CHẤT DU ký TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

[30] Tác giả cũng cho rằng: “Viết trong tư thế của một người đi nhiều, học nhiều, ghi chép nhiều, hầu hết tác phẩm của Thụy đều có ít nhiều màu sắc báo chí với nhiều chủ động đưa vào các

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ HIỀN

CHẤT DU KÝ TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam hiện đại

Mã số: 60 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

Người hướng dẫn khoa học: TS Đặng Thu Thủy

HÀ NỘI - 2015

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tác giả xin gửi lời cảm ơn trân trọng và sâu sắc nhất tới

TS Đặng Thu Thủy – Người thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho tác

giả trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.

Tác giả trân trọng cảm ơn ban Giám hiệu trường Đại học sư phạm Hà Nội, ban Chủ nhiệm khoa Ngữ Văn, các thầy cô giáo bộ môn đã tham gia giảng dạy, truyền đạt kiến thức, hướng dẫn khoa học, đóng góp ý kiến quý báu và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tại trường cũng như quá trình thực hiện luận văn.

Cuối cùng tác giả xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã cổ vũ, động viên nhiệt tình và tạo điều kiện giúp đỡ mọi mặt để tác giả hoàn thành tốt chương trình học tập và nghiên cứu đề tài khoa học này.

Hà Nội, tháng 10 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thị Hiền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, nền văn học nước ta đang có những chuyểnbiến rõ rệt Nhiều cây bút đã có những tác phẩm tạo được sự quan tâm, chú ýcủa độc giả và tạo nên nhiều luồng ý kiến khác nhau trên văn đàn: NguyễnViệt Hà, Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phương Bên cạnh những cây bút ấy,Dương Thụy nổi lên như một hiện tượng khá độc đáo Số lượng tác phẩm củachị khá lớn và mỗi tác phẩm ra đời đều nhận được sự chào đón nồng nhiệt củađộc giả Nhiều tác phẩm đã tạo nên những cơn sốt trên thị trường sách Cónhững tác phẩm sau chưa đầy một tháng phát hành đã tái bản 3000 cuốn,thậm chí tác phẩm “Nhắm mắt thấy Paris” (2010) sau bốn ngày đã tái bản

5000 cuốn Trong bối cảnh văn hóa đọc đang dần bị mai một thì những tácphẩm của Dương Thụy quả là một hiện tượng hiếm hoi trên văn đàn hiện nay

Dương Thụy đã có sáng tác được đăng từ khi còn là thành viên của hộibút Hương đầu mùa và thể loại sở trường của chị trong những năm đầu sáng tác

là truyện ngắn Đến năm 2007, tiểu thuyết đầu tiên của chị, “Oxford thương yêu”được xuất bản Tác phẩm đã tạo ra một cơn sốt trên thị trường sách mà độc giả

đa phần là thế hệ trẻ Điều đó đã cho thấy sự thành công của chị với một thể loại

mà chị cho rằng phải đầu tư nhiều thời gian và công sức Sau này, chị có viết cả

du ký nhưng những tác phẩm tạo được sức hút nhất đối với độc giả vẫn là tiểuthuyết Đề tài của các tác phẩm không quá mới nhưng những điều chị thu lượmđược và đưa vào tác phẩm của mình thì luôn được “làm mới” sau những chuyếncông tác, chuyến du lịch nước ngoài Chính điều này đã khiến cho tác phẩm củachị luôn tạo được sức hút đối với độc giả, nhất là độc giả trẻ

Bên cạnh đó, thể du ký – một thể tài xuất hiện từ lâu, được hồi sinh vàtrỗi dậy mạnh mẽ vào đầu thế kỉ XXI Nhiều cây bút trẻ có nhu cầu được “xêdịch”, họ muốn đi để khám phá, dấn thân, trải nghiệm và viết văn trên đường

đi Những tác phẩm của họ đã làm “nóng” lên thị trường sách của Việt Nam

trong những năm gần đây Tiêu biểu là các cây bút: Trang Hạ, Ngô Thị GiángUyên, Phan Việt, Dương Thụy, Huyền chip, Tran Hung John Không chỉ tạonên những “cơn sốt” trên thị trường sách mà du ký còn ảnh hưởng đến các thểloại văn xuôi khác, trong đó có tiểu thuyết Tìm hiểu những tiểu thuyết củaDương Thụy, người viết thấy rằng màu sắc du ký trong tác phẩm của chị kháđậm nét Đây cũng là một trong những nhân tố góp phần làm nên sức hấp dẫncủa những tác phẩm ấy đối với độc giả trẻ Bởi lẽ, độc giả trẻ là những người

có chí tò mò, thích vượt ra khỏi những không gian quen thuộc hàng ngày đểkhám phá những miền đất xa lạ, tìm hiểu những nền văn hóa mà họ chưađược biết đến Những tác phẩm của Dương Thụy đã giúp các bạn trẻ được

“du lịch” đến nhiều nước khác nhau qua những trang văn lôi cuốn Nhiều bạntrẻ còn xem tác phẩm của chị như một hành trang cho hành trình khám pháthế giới của họ Với những bạn đang “ôm” giấc mộng đi du học, tác phẩm củaDương Thụy càng thôi thúc họ phấn đấu để đạt được ước mơ của mình vànhững trải nghiệm mà nhà văn chia sẻ cũng giúp họ bớt bỡ ngỡ, giúp họ tự tinhơn khi bước chân ra ngoài thế giới Điều đó lí giải vì sao mỗi khi tác phẩmcủa chị được ra mắt là một lần thị trường sách lại nóng lên, nhiều bạn trẻtruyền tay nhau những cuốn sách của chị

Tuy nhiên, đến thời điểm này, chưa có một công trình nào nghiên cứumột cách công phu về những tác phẩm của Dương Thụy mà mới chỉ xuất hiệnmột vài bài báo mạng nhận xét về từng tác phẩm cụ thể của chị Vì vậy,chúng tôi thực hiện đề tài “Chất du ký trong tiểu thuyết Dương Thụy” với hivọng đem lại một cái nhìn tổng quát về tiểu thuyết của Dương Thụy Qua việc

lí giải sức hút của tiểu thuyết Dương Thụy đối với độc giả trẻ, chúng tôi mongrằng có thể phần nào nắm bắt được thị hiếu của các bạn trẻ hiện nay Đồngthời đây cũng là cơ hội để người viết giới thiệu với độc giả một tác giả cònkhá mới mẻ đối với nhiều người

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ngay từ khi còn là một cây bút của báo Hoa học trò, Dương Thụy đãđược nhiều độc giả trẻ biết đến Sau này, mỗi khi Dương Thụy có tác phẩm ramắt bạn đọc, chị lại nhận được sự ủng hộ nhiệt thành từ phía độc giả Tuynhiên, những bài nghiên cứu về các tác phẩm của chị còn khá khiêm tốn

Năm 2007, khi cuốn tiểu thuyết đầu tay của chị, “Oxford thương yêu”,được xuất bản, đã có một số bài bình luận, đánh giá về sự thành công của DươngThụy Tiêu biểu là bài của tác giả Nguyễn Đông Thức trên trang Tuoitre.vn ngày

16 tháng 05 năm 2007: “Những khóa du học dài hạn và ngắn hạn tại Bỉ, Pháp, Anh … không chỉ giúp cô trở thành một trong số ít cây bút trẻ có vốn tri thức dày dặn mà còn đủ vốn sống về mảng đề tài mà các nhà văn trong nước rất khó đụng đến: cuộc sống của giới sinh viên Việt ở châu Âu” [30] Tác giả cũng cho rằng: “Viết trong tư thế của một người đi nhiều, học nhiều, ghi chép nhiều, hầu hết tác phẩm của Thụy đều có ít nhiều màu sắc báo chí với nhiều chủ động đưa vào các thông tin về vùng đất, con người, cuộc sống của bối cảnh diễn ra câu chuyện.” [30]Chuyện tình của nhân vật nữ Thiên Kim với chàng trai người Bồ

Đào Nha được coi là một “chuyện tình hiếm hoi” Nhiều độc giả đã đọc liền mộtmạch hết tác phẩm bởi tác phẩm lạ cả về cốt truyện lẫn văn phong Và với cảnhững độc giả “không còn trẻ” thì tác phẩm vẫn tạo được sức hút đặc biệt

Năm 2012, sau khi tiểu thuyết “Cung đường vàng nắng”, cuốn tiểuthuyết thứ ba của tác giả được xuất bản, trên các trang báo mạng xuất hiệnkhá nhiều bài bình luận, bài viết, bài chia sẻ của độc giả về tác phẩm Tác giả

Như Quỳnh cho rằng: “Cung đường vàng nắng của Dương Thụy đưa đến cho tôi cảm giác vừa quen vừa lạ Quen vì những nhân vật của Dương Thụy luôn

có điểm chung đâu đó, vì cái cách tác giả kể chuyện, về kết cấu, lối viết của tác phẩm Còn lạ vì truyện của cô luôn có sức hút riêng, dẫu chỉ là nhan đề,

là cách mở đầu hay những suy nghĩ, chiêm nghiệm rút ra từ tác phẩm.” [20] Còn nhà báo Hồng Ngọc sau khi đọc tác phẩm có chia sẻ: “Truyện của

Dương Thụy đang ăn khách trên các tiệm sách ở Việt Nam có lẽ nhờ viết về những chuyện tình có yếu tố nước ngoài của những thành phần có “chữ nghĩa”, riêng “Cung đường vàng nắng” còn chia sẻ kinh nghiệm của một du học sinh sau đại học, của một người làm việc trong một thời gian rồi mới đi học để có kiến thức từ doanh nghiệp rồi quay lại giảng đường…” [17] Cũng theo tác giả thì “Truyện của Dương Thụy viết bằng một giọng văn tự nhiên, tưng tửng, từ lối kể chuyện đến ngôn ngữ đối thoại của nhân vật, giúp người đọc tiếp thu dễ dàng, thích thú và tránh làm đầu óc độc giả bận rộn để có thể cùng chia sẻ với tác giả những quan niệm sống, những nhìn nhận về sự kiện,

về con người.” [17] Nhìn chung các bài viết đều chỉ ra sự thành công của

Dương Thụy ở thể loại tiểu thuyết mặc dù chị vẫn viết về một đề tài quenthuộc, đề tài sở trường của chị: cuộc sống của du học sinh Việt Nam ở nướcngoài Một vài yếu tố khiến cho tác phẩm của chị quen mà vẫn lạ chính làcách mở đầu, cách đặt nhan đề truyện, nhan đề cho từng chương truyện…Đây cũng là điều làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm

Ở thể loại du ký, độc giả biết đến Dương Thụy qua hai tác phẩm: “Venise

và những cuộc tình gondola” và “Trả lại nụ hôn” Thể tài du ký đã ra đời từ rấtsớm và thu hút được sự quan tâm của nhiều cây bút, nhiều nhà nghiên cứu.Trong bài viết “Đọc du ký Việt Nam trên Nam Phong tạp chí”, tác giả Vũ TuấnAnh cho rằng trong sự hình thành nền văn xuôi hiện đại, du ký là thể văn đi đầu,tạo một mũi khoan phá vào sự chinh phục thể loại văn xuôi quốc ngữ đang cònhoàn toàn mới mẻ buổi ban đầu Ý kiến đó cho thấy vai trò mở đường của thể du

ký trong nền văn xuôi quốc ngữ Còn tác giả Nguyễn Hữu Sơn trong bài nghiêncứu “Thể tài du ký trên tạp chí Nam Phong (1917 – 1934)” đã phân loại du kýthành năm dòng: Dòng du ký mang tính quan phương, sự vụ; dòng du ký viễndu; dòng du ký thiên về khảo cứu danh nhân lịch sử; dòng du ký hướng tới khảosát, giới thiệu cả một vùng văn hóa; dòng du ký mang đậm yếu tố “vị nghệthuật” Cùng với việc phân loại, tác giả đã dẫn giải những đặc điểm chính của

mỗi dòng Ngoài những bài nghiên cứu trên, còn có một số luận văn cao họcnghiên cứu về sự phát triển của thể du ký thế kỉ XX.

Đầu thế kỉ XXI, thể du ký hồi sinh và phát triển mạnh mẽ Cùng với sự rađời của những tác phẩm du ký là sự xuất hiện của những bài bình luận đánh giá

về thể tài du ký và về các cây bút trẻ được in trên các tạp chí Bài viết “Loại hình văn học du ký nở rộ” của tác giả Đỗ Hiền trên trang

Phebinhvanhoc.com.vn năm 2013 đã có những nhận xét chung về sự trở lại củamột thể loại tưởng chừng đã lùi sâu vào dĩ vãng Theo tác giả, những cây bútnhư Trần Hùng John, Phương Mai, Phan Việt, Huyền Chíp,… đã góp phần làm

nên sự tái sinh của thể du ký Tác giả cho rằng: “Hàng loạt tác phẩm thuộc thể loại du ký được xuất bản và nhanh chóng tái bản gần đây Các cuốn sách đa dạng về nội dung, phong phú về phong cách, bút pháp với đầy ắp tư liệu chính

là điểm làm nên cơn sốt “văn học du ký” cho thị trường xuất bản.” [9]

Trên báo Thể thao – văn nghệ ngày 29/06/2013, nhà báo Mi Ly có bàiviết “Trào lưu du ký, những nhà du hành nữ giới” Tác giả đưa ra quan niệm

về phụ nữ thế kỉ XXI “đã qua rồi thời phụ nữ ngồi nhà giữ chồng” và “hình ảnh phụ nữ đang dần thay đổi trong mắt xã hội, đông đảo công chúng hiện không thiên về ngưỡng mộ những phụ nữ xinh đẹp mà ngưỡng mộ những phụ

nữ khám phá thế giới, mạnh mẽ và khao khát sống, những người có tri thức cao và tự tin thể hiện bản thân mình Điều đó thể hiện qua những trải nghiệm

mà họ kể lại trong các cuốn sách du ký.” [15] Điều đáng nói là đa phần

những tác giả sáng tác du ký thế kỉ XXI đều là nữ Họ dám đi và kể lại nhằmchia sẻ với độc giả những trải nghiệm của bản thân

Năm 2014, Luận văn thạc sĩ “Thể du ký đương đại qua một số cây búttrẻ” của tác giả Trịnh Thị Quyên đã đưa ra một cái nhìn tổng quát về thể du

ký đương đại qua tác phẩm của những cây bút trẻ như: Trần Hùng John,

Phương Mai, Phan Việt, Huyền Chíp,… “Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bước

chân của những cây bút trẻ chu du trên khắp mọi miền đất, mọi châu lục không biết mệt mỏi Họ đi và ghi chép lại cảm xúc, suy nghĩ của mình về thế giới Trước hiện thực cuộc sống ở bên ngoài thế giới mới, trong giây phút đắm chìm vào tầng sâu văn hóa và cảnh đẹp xứ người, họ lại có sự trở về trong tâm tưởng để nhìn nhận hiện thực cuộc sống dân tộc mình, từ đó cháy lên một khát khao được đổi mới đất nước Không chỉ thế, các nhà du ký đi còn để hoàn thiện bản thân, để tìm lại chính mình ” [19] Như vậy có thể

thấy, du ký đương đại luôn gắn liền với bước chân của những cây bút trẻ trênhành trình khám phá thế giới để từ đó khám phá chính mình Dù chưa nhiềunhưng bước đầu đã có những công trình khẳng định được vị trí và sức ảnhhưởng của những tác phẩm du ký đương đại Tuy nhiên trong những côngtrình đó, Dương Thụy và các tác phẩm du ký của chị chưa được đề cập đến

Ngoài những bài viết trên các trang báo mạng và một vài bài giới thiệucủa nhà xuất bản về từng tác phẩm cụ thể của Dương Thụy, trên Tạp chí Vănhọc số 6 năm 2014, Tiến sĩ Trần Lê Hoa Tranh có bài viết “Hiện tượng “đi”

và “về” của các nhà văn đương đại Việt Nam” Trong bài viết, tác giả dành

một phần nhỏ nói về Dương Thụy: “Qua tác phẩm của mình, cô (Dương Thụy) muốn chia sẻ về những tâm tư của một người đi tìm kiến thức ở nơi xa, hạnh phúc nhiều nhưng khó khăn cũng không ít Tâm trạng của một người trẻ chênh vênh giữa việc làm sao giữ được cá tính dân tộc của mình, nhân dạng của mình (identity) mà vẫn phải hòa nhập với văn hóa các nước khác Những mối tình khác quốc tịch xuất hiện rất nhiều trong tác phẩm của Dương Thụy (“Nhắm mắt thấy Paris”, “Oxford thương yêu”, ) và đi kèm với tình yêu luôn là những khác biệt văn hóa.” [32]

Việc điểm lại những bài viết, những công trình trên cho thấy lịch sửnghiên cứu về văn xuôi Dương Thụy còn rất mỏng manh, mới chỉ dừng lại ởnhững bài báo mạng mang tính chất bình luận, chia sẻ của độc giả Người viết

cũng nhận thấy chưa hề có một công trình nào đi sâu nghiên cứu về tiểuthuyết Dương Thụy nói chung, về chất du ký trong tiểu thuyết của chị nóiriêng Vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài này nhằm có một sự nhìn nhận, đánhgiá tổng quát về chất du ký trong những tiểu thuyết của Dương Thụy, thấyđược vị trí của Dương Thụy trong dòng chảy của văn xuôi đương đại.

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là phân tích để làm rõ chất du kýtrong những tiểu thuyết của nhà văn Dương Thụy từ hai phương diện nộidung và nghệ thuật Qua đó, luận văn khẳng định vai trò, sự đóng góp củaDương Thụy đối với nền văn học đương đại Đồng thời luận văn cũng lí giải

về sức hấp dẫn của các tác phẩm ấy để từ đó phần nào nắm bắt được thị hiếucủa độc giả, nhất là những độc giả trẻ

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng người viết hướng tới là các tiểu thuyết của Dương Thụy,trong đó tập trung nghiên cứu chất du ký trong các tác phẩm đó

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, người viết chủ yếu sử dụng cácphương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu theo lí thuyết thi pháp học: Chúng tôi sử dụng

phương pháp này nhằm mục đích phát hiện, tìm tòi về cách nhìn nhận và đónggóp riêng biệt của nhà văn trong việc khám phá, thể hiện con người và thế giới.

Phương pháp thống kê, phân loại: Chúng tôi đặt những tiểu thuyết củaDương Thụy trong toàn bộ quá trình sáng tác của nhà văn và trong lịch trìnhtiểu thuyết – du ký đương đại Việt Nam để thấy được những nét mới vànhững đóng góp của chị

Phương pháp so sánh văn học: Mục đích của chúng tôi khi sử dụngphương pháp này là để tìm ra được nét riêng trong các tiểu thuyết – du ký củaDương Thụy so với các tác phẩm truyện ngắn, du ký của chị và so với các câybút cùng thời có viết du ký hoặc tiểu thuyết – du ký

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phương pháp này giúp người viết cóthể đi sâu khám phá những khía cạnh cụ thể của từng tác phẩm, từ đó kháiquát được những đặc điểm cơ bản về chất du ký trong các tiểu thuyết củaDương Thụy

Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Luận văn xem xét các vấn đềtrong tiểu thuyết của Dương Thụy từ cái nhìn văn hóa để thấy được tính nhânvăn, giá trị của các tác phẩm đó

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về thể loại và tác giả Dương Thụy Chương 2 Chất du ký trong tiểu thuyết Dương Thụy nhìn từ phương

diện nội dung

Chương 3: Tiểu thuyết Dương Thụy với một vài phương diện nghệ

thuật đặc sắc

NỘI DUNG

Chương 1 HỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỂ LOẠI VÀ TÁC GIẢ DƯƠNG THỤY

nghiên cứu Nguyễn Hữu Sơn: “Khác với truyện ngắn và tiểu thuyết vốn có sự

ổn định tương đối về đặc trưng thể loại, các tác phẩm ký tuy cùng nằm trong loại hình văn xuôi tự sự song lại là tên gọi chung cho một nhóm thể tài có tính giao thoa giữa báo chí (chính luận, điều tra, ghi chép tư liệu, tường thuật

sự kiện, ) với văn học, in đậm “sự hợp nhất truyện và khảo cứu” và thường

có tính xã hội, tính thời sự sâu sắc, bao gồm nhiều tiểu loại thể văn như: bút

ký, ký sự, phóng sự, tiểu thuyết phóng sự, du ký, hồi ký, nhật ký, ” [21,17] Các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi thì cho rằng:“Ký là một loại hình văn học trung gian, nằm giữa báo chí và văn học, bao gồm nhiều thể, chủ yếu là văn xuôi tự sự như bút ký, hồi ký, du ký, phóng sự, ký sự,

nhật ký, tùy bút, ” [8,162] Trong “Nghệ thuật viết truyện ngắn và ký”, tác

giả Tạ Duy Anh chủ biên, nhà nghiên cứu Hoàng Ngọc Hiến Cho rằng: “Ký

là thể loại nằm giữa văn báo chí và văn học” Tính báo chí thể hiện ở tính thời

sự, sự kiện nóng bỏng; còn tính văn học thể hiện ở giọng điệu, tính đa nghĩacủa văn bản, câu văn có hồn Nói về đặc trưng của thể ký, Hoàng Phủ Ngọc

Tường cho rằng “sức mạnh của thể ký trước hết là ở tính sự kiện” tức là thiên

về tính báo chí của thể ký Hoàng Ngọc Hiến thì có phần nghiêng hơn về

thuộc tính văn học của ký khi ông nhấn mạnh “ký là sự nhức nhối của trí tuệ” Nhà văn Nguyễn Tuân cũng thừa nhận sự hài hòa giữa văn học và báo

chí ở thể ký khi cho rằng ký cũng cần phải có hư cấu tức là phải tưởng tượng

ra Tuy nhiên hư cấu không phải là tách rời thực tiễn và thực tế đời sống màchính là gắn bó với thực tế cuộc sống Vốn sống càng nhiều thì càng hư cấu

được nhiều, sức tưởng tượng càng mạnh, sâu, cao, rộng hơn Tóm lại, đặc

trưng cơ bản của thể ký là sự hợp nhất giữa báo chí và văn học, tùy từng tácphẩm mà phẩm chất báo chí đậm hơn hoặc phẩm chất văn học đậm hơn Làmột trong những tiểu loại của thể ký, du ký mang đầy dủ những đặc điểmchung của ký Tuy nhiên, trong lịch sử phát triển của văn học Việt Nam, sovới các tiểu loại như bút ký, hồi ký, phóng sự thì du ký chưa được nhìn nhậnmột cách xứng đáng

Trong “Từ điển thuật ngữ văn học”, các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình

Sử và Nguyễn Khắc Phi đưa ra khái niệm du ký: “Du ký là một loại hình văn học thuộc loại hình ký mà cơ sở là sự ghi chép của bản thân người đi du lịch, ngoạn cảnh về những điều mắt thấy tai nghe của chính mình tại những xứ sở

xa lạ hay những nơi ít người có dịp đi đến.” [8,108]

Trong lời giới thiệu cho tập sách Du ký Việt Nam – Nam Phong tạp chí

(1917 – 1934), Nguyễn Hữu Sơn nhận định: “Du ký là một thể tài đặc biệt của văn học Một tác phẩm du ký hay không chỉ đơn thuần là một tác phẩm văn chương mà còn dung chứa trong đó nhiều yếu tố lịch sử, địa lí, văn hóa, giáo dục và đôi khi còn phản ánh cả phương diện chính trị nữa Nói cách khác, du ký cùng với bút ký, hồi ký, nhật ký, ký sự, phóng sự, tùy bút, nằm ở phần giao nhau giữa văn học và ngoài văn học ” [24,5] Tác giả cũng nhấn mạnh thêm: “Khi nói đến thể tài du ký, cần được hiểu nhấn mạnh hơn là ở phía đề tài, phía nội dung và cảm hứng nghệ thuật chứ không phải ở phía thể loại.” [24,5] Thể tài du ký theo tác giả được mở rộng hơn Những tác phẩm

thơ, phú được sáng tác trên đường đi du ngoạn, thăm thú danh lam thắng cảnh

mà trong đó nhà thơ nặng về ghi chép, miêu tả, đem đến cho người đọc nhiều

thông tin về cảnh quan, nhân vật, sự kiện có thể được định danh là những tácphẩm mang dáng dấp một thiên du ký.

Trên trang web Wikipedia, du ký được định nghĩa: “là loại có cốt truyện ghi chép về những vẻ kỳ thú của cảnh vật thiên nhiên và cuộc đời, những cảm nhận, suy tưởng của con người trong những chuyến du ngoạn Du

ký phản ánh, truyền đạt những nhận biết, những cảm tưởng, suy nghĩ mới mẻ của bản thân người du lịch về những điều mắt thấy tai nghe ở những xứ sở xa

lạ, nơi mọi người ít có dịp đi đến, chứng kiến Hình thức du ký có thể bao gồm các ghi chép, ký sự, hồi ký, thư tín, hồi tưởng, Tác giả của du ký thường bộc lộ niềm say mê, khát khao tìm kiếm, khám phá những điều mới lạ” Cách định nghĩa này không chỉ khẳng định nội dung phản ánh của du ký

mà còn cho thấy sự dung hợp thể loại ở du ký

Nhìn chung các khái niệm, định nghĩa trên đã phần nào khái quát đượcnhững đặc thù của du ký so với các thể tài khác Về nội dung, du ký thiên về ghichép những điều mắt thấy tai nghe cùng với những suy ngẫm, cảm xúc của tácgiả trên đường đi Về hình thức, du ký là sự dung hợp của nhiều thể loại khácnhau Thể tài du ký đã mở ra khả năng bao quát, phản ánh hiện thực trên nhữngchiều rộng đến tối đa Không gian càng được mở rộng, thời gian càng được kéodài thì bức tranh cuộc sống càng được soi chiếu ở nhiều góc độ với tất cả sự bộn

bề của nó Điều này càng đúng hơn khi chúng ta nói về du ký trong văn xuôiđương đại của thế kỉ XXI Những đặc thù của thể tài du ký vừa nói sẽ là những

cơ sở để chúng tôi tìm hiểu một số tiểu thuyết của Dương Thụy

1.1.1.2 Vài nét về du ký đương đại

1.1.1.2.1 Những nguyên nhân dẫn đến sự phát triển của du ký thế kỉ XXI.Giống như các loại hình văn hóa nghệ thuật khác, văn học nói chung,thể tài du ký nói riêng chịu nhiều ảnh hưởng từ các sự kiện kinh tế, chính trị,

xã hội Cuối thế kỉ XX, sự kiện Việt Nam gia nhập WTO đã trở thành dấumốc quan trọng trong quá trình phát triển của dân tộc, nền kinh tế nước ta

đang có nhiều khởi sắc, dần thoát khỏi những khủng hoảng của thời hậuchiến Sang thế kỉ XXI, cánh cửa hội nhập với thế giới càng được mở rộnghơn Nền kinh tế toàn cầu đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống Sựgiao lưu kinh tế giữa các quốc gia, châu lục đã dẫn đến sự giao lưu về văn hóa– xã hội - tư tưởng, trong đó có văn học Những luồng tư tưởng mới được dunhập vào nước ta và tác động mạnh mẽ đến người viết cũng như độc giả Conngười ta cởi mở hơn trong việc tiếp nhận những cái mới và cách tân những cái

cũ Cũng trong giai đoạn này, những tác phẩm văn học nước ngoài được dịchsang tiếng Việt nhiều hơn, ngược lại nhiều tác phẩm văn học Việt Nam cũngđến được với độc giả các nước Như vậy, sự hội nhập về kinh tế kéo theo sựhội nhập văn chương, thúc đẩy văn chương phát triển

Toàn cầu hóa cũng tạo điều kiện cho du ký phát triển mạnh mẽ Toàncầu hóa thể hiện ở sự gia tăng mạnh mẽ các liên kết không chỉ giữa quốc giavới quốc gia, mà còn giữa cộng đồng này với cộng đồng kia, giữa cá nhân nàyvới cá nhân khác Biểu hiện rõ rệt của toàn cầu hóa là sự gia tăng mạnh mẽcủa các công ti, các tập đoàn hay các tổ chức xuyên quốc gia Môi trường mở

đó hình thành nên những người công dân toàn cầu, họ mang trong mình hơithở của văn hóa đương đại Họ được sinh ra hoặc lớn lên rồi làm việc trongnhững môi trường đa văn hóa Cũng có khi họ là những con người thích “xêdịch”, có khát khao được đi đến nhiều vùng đất mới để khám phá và trảinghiệm Những cảm nhận, những xúc cảm mang tính chủ quan trên nhữngchặng đường họ qua được chia sẻ trên những blog hay facebook và nhanhchóng được mọi người chú ý Điều đó góp phần làm cho du ký đến được vớiđông đảo bạn đọc hơn

Trong “thế giới phẳng”, sự phát triển như vũ bão của công nghệ thôngtin, đặc biệt là Internet và điện thoại đã tạo nên sự biến đổi lớn về lực lượngsáng tác, phương thức sáng tác, truyền bá và sự tương tác giữa tác giả với độcgiả Với Internet, lực lượng sáng tác lúc này không chỉ là các nhà văn mà cả

các nhà báo, thậm chí là những người thích “xê dịch” và cởi mở trong việcchia sẻ thông tin, cảm xúc của mình như: Huyền Chíp, Dương Thụy, NhờInternet, con người có điều kiện tìm hiểu và chia sẻ thông tin toàn cầu mộtcách nhanh chóng Những làn sóng văn hóa nhờ đó cũng lan truyền nhanhhơn, phá bung các rào cản văn hóa quốc gia và trở thành những trào lưu trênthế giới Bên cạnh đó, những trang cá nhân ra đời là nơi để các cây bút du kýchia sẻ với độc giả những thông tin, những cảm xúc về những vùng đất đã điqua Nhờ đó, tác phẩm của họ đến được với đông đảo bạn đọc hơn, và tốc độtruyền bá cũng nhanh hơn Cũng nhờ truyền thông mà sự tương tác giữa tácgiả với độc giả nhanh hơn, tức thời hơn Trong cuộc sống hiện đại, Internetđóng vai trò vô cùng quan trọng, nó khiến cho thế giới trở nên nhỏ bé hơnnhưng lại giúp cho văn học, nhất là du ký có điều kiện phát triển rực rỡ.

Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, mạng lưới giao thôngkhắp thế giới phát triển đã góp phần nối dài hành trình của những nhà văn.Đầu thế kỉ XXI, những tác giả viết du ký hầu hết là những cây bút trẻ Họ lànhững người thành công trong sự nghiệp: Trang Hạ là phóng viên, DươngThụy làm PR cho công ty dược phẩm Sanofi, Ngô Thị Giáng Uyên làm việccho tập đoàn được Wyeth, Phan Việt là giáo sư tại Mĩ, Nhờ sự thành công

và niềm đam mê “xê dịch” của mình những cây bút trẻ có điều kiện đi khắpnơi trên thế giới bằng những phương tiện hiện đại và nhanh nhất Giao thôngphát triển đã rút ngắn khoảng cách giữa các châu lục, các quốc gia, các vùngmiền, tạo điều kiện cho con người đi và khám phá cả những vùng đất xa xôi

Du ký nhờ đó mà có sự phát triển rực rỡ

Ngoài ra, sự thay đổi trong thị hiếu của người đọc cũng góp phần quantrọng vào sự phát triển của du ký Trong những năm gần đây, vấn đề văn hóađọc đã được đề cập khá nhiều Văn hóa đọc giảm sút gắn liền với việc sách vănhọc đang dần mất đi độc giả Họ thích đọc các bài viết trên mạng xã hội liênquan đến cảm nhận và khám phá đời sống Bởi ở đó người đọc không chỉ được

khám phá về những vùng đất khác nhau mà họ còn được chia sẻ những cảm xúc,chiêm nghiệm của người viết Theo chân tác giả, người đọc được khám phánhững nét đẹp về thiên nhiên, văn hóa, ẩm thực và con người, giúp họ được mởmang vốn tri thức Tính chân thực trong du ký đã giúp tiểu loại này có sức lôicuốn đối với độc giả Độc giả càng hào hứng tìm đọc, thì các tác giả càng cóđộng lực, có hứng thú để đi và chia sẻ về những chuyến đi của mình.

1.1.1.2.2.Diện mạo của du ký đương đại

Theo GS Nguyễn Đăng Na, ký bắt đầu xuất hiện trong văn học ViệtNam từ thế kỉ X nhưng dấu ấn của thể tài du ký trong giai đoạn này còn mờnhạt Đến “Thượng kinh ký sự” của Lê Hữu Trác, tính chất du ký mới đượcthể hiện rõ nét Thế kỉ XIX, ảnh hưởng từ sự tiếp xúc với phương Tây đã tạođiều kiện cho ký có bước chuyển biến mới: không gian nghệ thuật và phạm viphản ánh của ký được mở rộng, không chỉ trong nước mà mở ra phạm vi toàncầu Tác phẩm “Chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất Hợi, 1876” của Trương Vĩnh Ký

đã đánh dấu một bước ngoặt mới của du ký Trong khoảng 30 năm đầu thế kỉ

XX, du ký có bước phát triển mạnh mẽ Phạm Quỳnh cùng với tờ báo NamPhong do ông làm chủ nhiệm kiêm chủ bút đã có công lao rất lớn trong sựphát triển của thể ký nói chung, du ký nói riêng Bởi lẽ Nam Phong tạp chí là

tờ báo duy nhất mở hẳn một chuyên mục dành cho du ký, mở đất cho thể tàinày sinh sôi, phát triển và nở rộ Khoảng hơn 60 tác phẩm du ký đã được đăngtrên Nam Phong tạp chí Tuy nhiên, cuối thế kỉ XX, khi cả nước đang gồngmình với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ thì du ký ít đượcquan tâm Lúc này văn học tập trung vào hai cuộc kháng chiến của dân tộc vànhững con người kháng chiến Chỉ sang thế kỉ XXI, sách du ký mới lại giànhđược vị thế của mình trên thị trường sách cùng với tên tuổi những cây bút trẻ

Họ là những người trẻ tuổi, trẻ lòng, dám đi, dám dấn thân và trải nghiệm ởnhững chân trời xa lạ Thậm chí có những cây bút trẻ như Huyền Chíp ở tuổi

20, dám từ bỏ công việc mơ ước ở Singapore để đi vòng quanh thế giới chỉ

với cái tặc lưỡi “đi bừa đi” Tác phẩm của họ thể hiện rất rõ đặc trưng của vănhọc du ký: đi và viết, phản ánh những nét đặc sắc về văn hóa và con người ởnhững vùng đất mà họ đi qua Có thể thấy được sự nở rộ của du ký đầu thế kỉXXI qua danh mục một số tác phẩm:

STT Tác phẩm Tác giả Năm xuất bản

10 Đảo thiên đường DiLi 2012

11 Nước Ý – câu chuyện tình của tôi Trương Anh Ngọc 2012

12 Một mình ở châu Âu Phan Việt 2013

13 Nước Mỹ, nước Mỹ Phan Việt 2013

14 Dưới nắng trời Âu Hoàng Yến Anh 2013

15 Đường mây qua xứ tuyết Nguyên Phong 2013

16 John đi tìm Hùng Trần Hùng John 2013

17 Mộng đời bất tuyệt Nguyễn Tường Bách 2013

19 Hẹn hò với châu Âu Bùi Mai Hương 2013

24 Lữ khách gió bụi xa gần Tiến Đạt 2014

25 Ngày đàng sàng khôn Nguyễn Văn Mỹ 2014

Qua danh mục những tác phẩm du ký được xuất bản trong những năm

vừa qua, chúng ta có thể thấy được một số đặc điểm cơ bản của du ký đươngđại Trước hết, về tác giả, đa phần những tác giả du ký là những cây bút nữcòn khá trẻ và thành công trong sự nghiệp của mình Đó là những HuyềnChíp, Phương Mai, Phan Việt, Dương Thụy, Họ không còn chấp nhận quanniệm phụ nữ ở nhà chăm lo gia đình và giữ chồng Họ sống với những đam

mê của mình, đam mê trong công việc, đam mê theo đuổi những sở thích cánhân, trong đó có niềm đam mê cái sự “đi”, đi những nơi mình thích, đikhông hề sợ hãi, đi để khám phá, để trải nghiệm và viết về những chuyến đicủa họ Họ là những người phụ nữ năng động, thành đạt, dám theo đuổi ước

mơ của bản thân Họ đã giúp cho độc giả có một cái nhìn hoàn toàn mới vềphụ nữ trong xã hội hiện đại

Đặc điểm thứ hai của du ký thế kỉ XXI là sự biến đổi về không gian vàthời gian so với du ký giai đoạn trước Ở các tác phẩm du ký đầu thế kỉ XX,không gian được trải dài theo mọi miền của tổ quốc, xa hơn nữa là sang Pháphay một vài nước châu Á Sang thế kỉ XXI, bước chân của các tác giả đã trảidài khắp thế giới, đến cả vịnh Tây Tử xa xôi (“Những đốm lửa bên vịnh TâyTử”, Trang Hạ), đến những vùng đất cằn cỗi châu Phi, nơi bệnh dịchHIV/AIDS vẫn là hiểm họa đe dọa tới bất kỳ ai, (“Phút 90 + + - Ký sự NamPhi, Ukraina và 10.000 cây số”, Trương Anh Ngọc), đến những thành phố nổitiếng của châu Âu, châu Á và cả nước Mĩ Không gian được mở rộng, thờigian cũng được kéo dài hơn Những chuyến đi của những nhà du ký có thểkéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm trời: chuyến đi qua 20 tỉnh của TrầnHùng John kéo dài 80 ngày, chuyến đi của Huyền Chíp qua 25 quốc gia tronggần 2 năm Có những chuyến đi được tác giả thực hiện thành những hànhtrình ghép lại tạo thành một seri và được viết dưới hình thức những cuốn tựtruyện: đó là trường hợp của Huyền Chíp trong “Xách ba lô lên và đi” (Tập I:

“Châu Á là nhà, đừng khóc!”, tập II: “Đừng chết ở châu Phi”); hay Phương

Mai trong “Lên đường với trái tim trần trụi” (Tập I: “Tôi là một con lừa”, tậpII: “Con đường Hồi giáo”)

Bên cạnh những đặc điểm trên, du ký đương đại còn cho thấy sự sôiđộng trong hoạt động tiếp nhận văn học, nhất là văn học du ký Có thể thấy,những cuốn sách du ký hầu hết được viết bởi các cây bút không chuyênnhưng lại rất hút khách và nhanh chóng được tái bản nhiều lần Cùng với sự

đa dạng về nội dung, sự phong phú về phong cách bút pháp và sự đầy đặn về

tư liệu, chúng đã và đang tạo nên một cơn sốt văn học du ký cho thị trườngxuất bản nước nhà Chẳng hạn, seri hai tập “Xách ba lô lên và đi” của HuyềnChíp đã tạo nên những cuộc tranh luận trên cộng đồng mạng về việc tác giả

có thực sự đi qua 25 nước và trong cuốn sách đó có bao nhiêu phần trăm là sựthực, bao nhiêu phần trăm là hư cấu Độc giả hào hứng chờ đợi và tìm đọc cáctác phẩm du ký để được trải nghiệm qua những trang văn ăm ắp thông tin thú

vị Nhờ những tác phẩm đó, họ có dịp khám phá những vùng đất mà bản thânchưa được tới Những tác phẩm đó cũng khơi dậy ở người đọc niềm đam mê,thôi thúc họ “xách ba lô lên và đi” Cũng có những độc giả đã đi qua nhiềunơi nhưng khi đọc trải nghiệm của các tác giả về những vùng đất đó thì họvẫn bị lôi cuốn, cảm thấy được khơi gợi nhiều cảm xúc mới Như vậy, vănhọc du ký với lượng thông tin cao sẽ ngày càng được bạn đọc ưa chuộng vàngày càng chiếm vị trí quan trọng trong đời sống xã hội và văn học

1.1.2 Khái lược về tiểu thuyết

chất vẫn là một.” [25, 292]

Trong cuốn “Từ điển thuật ngữ văn học”, các tác giả cho rằng: “Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự cỡ lớn có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian Tiểu thuyết có thể phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục, đạo đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách đa dạng.” [8, 328]

Trên trang Wikipedia, tiểu thuyết được xem là “một thể loại văn xuôi

có hư cấu, thông qua nhân vật, hoàn cảnh, sự việc để phản ánh bức tranh xã hội rộng lớn và những vấn đề của cuộc sống con người, biểu hiện tính chất tường thuật, tính chất kể chuyện bằng ngôn ngữ văn xuôi theo những chủ đề xác định.”

Nhìn chung, khi bàn về thể loại tiểu thuyết, các nhà nghiên cứu đều coitiểu thuyết là một thể loại có qui mô lớn và khả năng phản ánh hiện thựckhông bị giới hạn Nét đặc trưng của thể loại tiểu thuyết là tính chất hư cấu.Tiểu thuyết không thể hiện quá khứ anh hùng của dân tộc như sử thi trước đó

mà miêu tả cuộc sống “hiện tại” không ngừng biến đổi nên yếu tố hư cấu phảidựa trên tính chân thật của đời sống Nhân vật trong tiểu thuyết là “con ngườinếm trải”, được miêu tả trong sự gắn bó chặt chẽ với hoàn cảnh Là thể loạichủ chốt của văn học hiện đại, tiểu thuyết có khả năng tổng hợp nhiều nhấtcác khả năng nghệ thuật của các loại văn học khác Về mặt hình thức, theoBakhtin, tiểu thuyết là “thể loại duy nhất đang hình thành và chưa xong xuôi.”

1.1.2.2 Vài nét về tiểu thuyết đương đại

Là thể loại chủ chốt của nền văn học nhưng tiểu thuyết Việt Nam chỉthực sự được khẳng định nhờ tài năng của các cây bút Tự lực Văn đoàn và cácnhà văn hiện thực giai đoạn 1930 – 1945 như: Vũ Trọng Phụng, Nam Cao,Nguyễn Công Hoan Giai đoạn 1945 - 1975, tiểu thuyết đã tự điều chỉnhhướng đi để trở thành vũ khí phục vụ cho kháng chiến và công cuộc xây dựng

chủ nghĩa xã hội Trong giai đoạn này, các tác phẩm mang tinh thần sử thi làdạng thức điển hình của tiểu thuyết Từ sau năm 1975, tiểu thuyết không cắtlìa truyền thống nhưng ý thức làm mới đã và đang trở thành khát vọng và nhucầu mạnh mẽ của các nhà văn Những tác phẩm có tính chất dự báo cho quátrình đổi mới tiểu thuyết của Việt Nam là “Miền cháy”, “Lửa từ những ngôinhà” của Nguyễn Minh Châu; “Cha và con và ” của Nguyễn Khải, “Đấttrắng” của Nguyễn Trọng Oánh Những tác phẩm này đã cho thấy ý thứckhắc phục cái nhìn lý tưởng hóa một chiều về hiện thực, một trong những đặcđiểm cơ bản của tiểu thuyết nói riêng, văn xuôi nói chung trong giai đoạn

1945 – 1975 Những năm sau đó, tiểu thuyết vừa mở rộng đề tài, vừa thoátdần khỏi màu sắc sử thi và gia tăng dần chất đời tư, thế sự Chân dung cácnhân vật tích cực cùng những mối quan hệ đa chiều của nó đã có thêm nhiềunét mới Có thể kể đến một số tác phẩm tiêu biểu giai đoạn này: “Gặp gỡ cuốinăm” của Nguyễn Khải, “Mưa mùa hạ” và “Mùa lá rụng trong vườn” của MaVăn Kháng, “Đứng trước biển” của Nguyễn Mạnh Tuấn Trong những tiểuthuyết này, bên cạnh cảm hứng ngợi ca đã xuất hiện cảm hứng nhận thức lại;góc độ quan sát, đánh giá con người cũng dịch chuyển dần về phía đạo đứcsinh hoạt chứ không còn nhìn nhận con người với tư cách là những hình mẫutiêu biểu của cộng đồng Nhiều chủ đề mới cũng được các nhà văn quan tâmnhấn mạnh: vai trò giáo dục của gia đình, bản lĩnh cá nhân, khả năng thíchứng với thời thế Những yếu tố này ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân

cách một con người, vì thế nhân vật “bắt đầu có hình thức tồn tại phổ biến của kiểu nhân vật tiểu thuyết” [4, 125]

Từ giai đoạn đổi mới đến cuối thế kỉ XX, thể loại tiểu thuyết phát triển

nở rộ, đội ngũ các nhà văn đông đúc hơn, số lượng tác phẩm dồi dào hơn, đặcbiệt có nhiều tác phẩm thu hút được sự quan tâm của đông đảo bạn đọc Đó làtrường hợp: “Thời xa vắng” của Lê Lựu, “Bên kia bờ ảo vọng” của Dương

Thu Hương, “Thiên sứ” của Phạm Thị Hoài, “Bến không chồng” của DươngHướng, “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường và hàngloạt các tác phẩm khác Ở chặng này, nét mới của tiểu thuyết là các nhà vănchú ý đến số phận cá nhân trong môi trường mới chứ không chỉ soi chiếu vào

các sự kiện lịch sử PGS.TS Nguyễn Thị Bình đã nhận xét: “Nỗ lực đổi mới tiểu thuyết nói riêng, văn học nói chung chặng đường này chủ yếu dồn vào cách xử lí hiện thực: một hiện thực đa chiều, hiện thực vừa có tính tất định, vừa đáng ngờ, vừa hữu lí vừa phi lí vừa trật tự vừa hỗn loạn, vừa thuộc về cái rành rõ lí trí vừa như thuộc cõi siêu linh bí ẩn huyền hồ Đó là sự nới rộng đáng kể biên độ hiện thực so với tiểu thuyết trước 1975.” [4, 125] Tuy

nhiên, dù nhu cầu đổi mới văn học đã trở thành phổ biến và cấp thiết nhưngtiểu thuyết lúc này mới chỉ tập trung vào sự đổi mới nội dung tác phẩm màchưa tạo được một bước ngoặt trong tư duy thể loại Trong cái chung ấy củanền văn học, chỉ riêng “Thiên sứ” của Phạm Thị Hoài và “Nỗi buồn chiếntranh” của Bảo Ninh là những tác phẩm đã biến hình thức của tiểu thuyếtthành nội dung của chính nó Hứng thú của người đọc tiểu thuyết vì thếchuyển dần từ nội dung câu chuyện sang các nguyên tắc tạo lập văn bản

Trong những năm đầu thế kỉ XXI, sự đổi mới nội dung và hình thứctiểu thuyết theo hướng của “Thiên sứ” trước đó đã được nhiều cây bút lựachọn Một số tác phẩm được dư luận đặc biệt quan tâm: “Chinatown”, “Paris

11 tháng 8”, “T mất tích” của Thuận, “Người sông mê” của Châu Diên,

“Thoạt kì thủy”, “Ngồi” của Nguyễn Bình Phương… Trong bối cảnh côngnghệ thông tin phát triển như vũ bão, văn hóa đọc đang dần bị mai một, vănhọc nghệ thuật đang phải cạnh tranh với các loại hình giải trí khác thì các tácphẩm trên đã góp phần làm sôi nổi thêm thị trường sách, kéo độc giả trở vềvới những tác phẩm văn chương nghệ thuật Trong những năm gần đây, hiệntượng dung hợp thể loại ở tiểu thuyết ngày càng rõ nét hơn Tiểu thuyết được

chia ra thành nhiều dạng khác nhau: tiểu thuyết lịch sử, tiểu thuyết trinh thám,tiểu thuyết tâm lí, tiểu thuyết tự thuật… Sự dung hợp thể loại cũng cho thấy

du ký, một thể văn nở rộ ở thế kỉ XXI đang dần ảnh hưởng đến tiểu thuyết

1.2 Tác giả Dương Thụy

1.2.1 Con người nhà văn.

Nhà văn Dương Thụy, tên thật là Dương Thụy Phương Khanh, sinhnăm 1975 tại sài Gòn Có thể nói chị là cây bút “100% Hồ Chí Minh” vì chịsinh ra đúng vào năm 1975, tại đúng thành phố vừa được đổi tên là Hồ Chí

Minh Chị từng chia sẻ: “Tôi sinh năm 1975 tại Sài Gòn và rất hạnh phúc được làm “người Sài Gòn” sau ngày đất nước thống nhất ” [28] Khi chị

được sinh ra, Sài Gòn vừa trải qua một cơn biến động lớn kéo theo bao biến

cố của mọi gia đình Vì vậy, chị may mắn hơn thế hệ cha mẹ trước đó là chịkhông phải chứng kiến những biến động của thời cuộc và không có sự so sánhcuộc sống ở Sài Gòn những năm sau 1975 so với trước 1975 Trong đầu chịcũng không hề có khái niệm phe thua cuộc hay phe thắng cuộc Chị hồn nhiênlớn lên, hồn nhiên sống cuộc sống đầy khó khăn, thiếu thốn như bao ngườidân Sài Gòn lúc bấy giờ Điều đó đã giúp chị có một sự đánh giá khách quankhi viết về Sài Gòn những năm đầu sau sự kiện 30/4/1975

Nói về Dương Thụy, chị được những cây bút cùng thời đánh giá làngười đơn giản, vui vẻ và hóm hỉnh Trong cuộc sống cũng như trong côngviệc, chị khá giản dị và rõ ràng Điều đó đã để lại dấu ấn trong các tác phẩmvăn chương của chị

1.2.2 Môi trường học tập và làm việc của Dương Thụy.

Dương Thụy từng là học sinh của trường Trung học phổ thông Lê QúiĐôn (thành phố Hồ Chí Minh) Có năng khiếu và sở thích viết văn, ngay từkhi còn là học sinh lớp 10, chị đã đến với độc giả thanh thiếu niên qua truyệnngắn “Búp bê băng giá” Quá trình học tập và làm việc của chị:

Năm 1990 – 1993: Chị học trường Trung học phổ thông Lê Quí Đôn

Năm 1993 – 1997: Chị là sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội vàNhân văn thành phố Hồ Chí Minh Chị tốt nghiệp cử nhân văn chương Pháp.

Năm 1997 – 1999: Chị học tại Trung tâm Pháp – Việt, tốt nghiệp Thạc

Năm 2000, khi đang là phóng viên của báo Sinh viên Việt Nam – Hoahọc trò, chị tham gia khóa tu nghiệp kéo dài ba tháng: Quản lí hành chính tạitòa báo và nghề báo (Học bổng toàn phần của đại sứ quán Pháp) tại báo

“Ouest – France”, thánh phố Rennes, Pháp

Năm 2005, chị tham gia khóa tu nghiệp trong một tuần: Chiến lược rasản phẩm mới (của tập đoàn Sanofi – Aventis) tại Barcelone, Tây Ban Nha

Năm 2006, chị có chuyến tu nghiệp một tháng: Truyền thông - Đốingoại (tập đoàn Sanofi-Aventis) tại Guildford, Vương quốc Anh

Như vậy có thể thấy trong quá trình học tập của mình, Dương Thụy gặpkhá nhiều thuận lợi, chị được học tập trong nhiều môi trường khác nhau: họctại các trường Đại học nổi tiếng của Anh, Bỉ; học trong thời gian đi làm quacác chuyến tu nghiệp tại các tập đoàn lớn Môi trường học tập đó đã giúp chị

có được phương pháp học tập hiệu quả, giúp chị có kĩ năng sống phong phúhơn, và hơn hết giúp chị trưởng thành hơn cả về kiến thức và kinh nghiệmsống khi được học tập trong một môi trường “đa văn hóa” Với vốn kiến thức

mình tích lũy được cùng với mong muốn được dấn thân, trải nghiệm, chị đãtrải qua nhiều công việc, ở nhiều vị trí khác nhau:

Chị từng là phóng viên của báo Sinh viên Việt Nam – Hoa Học Trò.Chị làm Đại diện thương mại (Trade Representative) của công ty thựcphẩm Pháp Vinova

Chị làm Giám đốc truyền thông – đối ngoại của Tập đoàn dược phẩmPháp Sanofi – Aventis tại Việt Nam

Chị cũng từng làm Giám đốc truyền thông của Tập đoàn xi măng Thụy

Sỹ Holcim

Hiện tại, chị làm việc cho Tập đoàn bất động sản Singapore Capitaland

ở cương vị Giám đốc truyền thông - đối ngoại

Dương Thụy quả là một người dám dấn thân, dám thử thách mình trongnhiều môi trường khác nhau, chị không chịu ở yên một vị trí, với một côngviệc ổn định mà liên tục thay đổi để được học hỏi nhiều hơn, làm nhiều hơn.Trong quá trình học tập và làm việc, chị có điều kiện đi nhiều, tiếp xúc vớinhiều người, nhiều nền văn hóa khác nhau Đến nay, chị đã đi tổng số 22nước gồm châu Âu, châu Á và nước Mĩ Đi nhiều giúp chị có được những trảinghiệm phong phú, tích lũy được nguồn tư liệu ngồn ngộn cho những trangviết của mình Cũng vì đi nhiều nên có nhiều trải nghiệm chị muốn chia sẻvới độc giả trẻ, điều đó kích thích chị viết đều đặn Hơn nữa công việc của chịthường xuyên phải đi nước ngoài, thường xuyên tiếp xúc với người nướcngoài nên những “yếu tố ngoại” xuất hiện trong hầu hết các tác phẩm của chị

và xuất hiện một cách rất tự nhiên Vì vậy, trang văn của chị cũng trở nênphong phú hơn, có sức sống hơn

1.2.3 Quan niệm về văn chương của Dương Thụy

Nói về nghề văn, trước hết Dương Thụy cho rằng: “Viết văn là một công việc cô đơn nhưng là một lao động chuyên nghiệp” [28] Công việc

của chị ở những tập đoàn lớn khá nhiều áp lực nhưng điều đó không bàomòn bút lực của chị Chị vẫn dành thời gian cho văn chương vào mỗi buổitối khi công việc và gia đình đã thu xếp xong Còn những ngày nghỉ, chịdành hoàn toàn cho gia đình Cứ như vậy, chị vẫn đều đặn công bố tácphẩm mới mỗi năm Và chị khẳng định, bất kỳ một tác phẩm nào của chịđều được chỉnh sửa khá cẩn thận, công phu trước khi công bố Và khi được

hỏi về kết thúc truyện “Oxford thương yêu”, chị đã khẳng định: “Tôi chưa từng hối tiếc về những gì mình làm vì tôi viết khá thận trọng và lí trí Trong sáng tác, tuy văn phong có lãng mạn nhưng tôi viết cũng chuyên nghiệp” [30] Với quan niệm như vậy, viết văn không chỉ giúp Dương

Thụy tìm được thú vui trong cuộc sống của mình mà nó còn là niềm say mêcủa chị

Chia sẻ về những tác phẩm của mình, Dương Thụy khẳng định: “Tôi viết hồn nhiên như tôi sống và vì cuộc sống của tôi luôn được làm mới nên chắc rằng sáng tác của tôi cũng có gì đó mới hơn ngày hôm qua.” [30] Từ

khi còn ở trong hội bút Hương đầu mùa, những cây bút cùng thời với chịnhư Châu Giang, Trang Hạ, Phan Hồn Nhiên viết rất sâu sắc thì chị lại cócách viết rất hồn nhiên, viết để giải trí, để truyền tải cuộc sống học trò giản

dị Sau này nhiều người khuyên chị nên tập viết “người lớn” hơn nhưng chịkhông quan tâm Bởi chị cho rằng sáng tác là một thú vui, chẳng cần khónhọc tập làm người lớn và chị vẫn giữ phong cách của mình, viết một cáchnhẹ nhàng Hơn nữa công việc của chị thường xuyên phải đi nước ngoài,thường xuyên tiếp xúc với người nước ngoài nên những “yếu tố ngoại”xuất hiện trong hầu hết các tác phẩm của chị và xuất hiện một cách rất tựnhiên Dù đề tài có phần quen thuộc nhưng kinh nghiệm sống của chị luôn

được làm đầy hơn, mới hơn nên những trang văn của chị cũng luôn mới

mẻ với độc giả Với quan niệm đó, văn chương của Dương Thụy cứ tựnhiên, duyên dáng như chính con người chị

Dương Thụy quan niệm cuộc sống vốn có nhiều điều tốt đẹp nếu chúng

ta làm chủ được cuộc đời mình, vì vậy những sáng tác của chị thường kết thúc

có hậu Đề tài quen thuộc trong những sáng tác của Dương Thụy là cuộc sốngcủa giới du học sinh Việt bên trời Tây Đặc biệt chị thường xây dựng nhữngmối tình “xuyên quốc gia” lãng mạn nhưng lại vấp phải rào cản lớn là nhữngkhác biệt về văn hóa Tuy nhiên, đến cuối tác phẩm, bằng trải nghiệm, bằngtri thức của mình, các nhân vật đã tìm cho mình sự lựa chọn đúng đắn để cóđược hạnh phúc trong một “thế giới phẳng” hiện nay Là nhà văn được giớitrẻ yêu thích, Dương Thụy khẳng định dù đã xuất hiện cái nhìn bi quan, sosánh, đánh giá thấp người Việt so với một số dân tộc khác nhưng chị tin rằngngười Việt nói chung, giới trẻ nói riêng vẫn còn nhiều phẩm chất tốt đẹp,

trong đó có tinh thần cầu tiến Chị tin tưởng: “Nếu biết cởi bỏ những chiếc áo xấu mà người Việt đã tự mình khoác lên thì bên trong, cái hạt nhân cốt lõi của chúng ta vô cùng thuần khiết, đẹp và mạnh mẽ Và đó chính là tương lai

để đi tới.” Tin vào thế hệ người Việt trẻ và nằm trong số những gương mặt

văn chương được bạn đọc yêu thích, Dương Thụy không gồng mình lựa chọnnhững đề tài lớn lao Bởi văn chương là cảm xúc, chị chọn cho mình nhữngcâu chuyện, những tình tiết rất giản dị, rất thật từ cuộc sống, luôn cho thấynhững góc nhìn tích cực

1.2.4 Khái quát quá trình sáng tác và tiểu thuyết của Dương Thụy

Dương Thụy từng là thành viên của hội bút Hương đầu mùa, bắt đầusáng tác từ khi còn là học sinh trung học Chị có tác phẩm đầu tay xuất bảnvào năm 22 tuổi Từ đó đến nay, dù công việc bận rộn nhưng chị vẫn dànhthời gian viết văn và tác phẩm của chị vẫn đều đặn được xuất bản:

STT Tên tác phẩm Thể loại Năm xuất bản Nhà xuất bản

1 Dấu lặng trong điệp khúc Tập truyện 1997 Văn nghệ

2 Người thổi kèn Tập truyện 1999 Kim Đồng

3 Hai người đến từ phương xa Tập truyện 2002 Kim Đồng

4 Con gái Sài Gòn Tập truyện 2003 Trẻ

5 Cắt đuôi Tập truyện 2004 Kim Đồng

6 Hành trình của những người trẻ Tập truyện 2005 Trẻ

7 Oxford thương yêu Tiểu thuyết 2007 Trẻ

8 Cáo già, gái già và tiểu thuyết

diễm tình

Tập truyện ngắn 2008 Trẻ

9 Hè của cô bé mất gốc Tập truyện

12 Nhắm mắt thấy Pari Tiểu thuyết 2010 Trẻ

13 Beloved Oxford Bản tiếng Anh 2011 Trẻ

14 Trả lại nụ hôn Du ký 2011 Trẻ

15 Cung đường vàng nắng Tiểu thuyết 2012 Trẻ

16 Pari through closed eyes Bản tiếng Anh 2013 Trẻ

17 Chờ em đến San Francisco Tiểu thuyết 2014 Trẻ

Với số lượng đầu sách như trên, cái tên Dương Thụy đã trở nên kháquen thuộc với độc giả trẻ Việt Nam Mỗi tác phẩm của chị ra đời đều nhậnđược sự chào đón nồng nhiệt từ phía độc giả Năm 2007, tác phẩm “Oxfordthương yêu” ra đời đã làm rung động hàng ngàn con tim Việt Nam, trở thànhtác phẩm Best seller trong một năm đầu xuất bản Đến nay, tác phẩm đã táibản nhiều lần, với khoảng gần 60.000 bản được bán ra Năm 2008, tập truyệnngắn “Cáo già, gái già và tiểu thuyết diễm tình” sau khi phát hành chưa đầymột tháng đã tái bản lần đầu 3000 cuốn Năm 2010, tiểu thuyết “Nhắm mắtthấy Pari” cũng trở thành cuốn sách Best seller, chỉ trong bốn ngày đã tái bản5.000 cuốn Năm 2011, cuốn “Trả lại nụ hôn”, vừa in ra chỉ một tuần đã tái

bản lần một 3.000 cuốn và sau đó tái bản lần hai 5.000 cuốn Đến năm 2012,cuốn tiểu thuyết thứ ba của chị, “Cung đường vàng nắng” ra đời Tác phẩmtrở thành hiện tượng trong hội sách thành phố Hồ Chí Minh, chỉ trong ba ngàyđầu hội sách, quyển sách này đã được bán ra 10.000 bản và sau đó nhanhchóng tái bản thêm hai lần Tiểu thuyết mới nhất của chị, “Chờ em đến SanFrancisco”, ra mắt lần đầu vào tháng 3/ 2014, sau một năm đã có khoảng16.000 bản được in ra Dù trên thị trường ngày càng có nhiều sách của nhữngtên tuổi mới, có sức thu hút đối với độc giả nhưng sách của Dương Thụy vẫnluôn được độc giả đón nhận một cách nhiệt thành.

Ngoài những tác phẩm trên, Dương Thụy còn có nhiều truyện ngắn, bàiviết được đăng trên các báo, các tạp chí: Báo Sài Gòn giải phóng, Báo Tuổitrẻ, Sinh viên Việt Nam Trong chặng đường sáng tác của mình, chị cũng đãđạt được một số giải thưởng văn học:

Năm 1999: Giải Nhì “Hương Đầu Mùa” – báo Sinh viên Việt Nam.Năm 2004: Giải Nhì “Truyện ngắn hay năm 2004” – báo Tiếp thị vàgia đình

Năm 2005: Giải Ba “Văn học tuổi hai mươi” – Nhà xuất bản Trẻ

Tháng 3 năm 2011, nhà văn Dương Thụy được Chủ tịch Ủy ban nhândân thành phố Hồ Chí Minh tặng bằng khen nhân kỉ niệm 30 năm ngày thànhlập Nhà xuất bản Trẻ Có thể thấy Dương Thụy hiện là một cây bút nữ luôntạo được sức hút đối với độc giả trong nước, là một nhà văn tiêu biểu cho thế

hệ thập niên 1970

So với thể loại truyện ngắn thì số lượng tiểu thuyết của Dương Thụykhiêm tốn hơn: chị chỉ viết bốn tiểu thuyết và cả bốn tác phẩm ấy đều khá hấpdẫn độc giả Ba cuốn đầu: “Oxford thương yêu”, “Nhắm mắt thấy Paris”,

“Cung đường vàng nắng” viết về cuộc sống của những người Việt trẻ ở nhữngthành phố châu Âu xa xôi: Oxford, Paris, Liege Cuốn tiểu thuyết thứ tư của

chị, “Chờ em đến san Francisco”, được gợi hứng từ một ngày mưa ở Sài Gòn.

Chị chia sẻ: “Tôi muốn viết một câu chuyện về Sài Gòn, tôi muốn mọi người hiểu rõ hơn một chút về thành phố dễ thương này Tôi muốn viết một câu chuyện về người Sài Gòn để những ai từng sinh sống và đã rời xa nơi đây sẽ nhớ lại những kỉ niệm đẹp của một thời xa xôi.” [36, 6] Nhưng rồi, trong quá

trình viết, ngòi bút của chị lại “lạc” sang những thành phố xa xôi của Mĩ:Chicago, Los Angeles và xen giữa mạch trần thuật về những chuyến công táccủa An ở những thành phố ấy là sự đan xen những hồi ức, những kỉ niệm đẹpcủa cô về cuộc sống và con người Sài Gòn những năm 1980 Nội dung truyện

có vẻ “người lớn” hơn những tác phẩm trước và “không dành cho những bạn đọc tuổi teen hay những bạn trẻ dưới ba mươi tuổi như những cuốn trước”

[36, 6] Dù vậy, cuốn sách vẫn tạo được sức hút đối với độc giả trẻ Bởi lẽtrong hành trình tìm hiểu và khám phá thế giới rộng lớn bên ngoài, độc giả trẻlại càng ham muốn được tìm hiểu về quá khứ của dân tộc, để hiểu hơn vẻ đẹpcủa đất nước và con người Việt Nam

Đọc tác phẩm của Dương Thụy, người đọc có thể dễ dàng nhận ra tiểuthuyết của chị có sự giao thoa giữa thể du ký và tiểu thuyết Viết trong tâmthế của một người đi nhiều, học nhiều, ghi chép nhiều, hầu hết tác phẩm củachị đều có màu sắc báo chí Chị chủ động đưa vào tác phẩm của mình cácthông tin về vùng đất, con người, cuộc sống nơi diễn ra câu chuyện Quanhững tác phẩm ấy, người đọc có thể tìm thấy từ khung cảnh tuyệt vời củanhững đất nước tận trời Âu xa xôi đến những rung động tinh tế trong tâm hồnnhững cô gái Á Đông gần gũi Chị đi nhiều, cảm nhận nhiều nên tri thức củachị cũng luôn được làm mới, làm phong phú hơn Nói cách khác, cuộc sống ởnhững vùng đất chị đi qua đã cung cấp nguồn tư liệu quý giá cho những trangvăn của chị để mỗi lần tác phẩm của chị “ra đời” là một lần độc giả trẻ đượcchị chia sẻ những thông tin, những trải nghiệm mới mẻ, thú vị hơn Điều đó lí

giải vì sao đề tài trong các tác phẩm của chị khá quen thuộc nhưng độc giảkhông hề thấy nhàm chán Vì vậy có thể nói, với chị, đi là để viết.

Đề tài quen thuộc trong những tiểu thuyết của Dương Thụy là cuộc sốngcủa những người Việt trẻ khi du học ở trời Tây hay khi làm việc trong nhữngtập đoàn đa quốc gia Sự trải nghiệm từ những chuyến du học và những chuyến

tu nghiệp đã giúp chị có được vốn tri thức dày dặn về lĩnh vực mà chị vẫn theođuổi Là người trong cuộc, chị hiểu được khát khao và những khó khăn, tháchthức của những người trẻ trên con đường đi tìm kiếm tri thức ở phương xa Đặcbiệt chị giúp người đọc cảm nhận được tâm trạng của những người trẻ khimuốn hòa nhập với văn hóa các nước khác mà vẫn phải làm sao để giữ được cátính dân tộc mình Trong xu thế hội nhập toàn cầu, một bộ phận giới trẻ Việtcũng đang khao khát được đi, được khám phá những vùng đất rộng lớn, xa xôitrên thế giới Nhiều bạn trẻ cũng “nuôi” giấc mộng du học hay muốn thử sứcmình trong môi trường làm việc quốc tế Bởi vậy, đọc tiểu thuyết Dương Thụy,nhiều độc giả như tìm thấy mình trong đó, tìm thấy một phần tâm trạng mình,tìm thấy những khát khao cháy bỏng của mình

Bên cạnh đó, sáng tác của Dương Thụy luôn được độc giả đón nhậncòn là bởi tác phẩm của chị không phải là sự ghi chép khô khan, thuần túy vềnhững vùng đất tác giả đã đi qua, mà trên nền cảnh đó, nhà văn hư cấu nênnhững câu chuyện tình lãng mạn, xuyên biên giới của những chàng trai, cô gáiđến từ các nền văn hóa khác nhau Những câu chuyện tình ấy thường đượclấy bối cảnh từ những thành phố lãng mạn của châu Âu: Pari của Pháp,Bruxelles của Bỉ, Oxford của Anh Đi kèm với tình yêu của họ luôn là nhữngkhác biệt văn hóa Tình yêu đôi khi giúp họ vượt qua những khác biệt nàynhưng đôi khi lại làm cho nó rõ nét hơn Chỉ có thể nhờ vào chính bản thânmình, lớn lên, trưởng thành, đi và chiêm nghiệm, các nhân vật mới vượt quađược những khác biệt này để đến với nhau Cách kết thúc có hậu như vậy

thường phù hợp với những độc giả vốn quen với cách kết thúc của truyệntruyền thống nhưng sẽ làm cho một số độc giả trẻ thất vọng nếu họ thích cáchkết thúc của tiểu thuyết hiện đại – kết thúc mở Song cũng cần thấy rằng đókhông đơn thuần là cách kết thúc có hậu đơn giản, dễ dãi, kết thúc theo mô –típ quen thuộc như trong truyện cổ tích: ở hiền gặp lành, ác giả ác báo Quanhững kết truyện ấy, Dương Thụy muốn khẳng định rằng trong thời đại hiệnnay những ai có ý chí, có bản lĩnh và có nỗ lực vươn lên thì sẽ có cơ hội thànhcông và được hưởng hạnh phúc.

Một trong những yếu tố khiến cho tiểu thuyết Dương Thụy tạo đượcsức hút đối với độc giả còn là nhân vật trong tiểu thuyết của chị thường lànhững nhân vật nữ thích “xê dịch” Đó là cô sinh viên Thiên Kim với bướcchân ngỡ ngàng khi vào nhập học ở Oxford (trong “Oxford thương yêu”) haynhững nhân viên trong các tập đoàn đa quốc gia với những chuyến công tác,chuyến tu nghiệp ở nước ngoài: An trong “Chờ em đến San Francisco”,Quỳnh Mai trong “Nhắm mắt thấy Pari”, Phương Vy trong “Cung đườngvàng nắng” Được học tập và làm việc trong môi trường đa văn hóa, các nhânvật đều có khao khát được khám phá các vùng đất, vùng văn hóa khác nhau.Đọc những tác phẩm này, người đọc cảm nhận được một hình ảnh hoàn toànmới của người phụ nữ: họ không còn là những con người cam chịu chỉ biếtngồi nhà giữ chồng mà họ là những con người năng động, mạnh mẽ và thànhcông Họ khiến cho nhiều người phải ngỡ ngàng, thán phục Qua những hìnhtượng đó, tác phẩm của Dương Thụy đã đốt lên trong lòng nhiều độc giả nữniềm khát khao được đi, được dấn thân và trải nghiệm

Tiểu kết chương 1

Trong những năm gần đây, sách du ký xuất hiện ngày càng nhiều trênthị trường sách Việt Nam và được bạn đọc, nhất là bạn đọc trẻ đón nhận mộtcách nồng nhiệt Dù không phải là chủ ý của tác giả nhưng những cuốn sách

ấy đã “kích thích” thêm trào lưu phượt của các bạn trẻ ngày nay Bởi lẽ, họ là

những con người trẻ tuổi, trẻ lòng, có ý chí, dám đi, dám dấn thân và trảinghiệm Với sự phát triển mạnh mẽ ấy, du ký đã ảnh hưởng đến nhiều thể loạivăn xuôi, trong đó có tiểu thuyết Yếu tố hư cấu của tiểu thuyết kết hợp vớinhững ghi chép chân thực về người và cảnh ở những vùng đất khác nhau của

du ký đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho những tác phẩm được viết theohướng này

Là một cây bút sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn sau 1975, Dương Thụy đãtìm cho mình một hướng đi riêng Bằng vốn kiến thức và vốn sống phongphú, mới mẻ sau những khóa du học hay những chuyến tu nghiệp, chuyếncông tác và du lịch nước ngoài, chị đã đem đến cho độc giả những cuốn tiểuthuyết lôi cuốn, hấp dẫn qua những trang văn nhẹ nhàng, hóm hỉnh Độc giảtrẻ hào hứng đón đọc tác phẩm của chị bởi họ tìm được trong đó những vấn

đề mà họ đang quan tâm và muốn tìm hiểu: cuộc sống của con người ở nhữngvùng đất khác nhau; vấn đề du học và những khó khăn của du học sinh trongmôi trường đa văn hóa; những thuận lợi và thách thức đối với giới trẻ khi làmviệc trong môi trường quốc tế… Những tiểu thuyết của Dương Thụy là minhchứng rõ nét cho sự giao thoa giữa thể du ký và tiểu thuyết, một trong nhữngđặc điểm cơ bản của văn xuôi hiện đại Việt Nam

Chương 2 CHẤT DU KÝ TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG 2.1 Hành trình khám phá thế giới

2.1.1 Sự hấp dẫn của những cảnh lạ phương xa

Trong quá trình học tập và làm việc của mình, Dương Thụy có điềukiện, có cơ hội được đi nhiều, được trải nghiệm qua nhiều nền văn hóa khácnhau: châu Á, châu Âu và nước Mĩ Mỗi miền đất, mỗi nơi mà chị đặt chânđến mang lại cho chị những cảm nhận khác nhau nhưng dù đi đâu thì yếu tốđầu tiên tác động tới chị là nét độc đáo về thiên nhiên và sự khác biệt về khíhậu Là một người có tâm hồn tinh tế và nhạy cảm, chị đã đưa vào trang văncủa mình những ấn tượng sâu sắc về thiên nhiên và thời tiết mỗi vùng đất để

từ đó truyền cho độc giả niềm đam mê được đi và khám phá

Đọc tiểu thuyết của Dương Thụy, người đọc có thể nhận ra rằng nhữnghình ảnh thiên nhiên tươi đẹp và tràn đầy sức sống ở những miền đất phương

xa xuất hiện khá nhiều Có lẽ điều này xuất phát từ chính tâm lí chung củamọi người: cái đẹp bao giờ cũng tạo được sức hút và để lại những ấn tượng

sâu đậm Đó là cảnh bình minh lên ở thành phố Oxford cổ kính: “Kim đột nhiên thấy phấn chấn hơn, cô ngước nhìn cảnh bình minh lên với ánh hồng pha cam đẹp lạ lùng rồi mạnh dạn lần đầu bước chân vào giảng đường Oxford, nơi được biết bao người trẻ ao ước.”[35,12] Dù mùa thu ở đất nước

sương mù thực sự khắc nghiệt với cái rét tê tái và những cơn gió dữ dội thìbây giờ đây bình minh muộn của một ngày thu khiến Kim hào hứng hơn và tựtin bước chân vào giảng đường mà cô đã ao ước bấy lâu

Cảnh thu ở thủ đô Paris cũng làm cho độc giả cảm thấy xao xuyến, bồi

hồi như đang được tận mắt chiêm ngưỡng bức tranh đầy màu sắc: “Những cơn gió từ sông Seine tràn đến, tê tái, bồi hồi Cây cối dần chuyển màu từ xanh sang đỏ rồi vàng sậm và cuối cùng là rụng từng đợt tràn ngập phố phường.Những tòa nhà cổ kính đẹp trầm mặc trong làn gió thu rét ngọt.”

[38,156] An biết rằng mùa thu có thể làm nhiều người lần đầu đến Paris bắtgặp cảm giác lạnh lẽo nhưng rung động sâu xa Bản thân cô đã đến Paristrong nhiều đợt công tác, cô cũng đã ngắm Paris đủ cả bốn mùa Cô thích mùa

xuân đầy hoa rực rỡ, yêu mùa hè sôi động, biết ơn mùa đông vì chỉ khi đanggiữa đông người ta mới phấn chấn hơn khi nghĩ về tương lai tươi đẹp phíatrước Riêng với mùa thu, cô thấy mùa thu không đem đến bất cứ hi vọng nào

vì chỉ vài tháng nữa là mùa đông lạnh giá sẽ tới, nhưng cô cũng khá bối rối

với mùa thu “dù Paris thật lãng mạn với phông nền vàng của hàng cây đang trút là Mùa thu là lúc thời tiết đã trở lạnh, cỏ cây dần trơ trụi báo hiệu mọi sức sống của thiên nhiên đang lụi tàn.Mùa thu làm người ta thấy bồn chồn, hồi hộp và ngán ngại.” [38, 157] Nếu như mùa thu Oxford được nhà văn

miêu tả qua những cơn gió gào rú cùng những trận mưa quật vào cửa kínhkhiến cho cô sinh viên lần đầu xa nhà thấy bất an, trằn trọc thì mùa thu Parisquả thật lãng mạn với những cơn gió nhẹ và sắc màu đặc trưng của thiênnhiên qua những phông màu: xanh - đỏ - vàng Trong khung cảnh nên thơ ấy,bất kỳ ai cũng sẽ thấy bối rối khi rảo bước trên những con phố ngập tràn láthu hay trên con đường đi dạo lên đồi Montmartre

Với những nhân vật trong tiểu thuyết của Dương Thụy thì khung cảnhthiên nhiên ở những thành phố châu Âu vào mùa xuân thật sống động, tươiđẹp Thủ đô Paris đã trải qua mùa đông băng giá để bây giờ được khoác lên

mình bộ áo mùa xuân ấm áp: “Paris của những ngày tháng sáu có thời tiết thật dễ chịu Nắng hanh vàng, bầu trời trong xanh, gợn những cụm mây trắng như bông, gió nhè nhẹ đủ thổi bay những chiếc lá chấp chới trong vườn Luxembourg Hương của những loài hoa dại tỏa ra dịu ngọt, mùi cỏ cây của những ngày đầu hè thơm ngan ngát [37, 210] Lúc này những người khách bộ

hành ở Paris đã có thể diện những loại trang phục mỏng nhẹ, thanh thoát,thoải mái và ai cũng mong có thêm thời gian để tân hưởng Paris trong thờiđiểm đẹp nhất năm này Mùa xuân quả là một món quà quý giá mà thiênnhiên ban tặng cho con người nơi đây sau những tháng ngày lạnh giá Khungcảnh nên thơ của Paris đã khiến con người trở nên năng động hơn và tâm hồn

cùng Cảnh vật thật bình dị với những loài hoa quen thuộc nhưng khiến Vycảm thấy rất ngỡ ngàng Dù màu sắc không sặc sỡ, chúng tạo thành nhữngbức thảm hoa thật đẹp và mời gọi du khách Trong khung cảnh ấy, Vy hàohứng tạo dáng ở những gốc cây đang trổ hoa và nhờ Jean chụp hình giúpmình Họ đã trở nên gần gũi, vui vẻ và thân mật với nhau hơn Vy đã nhậnthấy trong khung cảnh thiên nhiên ở đồi cỏ, ánh mắt của Jean thật ấm áp vàanh cho cô cảm giác yên ổn, gần gũi Vẻ đẹp của thiên nhiên đã tác độngkhông nhỏ đến tâm hồn con người, đã rút ngắn khoảng cách giữa hai ngườiđến từ hai nền văn hóa khác nhau.

Bên cạnh những thành phố của châu Âu, Los Angeles của Mĩ cũng

khiến cho độc giả choáng ngợp trước vẻ đẹp nơi đây “Bước ra khỏi phi trường Los Angeles, một màu vàng rực rỡ, dịu ngọt như mật và lóng lánh như

hổ phách đón chào tôi ấm áp Nắng Cali thật đặc biệt, không dịu như ở Paris, không gắt như ở Sài Gòn Nắng Cali làm người ta choáng ngợp với sắc vàng lộng lẫy, nhưng không chói chang mà tạo cảm giác nồng nàn Ở Cali tôi không thấy ngợp dù nắng vàng chan chứa, thời tiết rất mát mẻ, bầu trời mùa thu trong xanh yên lành.” [36, 236-237] Tiểu bang California trải dọc theo bờ

biển Thái Bình Dương, là một trong những tiểu bang phát triển nhất nước Mĩ.Mùa thu ở bờ Tây nổi tiếng đẹp với nắng vàng, bầu trời trong vắt, gió khôngnhiều lắm Thời tiết và thiên nhiên ở đây quả là lí tưởng khiến kinh thành điệnảnh Hollywood được đặt ngay tại thành phố Los Angeles này Và nơi nàycũng thật tuyệt vời để sau những ngày hội họp căng thẳng nhân vật An gặp lạiBình, người đã khiến cô nhớ đến quay quắt sau khi trở về từ Paris Cũng ởđây, họ đã có những giây phút hạnh phúc bên nhau trong khung cảnh thiênnhiên lãng mạn, xóa bỏ hết những hiểu lầm về nhau và nhận ra họ đã trải quagiai đoạn chỉ bị vẻ bề ngoài và những ưu điểm cuốn hút.

Mỗi hành trình được mở ra, con người lại có thêm cơ hội được tìmhiểu, khám phá về thế giới bên ngoài Những nhân vật trong tiểu thuyết củaDương Thụy, có người đi công tác nước ngoài thường xuyên, đến nhiều nơikhác nhau, có người đi du học nhưng luôn cố gắng đi thăm thú các thành phốxung quanh Đến với mỗi vùng đất, họ đều cảm thấy ngỡ ngàng, phấn chấn vàhào hứng trước những khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp Những vẻ đẹp ấy đã

“kích thích”, đã tác động mạnh đến độc giả, nhất là những độc giả trẻ vớiniềm đam mê được đi, được khám phá thế giới rộng lớn

Qua tiểu thuyết của Dương Thụy, người đọc còn có thể cảm nhận được

sự khắc nghiệt của thiên nhiên, khí hậu ở những phương trời xa xôi Trênhành trình đi tìm kiếm tri thức, Kim (“Oxford thương yêu”) đã gặp vô vànkhó khăn nơi đất khách quê người Một trong những khó khăn đầu tiên là côphải thích nghi với môi trường sống ở Oxford Là một cô gái Sài Gòn nêntrước khi đến Anh du học cô không thể tưởng tượng được sự khắc nghiệt củamùa thu ở đất nước sương mù này Những ngày đầu ở Oxford, sự thay đổi củathiên nhiên và khí hậu so với ở quê nhà đã tác động không nhỏ đến Kim

“Buổi tối trong khu học xá, gió gào hú không ngừng, mưa quất từng hạt nặng

nề vào kính như thể muốn tìm đủ mọi cách chui vào phòng.” [35, 9] Những

trận gió cùng tiếng mưa đập vào cửa kính làm Kim cảm thấy bất an, cô trằn

trọc suy nghĩ về lời “đe dọa” của thầy trưởng khoa: “Cô sẽ không thể hoàn thành khóa cao học này chỉ với một năm ngắn ngủi” [35,7] Vừa chân ướt

chân ráo sang đến nơi, cô đã lo lắng vô cùng khi nhận ra những khó khăn màmình sẽ phải đối mặt Cả đêm không ngủ, đến gần sáng, Kim mới tìm được

cho mình câu trả lời: “Chỉ có một con đường: bất cứ giá nào cũng phải học xong trong một năm như người ta.”[35, 10] Giống như Kim, thử thách đầu

tiên mà Vy phải đối mặt khi du học ở Bỉ là những khác biệt về thiên nhiên,thời tiết ở đây so với ở quê nhà Ký túc xá trên đồi Sart-Tilman chào đón cô

bằng những đợt gió lạnh lẽo và những trận mưa rỉ rả suốt ngày: “Những đợt gió thốc từng cơn lạnh lẽo cuốn theo đám lá vàng bay mù mịt Cửa sổ đóng kín mà tôi vẫn nghe gió hú rợn người Mưa thu Lie’ge không mạnh mẽ và ầm

ào như ở Sài Gòn, tưởng là dữ dội nhưng tạnh rất nhanh Mưa ở đây toàn những giọt nước mong manh, rỉ rả rơi suốt ngày, như ai đó trên cao kia đang khóc thương cho mối tình đầu ngu dại”.[36, 100] Ký túc xá cô ở nằm cheo

leo trên đồi Sart-Tilman, xung quanh là cây rừng bao phủ Vy nhập học sớmnên chưa có ai ở cùng phòng ký túc xá, một mình cô trên “đồi gió hú” nhìn rabên ngoài cửa phòng toàn cây rừng đang đợt rụng lá đầu thu trơ trụi, mưa thì

cứ rỉ rả rơi Vy không chỉ cô đơn mà cô còn thấy sợ hãi Có lẽ, sự khắc nghiệt,

sự khác biệt về khí hậu ở những vùng đất xa xôi chính là những khó khăn, thửthách đầu tiên mà nhân vật phải vượt qua khi họ bước chân ra ngoài thế giới

để tìm kiếm tri thức, để khẳng định mình Bằng ý chí và nghị lực, nhân vậtphải dần thích nghi, phải vượt qua những khó khăn ấy để có thể đến được vớithành công Đó cũng là điều mà nhà văn muốn nhắn gửi đến độc giả trẻ

2.1.2 Sự lôi cuốn của những công trình kiến trúc độc đáo.

Đến thăm những vùng đất mới, tác giả có dịp khám phá, chiêm ngưỡngnhững nét đặc trưng của nhiều vùng miền, nhiều nền văn hóa khác nhau Một

trong những nét đặc trưng đó là sự độc đáo về kiến trúc Kiến trúc ở mỗi vùngmiền vừa cho thấy đặc điểm về thiên nhiên, khí hậu và thói quen sinh hoạtcủa người dân, vừa cho thấy mức độ phát triển của vùng miền đó.

Ở châu Á, nhà văn chú ý đến Hong Kong, một đặc khu hành chính

thuộc Trung Quốc Với nhân vật Mai, “Hong Kong là một quốc đảo hấp dẫn, với đủ mọi hoạt động sang hèn, khác xa với Singapore chỉn chu cùng những màn phạt roi thật khắc kỉ.” [37, 19] Từ trên cửa sổ phòng khách sạn Shangri

– La, có thể nhìn thẳng ra bờ sông , những dãy nhà cao tầng khuất trong mànsương mù ảo và chiếc du thuyền Stars Cruise đang chầm chậm trôi qua Đứng

ở hành lang khách sạn, qua tấm kính trong suốt, du khách sẽ có một tầm nhìn

tuyệt vời ra vịnh Hong Kong: “Những tòa nhà cao tầng được thắp sáng trong đêm, lung linh, rạng rỡ.” [37, 37] Linh hồn của Hong Kong, có thể nói, chính

là những tòa nhà cao tầng sừng sững, về đêm dưới ánh đèn lung linh, gươngmặt của Hong Kong càng trở nên rạng rỡ Tốc độ phát triển kinh tế nhanhchóng của Hong Kong khiến khu vực này được đánh giá là một trong bốn

“con rồng nhỏ” của châu Á Đứng ngắm Hong Kong qua lăng kính kháchsạn, Daniel, một vị sếp vùng khu vực châu Á của tập đoàn L’Aurore, ướcmình có thể sống chậm lại, để có chút thời giờ ngắm nhìn bầu trời thành phốtrước khi kết thúc một ngày dài hội họp

Nếu châu Á, Dương Thụy chỉ có dịp đến trong những chuyến công tácngắn ngày thì ở châu Âu, chị có điều kiện gắn bó hơn trong thời gian du học,trong những chuyến tu nghiệp khi làm việc trong các tập đoàn lớn và cả trongnhững chuyến du lịch bụi một mình lang thang hết thành phố này đến thànhphố khác Các nhân vật của chị cũng gắn liền với những nước châu Âu xa xôi.Những nét đặc trưng về kiến trúc của châu Âu được chị đưa vào khá nhiềutrong các sáng tác của mình

Đến nước Anh, Dương Thụy chú ý đặc biệt đến ngôi trường Oxford,