mĩ

+ GV: cung cấp thêm

+ GV: kết luận:

Hồ Chí Minh là người chiến sĩ kiên

cường trên suốt nửa thế kỉ tham gia cho sự

nghiệp cách mạng của dân tộc, là vị lãnh

tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam

- Năm 1990: kỉ niệm 100 năm ngày sinhcủa chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hiệp quốc(UNESCO) suy tôn là “Anh hùng giải phóngdân tộc Việt Nam, nhà văn hóa”

 Sự nghiệp chính là sự nghiệp cách mạng,nhưng người cũng để lại một sự nghiệp vănhọc to lớn

hiểu sự nghiệp văn học của Hồ Chí

Minh.

hiểu quan điểm sáng tác của Bác

+ GV: Chuyển ý:

Trong sự nghiệp cách mạng lớn lao của

Bác, có một di sản vô cùng quý báu để lại

cho dân tộc, đó là sự nghiệp văn học

Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh không

tự nhận mình là nhà văn, nhà thơ Người

chỉ xem mình là người bạn thân của văn

nghệ, người yêu văn nghệ

Nhưng rồi chính hoàn cảnh thôi thúc,

nhiệm vụ cách mạng yêu cầu, môi trường

xã hội và thiên nhiên gợi cảm, cộng với tài

năng và tâm hồn chan chứa cảm xúc,

Người đã sáng tác nhiều tác phẩm có giá

trị

Hồ Chí Minh am hiểu quy luật và đặc

II Sự nghiệp văn học:

1 Quan điểm sáng tác:

Trang 26

trưng hoạt động của văn nghệ, từ phương

diện chính trị đến nghệ thuật biểu hiện

điều này thể hiện trực tiếp trong quan

điểm sáng tác của Người

+ GV: Vì sao văn chương phải mang tính

chiến đấu? Nó được thể hiện như thế nào

trong công việc sáng tác của Bác?

+ HS: Do hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ:

nhiều phong trào giải phóng dân tộc đang

diễn ra sôi nổi

+ GV: Chất thép chính là xu hướng cách

mạng, là cảm hứng đấu tranh của thơ ca

đó chính là sự tiếp tục quan điểm thơ

“chuyên chú ở con người” như Nguyễn

Văn Siêu đã nói, hay tinh thần “Đâm mấy

thằng gian bút chẳng tà” của Nguyễn

Đình Chiểu và tinh thần này được nâng

cao trong thời đại cách mạng sau này

a Tính chiến đấu trong văn học:

- HCM coi văn học là một vũ khí chiếnđấu lợi hại phụng sự cho sự nghiệp cáchmạng

- Quan điểm này thể hiện trong 2 câu thơ:

“Nay ở trong thơ nên có thép Nhà thơ cũng phải biết xung phong” (Cảm tưởng đọc “Thiên gia thi”)

- Về sau trong Thư gửi các hoạ sĩ nhân dịp triển lãm hội hoạ 1951, Người lại khẳng

định:

“Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”.

+ GV: Vì sao văn chương phải có tính

chân thực và tính dân tộc?

+ HS: Trả lời

+ GV: Những lời phát biểu nào của

Người thể hiện được quan niệm này của

Bác?

b Tính chân thực và tính dân tộc trong văn học:

- Hồ Chí Minh luôn coi trọng tính chânthực và tính dân tộc Tính chân thực đượccoi là thước đo giá trị văn chương nghệthuật

- Người yêu cầu văn nghệ sĩ phải “miêu tả cho hay, cho chân thật, cho hùng hồn”

những đề tài hiện thực phong phú của cách

Trang 27

+ GV: Ngoài ra, Người còn yêu cầu văn

chương hải chú ý nêu gương người tốt

việc tốt, uốn nắn và phê phán cái xấu

+ GV: Người còn nhắc nhở giới văn

nghệ sĩ điều gì để thể hiện được tính dân

tộc trong tác phẩm văn chương?

+ GV: Theo Người, tác phẩm văn

chương phải thể hiện được tinh thần dân

tộc, của nhân dân và phải được nhân dân

yêu thích Đây là những quan niệm hoàn

toàn đúng đắn và tiến bộ của Người

mạng

- Người nhắc nhở giới nghệ sĩ “nên chú ý phát huy cốt cách dân tộc” và đề cao sự sáng tạo, “chớ gò bó họ vào khuôn, làm mất

vẻ sáng tạo”.

+ GV: Tại sao văn chương phải có tính

mục đích?

+ HS: Mọi chi tiết, mọi hình tượng, mọi

giá trị của văn chương đều hương đến một

mục đích nhất định

+ GV: Tính mục đích đó được thể hiện

như thế nào trong quan niệm sáng tác của

Bác?

+ GV: Tuỳ trường hợp cụ thể, Người đã

vận dụng phương châm đó theo những

cách khác nhau Vì thế những tác phẩm

của Người chẳng những có tư tưởng sâu

sắc, nội dung thiết thực mà cũng có hình

thức nghệ thuật sinh động, đa dạng

c Tính mục đích của văn chương:

- Khi cầm bút, Người luôn xuất phát từmục đích, đối tượng tiếp nhận để quyết địnhnội dung và hình thức của tác phẩm

- Người luôn đặt câu hỏi:

+ “Viết cho ai?” (Đối tượng), + “Viết để làm gì?” (Mục đích), + Quyết định: “Viết cái gì?” (Nội dung) + “Viết thế nào?” (Hình thức)

hiểu di sản văn học của Bác.

+ GV: Những bài văn chính luận được

+ GV: Nêu những tác phẩm văn chính

luận tiêu biểu của Bác?

- Các tác phẩm tiêu biểu:

+ Bản án chế độ thực dân Pháp (1925)

Trang 28

+ GV: Nội dung của những tác phẩm này

nêu lên điều gì?

o Nghệ thuật: lay động tình cảm người

đọc bằng những sự việc chân thật và ngòibút châm biếm sắc sảo, giàu chất trí tuệ

+ Tuyên ngôn độc lập (1945)

 Giá trị: Một văn kiện có ý nghĩa lích sửtrọng đại và là một áng văn chính luận mẫumực

+ Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946); Không có gì quý hơn độc lập, tự do (1966)

 Được viết trong những giờ phút đặc biệtcủa dân tộc, văn phong hùng hồn, tha thiếtlàm rung động trái tim những người yêunước

+ Con người biết mùi hun khói (1922), + Đồng tâm nhất trí (1922),

+ Vi hành (1923), + Nhật kí chìm tàu (1931), + Vừa đi đường vừa kể chuyện (1963)

+ GV: Nội dung của những tác phẩm này

nêu lên điều gì?

+ châm biếm một cách thâm thuý, sâucay bọn vua quan phong kiến ôm chân thựcdân,

+ mặt khác bộc lộ lòng yêu nước nồngnàn và tinh thần tự hào về truyền thống bấtkhuất của dân tộc

- Nghệ thuật:

+ Ngắn gọn, súc tích, + Vừa thấm nhuần tư tưởng của thời đạivừa thể hiện một bút pháp mới mang màusắc hiện đại trong lối viết nhẹ nhàng mà đầytính trào lộng

Trang 29

+ GV: Giới thiệu:

Đây là lĩnh vực nổi bật trong di sản văn

học của Bác

Người đã để lại trên 250 bài thơ và đã

được giới thiệu qua các tập thơ:

o Nhật kí trong tù – 134 bài thơ

o Thơ Hồ Chí Minh – 196 bài

o Thơ chữ Hán Hồ Chí Minh – 36 bài

Trong số những tác phẩm này, tác phẩm

tiêu biểu nhất là Nhật kí trong tù.

+ GV: Tác phẩm được Bác viết trong

khoảng thời gian nào?

- Thời điểm sáng tác: thời gian bị giam

cầm trong nhà tù Quốc dân đảng tại QuảngTây, Trung Quốc, từ mùa thu 1942 đến mùathu 1943

- Nội dung:

+ Tái hiện bộ mặt tàn bạo của nhà tù Quốcdân Đảng- một phần hình ảnh xã hội TrungQuốc

+ Tập thơ thể hiện bức chân dung tinhthần tự hoạ của Hồ Chớ Minh:

o Khao khát tự do,

o Nghị lực phi thường,

o Giàu lòng nhân đạo,

o Yêu thiên nhiên, Tổ quốc

Đa dạng về bút pháp, hồn thơ tinh tế, vừa

cổ điển vừa hiện đại, hình tượng thơ luônvận động, hướng về sự sống, ánh sáng vàtương lai

+ GV: Những bài thơ này được Bác viết

+ GV: Qua một số bài tơ mà em biết, em

nhận ra được điều gì trong tâm hồn Bác?

 Tâm hồn trĩu nặng nỗi nước nhà màphong thái vẫn ung dung, tự tại

Trang 30

hiểu về phong cách nghệ thuật thơ văn

của Bác.

+ GV: Phong cách nghệ thuật của Hồ

Chí Minh nhìn chung được thể hiện như

thế nào ở mỗi thể loại?

+ HS: trả lời.

3 Phong cách nghệ thuật:

Nhìn chung mỗi thể loại văn học từ vănchính luận, truyện kí đến thơ ca Hồ ChíMinh đều tạo được những một phong cáchriêng, độc đáo và hấp dẫn:

+ Giàu tính chiến đấu và đa dạng về bútpháp

+ GV: Những tác phẩm truyện và kí thể

hiện phong cách viết gì của Bác?

+ HS: trả lời.

+ GV: Nêu ví dụ ở một vài tác phẩm:

Lời than vãn của bà Trưng Trắc,

Những trò lố hay là Va-ren và Phan

“Hai tay cầm khẩu sung dài,

Ngắm đi ngắm lại bắn ai thế này?”

(Ca binh lính)

“Thân người chẳng khác thân trâu,

Cái phân no ấm có đâu đến mình”

(Dân cày)

“Mẹ tôi là một đoá hoa

Thân tôi trong sạch tội là cái bông”

(Ca sợi chỉ)

- Thơ ca:

+ Những bài thơ nhằm mục đích tuyêntruyền: Lời lẽ giản dị, mộc mạc, mang màusắc dân gian hiện đại, vừa dễ nhớ vừa dễthuộc, vừa có sức tác động trực tiếp vào tìnhcảm người đọc, người nghe

Trang 31

+ GV: Những bài thơ viết theo cảm hứng

nghệ thuật thể hiện được cách viết như thế

nào của Bác?

+ GV: Ví dụ:

“Rằm xuân lồng lộng trăng soi,

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân

Giữa dòng bàn bạc việc quân

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy

thuyền”

(Rằm tháng giêng)

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ ví lo nỗi nước nhà”

(Cảnh khuya)

“Gà gáy một lần đêm chửa tan

Chòm sao nâng nguyệt vượt lên ngàn ”

(Giải đi sớm)

+ Những bài thơ viết theo cảm hứng nghệthuật: Hàm súc, có sự hoà hợp độc đáo giữabút pháp cổ điển và bút pháp hiện đại, giàuchất trữ tình và tính chiến đấu

* Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh

- Thể hiện sâu sắc tư tưởng, tình cảm vàtâm hồn cao cả của Người

- Bác thực sự có nhiều tài năng trong lĩnhvực sáng tạo nghệ thuật

IV Dặn dò:

1 Hướng dẫn học bài:

a Những nét chính về quan điểm sáng tác văn học nghệ thuật của Hồ Chí Minh?

b Những nét khái quát về sự nghiệp văn học của Hồ Chí Minh?

c Những đặc điểm cơ bản trong phong cách sáng tác của Hồ Chí Minh

- Học bài cũ

- Chuẩn bị trước bài: “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt

Câu hỏi:

- Thế nào là sự trong sáng của tiếng Việt?

- Sự trong sáng của tiếng Việt được biểu lộ ở những phương diện nào?

Trang 33

GIỮ GÌN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT

I.

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp HS:

- Nhận thức được sự trong sáng của tiếng Việt biểu hiện ở một phương diện cơ bản

và là một yêu cầu đối với việc sử dụng tiếng Việt

- Có ý thức, thói quen giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt khi sử dụng; luôn nângcao hiểu biết về tiếng Việt và rèn luyện các kĩ năng sử dụng tiếng Việt

II)

- Giáo án lên lớp cá nhân

GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp gợi tìm, kết hợp các hình thức

trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP - Hồ Chí Minh

Câu hỏi:

- Hãy giới thiệu vài nét về tiểu sử của Bác?

- Nêu những mốc thời gian hoạt động cứu nước của Bác?

- Nêu những nét cơ bản trong quan điểm sáng tác của Người?

- Nêu những nét cơ bản về di sản văn học: Văn chính luận, truyện và kí, thơ ca củachủ tịch Hồ Chí Minh?

Vào bài:

Đã là người Việt Nam thì bất cứ ai trong chúng ta cũng biết sử dung tiếng Việt trongcông việc giao tiếp hàng ngày, nhưng sử dụng tiếng Việt như thế nào để đảm bảo sựtrong sáng và đạt hiệu quả cao? Đó là điều chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay

Trang 34

hiểu về sự trong sáng của tiếng Việt.

hiểu khái niệm trong và sáng

+ GV: Em hiểu thế nào là sự trong sáng

của tiếng Việt?

chói, nó phát huy cái trong, nhờ đó phản

ánh được tư tưởng và tình cảm của người

Việt Nam ta, diễn tả trung thành và sáng tỏ

những điều chúng ta muốn nói

I Sự trong sáng của tiếng Việt:

- Thao tác 2: Đưa ra ngữ liệu và yêu cầu

học sinh phân tích:

+ GV: Nêu ví dụ 1:

Lục Lam lăm lay núa mất mùa

+ GV: Câu trên sai chỗ nào? Nguyên nhân

sai? Sửa lại cho đúng?

o Chỗ sai: Lục Lam lăm lay

o Nguyên nhân: Phát âm không chuẩn,

Cô ấy tỏ ra bàng quang với mọi người.

Câu trên sai chỗ nào: Nguyên nhân sai? Sửa

lại cho đúng?

o Chỗ sai: từ bàng quang

o Nguyên nhân: không hiểu nghĩa từ

o Sửa lại: Cô ấy tỏ ra bàng quan với mọi

Trang 35

o Nguyên nhân: nhầm phần phụ chú là

phần vị ngữ

o Sửa lại: Thêm vị ngữ vào cuối câu;

Thêm từ “là” vào sau “Nguyễn Đình

Chiểu”

+ GV: Qua đó theo em biểu hiện thứ nhất

của trong sáng tiếng Việt là gì?

+ HS: Phát biểu theo gợi ý của sánh giáo

- Biểu hiện 1: Tiếng Việt có hệ thống

chuẩn mực, quy tắc chung về phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu, cấu tạo lời nói, bài văn

Nguyên tắc:

+ Phát âm theo chuẩn của một phương ngữnhất định, chú ý cách phát âm ở phụâmđầu, phụ âm cuối, thanh điệu

+ Tuân theo quy tắc chính tả, viết đúngphụ âm đầu, cuối, thanh điệu các từ khó.+ Khi nói viết phải dùng từ đúng nghĩa vàđầy đủ các thành phần câu

o Chỗ sai: dùng các từ nước ngoài:

@ supersta thay thế cho từ: ngôi sao

@ mobil phone thay thế cho điện thoại

o Nguyên nhân: lạm dụng tiếng nước

ngoài trong trường hợp không cần thiết

o Cách sửa: Các ngôi sao thích dùng điện

thoại loại xịn

+ GV: Qua ví dụ trên, em rút ra biểu hiện

thứ hai của sự trong sáng của tiếng Việt là

gì?

- Biểu hiện 2: Tiếng Việt không cho phép

pha tạp lai căng, sử dụng tuỳ tiện , không cần thiết những yếu tố của ngôn ngữ khác.

Chú ý:

Nếu trong tiếng Việt không có yếu tố nào

để biểu hiện thì có thể vay mượn từ tiếngnước ngoài

+ GV: Nêu ví dụ 5: Đoạn hội thoại trong

SGK trang 33

+ GV: Phân tích: Tính lịch sự, có văn hoá

trong lời nói của các nhân vật?

Trang 36

o Tính lịch sự, có văn hoá trong lời nói thể

hiện ở cách xưng hô, thưa gửi, cách sử

dụng từ ngữ

o Cách xưng hô:

Ông giáo: Cụ với tôi, ông với con

 Thể hiện sự kính trọng, thân thiết gần

gũi

Lão Hạc: Ông giáo, chúng mình, tôi với

ông

 thể hiện sự tôn trọng của Lão Hạc đối

với ông giáo

o Cách thưa gửi của Lão Hạc với ông

giáo: “ Vâng! Ông giáo dạy phải”

 Sự trân trọng, tin tưởng và có phần

ngưỡng mộ của lão Hạc với ông giáo

o Các từ ngữ: trong sáng, rõ ràng, nhã

nhặn, lịch sự

+ GV: Vậy theo em, sự trong sáng của

tiếng Việt còn thể hiện ở phương diện nào?

- Biểu hiện 3: Việc sử dụng những từ ngữ

thô tục, thiếu văn hóa, thiếu lịch sự sẽ làm mất đi vẻ trong sáng của tiếng Việt.

Yêu cầu: Cần phải thể hiện được tính lịch

sự, có văn hoá trong lời nói

+ GV: mở rộng vấn đề

Bên cạnh những lời văn mang tính lịch sự,

có văn hoá, ta vẫn bắt gặp trong văn

chương những lời nói không đảm bảo tính

lịch sự, trong sáng của tiếng Việt

Ví dụ: “Mẹ kiếp! Thế có phí rượu không?

Thế thì có khổ hắn không? Không biết đứa

chết mẹ nào đã đẻ ra thân hắn cho hắn khổ

đến nông nỗi này?”

(Chí Phèo – Nam Cao)

+ GV: Tại sao lại có điều đó?

+ GV: Chốt lại: Bởi tác giả muốn nhân

vật trực tiếp bộc lộ tính cách đối với người

đọc qua chính những ngôn ngữ của mình

Lời nói của Chí Phèo trong trích đoạn

trên là lời nói của Chí khi đã bị tha hoá trở

thành một tên côn đồ, bặm trợn, một con

quỷ của làng Vũ Đại

* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh luyện

tập

II Luyện tập:

1 Bài tập 1 (SGK/ 33)

Tiêu đề	Giáo Án Ngữ Văn 12 – Chương Trình Cơ Bản
Tác giả	Võ Minh Nhựt
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông Cái Bè
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2008 - 2009
Thành phố	Cái Bè

Định dạng
Số trang	73
Dung lượng	708,5 KB

GIÁO ÁN NGỮ VĂN 12 (TẬP 1)

Củng cố Dặn dũ: 1 Củng cố :