Giáo án Ngữ văn 6 (Tuần 27)

Những thành phần nào bắt buộc phải có mặt trong câu để câu có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được một ý trọn vẹn nghĩa là có thể hiểu đầy đủ mà không cần gắn với hoàn cảnh nói năng?. Vậy

Tập làm văn Tuần 27 - Tiết 105, 106

VIẾT BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 6

VĂN TẢ NGƯỜI

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Nhằm đánh giá HS qua các phương diện:

- Biết cách làm bài văn tả người qua thực hành viết

- Trong khi thực hành, biết cách vận dụng kĩ năng kiến thức về văn miêu tả nói chung và văn

tả người nói riêng đã được học ở các tiết học trước đó

- Các kĩ năng nói viết chung (diễn đạt, trình bày, chữ viết, chính tả, ngữ pháp…)

II/ CHUẨN BỊ:

1 GV: Đề, đáp án, thang điểm

2 HS: Giấy, viết, xem bài trước ở nhà

III/ LÊN LỚP:

1 Ổn định: (1')

Kiểm tra vệ sinh, sỉ số lớp

2 Kiểm tra: (1’)

GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS

3 Tiến hành: (83’)

- GV nhắc lại yêu cầu khi làm bài viết (không ồn ào, làm đúng thời gian, nộp theo qui định)

- GV giải quyết thắc mắc của HS trong điều kiện cho phép

 GV chép đề, HS chép vào giấy và tiến hành làm

Đề bài: Hãy tả lại người mẹ của em lúc em đang ốm.

ĐÁP ÁN

a Mở bài: Giới thiệu chung về mẹ em:

- Rất thương con

- Xót xa, lo lắng khi con ốm

b Thân bài: Tả mẹ trong lúc săn sóc em trên giường bệnh:

- Vẻ mặt: Lo âu, buồn bã…

- Lời nói: Vỗ về, an ủi, động viên, mong con mau khỏe

- Hành động: Chăm sóc chu đáo từ miếng ăn, viên thuốc đến giấc ngủ của con…

c Kết bài: Cảm nghĩ của em:

- Xúc động trước tấm lòng bao la của mẹ

- Mong được đền đáp công ơn trời biển của mẹ

THANG ĐIỂM

a Mở bài: 1,5 đ

b Thân bài: 6 đ

c Kết quả: 1,5 đ

* Sạch, đẹp, không sai chính tả nhiều: 1đ

4 Thu bài: (2’)

GV thu bài của HS và nhận xét tiết kiểm tra, phê sổ đầu bài

5 Dặn dò: (2’)

- Bước đầu xem lại bài viết để tự đánh giá

- Soạn bài tt “Các thành phần chính của câu”

Đọc các vd trong SGK, phần ghi nhớ

Trả lời các câu hỏi theo yêu cầu

Ngày soạn:

Ngày dạy:

CÁC THÀNH PHẦN CHÍNH CỦA CÂU

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp HS:

- Nắm được khái niệm các thành phần chính của câu

- Có ý thức đặc câu có đầy đủ các thành phần chính

II/ CHUẨN BỊ:

1 GV: Giáo án, SGK, SGV, …

2 HS: SGK, bài soạn ở nhà

III/ LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp: (1')

Kiểm tra sĩ số, vệ sinh của lớp

2 Kiểm tra bài cũ: (1’)

GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS

3 Bài mới:

1’  Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.

 GV giới thiệu yêu cầu tiết học

10’  Hoạt động 2: Cho HS phân biệt thành phần

chính và thành phần phụ của câu.

 Đầu tiên GV cho HS nhắc lại kiến thức cũ ở Tiểu

học

(?) Nhắc lại các thành phần câu em đã học ở bậc Tiểu

học?

- HS trả lời HS khác bổ sung GV kết luận

I/ Phân biệt thành phần chính và

thành phần phụ của câu:

1 Các thành phần câu: Trạng ngữ,

Chủ ngữ, Vị ngữ

 Tiếp tục GV cho HS đọc vd – SGK Cho HS chép

vd vào tập

(?) Tìm các thành phần trong câu?

- HS tìm, GV nhận xét

 Cho HS trả lời câu hỏi 3

(?) Những thành phần nào bắt buộc phải có mặt trong

câu để câu có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được một

ý trọn vẹn (nghĩa là có thể hiểu đầy đủ mà không cần

gắn với hoàn cảnh nói năng)

(?) Thành phần nào không bắt buộc phải có mặt trong

câu?

(?) Vậy qua phân tích, em hãy nhận xét trong câu

thành phần nào sẽ được gọi là thành phần chính, thành

phần nào là thành phần phụ?

* HS: Thành phần chính là chủ ngữ và vị ngữ Thành

phần phụ là trạng ngữ

(?) Vậy qua tìm hiểu, em hãy phân biệt thành phần

chính là thành phần phụ trong câu như thế nào?

- HS trả lời GV cho HS thực hiện phần ghi nhớ

GV giảng thêm: Vậy thành phần chủ ngữ và vị ngữ là

những thành phần bắc buộc phải có mặt để câu có cấu

tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được một ý trọn vẹn Có

điều cần lưu ý: Khi nói thành phần chính bắt buộc

phải có mặt trong câu là nói về mặt kết cấu ngữ pháp

của câu, tách rời hoàn cảnh nói năng cụ thể Nếu đặt

câu trong những hoàn cảnh nói năng cụ thể có khi

thành phần chính có thể bỏ đi được, còn thành phần

phụ lại không bỏ được Vd:

- Anh về hôm nào? (1)

- Hôm qua (2)

Câu (2) ở dạng hoàn chỉnh là: Tôi về hôm qua

(trong đó hai thành phần chính: C – V hoàn toàn có

2 Xét vd – SGK94

Chẳng bao lâu, tôi / đã trở thành

một chàng dế thanh niên cường tráng.

3

* Các thành phần bắc buộc trong

câu là: chủ ngữ và vị ngữ  là thành phần chính

* Thành phần không bắt buộc: trạng ngữ  là thành phần phụ

Ghi nhớ

Thành phần chính của câu

là những thành phần bắt buộc phải

có mặt để câu có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được một ý trọn vẹn Thành phần không bắt buộc

có mặt được gọi là thành phần phụ

tểh lược bỏ vì đã được nêu rõ ở hai câu liền trước đó

 Hoạt động 3: Tìm hiểu vị ngữ và cấu tạo của vị

ngữ

 GV cho HS quan sát lại vd1 – SGK

(?) Quan sát vị ngữ và hãy cho biết vị ngữ có thể với

những từ nào về phía trước?

- HS trả lời GV bổ sung, kết luận

(?) Vị ngữ trả lời cho những câu hỏi như thế nào?

(?) Vậy qua tìm hiểu em hãy cho biết vị ngữ là gì?

- HS trả lời GV cho thực hiện phần ghi nhớ1.

 Tiếp tục GV treo bảng phụ ghi các vd a, b, c

 GV gọi 1 HS đọc lại các vd

(?) Tìm C – V

- GV chia 4 tổ làm các vd (câu c có 2 câu = tổ 3, 4)

(?) Câu hỏi thảo luận: Phân tích cấu tạo của vị ngữ

trong các câu đã dẫn Gợi ý:

- Vị ngữ là từ hay cụm từ?

- Nếu vị ngữ là từ thì từ đó thuộc từ loại gì?

- Nếu vị ngữ là cụm từ thì từ đó thuộc cụm từ loại gì?

 HS trao đổi nhóm 3’ Đại diện trả lời

 Nhóm khác nhận xét, bổ sung

 GV chỉnh sửa kết luận

II/ Vị ngữ:

1 Xét lại vd I – SGK92.

* Quan sát vị ngữ: đã trở thành một

chàng dế thanh niên cường tráng

- Có thể kết hợp với các phó từ: đã,

sẽ, đang, sắp, từng… (chỉ thời

gian)

- Có thể trả lời câu hỏi: Làm sao?

Như thế nào? Làm gì? Là gì? …

Ghi nhớ 1

Vị ngữ là thành phần chính

của câu có khả năng kết hợp với các phó từ chỉ quan hệ thời gian

và trả lời các câu hỏi Làm gì?

Làm sao? Như thế nào? hoặc Là gì?

2 Xét các vd – SGK93

* Quan sát các vị ngữ:

a/ Một buổi chiều, tôi/ ra đứng cửa

hang như mọi khi, xem hoàng hôn

V2

xuống

 Vị ngữ: là cụm động từ

b/ Chợ Năm Căn / nằm sát bên bờ

sông, ồn ào, đông vui, tấp nập

 V1: cụm động từ

V2,3,4: tính từ

(?) Quan sát và trả lời: mỗi câu có thể có mấy vị ngữ?

(?) Vậy qua tìm hiểu em hãy nêu cấu tạo của vị ngữ

như thế nào?

- HS trả lời GV chốt ý ở phần ghi nhớ

 Cuối cùng GV yêu cầu HS đọc lại toàn bộ nội

dung ghi nhớ về vị ngữ và cấu tạo của vị ngữ

Hoạt động 4: Tìm hiểu chủ ngữ và cấu tạo của chủ

ngữ

 GV cho HS quan sát lại các vd II Chú ý các chủ

ngữ

(?) Cho biết mối quan hệ giữ sự vật nêu ở chủ ngữ với

hành động, đặc điểm, trạng thái… nêu ở vị ngữ là

quan hệ gì?

(?) Chủ ngữ có thế trả lời những câu hỏi như thế nào?

- HS suy nghĩ trả lời GV kết luận

(?) Chủ ngữ Tôi thuộc từ loại gì?

* HS: Đại từ

(?) Các chủ ngữ còn lại thuộc từ loại gì?

* HS: Danh từ ( hoặc cụm danh từ)

GV bổ sung: Trong những trường hợp nhất định,

động từ, tính từ hoặc cụm động từ, cụm tính từ cũng

có thể làm chủ ngữ

(?) Phân tích cấu tạo của chủ ngữ? (Có nghĩa là câu

có thể có bao nhiêu chủ ngữ?)

c/ - Cây tre/ là người bạn thân của

nông dân Việt Nam

Vị ngữ: là + cụm danh từ.

- Tre, nứa, mai, vầu / giúp người

trăm nghìn công việc khác nhau

 Vị ngữ: cụm động từ

 Mỗi câu có thê có một hoặc nhiều vị ngữ

Ghi nhớ 2,3

- Vị ngữ thường là động từ hoặc cụm động từ, tính từ hoặc cụm tính từ, danh từ hoặc cụm danh từ

- Câu có thể có một hoặc nhiều vị ngữ

III/ Chủ ngữ:

* Xét lại các vd II – SGK93

* Quan sát các chủ ngữ:

- Chủ ngữ biểu thị những sự vật có hành động, đặc điểm, trạng thái nêu

ở vị ngữ

- Chủ ngữ thường trả lời các câu

hỏi: Ai? Cái gì? Con gì? …

- Câu có thể có:

+ Một chủ ngữ: tôi, chợ Năm Căn,

(?) Vậy qua tìm hiểu em hãy trả lời: Chủ ngữ là gì?

Cấu tạo của chủ ngữ?

- HS trả lời ghi nhớ GV kết luận

Hoạt động 5: Hướng dẫn HS luyện tập

 Do lượng kiến thức khá nhiều, phần bài tập GV

gợi dẫn cho HS về nhà làm

BT1 Gợi ý:

- Đọc kĩ đoạn văn Xác định chủ ngữ, vị ngữ cho từng

câu

- Cho biết mỗi chủ ngữ hoặc vị ngữ có cấu tạo như

thế nào (là đại từ, hay danh từ, động từ, cụm động

từ…)

BT2 Về đặc ba câu theo yêu cầu của a, b, c.

cây tre.

+ Nhiều chủ ngữ: tre, nứa, mai,

vầu.

Ghi nhớ

- Chủ ngữ là thành phần

chính của câu nêu tên sự vật, hiện tượng có hành động, đặc điểm, trạng thái…được miêu tả ở vị ngữ Chủ ngữ thường trả lời cho

các câu hỏi: Ai? Con gì? hoặc Cái

gì?

- Chủ ngữ thường là danh từ, đại từ hoặc cụm danh từ Trong những trường hợp nhất định, động

từ, tính từ hoặc cụm động từ, cụm tính từ cũng có thể làm chủ ngữ

- Câu có thể có một hoặc nhiều chủ ngữ

IV/ Luyện tập:

* Bài tập 1:

Câu 1:

Câu 1: Tôi (CN, đại từ)/ đã

trở thành (VN, cụm động

từ)

Câu 2:

Câu 2: Đôi càng tôi (CN,

cụm danh từ)/ mẫm bóng

(VN, tính từ)

Câu 3:

Câu 3: Những cái vuốt ở

chân, ở khoeo (CN, cụm danh

từ)/ cứ cứng dần và nhọn

hoắt (VN, 2 cụm tính từ).

Câu 4:

Câu 4: Tôi (CN, đại từ)/ co

cẳng lên, đạp nhanh phách vào các ngọn cỏ (VN, hai

cụm động từ)

Câu 4:

Câu 4: Những ngọn cỏ (CN,

cụm danh từ)/gãy rạp, y

* Bài tập 2: Tham khảo:

a Trong giờ kiểm tra, em đã cho bạn mượn bút

b Bạn em rất tốt

c Bà Đỗ trần là người huyện Đông Triều

4 Củng cố: (2’)

1 Thành phần nào được xem là thành phần chính của câu?

2 Cho câu văn sau: Mặt trời nhú lên dần dần.

Vị ngữ của câu trên có cấu tạo như thế nào?

3 Cho câu: Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù.

Chủ ngữ trong câu trên trả lời cho câu hỏi gì?

5 Dặn dò: (2’)

- Xem lại nội dung bài Học thuộc phần ghi nhớ Hoàn tất các bài tập

- Chuẩn bị tiết tt “Tập làm thơ 5 chữ”

Trả lời các câu hỏi ở phần chuẩn bị ở nhà

Tự sáng tác 1 bài thơ 5 chữ trước

Ngày soạn:

Ngày dạy:

HOẠT ĐỘNG NGỮ VĂN: THI LÀM THƠ NĂM CHỮ

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp HS:

- Ôn lại, nắm chắc hơn đặc điểm và yêu cầu của thể thơ 5 chữ

- Làm quen với các hoạt động và hình thức tổ chức học tập đa dạng, vui mà bổ ích, lí thú

- Tạo được không khí vui vẻ, kích thích tinh thần sáng tạo, mạnh dạng trình bày được những

gì mình làm được

II/ CHUẨN BỊ:

1 GV: Giáo án, SGK, SGV, tư liệu

2 HS: SGK, chuẩn bị bài ở nhà

III/ LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp: (1')

Kiểm tra sĩ số, vệ sinh của lớp

2 Kiểm tra bài cũ: (5’)

(?) Phân biệt thành phần chính, thành phần phụ của câu?

(?) Vị ngữ là gì? Nêu cấu tạo của vị ngữ, cho ví dụ minh họa?

(?)Vị ngữ là gì? Nêu cấu tạo của vị ngữ, cho ví dụ minh họa?

3 Bài mới:

1’  Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.

Tiết này chúng ta sẽ tìm hiểu về luật thơ 5 chữ và tập làm thơ với thề dạng này

7’  Hoạt động 2: Kiểm tra phần chuẩn bị.

Kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của HS (5 tập)

(?) Quan sát những đoạn thơ trong SGK, hãy rút ra các

đặc điểm của thơ năm chữ (khổ thơ, vần, cách ngắt

nhịp…)

(?) Ngoài các đoạn thơ trên, em còn biết bài thơ, đoạn

thơ năm chữ nào khác không? Hãy chép các bài thơ đó

và nhận xét?

- HS trả lời GV kết luận

- Nếu không có HS nào biết them bài thơ năm chữ, GV

có thể giới thiệu:

TIẾNG THU

Lưu Trọng Lư

Em không nghe mùa thu

Dưới trăng mờ thổn thức ?

Em không nghe rạo rực

Hình ảnh kẻ chinh phu

Trong lòng người cô phụ ?

Em không nghe rừng thu,

Lá thu kêu xào xạc,

Con nai vàng ngơ ngác

Đạp trên lá vàng khô ?

CỐ HƯƠNG

Lý Bạch

Ánh trăng rọi đầu giường

Ngỡ mặt đất phủ sương

Ngẩng đầu nhìn trăng sáng

Cuối đầu nhớ cố hương.

(?) Qua tìm hiểu em hãy cho biết đặc điểm thể thơ năm

tiếng?

- HS trả lời GV cho thực hiện phần ghi nhớ

I/ Chuẩn bị:

1 Xét các đoạn thơ – SGK103, 104

* Trả lời:

- Khổ thơ: có 4 dòng Không hạn định khổ thơ cho 1 bài thơ

- Gieo vần:

+ Dòng 2, 3: gieo vần liền

+ Dòng 1,2 (hoặc 3,4): gieo vần cách

- Cách ngắt nhịp: 3/2 hoặc 2/3

Ghi nhớ

Thơ năm chữ là thể thơ mỗi dòng năm chữ, còn gọi là thơ ngũ ngôn, có nhịp 3/2 hoặc 2/3 Vần thơ thay đổi không nhất thiết là vần liên tiếp, số câu

 Tiếp tục GV cho HS đọc lại đoạn thơ của Trần Hữu

Thung

(?) Tìm vần, nhịp cho bài thơ này?

- HS tìm, GV nhận xét

 Tiếp tục GV cho HS lấy bài thơ các em tự sáng tác ở

nhà ra, chuẩn bị cho phần thực hành trên lớp

 Hoạt động 3: Thi làm thơ.

Bước 1: GV gọi HS nhắc lại đặc điểm của thể thơ.

Bước 2: Trao đổi nhóm về các bài thơ năm chữ làm ở

nhà để cả nhóm xác định bài sẽ giới thiệu trước lớp

Bước 3: Mỗi nhóm đại diện lên bảng ghi lại bài thơ của

mình

Bước 4: Các nhóm nhận xét qua lại với nhau, cuối

cùng GV nhận xét lại, đánh giá, xếp loại

 GV chọn ra vài bài tiêu biểu để ghi vào

cũng không hạn định Bài thơ thường chia khổ, mỗi khổ thường bốn câu, nhưng cũng có khi hai câu hoặc không chia khổ 2 Xét bài thơ của Trần Hữu Thung Mặt trời càng lên tỏ Bông lúa chín thêm vàng Sương treo đầu ngọn cỏ Sương lại càng long lanh Bay vút tận trời xanh Chiền chiện cao chim hót. - Đoạn thơ có cả vần liền, vần cách, vần chân… + Vần cách: tỏ, cỏ + Vần liền: lanh, xanh + Nhịp: 3/2 II/ Thi làm thơ năm chữ: Các bài mẫu:

4 Củng cố: (3’)

Cho đoạn thơ sau:

Trăng ơi từ đâu đến

Hay từ cánh rừng xa

Trăng hồng như quả chín

Lửng lơ lên trước nhà

Trần Đăng Khoa 1/ Hãy nhận xét về cách gieo vần trong đoạn thơ trên?

2/ Nhịp của bài thơ là gì?

5 Dặn dò: (2’)

- Xem lại nội dung về thơ

- Chuẩn bị bài tt “Cây tre Việt Nam”

Đọc kĩ văn bản, chú thích, ghi nhớ

Trả lời các câu hỏi trong Đọc – hiểu văn bản

Ngày soạn:

Ngày dạy: