GIÁO ÁN NGỮ VĂN 12- TẬP II

- .Nắm đợc những đống góp của nhà văn trong nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật; sự tinh tế trong diễn tả cuộc sống nội tâm;sở tròng của nhà văn trong quan sát những nét lạ về phong t

Trang 1

Trường THPT Thiều Văn Chỏi - 1 - Giáo án Ngữ Văn 12

Ngày soạn: 10/ 01/ 2009 Tiết: 55-56

Đọc hiểu:

VỢ CHỒNG A PHỦ

Tụ Hoài

A/Yêu cầu cần đạt : Giỳp hs:

- Hiểu đợc cuộc sống cơ cực, tăm tối của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao dới ách áp bức, kìm kẹp của thực dân và chúa đất thống trị; quá trình ngời dân các dân tộc thiểu số từng bớc giác ngộ cách mạng và vùng lên tự giải phóng đời mình, đi theo tiếng gọi của Đảng

- Nắm đợc những đống góp của nhà văn trong nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật; sự tinh tế trong diễn tả cuộc sống nội tâm;sở tròng của nhà văn trong quan sát những nét lạ về phong tục, tập quán và cá tính của ngời Mông; nghệ thuật trần thuật linh hoạt, lời văn tinh tế,mang màu sắc dân tộc và giàu chất thơ

B/ Tiến trình giờ dạy:

I.ổn định lớp:

II.Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS

III.Bài mới: GV giới thiệu bài

sự giỏc ngộ CM của họ

+TP cú ba truyện: “Cứu đất cứu mường”, “Mường Giơn”, “Vợ chồng A Phủ”

+Tp thể hiện nhận thức, khỏm phỏ hiện thực khỏng chiến ở địa bàn vựng cao TB và thể hiện tài năng ng.thuật của TH

+Tỏc phẩm đó đoạt giải nhất về truyện và kớ của Hội văn nghệ Việt Nam (1954-1955)

-“Vợ chồng A Phủ” viết về hai chặng đường đời của Mị

=> Cỏch giải thớch tạo sự chỳ ý cho người đọc, gợi

ra một số phận ộo le, đau khổ, bi thơng của Mị; khắc hoạ một hình ảnh trọn vẹn nhà thống lí Pa tra - hình ảnh thu nhỏ của XHPK MN ( )…

+ Giọng kể êm,buồn; thoang thoảng màu sắc Tây Bắc, hơng vị ca dao cổ tích

Trang 2

Qua sự việc đó Tô Hoài muốn nói điều

gì?

Cuộc sống làm dâu của Mị đợc Tô Hoài

miêu tả ra sao? Chi tiết, hình ảnh nào gây ấn

tợng sâu đậm nhất đ/v em?

Hậu quả của ách áp bức bóc lột đó?

Thương thay thõn phận con rựa

Trờn đỡnh đội hạc, dưới chựa đội bia (ca

dao)

Câu nói đó của Mị còn phản ánh một thực

tế tâm lí của ngời nd bị áp bức.Em hiểu thực

GV: Giới thiệu kĩ hơn về diễn biến tất yếu

trong tỡnh cảm của con người

Diễn biến tâm lí của Mị khi A Phủ bị trói

đ-ợc miêu tả nh thế nào?

Vì sao Mị lại “thản nhiên” trớc cái chết sắp

ập đến của đồng loại? Điều gì làm Mị thay

đổi?

Vì sao Mị lại giám hành đông “cắt dây

* Cuộc đời Mị:

+ Tuổi thơ:

- Mị là thiếu nữ xinh đẹp, hiếu thảo, tài hoa, yêu đời

- Mị từng cú người yờu, từng được yờu & nhiều lần hồi hộp trước tiếng gừ của của bạn tỡnh => Cuộc sống của

Mị tuy nghốo về vật chất song rất h/phỳc Vỡ chữ hiếu

Mị đành làm dõu gạt nợ

+ Khi về làm dâu

- Bố mẹ Mị nghốo khụng cú tiền làm đỏm cưới nờn vay tiền nhà TLớ => Mị - món nợ truyền kiếp-thứ “tội tổ tông” của ngời nghèo - nạn nhân của chế độ “cho vay nặng lãi

-Khi bị bắt về làm dõu nhà TL: đờm nào Mị cũng khúc,

P/a nạn bóc lột của CĐPK MN

- Mị bị hành hạ, đánh đập dã man; đầu độc tâm lí, áp bức tinh thần-“bị trình ma”=> P/a tập tục “mê tín thần quyền”-sợi dây vô hình trói buộc thể xác, làm tê liệt tâm hồn Mị

- Mị lùi lũi nh con rùa nuôi trong xó cửa =>… quyền sống bị tớc đoạt triệt để

- H/a “căn buồng Mị nằm…” =>Địa ngục trần gian

Mị đã mất hết ý niệm về thời gian, tuổi tác, tồn tại

nh một cái bóng vô cảm vô hồn

“ ở lâu trong cái khổ Mị quen khổ rồi =>… ” Tiếng thở dài buông xuôi bất lực, phó mặc cuộc đời cho số phận; p/a sự yếu đuối mê muội, bị tê liệt của ngời lao động vì

ách áp bức quá dai dẳng

Tố cỏo chế độ pk miền nỳi chà đạp lờn quyền sống của con người;Nỗi đau đớn, sự cảm thông, tiếng kêu cứu của TH: hãy cứu lấy những ngời nd vô tội, g/p họ thoát khỏi những mánh khoé bóc lột của bọn chúa đất MN.=>Nghệ thuật miờu tả tinh tế, chọn lọc chi tiết đặc sắc đó khắc họa được hỡnh tượng nhõn vật Mi: tiờu biểu, điển hỡnh

+ Đờm tỡnh mựa xuõn và sự thức tỉnh của Mị -Mựa xuõn TB: giú thổi…, giú rột rất dữ dội …những chiếc vỏy hoa đem ra phơi…đỏn trẻ chờ chết cười ầm…, tiếng sáo gọi bạn thiết tha bồi hồi -> mùa xuân đặc tr-

ng TB v l m say lòng ngà à ời bằng hương rượu ng y tà ết

=> Đánh thức khát vọng tình yêu, hạnh phúc-“Mị lén lấy hũ rợu, uống ừng ực từng bát…”-> say nờn quờn đi thực tại và sống lại ngày trước: Mị thổi sỏo giỏi,

Mị “uống rượu bờn bếp và thổi sỏo, thổi lỏ…theo Mị”

=> ý thức làm ngời trổi dậy; nuốt ận, uống khao khát hạnh phúc

- “Mị thấy phơi phới trở lại, trong lũng đột nhiờn vui

Trang 3

trói…”Em có nhận xét gì về tính chất của

Nhận xột của em về con người A Phủ

Qua phân tích em hãy khái quát những

- Mị nghĩ đến cái chết “nếu có nắm lá ngón ”->…nghịch lí

=> Khát vọng sống mãnh liệt,muốn thoát khỏi cuộc sống mòn mỏi, phủ phàng

=> Sở trờng phân tích tâm lí của TH: tinh vi, sâu sắc Trong Mị đầy những mõu thuẫn chõn thực sự sống >< cảm thức về thõn phận -> đớn đau, giằng xé Sức ỏm ảnh của quỏ khứ lớn hơn nờn Mị đắm chỡm vào ảo giỏc

- “Mị quấn lại tóc, lấy váy hoa, xắn thêm mỡ bỏ vào đĩa

đèn cho sáng ” => Hành động đi tìm ánh sáng cho cuộc

đời mình

- “Mị muốn đi chơi =>” hành động bứt phá <=>sức sống trổi dậy, khát vọng hạnh phúc mãnh liệt

+Mị cởi trói cho A Phủ

- Lúc đầu : “Mị thản nhiên ngồi hơ tay thổi lửa…”

=> Trạng thái vô cảm <=>chứng tích của trạng tháI tê dại, chai lì trong đau khổ

- “Mị nhìn thấy một dòng nớc mắt…”=>Đồng cảnh,

đồng cảm, thơng APhủ >< sợ hãiTình thơng đã chiến thắng nỗi sợ hãi , Mị hành

động “cắt dây trói cứu A Phủ =>” hành động đột ngột

mà tất yếu, quyết liệt nhng bất ngờ phù hợp với tâm lí nhân vật

- Với Mị đó là hành động tự cởi trói cho chính mình

=> giá trị nhân đạo mới mẻ: nhìn cuộc sống và số phận con ngời trong một quá trình biến chuyển theo chiều h-ớng tích cực

b Nhân vật A Ph ủ

- Xuất thân: mồ côi, nghèo; Sức khoẻ phi thờng; Tính cách ngang bớng

-A Phủ đỏnh AS, bị bắt, trở thành nạn nhân của chế độ

“cho vay nặng lãi”

=> Anh là sự đối lập giữa hai con người trong một: A Phủ cường trỏng, gan gúc, bất khuất và A Phủ cỳi đầu chấp nhận sự trừng phạt

-> Am hiểu tõm lớ nhõn vật của nhà văn

Trang 4

Trường THPT Thiều Văn Chỏi - 4 - Gi¸o ¸n Ng÷ V¨n 12

Trang 5

Làm văn:

Viết bài làm văn số 5: nghị luận văn học

A- mục đích yêu cầu:

Giúp HS:

- Củng cố và nâng cao trình độ l m văn nghị luận và ề các mặt : xác định đề, lập dàn ý, diễn đạt

- Viết đợc bài văn nghị luận văn học thể hiện ý kiến của mình một cách rõ ràng, mạch lạc, có sức thuyết phục

- Học sinh biết xác định đúng yêu cầu của đề : phân tích, cảm nhận về hình tợng nhân vật trên 2 khía cạnh:

vẻ đẹp của t thế cốt cách ngời lao động- anh hùng trên thạch trận sông nớc; vẻ đẹp của một nghệ sĩ sông nớc tài hoa Từ đó khái quát vẻ đẹp của ngòi lao động Tây Bắc-kết tinh “chất vàng mời” của một vùng đất

- Khái quát đợc những nét cơ bản về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân sau Cách mạng tháng tám

- Bố cục rõ ràng mạch lạc, diễn đạt gãy gọn …

- Khái quát đợc những nét cơ bản về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân sau Cách mạng tháng tám

- Bố cục rõ ràng mạch lạc, diễn đạt gãy gọn …

Ngày soạn:31/01/2009 Tiết 59-60

Nhân vật giao tiếp

Trang 6

A mục đích Yêu cầu:

-Nắm chắc khái niệm nhân vật giao tiếp với những đặc điểm về vị thế xã hội, quan hệ thân sơ của

họ đối với nhau, cùng những đặc điểm khác chi phối nội dung và hình thức lời nói của các nhân vật trong hoạt động giao tiếp

-Nâng cao năng lực giao tiếp của bản thân và có thể xác định đợc chiến lợc giao tiếp trong những ngữ cảnh nhất định

b.Tiến trình dạy học :

I ổn định tổ chức

II Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh

III Bài mới: GV giới thiệu yêu cầu bài học

Tiết 1

GV gọi HS đọc ví dụ 1 (SGK) và

nêu các yêu cầu sau (với HS cả lớp):

1) Hoạt động giao tiếp trên có

những nhân vật giao tiếp nào?

Những nhân vật đó có đặc điểm nh

thế nào về lứa tuổi, giới tính, tầng

lớp xã hội?

2) Các nhân vật giao tiếp chuyển đổi

vai ngời nói, vai ngời nghe và luân

phiên lợt lời ra sao? Lợt lời đầu tiên

của "thị" hớng tới ai?

3) Các nhân vật giao tiếp trên có

bình đẳng về vị thế xã hội không?

4) Các nhân vật giao tiếp trên có

quan hệ xa lạ hay thân tình khi bắt

đầu cuộc giao tiếp?

5) Những đặc điểm về vị thế xã hội,

quan hệ thân-sơ, lứa tuổi, giới tính,

nghề nghiệp,… chi phối lời nói của

- Về lứa tuổi : Họ đều là những ngời trẻ tuổi

- Về giới tính : Tràng là nam, còn lại là nữ

- Về tầng lớp xã hội: Họ đều là những ngời dân lao động nghèo đói

2) Các nhân vật giao tiếp chuyển đổi vai ngời nói, vai ngời nghe

và luân phiên lợt lời nh sau:

- Lúc đầu: Hắn (Tràng) là ngời nói, mấy cô gái là ngời nghe

- Tiếp theo: Mấy cô gái là ngời nói, Tràng và "thị" là ngời nghe

- Tiếp theo: "Thị" là ngời nói, Tràng (là chủ yếu) và mấy cô gái là ngời nghe

- Tiếp theo: Tràng là ngời nói, "thị" là ngời nghe

- Cuối cùng: "Thị" là ngời nói, Tràng là ngời nghe

Lợt lời đầu tiên của "thị" hớng tới Tràng

3) Các nhân vật giao tiếp trên bình đẳng về vị thế xã hội (họ đều

về vị thế xã hội, lại cùng cảnh ngộ nên các nhân vật giao tiếp tỏ

2) Vị thế xã hội của Bá Kiến với từng ngời nghe:

+ Với mấy bà vợ- Bá Kiến là chồng (chủ gia đình) nên ông

"quát"

+ Với dân làng- Bá Kiến là "cụ lớn", thuộc tầng lớp trên, lời nói có vẻ tôn trọng (các ông, các bà) nhng thực chất là đuổi (về

Trang 7

GV nêu câu hỏi và gợi ý:

Từ việc tìm hiểu các ví dụ trên, anh

Bài tập 1: Phân tích sự chi phối của

vị thế xã hội ở các nhân vật đối với

lời nói của họ trong đoạn trích (mục

Bài tập 2: Phân tích mối quan hệ

giữa đặc điểm về vị thế xã hội, nghề

nghiệp, giới tính, văn hóa,… của

các nhân vật giao tiếp với đặc điểm

trong lời nói của từng ngời ở đoạn

đi thôi chứ! Có gì mà xúm lại thế này?)

+ Với Chí Phèo- Bá Kiến vừa là ông chủ cũ, vừa là kẻ đã đẩy Chí Phèo vào tù, kẻ mà lúc này Chí Phèo đến "ăn vạ" Bá Kiến vừa thăm dò, vừa dỗ dành, vừa có vẻ đề cao, coi trọng

+ Với Lí Cờng- Bá Kiến là cha, cụ quát con nhng thực chất cũng là để xoa dịu Chí Phèo

3) Đối với Chí Phèo, Bá Kiến thực hiện nhiều chiến lợc giao tiếp:

+ Đuổi mọi ngời về để cô lập Chí Phèo

+ Dùng lời nói ngọt nhạt để vuốt ve, mơn trớn Chí

+ Nâng vị thế Chí Phèo lên ngang hàng với mình để xoa dịu Chí

4) Với chiến lợc giao tiếp nh trên, Bá Kiến đã đạt đợc mục đích

và hiệu quả giao tiếp Những ngời nghe trong cuộc hội thoại với Bá Kiến đều răm rắp nghe theo lời Bá Kiến Đến nh Chí Phèo, hung hãn là thế mà cuối cùng cũng bị khuất phục

II Nhận xét:

1 Trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, các nhân vật giao tiếp xuất hiện trong vai ngời nói hoặc ngời nghe Dạng nói, các nhân vật giao tiếp thờng đổi vai luân phiên lợt lời với nhau Vai ngời nghe có thể gồm nhiều ngời, có trờng hợp ngời nghe không hồi đáp lời ngời nói

2 Quan hệ giữa các nhân vật giao tiếp cùng với những đặc

điểm khác biệt (tuổi, giới, nghề,vốn sống, văn hóa, môi trờng xã hội,… ) chi phối lời nói (nội dung và hình thức ngôn ngữ)

3 Trong giao tiếp, các nhân vật giao tiếp tùy ngữ cảnh mà lựa chọn chiến lợc giao tiếp phù hợp để đạt mục đích và hiệu quả.III.Luyện tập:

Lời nói Van xin, nhún nh-ờng (gọi ông,

lạy…)

Hách dịch, quát nạt (xng hô mày tao, quát, câu lệnh…)

Bài tập 2:

Đoạn trích gồm các nhân vật giao tiếp:

- Viên đội sếp Tây

- Đám đông

- Quan Toàn quyền Pháp

Mối quan hệ giữa đặc điểm về vị thế xã hội, nghề nghiệp, giới tính, văn hóa,… của các nhân vật giao tiếp với đặc điểm trong lời nói của từng ngời:

- Chú bé: trẻ con nên chú ý đến cái mũ, nói rất ngộ nghĩnh

- Chị con gái: phụ nữ nên chú ý đến cách ăn mặc (cái áo dài), khen với vẻ thích thú

- Anh sinh viên: đang học nên chú ý đến việc diễn thuyết, nói

Trang 8

điểm cơ bản.

Bài tập 3: Đọc ví dụ (mục 3- SGK),

phân tích theo những yêu cầu:

1) Quan hệ giữa bà lão hàng xóm và

chị dậu Điều đó chi phối lời nói và

cách nói của 2 ngời ra sao?

+ Chị Dậu: cảm ơn, nhà cháu, cụ,…

b) Sự tơng tác về hành động nói giữa lợt lời của 2 nhân vật giao tiếp: Hai nhân vật đổi vai luân phiên nhau

c) Nét văn hóa đáng trân trọng qua lời nói, cách nói của các nhân vật: tình làng nghĩa xóm, tối lửa tắt đèn có nhau

IV Củng cố Cần nắm vững những nội dung sau:

1 Vai trò của nhân vật giao tiếp

2 Quan hệ xã hội và những đặc điểm của nhân vật giao tiếp chi phối lời nói

3 Chiến lợc giao tiếp phù hợp

Ngày soạn: 07/02/2009 Tiết: 61,62

Đọc hiểu:

Trang 9

vợ nhặt

Kim Lân

a.mục đích yêu cầu:Giúp HS:

- Hiểu đợc tình cảnh thê thảm của ngời nông dân nớc ta trong nạn đói khủng khiếp năm 1945 do thực dân Pháp và phát xít Nhật gây ra

- Hiểu đợc niềm khao khát hạnh phúc gia đình, niềm tin bất diệt vào cuộc sống và tình thơng yêu đùm bọc lẫn nhau giữa những con ngời lao động nghèo khổ ngay trên bờ vực thẳm của cái chết

- Nắm đợc những nét đặc sắc về nghệ thuật: sáng tạo tình huống, gợi không khí, miêu tả tâm lí, dựng đối thoại

b.Tiến trình dạy học :

1.Ôn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ: - Khái quát giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”

- Nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm?

3 Giới thiệu bài mới ( )…

- Tên khai sinh: Nguyễn Văn Tài (1920- 2007)

- Quê: làng Phù Lu, xã Tân Hồng, huyện Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh

- Giải thởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2001

- Tác phẩm chính: Nên vợ nên chồng (1955), Con chó xấu xí (1962)

- Kim Lân là cây bút truyện ngắn Thế giới nghệ thuật của ông ờng là khung cảnh nông thôn, hình tợng ngời nông dân Đặc biệt

th-ông có những trang viết đặc sắc về phong tục và đời sống thôn quê Kim Lân là nhà văn một lòng một dạ đi về với "đất", với

"ngời", với "thuần hậu nguyên thủy" của cuộc sống nông thôn

 Nh vậy, nhan đề Vợ nhặt vừa thể hiện thảm cảnh của ngời dân

trong nạn đói 1945- giá trị con ngời bị rẻ rúng;vừa bộc lộ sự cu mang, đùm bọc và khát vọng, sức mạnh hớng tới cuộc sống, tổ

ấm, niềm tin của con ngời trong cảnh khốn cùng Nhan đề Vợ nhặt thâu tóm giá trị nội dung t tởng tác phẩm

3.Tình huống truyện.

+Tình huống: Tràng: chàng trai xấu xí, thô kệch, nhà nghèo, dân ngụ c có nguy cơ "ế vợ ; lại gặp năm đói khủng khiếp Bổng d… -

Trang 10

nhà và buổi sáng đầu tiên có vợ)

Cái tặc lỡi “chặc,kệ” của Tràng

+ Tình huống truyện vừa bất ngờ éo le lại vừa hợp lí Qua đó, tác phẩm thể hiện rõ giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo và giá trị nghệ thuật

- Giá trị hiện thực: Tố cáo tội ác thực dân, phát xít qua bức tranh xám xịt về thảm cảnh chết đói - giá trị con ngời bị phủ nhận khi chỉ vì cùng đờng đói khát mà phải trở nên trơ trẽn, liều lĩnh, bất chấp cả e thẹn Cái đói đã bóp méo cả nhân cách con ngời

- Giá trị nhân đạo: k/đ tình ngời, lòng nhân ái, sự cu mang đùm bọc nhau của những con ngời nghèo đói là sức mạnh để họ vợt lên cái chết; khát vọng hớng tới sự sống và hạnh phúc; khẳng định niềm tin, tinh thần lạc quan vợt lên số phận

- Giá trị nghệ thuật: Tình huống truyện khiến diễn biến phát triển

tự nhiên và làm nổi bật đợc những cảnh đời, những thân phận

một tấm lòng nhân hậu không thể chối từ Quyết định có vẻ giản

đơn nhng chứa đựng nhiều tình thơng của con ngời trong cảnh khốn cùng

+ Tất cả biến đổi từ giây phút ấy Trên đờng về xóm ngụ c, Tràng không cúi xuống lầm lũi nh mọi ngày mà "phởn phở khác thờng",

“tủm tỉm cời nụ”,"vênh vênh tự đắc" Trong phút chốc, Tràng quên tất cả tăm tối, "chỉ còn tình nghĩa với ngời đàn bà đi bên" và cảm giác êm dịu của một anh Tràng lần đầu tiên đi cạnh cô vợ mới

=> Vui sớng, hạnh phúc, hãnh diện, cảm xúc rung động

Quan sát tinh tế, miêu tả tài tình tâm lí nhân vật bằng những câu văn hóm hỉnh mà ấm áp tình ngời Thể hiện tấm lòng đôn hậu của t/g: trân trọng, nâng niu những rung cảm, niềm hạnh phúc của con ngời; phát hiện và khẳng định nhân cách con ngòi trong hoàn cảnh chết chóc

+ Tràng giới thiệu vợ với mẹ: “ Kìa, nhà tôi nó chào u đấy!”

.> Kình trọng mẹ (lễ nghĩa, đạo lí) .> Tôn trọng vợ : thấy đợc giá trị đích thực của con ngời

.> Sự hãnh diện trong vai một ngời chồng+ Buổi sáng đầu tiên có vợ, Tràng biến đổi hẳn:

“Hắn thấy yêu thơng gắn bó ” => ý thức đ… ợc bổn phận, trách nhiệm đối với gia đình

"Hắn thấy bây giờ hắn mới nên ngời" => Nhận thức đợc ý nghĩa của cuộc đời

“ Hắn nhận ra tia nắng buổi sáng ” => Tràng sống trong cảm …xúc đẩm nhân tính

<=> Sự phát hiện mới về ánh sáng cuộc đời, cảm giác tình yêu

đối với cuộc sống

 Vợt lên tất cả nỗi sợ hẫi, tối tăm, đói khát con ngời vẫn khao khát vơn tới hạnh phúc

Trang 11

Qua sự thay đổi của Tràng KL

muốn k/đ điều gì?

Ngời vợ nhặt đợc KL giới thiệu

ntn?

Chi tiết “thị cúi đầu ăn một chặp

” gợi cho em suy nghĩ gì không?

viết truyện của Kim Lân (cách kể

chuyện, cách dựng cảnh, đối thoại,

+ Nhng trên đờng theo Tràng về, cái vẻ "cong cớn" biến mất, chỉ còn ngời phụ nữ xấu hổ, ngợng ngừng và cũng đầy nữ tính (đi sau Tràng ba bốn bớc, cái nón rách che nghiêng, ngồi mớm ở mép gi-ờng,…) Tâm trạng lo âu, băn khoăn, hồi hộp khi bớc chân về

"làm dâu nhà ngời"

+ Buổi sớm mai, chị ta dậy sớm, quét tớc, dọn dẹp Đó là hình ảnh của một ngời vợ biết lo toan, thu vén cho cuộc sống gia đình, hình

ảnh của một ngời "vợ hiền dâu thảo"

=> Từ chỗ nhân cách bị bóp méo vì cái đói, thiên chức, bổn phận làm vợ, làm dâu đợc đánh thức

Niềm hạnh phúc tuy nhỏ nhoi, giản đơn nhng đã làm thay đổi tâm tính con ngời

-“Chúng mày lấy nhau lúc này ròng ròng”=> lo lắng, cả nghĩ…của ngời mẹ nghèo

-“Kể ra có làm đợc dăm ba mâm ”=>hợp lẽ th… ờng, tôn trọng nàng dâu

+ Buổi sớm mai: “sửa sang lại nhà cửa ”=> lo lắn vun vén cho…hạnh phúc của con

+ Bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới, bà cụ Tứ đã nhen nhóm cho các con niềm tin, niềm hi vọng: "tao tính khi nào có tiền mua lấy con gà về nuôi, chả mấy mà có đàn gà cho xem"

 Bà cụ Tứ là hiện thân của nỗi khổ con ngời; là sự kết tinh những phẩm chất tốt đẹp của ngời mẹ-ngời phụ nữ Việt Nam: nhân hậu, bao dung, độ lợng, giàu đức hi sinh …

5 Nét đặc sắc về nghệ thuật.

+ Cách kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, hấp dẫn

+ Dựng cảnh chân thật, gây ấn tợng: cảnh chết đói, cảnh bữa cơm ngày đói,…

+ Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế nhng bộc lộ tự nhiên, chân thật.+ Ngôn ngữ nông thôn nhuần nhị, tự nhiên

III Tổng kết:

+ Truyện thể hiện đợc thảm cảnh của nhân dân ta trong nạn đói năm 1945 Đặc biệt thể hiện đợc tấm lòng nhân ái, sức sống kì diệu của con ngời ngay bên bờ vực thẳm của cái chết vẫn hớng về

sự sống và khát khao tổ ấm gia đình

+ Vợ nhặt tạo đợc một tình huống truyện độc đáo, cách kể chuyện

hấp dẫn, miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, đối thoại sinh động

Trang 12

Trường THPT Thiều Văn Chỏi - 12 - Gi¸o ¸n Ng÷ V¨n 12

-T×nh huèng truyÖn

- NiÒm kh¸o kh¸t h¹nh phóc(Trµng)

- NiÒm tin vµo cuéc sèng vµ t×nh th¬ng cña ngêi nghÌo( cô Tø)

Ngµy so¹n: 10/02/2009 TiÕt 63

Trang 13

Làm văn:

nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi

a.mục đích yêu cầu: Giúp HS :

- Có kĩ năng vận dụng các thao tác phân tích , bình luận, chứng minh, so sánh để làm văn nghị luận văn học

- Biết cách làm bài văn nghị luận về một tác phẩm, một trích đoạn văn xuôi

b tiến trình dạy học:

1.

ổ n định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ: Yêu cầu HS nhắc lại kiến thức đã học về bài này trong chơng trình Ngữ Văn 9

3 Giới thiệu bài mới ( )

HS đọc đề 1 GV tổ chức cho HS thực

hiện các yêu cầu (SGK)

Đề 1: Phân tích truyện ngắn “Tinh

thần thể dục” của Nguyễn Công Hoan.

- GV nêu yêu cầu và gợi ý, hớng dẫn.

- HS thảo luận về nội dung vấn đề nghị

luận, nêu đợc dàn ý đại cơng.

Qua việc nhận thức đề và lập ý cho đề

trên, em có nhận xét gì về cách làm

nghị luận một tác phẩm văn học

GV tổ chức cho HS nhận xét về nghệ

thuật sử dụng ngôn từ trong “Chữ ngời

tử tù” của Nguyễn Tuân (có so sánh

với chơng “Hạnh phúc một tang gia”

Trích “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng)

- GV nêu yêu cầu và gợi ý.

- HS thảo luận và trình bày.

I Cách viết bài văn nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi

1 Gợi ý các bớc làm đề 1

a) Tìm hiểu đề, định hớng bài viết:

+ Phân tích truyện ngắn Tinh thần thể dục của Nguyễn Công Hoan tức là phân tích nghệ thuật đặc sắc làm nổi bật nội dung của truyện

+ Cách dựng truyện đặc biệt: sau tờ trát của quan trên là các cảnh bắt bớ

+ Đặc sắc kết cấu : Truyện gồm những cảnh khác nhau tởng

nh rời rạc(van xin, đút lót, thuê ngời đi hay, bị áp giải đi xem

đá bóng) nhng đều biểu hiện chủ đề: bọn quan lại cầm quyền cỡng bức dân chúng để thực hiện một ý đồ bịp bợm đen tối + Mâu thuẫn trào phúng cơ bản: tinh thần thể dục và cuộc sống khốn khổ, đói rách của nhân dân

+ Đặc điểm ngôn ngữ của truyện:

- Ngôn ngữ ngời kể chuyện: ít lời nh để ngời đọc tự hiểu ý nghĩa

- ngôn ngữ các nhân vật: đối thoại tự nhiên sinh động thể…hiện đúng thân phận và trình độ

+ Giá trị hiện thực và ý nghĩa phê phán của truyện: châm biếm trò lừa bịp của chính quyền

b) Cách làm nghị luận một tác phẩm văn học+ Đọc, tìm hiểu, khám phá nội dung, nghệ thuật của tác phẩm

+ Đánh giá đợc giá trị của tác phẩm

2 Gợi ý các bớc làm đề 2

a)Tìm hiểu đề, định hớng bài viết:

+ Đề yêu cầu nghị luận về một kía cạnh của tác phẩm: nghệ thuật sử dụng ngôn từ

- So sánh với ngôn ngữ trào phúng của Vũ Trọng Phụng trong Hạnh phúc của một tang gia : dùng nhiều từ, cách chơI chữ để mỉa mai giễu cợt tính giả dối lố lăng đồi bại của XH

Trang 14

Qua việc nhận thức đề và lập ý cho đề

- HS tham khảo các bài tập trong phần

trên và tiến hành tuần tự theo các bớc

là "văn minh", "khai hóa" của thực dân Pháp

III củng cố-dặn dòPhân tích, bình luận phải căn cứ vào đặc điểm của tác phẩm, bám sát câu chữ, chi tiết, tránh nói chung chung, suy diễn vô căn cứ

Ngày soạn:13/02/2009 Tiết: 64,65

Đọc hiểu:

Trang 15

Rừng xà nu

Nguyễn Trung Thành

a.mục đích yêu cầu: Giúp HS :

- Nắm vững đề tài, cốt truyện, các chi tiết, sự việc tiêu biểu và hình tợng nhân vật chính ; trên cơ sở đó nhận rõ chủ đề cùng ý nghĩa đẹp đẽ, lớn lao của truyện ngắn đối với thời đại bấy giờ và đối với thời đại ngày nay

- Thấy đợc tài năng của Nguyễn Trung Thành trong việc tạo dựng cho tác phẩm một không khí đậm đà hơng sắc Tây Nguyên, một chất sử thi bi tráng và một ngôn ngữ nghệ thuật đợc chau chuốt kĩ càng

- Thành thục hơn trong công việc vận dụng các kĩ năng phân tích tác phẩm văn chơng tự sự

b tiến trình dạy học:

1.ổn định tổ chức

2.Kiểm tra bài cũ: Tóm tắt ngắn gọn cốt truyện’’Vợ nhặt” của Kim Lân và khái quát giá trị nhân đạo của tác phẩm?

3 Giới thiệu bài mới( )

Em hãy cho biết hoàn cảnh ra đời

của truyện ngắn Rừng xà nu?

+ Năm 2000, ông đợc tặng giải thởng Nhà nớc về văn học nghệ thuật

2 Hoàn cảnh ra đời tác phẩm

+Viết vào mùa hè năm 1965, khi ĐQ Mĩ đổ quân ồ ạt vào miền Nam và tiến hành đánh phá ác liệt ra miền Bắc Tác phẩm đợc hoàn thành ở khu căn cứ của chiến trờng miền Trung Trung Bộ.+ TP miêu tả quá trình nổi dậy và đấu tranh giải phóng buôn làng của đồng bào Tây Nguyên

2 Hình tợng rừng xà nu

+ Rừng xà nu: "nằm trong tầm đại bác của đồn giặc", nằm trong

sự hủy diệt bạo tàn: "Hầu hết đạn đại bác đều rơi vào đồi xà nu

Trang 16

- Tìm các chi tiết miêu tả cánh rừng

xà nu đau thơng và phát biểu cảm

nhận về các chi tiết ấy

- Sức sống man dại, mãnh liệt của

rừng xà nu mang ý nghĩa biểu tợng

nh thế nào?

- Hình ảnh cánh rừng xà nu trải ra

hút tầm mắt chạy tít đến tận chân

trời xuất hiện ở đầu và cuối tác

phẩm gợi cho anh (chị) ấn tợng gì?

Từ những chi tiết vừa phân tích em

có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả

cây xà nu của tg?

Tiết 2

Cách giới thiệu nhân vật Tnú có gì

đặc biệt? Gợi cho em ấn tợng gì?

Qua lời kể của cụ Mết, Tnú có

những nét tính cách nào đặc biệt?

Tìm dẫn chứng?

Vì sao cụ Mết nhắc đi nhắc lại tới 4

lần câu “Mày không cứu đợc vợ

con” để rồi ghi tạc vào tâm trí ngời

nghe câu nói: "Chúng nó đã cầm

súng, mình phải cầm giáo"

(HS thảo luận nhóm)

+ "Cả rừng xà nu hàng vạn cây không cây nào là không bị

th-ơng", "có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình đổ ào ào

nh một trận bão…”

Các từ ngữ: vết thơng, cục máu lớn, loét mãi ra, chết,… diễn tả nỗi đau, mất mát của con ngời - ngời dân Xô Man

+"Trong rừng ít có loại cây sinh sôi nảy nở khỏe nh vậy Cạnh

một cây xà nu mới ngã gục đã có bốn năm cây con mọc lên…”

=> Sức sông mãnh liệt - yếu tố cơ bản để xà nu vợt qua giới hạn của sự sống và cái chết

TG sử dụng cách nói đối lập: ngã gục- mọc lên; một- bốn

năm => Khẳng định một khát vọng sống mãnh liệt, một vẻ đẹp

hùng tráng, man dại đẫm tố chất núi rừng

+ “Cũng có ít loại cây ham ánh sáng mặt trời đến thế…”=> Khát vọng tự do của ngời dân Xô Man

+ “Nhng cũng có những cây vợt lên đợc cao hơn đầu ngời…” => Sức mạnh quật khởi, tinh thần bất khuất trớc kẻ thù

+ Xà nu không những tự biết bảo vệ mình mà còn bảo vệ sự sống, bảo vệ làng Xô Man: "Cứ thế hai ba năm nay, rừng xà nu -

ỡn tấm ngực lớn ra che chở cho làng"=> Tinh thần quả cảm, một

sự kiêu hãnh của vị trí đứng đầu trong bão táp chiến tranh

+ “Đứng trên đồi xà nu ấy trông ra xa đến hết tầm mắt cũng

không thấy gì khác ngoài những đồi xà nu nối tiếp tới chân trời”

=> Gợi ra cảnh rừng xà nu hùng tráng, kiêu dũng – sự bất diệt, kiêu dũng và hùng tráng của con ngời Tây Nguyên nói riêng và con ngời Việt Nam nói chung trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nớc vĩ đại ấn tợng đọng lại trong kí ức ngời đọc mãi mãi chính là cái bát ngát của cánh rừng xà nu kiêu dũng đó

3.Cuộc đời Tnú và cuộc nổi dậy của dân làng Xô Man

- Cuộc đời: Giới thiêu qua lời kể của cụ Mết – già làng Cuộc đời gắn liền với trang sử của dân làng

- Bối cảnh câu chuyện: bên bếp lửa, tại nhà ng

=> Gợi âm hởng, tính chất sử thi

Tnú có cuộc đời t nhng không đợc quan sát từ cái nhìn đời t.Tác giả xuất phát từ vấn đề cộng đồng để phản ánh đời t của Tnú

- Phẩm chất, tính cách của ngời anh hùng:

- Gan góc, táo bạo, dũng cảm, trung thực (khi còn nhỏ cùng Mai vào rừng tiếp tế cho anh Quyết)

- Lòng trung thành với cách mạng đợc bộc lộ qua thử thách (bị giặc bắt, tra tấn, lng Tnú ngang dọc vết dao chém của kẻ thù nh-

ng anh vẫn gan góc, trung thành)

- Số phận đau thơng: không cứu đợc vợ con, bản thân bị bắt, bị tra tấn (bị đốt 10 đầu ngón tay)

- Quật khởi đứng dậy cầm vũ khí tiêu diệt bọn ác ôn

+ "Tnú không cứu đợc vợ con"( cụ Mết nhắc tới 4 lần)

=> Khắc sâu một chân lí: chỉ có cầm vũ khí đứng lên mới là con đờng sống duy nhất, mới bảo vệ đợc những gì thân yêu, thiêng liêng nhất Chân lí cách mạng đi ra từ chính thực tế máu xơng, tính mạng của dân tộc, của những ngời thơng yêu nên chân

lí ấy phải ghi tạc vào xơng cốt, tâm khảm và truyền lại cho các

Trang 17

Qua đây em cảm nhận đợc gì về con

ngời Tnú?

Chi tiết nào chứng tỏ số phận của

Tnú gắn liền với số phận của cộng

chủ đề của truyện đợc t/g phát biểu

trực tiếp qua câu văn nào?

+ Số phận của ngời anh hùng gắn liền với số phận cộng đồng Cuộc đời Tnú đi từ đau thơng đến cầm vũ khí thì cuộc đời của làng Xô Man cũng vậy

- Khi cha cầm vũ khí, làng Xô Man cũng đầy đau thơng: Bọn giặc đi lùng nh hùm beo, tiếng cời "sằng sặc" của những thằng

ác ôn, tiếng gậy sắt nện "hù hự" xuống thân ngời Anh Xút bị treo cổ Bà Nhan bị chặt đầu Mẹ con Mai bị chết rất thảm Tnú

bị đốt 10 đầu ngón tay

- Cuộc sống ngột ngạt dồn nén đau thơng, căm thù Đến Tnú bị

đốt 10 đầu ngón tay, làng Xô Man đã nổi dậy "ào ào rung động",

"xác mời tên giặc ngổn ngang", tiếng cụ Mết nh mệnh lệnh chiến

đấu: "Thế là bắt đầu rồi, đốt lửa lên!"

Đó là sự nổi dậy đồng khởi làm rung chuyển núi rừng Câu chuyện về cuộc đời một con ngời trở thành câu chuyện một thời, một nớc Nh vậy, câu chuyện về cuộc đời Tnú đã mang ý nghĩa cuộc đời một dân tộc Nhân vật sử thi của Nguyễn Trung Thành gánh trên vai sứ mệnh lịch sử to lớn

4 Vai trò của các nhân vật: cụ Mết, Mai, Dít, Heng.

+ Cụ Mết, Mai, Dít, bé Heng là sự tiếp nối các thế hệ làm nổi bật tinh thần bất khuất của làng Xô Man nói riêng, của Tây Nguyên nói chung

+ Cụ Mết "quắc thớc nh một cây xà nu lớn" là hiện thân cho truyền thống thiêng liêng, biểu tợng cho sức mạnh tập hợp để nổi dậy đồng khởi

+ Mai, Dít là thế hệ hiện tại Trong Dít có Mai của thời trớc và

có Dít của hôm nay Vẻ đẹp của Dít là vẻ đẹp của sự kiên định, vững vàng trong bão táp chiến tranh

+ Bé Heng là thế hệ tiếp nối, kế tục cha anh để đa cuộc chiến tới thắng lợi cuối cùng

+ A nh Quyết: đại diện cho CM, cho Đảng ngời đem a/s CM

đến cho đồng bào Tây Nguyên, giác ngộ cho thế hệ trẻ Dờng nh cuộc chiến khốc liệt này đòi hỏi mỗi ngời Việt Nam phải có sức trỗi dậy của một Phù Đổng Thiên Vơng

<=> Chủ đề tác phẩm đợc phát biểu trực tiếp qua lời cụ Mết:

“Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo!", tức là phải dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng Đó là con

đờng giải phóng dân tộc của thời đại cách mạng

5 Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm

+ Khuynh hớng sử thi thể hiện đậm nét ở tất cả các phơng diện:

đề tài, chủ đề, hình tợng, hệ thống nhân vật, giọng điệu,…

+ Cách thức trần thuật: kể theo hồi tởng qua lời kể của cụ Mết (già làng), kể bên bếp lửa gợi nhớ lối kể " khan" sử thi của các dân tộc Tây Nguyên, những bài "khan" đợc kể nh những bài hát dài hát suốt đêm

+ Cảm hứng lãng mạn: tính lãng mạn thể hiện ở cảm xúc của tác giả bộc lộ trong lời trần thuật, thể hiện ở việc đề cao vẻ đẹp của thiên nhiên và con ngời trong sự đối lập với sự tàn bạo của kẻ thù

IV Tổng kết+ Hớng vào những vấn đề trọng đại của đời sống dân tộc với cái nhìn lịch sử và quan điểm cộng động

Trang 18

Em hiểu ntn về ý nghĩa lịch sử của

tác phẩm ? + Rừng xà nu là thiên sử thi của thời đại mới Tác phẩm đã đặt ra

vấn đề có ý nghĩa lớn lao của dân tộc và thời đại: phải cầm vũ khí đứng lên tiêu diệt kẻ thù bạo tàn để bảo vệ sự sống của đất n-

ớc, nhân dân

IV củng cố dặn dò

Ngày soạn:16/02/2009 Tiết: 66

Trang 19

A.mục đích yêu cầu: Hớng dẫn HS:

- Cảm nhận những nét riêng của thiên nhiên và con ngời vùng U Minh Hạ

- Phân tích tính cách, tài nghệ của nhân vật Năm Hên

- Chú ý những đặc điểm kể chuyện, sử dụng ngôn ngữ đậm màu sắc Nam Bộ của Sơn Nam

B.tiến trình bài dạy:

2 Kiểm tra bài cũ: - Phân tích ý nghĩa biểu tợng của rừng xà nu

- Cảm nhận của em về hình tợng nhân vật Tnú

3.Giới thiệu bài mới:

Em hãy nêu những nét chính về

nhà văn Sơn Nam và tập truyện

“Hơng rừng Cà Mau”

Qua đoạn trích, em nhận thấy

thiên nhiên và con ngời vùng U

Minh Hạ có những đặc điểm nổi

bật nào?

Tính cách, tài nghệ của nhân vật

ông Năm Hên có những điểm nào

đáng chú ý?

(Gợi ý: ông là ngời thế nào? điều

đó đợc biểu hiện qua những chi tiết

nào? Bài hát của ông Năm gợi cho

- Nghệ thuật: Dựng truyện li kì, chi tiết gợi cảm, nhân vật và ngôn ngữ đậm màu sắc Nam Bộ

II

H ớng dẫn đọc- hiểu 1.Thiên nhiên và con ngời U Minh Hạ

a) Thiên nhiên

- Thiên nhiên vùng U Minh Hạ là một thế giới bao la, lí thú:

+ "U Minh đỏ ngòmRừng tràm xanh biếc"

+ "Sấu lội từng đàn", "những ao sấu", "Miền Rạch Giá, Cà Mau

có những con lạch ngã ba mang tên Đầu Sấu, Lng Sấu, Bàu Sấu"

Đó là những nơi ghê gớm

b) Con ng ời + Con ngời vùng U Minh Hạ là những ngời lao động có sức sống mãnh liệt, đậm sâu ân nghĩa và cũng đầy tài ba trí dũng, gan góc can trờng

+ Tất cả những điều đó tập trung ở hình ảnh ông Năm Hên, một con ngời sống phóng khoáng giữa thiên nhiên bao la kì thú Tài năng đặc biệt của ông là bắt sấu Sự xuất hiện của ông Năm cùng một con xuồng, lọn nhang trần và một hũ rợu, vừa bơi xuồng mà hát: "Hồn ở đâu đây Hồn ơi! Hồn hỡi!" vừa huyền bí vừa mang

đậm dấu ấn con ngời đất rừng phơng Nam

2 Nhân vật ông Năm Hên

- Tính cách, tài nghệ của ông Năm Hên tiêu biểu cho tính cách con ngời vùng U Minh Hạ:

+ Một con ngời tài ba, cởi mở nhng cũng đầy bí ẩn

+ Ông là thợ bắt sấu, "bắt sấu bằng hai tay không"

+ Ông có tài nghệ phi phàm, mu kế kì diệu, bắt sống 45 con sấu,

"con này buộc nối đuôi con kia đen ngòm nh một khúc cây khô dài"

+ Bài hát của ông Năm Hên:

Hồn ở đâu đây

Trang 20

Nghệ thuật kể chuyện, sử dụng

"Tiếng nh khóc lóc, nài nỉ Tiếng nh phẫn nộ, bi ai"

Tiếng hát ấy cùng hình ảnh: "ông đi ra khỏi mé rừng, áo rách vai, tóc rối mù, mắt đỏ ngầu, bó nhang cháy đỏ quơ đi quơ lại trên tay" gợi những đau thơng mà con ngời phải trả giá để sinh tồn trên mảnh đất hoang dại kì thú Đồng thời hình ảnh ấy cũng thể hiện vẻ

đẹp bi tráng của những con ngời gan góc vợt lên khắc nghiệt của thiên nhiên để chế ngự và làm chủ nó

+ chủ đề t tởng

+ Đánh giá chung về giá trị tác phẩm

Trang 21

Ngày soạn: 21/02/2009 Tiết: 67- 68

Đọc hiểu:

Những đứa con trong gia đình Nguyễn Thi

A.mục đích yêu cầu: Giúp HS

- Hiểu đợc hiện thực đau thơng, đầy hi sinh gian khổ nhng rất đỗi anh dũng, kiên cờng, buất khuất của

nhân dân miền Nam trong những năm chống Mĩ cứu nớc

- Cảm nhận đợc vẻ đẹp tâm hồn của ngời dân Nam Bộ : lòng yêu nớc, căm thù giặc, tình cảm gia đình

là sức mạnh tinh thần to lớn trong cuộc chống Mĩ cứu nớc

- Nắm đợc những nét đặc sắc về nghệ thuật : Nghệ thuật trần thuật đặc sắc; khắc hoạ tính cách và miêu tả tâm lí sắc sảo; ngôn ngữ phong phú, góc cạnh, giàu giá trị tạo hình và đậm chất Nam Bộ

B.tiến trình bài dạy:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Khuynh hớng sử thi và cảm hứng lãng mạn đợc thể hiện ntn qua TP “Rừng xà nu”

- Cảm nhận của em về hình tợng nhân vật Năm Hên trong TP TP “Bắt Sấu rừng U Minh Hạ”

Em hãy xuất xứ của TP “Những

đứa con trong gia đình” của

Nguyễn Thi?

Em hãy tóm tắt ngắn gọn cốt

truyện Em có nhận xét gì về cốt

truyện đó?

Truyện đợc trần thuật chủ yếu từ

điểm nhìn của nhân vật nào?

+ Nguyễn Thi gắn bó với nhân dân miền Nam và thực sự xứng

đáng với danh hiệu: Nhà văn của ngời dân Nam Bộ

+ Nhân vật của Nguyễn Thi có cá tính riêng nhng tất cả đều có những đặc điểm chung "rất Nguyễn Thi" Đó là:

- Yêu nớc mãnh liệt, thủy chung son sắc với quê hơng và cách mạng, lòng căm thù sâu sắc, vô cùng gan góc và tinh thần chiến

đấu rất cao- những con ngời dờng nh sinh ra để đánh giặc

- Tính chất Nam Bộ: thẳng thắn, bộc trực, lạc quan, yêu đời, giàu tình nghĩa

+ Nguyễn Thi là cây bút có năng lực phân tích tâm lí sắc sảo+ Ngôn ngữ của Nguyễn Thi phong phú, góc cạnh, giàu giá trị tạo hình và đậm chất Nam Bộ

=> Cốt truyện dẫn đến một cách trần thuật riêng của thiên truyện theo dòng ý thức của nhân vật

2.Ph ơng thức trần thuật của tác phẩm

+ Căn cứ vào ngôn ngữ của nhân vật trong truyện:

- Phơng thức thứ nhất: Nhân vật truyện là đối tợng thuật, kể nên thuộc ngôi thứ ba

Trang 22

- Có mấy phơng thức trần thuật

trong nghệ thuật viết truyện?

Căn cứ vào đâu để nhận biết

- Truyện đợc trần thuật theo

ph-ơng thức nào?

Cách trần thuật này có tác dụng

nh thế nào đối với kết cấu truyện

- Nét chung của hai chị em?

- Nét riêng của mỗi ngời:

+ Của Chiến (khác với Việt và

ơng thức thứ 3 Nghĩa là của ngời trần thuật tự giấu mình nhng cách nhìn và lời kể lại theo giọng điệu của nhân vật – trần thuật chủ yếu qua dòng hồi tởng miên man đứt nối của nhân vật Việt khi bị trọng thơng nằm ở chiến trờng

+ Tác dụng nghệ thuật:

- Đem đến cho TP màu sắc trữ tình đậm đà, tự nhiên, sống động; nhà văn có thể nhập sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật để dẫn dắt câu chuyện

- Câu chuyện vừa đợc thuật, kể cùng một lúc tính cách nhân vật cũng đợc khắc họa

- Câu chuyện dù không có gì đặc sắc cũng trở nên mới mẻ, hấp dẫn, linh hoạt vì đợc kể qua con mắt, tấm lòng và bằng ngôn ngữ, giọng điệu riêng của nhân vật

Nhà văn phải thành thạo tâm lí và ngôn ngữ nhân vật mới có thể trần thuật theo phơng thức này

3 Dòng sông truyền thống gia đình“ ” Tác giả đã dựng đợc hình tợng những con ngời trong một gia đình

nông dân Nam Bộ có truyền thống yêu nớc, căm thù giặc sâu sắc,gan góc, dũng cảm, giàu tình nghĩa và rất mực thuỷ chung son sắt với cách mạng Song mỗi ngời có nét tính cách riêng

=> Tài năng của Nguyễn Thi…

+ "Chuyện gia đình nó cũng dài nh sông, để rồi chú chia cho mỗi

đứa một khúc mà ghi vào đó"

 Con là sự tiếp nối cha mẹ: tiếp nối huyết thống và tiếp nối truyền thống; đồng thời muốn hiểu về những đứa con phải hiểu ngọn nguồn đã sinh ra nó, phải hiểu về truyền thống của gia đình

đó

b)Nhân vật má Việt:

+ Má Việt cũng là hiện thân của truyền thống Đó là một con ngời chắc, khỏe, sực mùi lúa gạo và mồ hôi, thứ mùi của đồng áng, của cần cù sơng nắng

+ ấn tợng sâu đậm ở má Việt là khả năng cắn răng ghìm nén đau thơng để sống và duy trì sự sống, che chở cho đàn con và tranh đấu

c) Hai chị em Chiến và Việt.

+ Nét tính cách chung của hai chị em:

- Cùng sinh ra trong một gia đình chịu nhiều mất mát đau thơng (cùng chứng kiến cái chết đau thơng của ba và má)

- Có chung mối thù với bọn xâm lợc Tuy còn nhỏ tuổi, chí căm thù

đã thôi thúc hai chị em cùng một ý nghĩ: phải trả thù cho ba má, và

Trang 23

- Đều là những chiến sĩ gan góc dũng cảm Đánh giặc là niềm say

mê lớn nhất của hai chị em Việt và Chiến: "Hạnh phúc của tuổi trẻ

- Nguyễn Thi đã xây dựng nhân vật có cá tính vừa phù hợp với lứa tuổi, giới tính, gây đợc ấn tợng sâu sắc

=> Nguyễn Thi muốn cho ta hiểu rằng: trong cái thời khắc thiêng liêng ấy, ngời mẹ sống hơn bao giờ hết trong những đứa con

+ Nét riêng ở Việt:

- Việt là sự lộc ngộc, vô t của một cậu con trai đang tuổi ăn tuổi lớn, tính tình còn rất “trẻ con”, ngây thơ, hiếu động

- Việt hay tranh giành với chị

- Đêm trớc ngày ra đi, Việt lúc "lăn kềnh ra ván cời khì khì", lúc lại rình "chụp một con đom đóm úp trong lòng tay"

- Vào bộ đội, Việt còn đem theo nột chiếc súng cao su

- Việt trở nên một anh hùng đờng hoàng, chửng chạc trong t thế của ngời chiến sĩ trẻ dũng cảm, kiên cờng( ) …

Việt là một thành công đáng kể trong cách xây dựng nhân vật của Nguyễn Thi Tác giả đã “trao ngòi bút” cho nhân vật để nhân vật

tự viết về mình bằn một ngôn ngữ, nhịp điệu và giọng điệu riêng.=>

Cụ thể, sinh động: vừa là cậu con trai mới lớn vừa là một chiến sĩ gan góc, dũng cảm, kiên cờng

Chiến và Việt là khúc sông sau nên đi xa hơn trong cả dòng sông truyền thống

4.Đặc sắc nghệ thuật:

- Đậm chất sử thi:

+ Đợc thể hiện qua cuốn sổ của gia đình với truyền thống yêu nớc, căm thù giặc, thủy chung son sắt với quê hơng-là lịch sử gia đình cúng là lịch sử của một đất nớc, một dân tộc trong cuộc chiến chống Mĩ

+ Số phận của những đứa con, những thành viên trong gia đình cũng là số phận của nhân dân miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ khốc liệt

+ Truyện của một gia đình dài nh dòng sông còn nối tiếp" , con…

sông của gia đình ta cũng chảy về biển …"

+ Mỗi nhân vật trong truyện đều tiêu biểu cho truyền thống, đều gánh vác trên vai trách nhiệm với gia đình, với Tổ quốc trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại

- Ngôn ngữ nghệ thuật: góc cạnh, cô đọng, dồn nén, giàu ý nghĩa…mang đậm màu sắc Nam Bộ (Đoạn văn hai chị em khiêng bàn thờ…má )…

- Bút pháp nghệ thuật già dặn, điêu luyện đợc thể hiện qua giọng trần thuật qua hồi tởng của nhân vật, miêu tả tâm lí và tính cách sắc sảo

III.

Tổng kết:

Truyện kể về những đứa con trong một gia đình nông dân Nam

Bộ có truyền thống yêu nớc, căm thù giặc và khao khát chiến đấu,

Trang 24

Yêu câu HS khái quát về nội

dung và đặc sắc nghệ thuật của

tác phẩm

son sắt với cách mạng Sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia đình với tình yêu nớc, giữa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc đã làm nên sức mạnh tinh thần to lớn của con ngời Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nớc

Trang 25

Ngày soạn: 23/02/2009 Tiết: 69

Làm văn

Trả bài viết số 5

(Ra đề số 6 HS làm ở nhà)–A

mục đích yêu cầu:

- Củng cố những kiến thức và kỹ năng làm văn có liên quan đến bài làm

- Nhận ra đợc những u điểm và thiếu sót trong bài làm của mình về các mặt kiến thức và kỹ năng viết bài văn nói chung và bài nghị luận xã hội nói riêng

- Có định hớng và quyết tâm phấn đấu để phát huy u điểm, khắc phục các thiếu sót trong các bài làm văn sau

B

tiến trình trả bài:

I Phân tích đề

1 Khi phân tích một đề bài, cần phân tích:

- Nội dung vấn đề

- Thể loại nghị luận và những thao tác lập luận chính

- Phạm vi t liệu cần sử dụng cho bài viết

2 Phân tích đề bài viết số 5

Đề1: Cảm nhận của anh (chị) về vẻ đẹp của hình tợng ngời lái đò trong tuỳ bút “Ngời lái đò sông Đà” của

Nguyễn Tuân

- Nội dung vấn đề: vẻ đẹp của hình tợng ngời lái đò

- Thể loại: Nghị luận tác phẩm văn xuôi: phân tích nhân vật

- Thao tác chính: phân tích , chứng minh và bình luận

- Phạm vi t liệu: văn bản “Ngời lái đò sông Đà”

Đề II: Cảm nhận của anh (chị) về vẻ đẹp của hình tợng con sông Đà trong tuỳ bút “Ngời lái đò sông Đà” của

Nguyễn Tuân

- Nội dung vấn đề: vẻ đẹp của hình tợng con sông Đà

- Thể loại: Nghị luận tác phẩm văn xuôi: phân tích hình tợng trong TP

- Thao tác chính: phân tích , chứng minh và bình luận

- Phạm vi t liệu: văn bản “Ngời lái đò sông Đà”

Mở bài: Giới thiệu chung về tác phẩm:

Tùy bút Người lái đò Sông Đ μ l một trong những tác phẩm đặc sắc của Nguyễn Tuân, đμ ược in trong tập Sông Đ μ (1960) ở thiên tùy bút n y, nh văn đã xây dựng đμ μ ược hai hình tượng đáng nhớ l conμsông Đ v ngμ μ ười lái đò Đây l hai hình tμ ượng mang đậm dấu ấn phong cách Nguyễn Tuân, đã để lại cho độc giả những ấn tượng mạnh mẽ

Thân bài: Phân tích hình t ợng ông lái đò: ư

+ Ông lái đò có ngoại hình v những tố chất khá đặc biệtμ

+ Ông lái đò l ng ời t i trí, luôn có phong thái ung dung pha chút nghệ sĩμ ư μ

+ Ông lái đò rất mực dũng cảm trong những chuyến v ợt thác đầy nguy hiểm ư

=> Ông lái đò l một hình t ợng đẹp về ng ời lao động mới Qua hình t ợng n y, Nguyễn Tuân muốn μ ư ư ư μphát biểu quan niệm: ng ời anh hùng không phải chỉ có trong chiến đấu m còn có cả trong cuộc sống ư μlao động th ờng ng y Ông lái đò chính l một ng ời anh hùng nh thế.ư μ μ ư ư

Kết bài:

Những nét độc đáo trong cách miêu tả nhân vật ông lái đò của Nguyễn Tuân:

- Nguyễn Tuân chú ý tô đậm nét t i hoa, nghệ sĩ ở ông lái đò μ

- Nguyễn Tuân có ý thức tạo nên tình huống đầy thử thách để nhân vật bộc lộ rõ phẩm chất của mình

Trang 26

- Nguyễn Tuân đã sử dụng một ngôn ngữ miêu tả đầy cá tính, gi u chất tạo hình, ho n to n phù hợp vớiμ μ μ

đối t−ợng

Đề II:

Mở bài:ở Giụựi thieọu tác phẩm (nh trên)

Thân bài: Cảm nhận về vẻ đẹp của con sông Đà

Đó không phải là một con sông bình thờng mà nh một sinh thể sống, có tâm hồn, tính cách, số phận lịch sử HS cần phân tích đ… ợc hai nét tính cách đối lập: hung bạo, dữ dội và trữ tình, thơ mộng

+ Soõng ẹaứ_con soõng Taõy Baộc “hung baùo”:Vaựch ủaự, Gheành soõng, Caựi huựt nửụực, thaực nửụực,Thaùch traọn treõn soõng …

+ Soõng ẹaứ_con soõng Taõy Baộc “trửừ tỡnh”:Soõng ẹaứ ủeùp trong daựng veỷ cuỷa moọt ngửụứi ủaứn baứ kieàu dieóm,Soõng ẹaứ laỏp laựnh sinh ủoọng vụựi saộc nửụực bieỏn ủoồi kỡ aỷo theo muứa,Soõng ẹaứ vụựi baừi bụứ yeõn aỷ, hieàn laứnh, nguyeõn sụ vụựi caỷnh ven soõng laởng nhử tụứ…

Kết bài:

ẹaựnh giaự chung : Nhửừng neựt ủoọc ủaựo trong ngheọ thuaọt xaõy dửùng hỡnh tửụùng con soõng ẹaứ

1- Nguyeón Tuaõn khaựm phaự sửù vaọt ụỷ phửụng dieọn vaờn hoựa – thaồm myừ : Con soõng ẹaứ laứ hieọn thaõn cuỷa caựi ẹeùp, ẹeùp trong sửù dửừ doọi vaứ ủeùp trong veỷ neõn thụ yeõn bỡnh

2- Nguyeón Tuaõn toõ ủaọm nhửừng gỡ thaọt dửừ doọi, phi thửụứng, maừnh lieọt, xuaỏt chuựng neõn vieọc mieõu taỷ soõng ẹaứ trong traùng thaựi ủoỏi laọp ủaừ taùo neõn moọt aỏn tửụùng khoự queõn trong loứng ngửụứi ủoùc

3- Nhaứ vaờn ủaừ sửỷ duùng voỏn ngoõn ngửừ giaứu coự, ủoọc ủaựo, caõu vaờn linh hoaùt, bieỏn aỷo, trớ tửụùng tửụỷng phong phuự…

4- Taực giaỷ ủaừ vaọn duùng tri thửực cuỷa nhieàu ngaứnh vaờn hoựa, ngheọ thuaọt khaực nhau…

III Nhận xét, đánh giá bài viết

Nội dung nhận xét, đánh giá:

- Đã nhận thức đúng vấn đề nghị luận cha?

- Đã vận dụng đúng các thao tác lập luận cha?

- Hệ thống luận điểm đủ hay thiếu? Sắp xếp hợp lí hay cha hợp lí?

- Các luận cứ (lí lẽ, dẫn chứng) có chặt chẽ, tiêu biểu, phù hợp với vấn đề hay không?

- Những lỗi về kĩ năng, diễn đạt,…

IV Sửa chữa lỗi bài viết (GV căn cứ trên bài viết của HS)

Các lỗi thờng gặp:

+ Thiếu ý, thiếu trọng tâm, ý không rõ, sắp xếp ý không hợp lí

+ Sự kết hợp các thao tác nghị luận cha hài hòa, cha phù hợp với từng ý

Trang 27

Ngày soạn: 28/02/2009 Tiết: 70 - 71

Đọc hiểu:

Chiếc thuyền ngoài xa Nguyễn Minh Châu

A Mục đích yêu cầu : Giúp học sinh :

- Cảm nhận đợc suy nghĩ của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra mâu thuẫn éo le trong nghề nghiệp của mình ; từ đó thấu hiểu mỗi ngời trong cõi đời, nhất là ngời nghệ sĩ, không thể đơn giản và sơ lợc khi nhìn nhận cuộc sống và con ngời

- Thấy đợc nghệ thuật kết cấu độc đáo, cách triển khai cốt truyện rất sáng tạo, khắc họa nhân vật khá sắc sảo của một cây bút viết truyện ngắn có bản lĩnh và tài hoa

b.Tiến trình bài dạy :

2 Kiểm tra bài cũ: - Cảm nhận của em về nhân vật Việt qua tác phẩm “Những đứa con trong gia

đình”

- Khuynh hớng sử thi của tác phẩm thể hiện trên những phơng diện nào ?

- Qua hai TP: “Rừng xà nu” và “Những đứa con trong gia đình” em có nhận xét gì

về đặc điểm văn xuôi trớc 1975?

3 Giới thiệu bài mới ( )…

Tiết 1

Em biết gì về nhà văn Nguyễn Minh

châu và sáng tác của ông, nhất là ở

mở đờng tinh anh và tài năng nhất của văn học ta hiện nay"

- Sau 1975, Nguyễn Minh Châu đã đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo đức thế sự Tâm điểm những khám phá nghệ thụât của ông là con ngời trong cuộc mu sinh, trong hành trình nhọc nhằn kiếm tiền hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách

- Tác phẩm chính (SGK)

2 Truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa ”+ TP tiêu biểu của văn học Việt Nam giai đoạn sau 1975+ TP mang xu hớng nghệ thuật chung của văn học thời kì đổi mới: hớng nội, khai thác sâu sắc số phận cá nhân và thân phận con ngời đời thờng

+ Truyện in đậm phong cách tự sự - triết lí của Nguyễn Minh Châu

II Đọc hiểu văn bản:

1.Đọc tóm tắt cốt truyện–

- Tóm tắt

- Bố cục: 3 đoạn + Đoạn 1: (Từ đầu đến “chiếc thuyền lới vó đã biết mất") Hai phát hiện của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh

+ Đoạn 2: (“Đây là lần thứ hai sóng gió giữa phá”): Câu…chuyện của ngời đàn bà làng chài

+ Đoạn 3: (còn lại) Tấm ảnh đợc chọn trong “bộ lịch năm ấy”

2.Tìm hiểu chi tiết

a)Hai phát hiện của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh

Trang 28

Phát hiện thứ nhất của ngời nghệ sĩ

nhiếp ảnh là “một cảnh đắt trời

cho”.Em hiểu điều đó ntn ?

Vì sao ngời nghệ sĩ lại gọi cảnh tợng

GV liên hệ quan điểm về văn chơng

của Thạch Lam và chi tiết cuối TP

Chữ ng

“ ời tử tù”

Ngay lúc đó ngời nghệ sĩ đã phát

hiện ra điều gì sau bức tranh ? Thái độ

của anh ra sao ? Vì sao ?

Qua hai phát hiện của nghệ sĩ

Phùng, tác giả muốn ngời đọc nhận

thức điều gì về cuộc đời ?

Thảo luận nhóm:

Nếu đảo vị trí hai phát hiện trên

Theo em, điều đó có đợc không ? Vì

sao? Tác giả muốn gửi gắm ý tởng

nghệ thuật gì qua hai phát hiện này ?

Tiết 2

Vì sao ngời đàn bà hàng chài lại có

mặt ở phiên toà?

Ngời đàn bà đó có làm theo lời đề

nghị của Đẩu không ? Vì sao ?

Nghe những lời giải thích của ngời

phụ nữ hàng chài, thái độ của Đẩu

ntn ?

Thảo luận nhóm:

- Theo em, Đẩu đã “vỡ ra” và đang

“suy nghĩ” điều gì ?

- Câu chuyện của ngời đàn bà ở toà

án đã giúp Phùng hiểu ra điều gì ?

Qua câu chuyện của ngời đàn bà ở

toà án, tác giả muốn gửi đến ngời đọc,

ngời nghệ sĩ thông điệp nghệ thuật gì ?

- "Một cảnh đắt trời cho”: tuyệt đẹp, một bức hoạ kì diệu mà thiên nhiên, cuộc sống đã ban tặng cho con ngời

=> Một “sản phẩm” quý hiếm của hoá công của đời ngời nghệ sĩ

- Ngời nghệ sĩ: “bối rối, trong tim nh đang có cái gì bóp thắt vào”=> Tâm hồn rung động thật sự và một cảm xúc thẩm mĩ

đang dấy lên trong lòng anh

=> Trong khoảnh khắc của cuộc sống, anh đã cảm nhận

đợc cái Chân, cái Thiện của cuộc đời, tâm hồn mình nh đợc gột rửa, trở nên thật trong trẻo, tinh khôi.<=> Cái đẹp đã có tác dụng thanh lọc tâm hồn con ngời

- Ngời nghệ sĩ đã tận mắt chứng kiến: một cảnh tợng tàn nhẫn: ngời đàn ông đánh đập vợ ( ) => Kinh ngạc, thẩn thờ, nh…

“chết lặng”

Đây là hình ảnh đằng sau cái đẹp “toàn bích, toàn thiện” mà anh vừa bắt gặp trên biển Nó hiện ra bất ngờ, trớ trêu nh trò

đùa quái ác của cuộc sống

<=> Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều mà chứa đựng

nhiều nghịch lí Cuộc sống luôn tồn tại những mặt đối lập: đẹp

- xấu, thiện - ác…

Không thể đảo vị trí đó Vì nhà văn đã có dụng ý khi để cảnh tợng “trời cho” hiện ra trớc nh là võ bọc bên ngoài hòng che dấu cái bản chất thực của đời sống ở bên trong

 Đừng nhầm lẫn hiện tợng với bản chất; đừng vội đánh giá con ngời, sự vật ở dáng vẻ bề ngoài, phải phát hiện ra bản chất thực sự sau vẻ ngoài đẹp đẽ của hiện tợng

b) Câu chuyện của của ngời đàn bà ở toà án huyện

-Ngời đàn có mặt ở toà án theo lời mời của chánh án Đẩu – ngời khuyên bảo chị bỏ lão chồng vũ phu

- Ngời đàn bà đã từ chối lời đề nghị và giúp đỡ Chị đau đớn

đánh đổi mọi giá để không phải từ bỏ ngời chồng vũ phu ( )…

- Lí do:(ngời đàn bà giải thích)+ Gã chồng ấy là chỗ dựa quan trọng trong cuộc đời của chị, nhất là khi biển động, phong ba

+ Chị cần hắn vì phải nuôi những đứa con+ Trên thuyền cũng có những lúc vợ chồng con cái sống hoà thuận, vui vẻ…

- Trong đầu “vị Bao Công có một cái gì mới vừa vỡ ra” ,… …

“anh rất nghiêm nghị và đầy suy nghĩ”

Cuộc đời ngời đàn bà này không hề giản đơn Trong hoàn cảnh này, chị không có cách hành xử nào khác

- Câu chuyện giúp ngời nghệ sĩ hiểu rõ:

+ Về ngời đàn bà: không hề cam chịu một cách vô lí, không

hề nông nổi một cách ngờ nghệch mà thực ra chị ta là một

ng-ời rất sâu sắc, thấu hiểu lẽ đng-ời ( trong mắt chị, ngng-ời chồng vũ phu chỉ là nạn nhân của hoàn cảnh sống khắc nghiệt)

.=> Nhân hậu, bao dung, giàu đức hi sinh, lòng vị tha

+ Về Đẩu: có lòng tốt, sẵn sàng bảo vệ công lí nhng anh cha thực sự đi sâu vào đời sống nhân dân

=> pháp luật cần phải đi vào đời sống

+ Về bản thân : mình đã đơn giản khi nhìn nhận vấn đề

 Tác giả giúp ngời đọc hiểu rõ: không thể dễ dãi, đơn giản trong việc nhìn nhận mọi sự việc, hiện tợng của đời sống Phải

có cái nhìn đa diện, nhiều chiều

Trang 29

Nhân vật ngời đàn ông gợi cho em

nghĩ đến những nhân vật nào? Qua đây

giúp em hiểu đợc gì về giá trị nhân đạo

của TP?

GV gọi HS đọc đoạn văn cuối TP

Mỗi khi ngắm bức ảnh, ngời nghệ sĩ

đều nhìn thấy “ ”Theo em, những…

hình ảnh ấy tợng trng cho điều gì ?

Vậy, tác giả muốn phát biểu điều gì

về mối quan hệ giữa nghệ thuật và

cuộc đời ?

Tác giả đã tạo đợc một tình huống

truyện độc đáo, có ý nghĩa khám phá,

phát hiện đời sống Vì sao?

Hình thức kể chuyện của nhà văn có

gì đặc sắc ?

SGK giới thiệu “TP kể lại chuyến đi

thực tế của một nghệ sĩ nhiếp ảnh và

những chiêm nghiệm sâu sắc của TG

về nghệ thuật và cuộc đời” Em hiểu

điều đó ntn ?

So với các TP trớc 1975 đã học ( )…

Chiếc thuyền ngoài xa có những đổi

mới nào về: đề tài, bút pháp, cái nhìn

nghệ thuật về con ngời ?…

Sự đổi mới đó giúp em đánh giá ntn

-> “ngời đàn bà bớc ra khỏi tấm ảnh” <-> hiện thân của những lam lũ, khốn khó của đời thờng, là sự thật cuộc đời đằng sau nghệ thuật

 Nghệ thuật chân chính không bao giờ xa rời cuộc đời Nghệ thuật là chính cuộc đời và phải luôn luôn vì cuộc đời

d) Đặc sắc nghệ thuật của TP

- Tạo tình huống truyện: ( ) => đằng sau bức ảnh tuyệt diệu…

là biết bao nghịch lí oan trái và phức tạp trong gia đình hàng chài

<=> Bộc lộ mọi mối quan hệ, bộc lộ khả năng ứng xử, thử thách phẩm chất, tính cách, tạo ra những bớc ngoặt trong t t-ởng, tình cảm và cả trong cuộc đời nhân vật Tình huống truyện mang ý nghĩa khám phá, phát hiện đời sống

- Ngời kể chuyện: nghệ sĩ => câu chuyện gần gũi, khách quan, chân thực và có sức thuyết phục hơn

- Ngôn ngữ nhân vật: Phù hợp với đặc điểm tính cách của từng ngời

+ TP có sự đổi mới cơ bản của văn học sau 1975:

- Đề cập đến những vấn đề của đời sống nhân sinh, quan tâm nhiều hơn đến đề tài đạo đức-thế sự

- Đi sâu vào thế giới nội tâm phức tạp và đầy mâu thuẫn của con ngời trong cuộc sống thờng nhật

 Vẻ đẹp của ngòi bút Nguyễn Minh Châu là vẻ đẹp toát ra

từ tình yêu tha thiết đối với con ngời Tình yêu ấy bao hàm cả khát vọng tìm kiếm, phát hiện, tôn vinh những vẻ đẹp con ngời còn tiềm ẩn, những khắc khoải, lo âu trớc cái xấu, cái ác Đó cũng là vẻ đẹp của một cốt cách nghệ sĩ mẫn cảm, đôn hậu,

điềm đạm chiêm nghiệm lẽ đời để rút ra những triết lí nhân sinh sâu sắc Chiếc thuyền ngoài xa là một trong số rất nhiều tác phẩm của Nguyễn Minh Châu đã đặt ra những vấn đề có ý nghĩa với mọi thời, mọi ngời

A Mục đích yêu cầu: Giúp HS

- Củng cố và nâng cao những kiến thức về hàm ý, về cách thức tạo lập và lĩnh hội hàm ý

Trang 30

- Biết lĩnh hội và phân tích đợc hàm ý (trong văn bản nghệ thuật và trong giao tiếp hàng ngày) Biết dùng câu có hàm ý khi cần thiết,

B tiến trình bài dạy:

1 ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS

- Lời đáp của A Phủ thiếu thông tin cần thiết nhất của câu hỏi:

Số lợng bò bị mất (mất mấy con bò?) A Phủ đã lờ yêu cầu này của Pá Tra

- Lời đáp có chủ ý thừa thông tin so với yêu cầu của câu hỏi: A Phủ không nói về số bò mất mà lại nói đến công việc dự định

và niềm tin của mình (Tôi về lấy súng thế nào cũng bắn đợc con hổ này to lắm)

- Cách trả lời của A Phủ có độ khôn khéo: Không trả lời thẳng, gián tiếp công nhận việc để mất bò Nói ra dự định “lấy công chuộc tội” (bắn hổ chuộc tội mất bò); chủ ý thể hiện sự tin tởng bắn đợc hổ và nói rõ “con hổ này to lắm”

Cách nói hòng chuộc tội, làm giảm cơn giận dữ của Pá Tra Câu trả lời của A Phủ chứa nhiều hàm ý

=> Hàm ý: Là những nội dung, ý nghĩ mà ngời nói không nói ra trực tiếp bằng từ ngữ, tuy vẫn có ý định truyền báo đến ngời nghe Còn ngời nghe phải dựa vào nghĩa tờng minh của câu và tình huống giao tiếp để suy ra thì mới hiểu đúng, hiểu hết ý của ngời nói

Bài tập 2:

a) Câu nói của Bá Kiến với Chí Phèo: “Tôi không phải là cái kho” có hàm ý: Từ chối trớc lời đề nghị xin tiền nh mọi khi của Chí Phèo (cái kho - biểu tợng của của cải, tiền nong, sự giàu

có Tôi không có nhiều tiền)Cách nói vi phạm phơng châm cách thức (không nói rõ ràng, rành mạch Nếu nói thẳng thì nói: Tôi không có tiền để cho anh luôn nh mọi khi

b) Trong lợt lời thứ nhất của Bá kiến có câu với hình thức hỏi:

“Chí Phèo đấy hử?”

Câu này không nhằm mục đích hỏi không yêu cầu trả lời, vì Chí Phèo đã đứng ngay trớc mặt Bá Kiến Thực chất, Bá Kiến dùng câu hỏi để thực hiện hành vi hô gọi, hớng lời nói của mình về đối tợng báo hiệu cho đối tợng biết lời nói đang hớng

về đối tợng (Chí Phèo) hay là một hành động chào kiều trịch thợng của kẻ trên đối với ngời dới Thực hiện hành vi ngôn ngữ theo kiểu giao tiếp nh vậy cũng là hàm ý

- Trong lợt lời thứ nhất của Bá Kiến, câu mang hình thức câu hỏi là: “Rồi làm mà ăn chứ cứ báo ngời ta mãi à?" Thực chất câu này không nhằm mục đích hỏi mà nhằm mục đích thúc giục, ra lệnh: hãy làm lấy mà ăn Đó cũng là câu nói thực hiện hành vi ngôn ngữ theo lối gián tiếp, có hàm ý

c) ở lợt lời thứ nhất và thứ hai của mình, Chí Phèo không nói hết ý, chỉ bác hỏ hàm ý trong câu nói của Bá Kiến: “Tao không

đến đây xin năm hào”, “Tao đã bảo tao không đòi tiền”

Vậy đến đây để làm gì? Điều đó là hàm ý Hàm ý này đợc tờng minh hoá, nói rõ ý ở lợt lời cuối cùng: “Tao muốn làm ngời l-

Trang 31

Từ những lợt lời của Bá Kiến và Chí

Phèo, em hiểu gì về tác dụng của

cách nói hàm ý ?

Bài tập 3: Đọc và phân tích truyện

c-ời theo các câu hỏi (SGK)

Qua những phần trên, anh (chị) hãy xác

định: để nói một câu có hàm ý, ngời ta

=> Tác dụng của cách nói hàm ý:

+ Tạo ra hiệu quả mạnh mẽ, sâu săc hơn cách nói thông thờng+ Giữ đợc tính lịch sự và thể diện tốt đẹp của ngời nói hoặc ng-

ời nghe+ Làm cho lời noi có ý vị, hàm súc+ Ngời nói có thể không phảI chịu trách nhiệm về hàm ý…

Bài tập 3:

a) Lợt lời thứ nhất bà đồ nói: “Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không? Câu nói có hình thức hỏi nhng không nhằm mục

đích để hỏi mà nhằm gợi ý một cách lựa chọn cho ông đồ

Qua lợt lời thứ hai của bà đồ chứng tỏ trong lợt lời thứ nhất của bà có hàm ý: Khuyên ông nên sử dụng giấy cho có ích lợi; cho rằng ông đồ viết văn kém, ông dùng giấy để viết văn chỉ thêm lãng phí, hay bỏ phí giấy, vứt giấy đi một cách lãng phí.b) Bà đồ chọn cách nói có hàm ý vì lí do tế nhị, lịch sự đối với chồng, bà không muốn trực itếp chê văn của chồng mà thông qua lời khuyên để gợi ý cho ông đồ lựa chọn

=> Để có một câu có hàm ý, ngời ta thờng dùng cách nói chủ

ý vi phạm một (hoặc một số) phơng châm hội thoại nào đó, sử dụng các hành động nói gián tiếp (Chủ ý vi phạm phơng châm

về lợng (nói thừa hoặc thiếu thông tin mà đề tài yêu cầu; chủ ý

vi phạm phơng châm quan hệ, đi chệch đề tài cuộc giao tiếp; chủ ý vi phạm phản cách thức, nói mập mờ, vòng vo, không rõ ràng rành mạch

A Mục đích yêu cầu: Giúp HS

- Hiểu đợc diễn biến tâm lí của các nhân vật, nhất là chị Hoài và ông Bằng trong buổi cúng tất niên chiều ba mơi tết Từ đó thấy đợc sự quan sát tinh tế và cảm nhận tinh nhạy của nhà văn về những biến

động, đổi thay trong t tởng, tâm tí con ngời Việt Nam giai đoạn xã hội chuyển mình

- Trân trọng những giá trị của văn hóa truyền thống

B tiến trình bài dạy:

Trang 32

với lời khấn của ông Bằng trớc bàn

thờ gợi cho anh (chị) cảm xúc và

suy nghĩ gì về truyền thống văn

hoá riêng của dân tộc ta?

(GV gợi dẫn: Tìm những chi tiết

miêu tả về khung cảnh ngày tết, cử

chỉ, lời khấn của ông Bằng trong

đoạn văn cuối)

GV hớng dẫn HS tự viết tổng kết

đình nền nếp, luôn giữ gia pháp nay trở nên chao đảo trớc những cơn địa chấn tinh thần từ bên ngoài, nhà văn bày tỏ niềm lo lắng sâu sắc cho giá trị truyền thống trớc những đổi thay của thời cuộc

II H ớng dẫn đọc hiểu:

1.Đọc và tóm tắt 2.Tìm hiểu chi tiết

a Nhân vật chị Hoài

- Chị Hoài mang vẻ đẹp đằm thắm của ngời phụ nữ nông thôn:

“ngời thon gọn ……miệng cời rất tơi”

- Nét đằm thắm, mặn mà toát lên từ tâm hồn chị, từ tình cảm đôn hậu, từ cách ứng xử, quan hệ với mọi ngời

- Bởi vì “ngời phụ nữ tởng đã cắt hết mối dây liên hệ với gia đình này, vẫn giao cảm, vẫn chia sẻ buồn vui và cùng tham dự cuộc sống của gia đình này”

- Trong tiềm thức mỗi ngời “vẫn sống động một chị Hoài đẹp

ng-ời, đẹp nết”

=> Nhân vật chị Hoài là mẫu ngời phụ nữ vẫn giữ đợc nét đẹp truyền thống quí giá trớc những “cơn địa chấn” xã hội

b Cảnh sum họp trớc giờ cúng tất niên

* Diễn biến tâm lí hai nhân vật ông Bằng và chị Hoài trong cảnh gặp lại:

- Ông Bằng: Nỗi vui mừng, xúc động không dấu giếm của ông khi gặp lại ngời đã từng là con dâu trởng mà ông rất mực quí mến

- Chị Hoài: Tiếng gọi của chị nghẹn ngào trong tiếng nấc “ông!”

 Cảnh gặp gỡ vui mừng nhiễm một nỗi tiếc thơng đau buồn, ê nhức cả tim gan

* Khung cảnh tết và dòng tâm t cùng với lời khấn của ông Bằng trớc bàn thờ

- Khung cảnh tết: khói hơng, mâm cỗ thịnh soạn “vào cái thời

buổi đất nớc còn nhiều khó khăn sau hơn ba mơi năm chiến tranh ”, mọi ngời trong gia đình tề tựu, quây quần

=> Tất cả chuẩn bị chu đáo cho khoảnh khắc tri ân trớc tổ tiên trong chiều 30 tết

- Ông Bằng “soát lại hàng khuy áo, chỉnh lại cà vạt, ho khan một tiếng, dịch chân lại trớc mặt bàn thờ” “Thoáng cái, ông Bằng nh quên hết xung quanh và bản thể Dâng lên trong ông cái cảm giác thiêng liêng rất đỗi quen thân và tâm trí ông bỗng mờ nhoà Thà thầy mẹ đã cách trở ngàn trùng mà vẫn hằng sống cùng con cháu Con vẫn vẳng nghe đâu đây lời giáo huấn ”

=> Những hình ảnh sống động gieo vào lòng ngời đọc niềm xúc

động rng rng, đề rồi “nhập vào dòng xúc động tri ân tiên tổ và những ngời đã khuất”

 Bày tỏ lòng tri ân trớc tổ tiên, trớc những ngời đã mất trong lễ cúng tất niên - chiều 30 tết, điều đó đã trở thành một nét văn hoá truyền thống đáng trân trọng và tự hào của dân tộc ta “Quá khứ không cắt rời với hiện tại Tổ tiên không tách rời với con cháu Tất cả liên kết một mạch bền chặt thuỷ chung” Dù cuộc sống hiện đại muôn sự đổi thay cùng sự thay đổi của những cách nghĩ, cách sống, những quan niệm mới, nét đẹp truyền thống văn hóa ấy vẫn

đang và rất cần đợc gìn giữ, trân trọng

III Tổng kếtTổng kết giá trị đoạn trích dựa trên 2 mặt:

+ Giá trị nội dung t tởng

Trang 33

+ Giá trị nghệ thuật

Ngày soạn: 06/03/2009 Tiết: 74

Đọc thêm:

Một ngời hà Nội Nguyễn Khải

A Mục đích yêu cầu: Giúp HS

- Hiểu đợc nét đẹp của văn hoá “kinh kì” qua cách sống của bà Hiền, một phụ nữ tiêu biểu cho “ngời

2 Kiểm tra bài cũ: + Kiểm tra bài Mùa lá rụng trong vờn (trích)

+ Kiểm tra việc chuẩn bị bài mới của HS

HS đọc phần Tiểu dẫn và tóm tắt

tiểu sử, quá trình sáng tác cùng các

đề tài chính của Nguyễn Khải

GV gợi dẫn: chú ý các giai đoạn

sáng tác, tác phẩm chính

GV hớng dẫn HS tóm tắt truyện

Tính cách cô Hiền- nhân vật

trung tâm của truyện, đặc biệt là

suy nghĩ, cách ứng xử của cô trong

từng thời đoạn của đất nớc thể hiện

ntn ?

Vì sao tác giả cho cô Hiền là

“một hạt bụi vàng” của Hà Nội?

- Truyện đã thể hiện những khám phá, phát hiện của Nguyễn Khải

về vẻ đẹp trong chiều sâu tâm hồn, tính cách con ngời Việt Nam qua bao biến động thăng trầm của đất nớc

II H ớng dẫn Đọc- hiểu:

1.Đọc và tóm tắt 2.Tìm hiểu chi tiết

a Nhân vật cô Hiền

*) Tính cách, phẩm chất

- Nhân vật trung tâm - cô Hiền vẫn giữ đợc cái cốt cách ngời Hà Nội Cô sống thẳng thắn, chân thành, không giấu giếm quan điểm, thái độ của mình với mọi hiện tợng xung quanh

- Suy nghĩ và cách ứng xử của cô trong từng thời đoạn của đất nớc:+ Hoà bình lập lại ở miền Bắc, cô Hiền nói về niềm vui và cả những cái có phần máy móc, cực đoan của cuộc sống xung quanh

+ Miền Bắc bớc vào thời kì đơng đầu với chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mĩ Cô Hiền dạy con cách sống “biết tự trọng, biết xấu hổ”, biết sống đúng với bản chất ngời Hà Nội Đó cũng là lí do vì sao cô sẵn sàng cho con trai ra trận

+ Sau chiến thắng mùa xuân 1975, đất nớc trong thời kì đổi mới, giữa không khí xô bồ của thời kinh tế thị trờng, cô Hiền vẫn là “một ngời Hà nội của hôm nay, thuần tuý Hà Nội, không pha trộn” Từ chuyện cây si cổ thụ ở đền Ngọc Sơn, cô Hiền nói về niềm tin vào cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn

*) Cô Hiền- "một hạt bụi vàng của Hà Nội"

- Nói đến hạt bụi, ngời ta nghĩ đến vật nhỏ bé, tầm thờng Có điều

là hạt bụi vàng thì dù nhỏ bé nhng có giá trị quí báu

- Cô Hiền là một ngời Hà Nội bình thờng nhng cô thấm sâu những cái tinh hoa trong bản chất ngời Hà Nội Bao nhiêu hạt bụi vàng, bao nhiêu ngời nh cô Hiền sẽ hợp lại thành những “áng vàng” chói

Trang 34

Thảo luận nhóm: tìm hiểu nhân vật

- Nhân vật “tôi”

- Nhân vật Dũng- con trai cô Hiền

- Những thanh niên Hà Nội và cả

những ngời đã tạo nên “nhận xét

không mấy vui vẻ" của nhân vật

“tôi” về Hà Nội

HS thảo luận:

Chuyện cây si cổ thụ ở đền Ngọc

Sơn bị bão đánh bật rễ rồi lại hồi

sinh có ý nghĩa ntn ?

Em có nhận xét gì về giọng điệu

trần thuật và nghệ thuật xây dựng

nhân vật của Nguyễn Khải trong

tác phẩm?

sáng áng vàng ấy là phẩm giá ngời Hà Nội, là cái truyền thống cốt cách ngời Hà Nội

 Một so sánh độc đáo nằm trong mạch trữ tình ngoại đề của ngời

kể chuyện Bản sắc Hà Nội, văn hoá Hà Nội là chất vàng 10 là mỏ vàng trầm tích đợc bồi đắp, tính tu từ biết bao hạt bụi vàng nh là Hiền

b Các nhân vật khác trong truyện

+ Nhân vật "tôi"

- Ngời đã chứng kiến và tham gia vào nhiều chặng đờng lịch sử của dân tộc: quan sát tinh tế, cảm nhận nhạy bén, sắc sảo, đặc bịêt là

về nhân vật cô Hiền, về Hà Nội và ngời Hà Nội

=> ẩn sâu trong giọng điệu vừa vui đùa, khôi hài, vừa khôn ngoan, trải đời là hình ảnh một con ngời gắn bó thiết tha với vận mệnh đất nớc, trân trọng những giá trị văn hoá của dân tộc

Nhân vật “tôi” mang hình bóng Nguyễn Khải, là ngời kể chuyện, một sáng tạo nghệ thuật sắc nét đem đến cho tác phẩm một điểm nhìn trần thuật chân thật khách quan và đúng đắn, sâu sắc

+ Nhân vật Dũng- con trai đầu rất mực yêu quí của cô Hiền

- Anh đã sống đúng với những lời mẹ dạy về cách sống của ngời anh cùng với 660 thanh niên u tú của Hà Nội lên đờng hiến dâng tuổi xuân của mình cho đất nớc Dũng, Tuất và tất cả những chàng trai Hà Nội ấy đã góp phần tô thắm thêm cốt cách tinh thần ngời Hà Nội, phẩm giá cao đẹp của con ngời Việt Nam

+ Bên cạnh sự thật về những ngời Hà Nội có phẩm cách cao đẹp, còn có những ngời tạo nên “nhận xét không mấy vui vẻ” của nhân vật “tôi” về Hà Nội Đó là “ông bạn trẻ đạp xe nh gió” đã làm xe ng-

ời ta suýt đổ lại còn phóng xe vợt qua rồi quay mặt lại chửi “Tiên s cái anh già” , là những ngời mà nhân vật tôi quên đờng phải hỏi thăm Đó là những “hạt sạn của Hà Nội”, làm mờ đi nét đẹp tế nhị, thanh lịch của ngời Tràng An Cuộc sống của ngời Hà Nội nay cần phải làm rất nhiều điểm để giữ gìn và phát huy cái đẹp trong tính cách ngời Hà Nội

c ý nghĩa của câu chuyện "cây si cổ thụ"

+ Hình ảnh nói lên qui luật bất diệt của sự sống Quy luật này

đ-ợc khẳng định bằng niềm tin của con ngời thành phố đã kiên trì cứu sống đợc cây si

+ Cây si cũng là một biểu tợng nghệ thuật, một hình ảnh ẩn dụ về

vẻ đẹp của Hà Nội: Hà Nội có thể bị tàn phá, bị nhiễm bệnh nhng vẫn là một ngời Hà Nội với truyền thống văn hoá đã đợc nuôi dỡng suốt trờng kì lịch sử, là cốt cách, tinh hoa, linh hồn đất nớc

d Giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật

+ Giọng điệu trần thuật:

Một giọng điệu rất trải đời, vừa tự nhiên, dân dã vừa trĩu nặng suy t, vừa giàu chất khái quát, triết lí, vừa đậm tính đa thanh Cái tự nhiên, dân dã tạo nên phong vị hài hớc rất có duyên trong giọng kể của nhân vật “tôi”; tính chất đa thanh thể hiện trong lời kể: nhiều giọng (tự tin xen lẫn hoài nghi, tự hào xen lẫn tự trào Giọng điệu trần thuật đã làm cho truyện ngắn đậm đặc chất tự sự rất đời thờng

mà hiện đại

+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật:

- Tạo tình huống gặp gỡ giữa nhân vật “tôi” và các nhân vật khác

- Ngôn ngữ nhân vật góp phần khắc hoạ tính cách (ngôn ngữ nhân vật “tôi” đậm vẻ suy t, chiêm nghiệm, lại pha chút hài hớc, tự trào; ngôn ngữ của cô Hiền ngắn gọn, rõ ràng, dứt khoát )

Trang 35

GV hớng dẫn HS tự viết tổng kết

III Tổng kết:

+ Nguyễn Khải đã có những khám phá sâu sắc về bản chất của nhân vật trên dòng lu chuyển của hiện thực lịch sử:

- Là một con ngời, bà Hiền luôn giữ gìn phẩm giá ngời

- Là một công dân, bà Hiền chỉ làm những gì có lợi cho đất nớc

- Là một ngời Hà Nội, bà đã góp phần làm rạng rỡ thêm cái cốt cách, cái truyền thống của một Hà Nội anh hùng và hào hoa- tôn thêm vẻ đẹp thanh lịch quyến rũ của “ngời Tràng An”

+ Chất nhân văn sâu sắc của ngòi bút Nguyễn Khải chính là ở đó

“Muốn hiểu con ngời thời đại với tất cả những cái hay, cái dở của

họ, nhất là muốn hiểu cách nghĩ của họ, cuộc sống tinh thần của

họ, phải đọc Nguyễn Khải” Nhận xét này của nhà nghiên cứu

V-ơng Trí Nhàn thật xác đáng, nhất là đối với truyện ngắn Một ngời

2 Kiểm tra bài cũ: + Lí thuyết về Hàm ý.

+ Kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà

3.Giới thiệu bài mới:

Bài tập 1: Đọc đoạn trích và phân

tích theo các câu hỏi (SGK)

a) Lời bác Phô gái thực hiện hành

động van xin, cầu khẩn ông lí và

đáp của ông lí mang sắc thái mỉa mai, giễu cợt (ồ, việc quan

không phải thứ chuyện đàn bà của các chị) Nếu là cách đáp

t-ờng minh phù hợp thì phải là lời chấp nhận sự van xin hoặc từ chối, phủ định sự van xin

b) Lời của ông Lí không đáp ứng trực tiếp hành động van xin của bác Phô mà từ chối một cách gián tiếp Đồng thời mang sắc thái biểu cảm: bộc lộ quyền uy, thể hiện sự từ chối lời van xin, biểu lộ thái độ mỉa mai, giễu cợt cách suy nghĩ kiểu đàn bà

→ Tính hàm súc của câu có hàm ý

Bài tập 2

a) Câu hỏi đầu tiên của Từ: “Có lẽ hôm nay đã là mồng hai, mồng ba đây rồi mình nhỉ?” Không phải chỉ hỏi về thời gian

Trang 36

thời gian hay còn có hàm ý gì khác?

b) Câu nhắc khéo ở lợt lời thứ hai

của Từ thực chất có hàm ý nói với

Hộ điều gì?

HS thảo luận nhóm, đại diện phát

biểu.

Bài tập 3: Chỉ ra lớp nghĩa tờng

minh và hàm ý của bài thơ “Sóng”

trong ngữ cảnh cần thiết mang lại

những tác dụng và hiệu quả nh thế

Từ đều đi nhận tiền nhuận bút )

b) Câu “nhắc khéo” thứ hai: “Hèn nào mà em thấy ngời thu tiền nhà sáng nay đã đến ” Từ không nói trực tiếp đến việc trả tiền nhà Từ muốn nhắc Hộ đi nhận tiền về để trả các khoản nợ (Chủ

ý vi phạm phơng châm cách thức)c) Tác dụng cách nói của Từ

- Từ thể hiện ý muốn của mình thông qua câu hỏi bóng gió về ngày tháng, nhắc khéo đến một sự việc khác có liên quan (ngời thu tiền nhà) Cách nói nhẹ nhàng, xa xôi những vẫn đạt đợc mục đích Nó tránh đợc ấn tợng nặng nề, làm dịu đi không khí căng thẳng trong quan hệ vợ chồng khi lâm vào hoàn cảnh khó khăn

Bài tập 3: Lớp nghĩa tờng minh và hàm ý của bài thơ Sóng

- Lớp nghĩa tờng minh: Cảm nhận và miêu tả hiện tợng sóng biển với những đặc điểm, trạng thái của nó

- Lớp nghĩa hàm ý: Vẻ đẹp tâm hồn của ngời thiếu nữ đang yêu:

đắm say, nồng nàn, tin yêu

- Tác phẩm văn học dùng cách thể hiện có hàm ý sẽ tạo nên tính hàm súc, đa nghĩa, biểu đạt cảm xúc, t tởng của tác giả một cách tinh tế, sâu sắc

=> Tác dụng và hiệu quả của cách nói có hàm ý:

Tuỳ thuộc vào hoàn cảnh giao tiếp, hàm ý có thể mang lại:+ Tính hàm súc cho lời nói: lời nói ngắn gọn mà chất chứa nhiều nội dung, ý nghĩa

+ Hiệu quả mạnh mẽ, sâu sắc với ngời nghe+ Sự vô can, không phải chịu trách nhiệm của ngời nói về hàm ý (vì hàm ý là do ngời nghe suy ra)

+ Tính lịch sự và thể diện tốt đẹp trong giao tiếp bằng ngôn ngữ

Ngày soạn:14/03/2009 Tiết 76 -77

Đọc hiểu:

Thuốc

Lỗ Tấn A- Mục đích yêu cầu: Giúp HS

- Hiểu đợc Thuốc là hồi chuông cảnh báo về sự mê muội, đớn hèn của ngời Trung Hoa vào cuối thế kỉ XIX và sự cấp thiết phải có phơng thuốc chữa bệnh cho quốc dân : làm cho ngời dân giác ngộ cách mạng

2.Kiểm tra bài cũ: Tóm tắt ngắn gọn cốt truyện “Một ngời Hà Nội” và khái quát giá trị TP?

Trang 37

Em biết gì về nhà văn Lỗ Tấn ?

GV gợi ý:

- Vị trí của Lỗ Tấn trong văn học

Trung Quốc?

- Con đờng gian nan để chọn ngành

nghề của Lỗ Tấn? Vì sao ông lại chọn

HS thảo luận về ý nghĩa nhan đề

truyện và hình tợng chiếc bánh bao

Lỗ Tấn; sau Lỗ Tấn có vô vàn Lỗ Tấn” (Quách Mạt Nhợc)+ Lỗ Tấn đã nhiều lần đổi nghề để tìm một con đờng cống hiến cho dân tộc: từ nghề khia mỏ đến hàng hải rồi nghề y, cuối cùng làm văn nghệ để thức tỉnh quốc dân đồng bào

=> Tâm huyết của một ngời con u tú của dân tộc yêu nớc thơng dân

+ Quan điểm sáng tác văn nghệ: phê phán những căn bệnh tinh thần khiến cho quốc dân mê muội, tự thoả mãn “ngủ say trong một cái nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ”

+ Tác phẩm chính: AQ chính truyện (Kiệt tác của văn học hiện

đại Trung Quốc và thế giới), các tập Gào thét, Bàng hoàng,

Truyện cũ viết theo lối mới, hơn chục tập tạp văn có giá trị phê

phán, tính chiến đấu cao+ Bác Hồ thời trẻ thích đọc Lỗ Tấn Vì văn chơng của Lỗ Tấn phục vụ cách mạng, phục vụ sự nghiệp GPDT; giọng điệu hóm hỉnh, mỉa mai gần với giọng điệu văn chơng của Bác

=> Lỗ Tấn đợc tôn vinh là linh hồn dân tộc , phong tặng danh“ ”

hiệu danh nhân văn hoá nhân loại“ ”

2 Hoàn cảnh sáng tác truyện Thuốc

-Trung Hoa bị các đế quốc Anh, Nga, Pháp, Đức, Nhật xâu xé Xã hội Trung Hoa biến thành nửa phong kiến, nửa thuộc địa, nhng nhân dân lại an phận chịu nhục Đó là căn bệnh đớn hèn,

tự thoả mãn, cản trở nghiêm trọng con đờng giải phóng dân tộc Thuốc đợc viết năm 1919, đúng vào lúc cuộc vận động Ngũ

+ Phần III: Cuộc bàn luận trong quán trà về thuốc chữa bệnh lao, về tên “giặc” Hạ Du (Bàn về thuốc)

+ Phần IV: Nghĩa địa vào dịp tiết Thanh minh Hai ngời mẹ trớc hai nấm mồ: một của ngời chết bệnh, một chết vì nghĩa ở hai khu vực, ngăn cách bởi một con đờng mòn (Hậu quả của thuốc)

2.Tìm hiểu chi tiết

a

ý nghĩa nhan đề truyện và hình t ợng chiếc bánh bao tẩm máu

+Nhan đề và mục đích sáng tác:

- Thuốc, nguyên văn là "Dợc" (trong từ ghép Dợc phẩm), phản

ánh một quá trình suy t nặng nề của Lỗ Tấn (động cơ và mục

đích đổi nghề của Lỗ Tấn) Nhận thức rõ thực trạng nhận thức của ngời dân Trung Quốc thời bấy giờ “ngu muội và hèn nhát”,

Trang 38

của nhan đề? Liên tởng giữa nhan đề

(Thuốc) với chiếc bánh bao tẩm máu?

Câu hỏi gợi ý: Tại sao không phải là

chiếc bánh bao tẩm máu ngời khác mà

lại phải tẩm máu ngời cách mạng Hạ

Du?

Qua hình tợng chiếc bánh bao tẩm

máu đó, tác giả muốn nói lên điều gì?

Những ngời trong quán trà bàn luận về

vấn đề gì ? ý nghĩa cuộc bàn luận đó?

Vì sao quần chúng nhân dân lại đánh

giá về anh nh thế ?

Viết về Hạ Du, Lỗ Tấn muốn bày tỏ

thái độ, tình cảm gì đối với anh ?

Qua hình ảnh ngời CM Hạ Du, Lỗ

Tấn muốn gián tiếp nói đến vấn đề

gì ?

Em có suy nghĩ gì về hình ảnh con

đ-ờng mòn……ở hai nghĩa địa ?

nhà văn không có ý định và cũng không đặt ra vấn đề bốc thuốc cho xã hội mà chỉ muốn “lôi hết bệnh tật của quốc dân, làm cho mọi ngời chú ý và tìm cách chạy chữa” Tên truyện chỉ có thể dịch là Thuốc (Trơng Chính) Vị thuốc (Nguyễn Tuân) chứ không thể dịch là Đơn thuốc (Phan Khải) Nhan đề truyện có nhiều nghĩa

- Tầng nghĩa ngoài cùng là phơng thuốc truyền thống chữa bệnh lao Một phơng thuốc u mê ngu muội giống hệt phơng thuốc mà ông thầy lang bốc cho bố Lỗ Tấn bị bệnh phù thũng với hai vị “không thể thiếu” là rễ cây nứa kinh sơng ba năm và một đôi dế đủ con đực, con cái dẫn đến cái chết oan uổng của

ông cụ

+ Hình tợng chiếc bánh bao tẩm máu:

- Tầng nghĩa thứ nhất : thuốc chữa bệnh lao - “tiên dợc” để cứu mạng thằng con “mời đời độc đinh” => Thứ thuốc mê tín

- Tầng nghĩa thứ hai: hàm nghĩa sâu xa hơn, mang tính khai sáng: đây là thứ thuốc độc, mọi ngời cần phải giác ngộ ra rằng cái gọi là thuốc chữa bệnh lao đợc sùng bái là một thứ thuốc

độc

=> Sự mê muội của quần chúng nhân dân

+ Chiếc bánh bao - liều thuốc độc lại đợc pha chế bằng máu của ngời cách mạng - một ngời xả thân vì nghĩa, đổ máu cho sự nghiệp giải phóng nông dân Những ngời dân ấy (bố mẹ thằng Thuyên, ông Ba, cả Khang ) lại dửng dng, mua máu ngời cách mạng để chữa bệnh Với hiện tợng chiếc bánh bao tẩm máu Hạ

Du, Lỗ Tấn đã đặt ra một vấn đề hết sức hệ trọng là ý nghĩa của hi sinh Tên truyện vì thế mang tầng nghĩa thứ ba: Phải tìm một ph-

ơng thuốc làm cho quần chúng giác ngộ cách mạng và làm cho cách mạng gắn bó với quần chúng

<=> Phê phán t tởng mê tín, tập quán chữa bệnh phản khoa học,

đồng thời phản ánh tình trạng u mê tê liệt của quần chúng nhân dân

=> Bi kịch của ngời cách mạng tiên phong

<=> Thái độ trân trọng, kính phục nhân cách nhà cách mạng tiên phong, đồng thời cũng ngầm phê phán sự xa rời quần chúng nhân dân của những ngời cách mạng

Hạ Du – hình ảnh tợng trng của cuộc CM Tân Hợi – nửa vời, xa rời quần chúng, “thay thang mà không đổi thuốc”

c Không gian, thời gian nghệ thuật và ý nghĩa của chi tiết vòng hoa trên mộ Hạ Du

+ Hình ảnh “con đờng mòn ” => Ranh giới phân chia giữa ng…

-ời cách mạng và quần chúng nhân dân lao động nghèo khổ <=>

Sự ngăn cáh xa rời giữa CMTS và QCND

Tiêu đề	Vợ Chồng A Phủ
Người hướng dẫn	Trịnh Minh Tuấn
Trường học	Trường THPT Thiều Văn Chỏi
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2009
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	76
Dung lượng	504 KB

GIÁO ÁN NGỮ VĂN 12- TẬP II

Xây dựng đáp án (dàn ý)