NHÂN vật vạn tâm TRONG TIỂU THUYẾT ẾCH của mạc NGÔN

Và lời đánh giá của Oe Kenzaboko đã đúng bởi không chỉ được các giảithưởng trong nước như: Giải nhất tiểu thuyết của Hội Nhà văn Trung Quốc cho Báu vật của đời 12.1995, Giải Mao Thuẫn 20

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Diệu Linh

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian là học viên cao học k22( 2012- 2014) củatrường Đại học Sư phạm Hà Nội, tôi đã được các Giáo sư, Phó giáo sư,Tiến sĩ của trường tận tình truyền đạt những tri thức quý báu, thiết thựccho công việc giảng dạy của mình

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô

Nguyễn Thị Diệu Linh- người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình

cho tôi trong suốt thời gian qua Nhờ sự chỉ bảo tận tình của cô mà tôimới có thể hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo trong tổ Văn họcnước ngoài- Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đã luôn tạođiều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi cũng xin chân thành gửi lời cảm ơn đến người thân, bạn bè, nhữngngười đã luôn ủng hộ, động viên, khuyến khích tôi trong quá trình học tập vànghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin gửi lời chúc sức khỏe tốt đẹp nhất đến các thầy, côgiáo, gia đình và bạn bè

Hà Nội, tháng 06 năm 2015

Tác giả

Dương Thị Hạnh

MỤC LỤCPHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cách đây hơn 65 năm, ngày 18 tháng 1 năm 1950, nước Cộng hòaNhân dân Trung Hoa- nhà nước đầu tiên trên Thế giới thiết lập quan hệ ngoạigiao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Nam Đây là mốc lịch sử quan trọng đánh dấu mối quan hệ hữu nghịtruyền thống giữa hai nước núi liền núi, sông liền sông Trong suốt chiều dàilịch sử tồn tại và phát triển, chúng ta không thể phủ nhận những ảnh hưởngcủa Trung Quốc tới Việt Nam về văn hóa mà trong đó có văn học Tôi rấtthích những tác phẩm văn học từ cổ chí kim của Trung Quốc và những ngườisáng tạo ra chúng Trong số những tác giả ấy, người để lại cho tôi nhiều ấntượng nhất trong các sáng tác là nhà văn Mạc Ngôn Nhiều người sẽ khôngkhỏi thắc mắc, vậy Mạc Ngôn là ai? Ấn tượng ông để lại cho bạn đọc là gì?

Từ những năm 80 của thế kỉ trước cho đến nay, trên văn đàn Văn họcTrung Quốc, cái tên Mạc Ngôn không còn xa lạ với những người yêu vănchương nói riêng và nhân dân Trung Quốc nói chung bởi những sáng tác củaông luôn là tâm điểm chú ý và tranh luận của giới nghiên cứu và phê bình vănhọc nước này

Mạc Ngôn sinh ngày 17 tháng 2 năm 1955 Ông là một nhà văn xuấtthân từ nông dân Mạc Ngôn tên thật là Quản Mạc Nghiệp, sinh tại huyện CaoMật, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc Bỏ dở tiểu học giữa chừng do Cách mạngvăn hóa, ông phải tham gia lao động nhiều năm ở nông thôn, luôn bị đói khát

và cô đơn Ông đã từng nói: Lão Tử, giáo chủ Đạo giáo của chúng tôi đã nói

rất hay: "Sự may mắn phụ thuộc sự không may mắn Sự không may mắn ẩn sau sự may mắn." Tôi thôi học khi còn bé, thường bị đói và cô đơn, và không

có sách đọc Nhưng chính vì vậy, cũng như nhà văn Thẩm Tùng Văn của thế

hệ trước, tôi đã sớm đọc cuốn sách tuyệt diệu về cuộc sống Trải nghiệm của

tôi, khi đến chợ lắng nghe người kể chuyện, là một trang trong cuốn sách đó [

8] Ông nhập ngũ năm 1976, tốt nghiệp khoa Văn học viện nghệ thuật Giảiphóng quân (1984-1986) Từ tháng 10.1987, Mạc Ngôn hoạt động trong lĩnhvực báo chí và viết văn chuyên nghiệp, đã xuất bản 11 tiểu thuyết, 20 truyệndài, hơn 60 truyện ngắn và 5 tuyển tập những bài ký, phóng sự, tùy bút ,tổng cộng trên 200 tác phẩm Hầu hết các tác phẩm của ông đều được dịch ranhiều ngôn ngữ như Anh, Pháp, Đức, Ý, Nhật, Nga, Hàn, Hà Lan, Thụy Điển,

Ba Lan, Việt Nam , đều có sức ảnh hưởng lớn trong và ngoài nước Thuởniên thiếu với cuộc sống khó khăn và thiếu thốn, ông đã phải lăn lộn với đời

và bươn chải kiếm sống từ rất sớm Điều này không những giúp Mạc Ngôntrưởng thành lên rất nhiều mà còn là nguồn tư liệu quý được ông tái hiệntrong các tác phẩm của mình Mạc Ngôn đã có rất nhiều sáng tác hay và nổi

tiếng nhưng thế giới chỉ thực sự biết đến ông khi tác phẩm Cao lương đỏ của

ông được đạo diễn Trương Nghệ Mưu chuyển thể thành phim và đoạt giảiCành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes năm 1994

Mạc Ngôn là một nhà văn lớn của Trung Quốc Ông được coi là một

“hiện tượng” của Văn học Trung Quốc đương đại, là nhà văn có bút lực mạnhnhất hiện nay ở Trung Quốc Sự nghiệp sáng tác của Mạc Ngôn đã để lại dấu

ấn đặc biệt trên 200 tác phẩm mà ông đã chấp bút Ở Việt Nam, nhiều tiểuthuyết của các nhà văn như Vương Mông, Mạc Ngôn, Giả Bình Ao, Phùng KíTài…đã được dịch ra Tiếng Việt Trong số đó, tiểu thuyết của Mạc Ngôn đãtạo nên “cơn sốt” ở Việt Nam Nhà văn Nhật Bản Oe Kenzaboko đã từngđánh giá: “Ở Trung Quốc, người có hy vọng đoạt giải Nobel là Mạc Ngôn”

Và lời đánh giá của Oe Kenzaboko đã đúng bởi không chỉ được các giảithưởng trong nước như: Giải nhất tiểu thuyết của Hội Nhà văn Trung Quốc

cho Báu vật của đời (12.1995), Giải Mao Thuẫn 2011 cho Ếch, Giải tiểu thuyết toàn quốc lần thứ 4 (1987) cho tiểu thuyết Cao lương đỏ, tác phẩm

được chuyển thể thành bộ phim truyện nhựa cùng tên (đạo diễn Trương NghệMưu) đã đoạt giải Gấu Vàng tại LHP Berlin lần thứ 38, Giải Văn học Liênhợp (Đài Loan), Giải Văn học nước ngoài Laure Batailin (Pháp), Giải Vănhọc quốc tế Nonino (Ý), Giải thưởng lớn cho Văn hóa châu Á (Nhật), GiảiHồng lâu mộng cho Tiểu thuyết Hoa ngữ thế giới (Hồng Kông), Giải Văn họcHoa ngữ New York (Mỹ), Huân chương Kỵ sĩ Nghệ thuật văn hóa Pháp(3.2004), Tiến sĩ văn học danh dự do trường Đại học Công Khai Hồng Kôngtrao tặng (12.2000) Và đặc biệt, gần đây nhất là giải Nobel văn học vào năm

2012

Không những gây ấn tượng với khối lượng sáng tác đồ sộ và hệ thốnggiải thưởng phong phú mà Mạc Ngôn còn gây ấn tượng với tôi bởi ý thứctrách nhiệm và sự tự giác rất cao trong sáng tạo nghệ thuật với phương thức

người báo tin duy nhất [29] Mạc Ngôn đã từng khẳng định :Viết gì thì đều phải có cá tính sáng tạo đầu tiên và độc nhất Người khác đã làm rồi thì không thể lặp lại Tốt nhất là viết những gì người khác chưa viết, thủ pháp cũng là cái mình chưa sử dụng lần nào [29] Chưa dừng lại ở đó, ông còn bảy

tỏ quan điểm của mình về một cuốn tiểu thuyết hay: Tiểu thuyết hay trong

lòng tôi, thứ nhất là phải có ngôn ngữ hay, thứ hai phải có cốt truyện hay, thứ ba phải chứa đựng nhiều điều thú vị và những trăn trở, để độc giả mong đợi, thứ tư phải để độc giả thấy được những thay đổi trong tư tưởng của nhà văn, cũng có nghĩa là phải để cho độc giả cảm thấy mình ở cùng vị trí với nhà văn [29] Tiểu thuyết của Mạc Ngôn chịu ảnh hưởng của trường phái cảm

giác mới của chủ nghĩa hiện đại phương Tây và Nhật Bản những năm 20, 30

của thế kỷ XX Bản thân Mạc Ngôn cũng cho rằng: Trạng thái sáng tác nhẹ

nhàng thoải mái, tự do, muốn nói gì thì nói là trạng thái tốt nhất đối với nhà văn Trong diễn từ của Mạc Ngôn tại lễ trao giải Nobel năm 2012, chính bản

thân ông đã nói: Quá trình sáng tác của mỗi tác giả là không lẫn với ai Mỗi

tiểu thuyết của tôi đều khác với phần còn lại về cốt truyện và ý tưởng chủ đạo Một số tiểu thuyết, chẳng hạn Củ cà rốt trong suốt xuất phát từ giấc mơ, trong khi một số khác, chẳng hạn Cây tỏi nổi giận lại bắt đầu từ những sự việc có thật Dù khởi nguồn của tác phẩm là giấc mơ hay là đời sống hiện thực, thì chỉ khi kết hợp với những trải nghiệm cá nhân, tác phẩm mới có được cá tính, mới nổi tiếng với những nhân vật đặc biệt - được xây dựng bằng những tình tiết sống động, sử dụng ngôn ngữ đầy tính suy tưởng, và tỏ

ra là một cấu trúc được chế tác tốt [ 8] Mạc Ngôn cũng từng nhận mình là

một người kể chuyện: Tôi là một người kể chuyện Kể chuyện đã giúp tôi có

được giải Nobel văn học Nhiều điều thú vị đã xảy đến với tôi sau khi đuợc giải thưởng này, và chúng thuyết phục tôi rằng sự thật và công lý vẫn tồn tại vững vàng Vì thế trong thời gian tới tôi sẽ tiếp tục kể những câu chuyện của mình [8].

Không những vậy, quan niệm sáng tác của Mạc Ngôn rất rõ ràng và ý

nghĩa vô cùng, bởi theo ông: Viết một cách trung thực là 1 cách chuộc lỗi [28;

294].Vì vậy, sáng tác của ông luôn gần gũi với cuộc đời, là bức tranh phảnánh cuộc sống một cách tự nhiên và chân thực Mặt khác, nhà văn Mạc Ngôntên thật là Quản Mạc Nghiệp (Mạc Ngôn- bút danh- không nói gì) Nhưngthực chất, trong tác phẩm của mình, ông lại đặt ra rất nhiều vấn đề chúng taquan tâm Đó không chỉ là số phận của cá nhân các nhân vật mà nó còn liênquan đến lịch sử, sự sinh tồn của một quốc gia, dân tộc Các tác phẩm củaMạc Ngôn mang tính độc đáo, mới lạ và có sức lôi cuốn Đề tài trong cácsáng tác được Mạc Ngôn phản ánh phong phú và đa dạng như Đề tài phản ánh

sinh hoạt của quân đội thời hiện đại gồm Đoạn thủ, Bãi cát đen; Về đề tài miêu tả phong tục, tập quán nông thôn như Vết hõm trong dép cỏ, Âm nhạc

dân gian ; Về đề tài phản tư lịch sử, suy ngẫm nhân sinh gồm Củ cà rốt trong suốt, Dòng sông khô cạn, Làm đường; Về đề tài phản ánh hiện thực nông

thôn, miêu tả sự xung đột giữa ý thức cũ và mới trong cuộc kháng chiến

chống quân xâm lược như: Cao lương đỏ, Báu vật của đời, Rượu cao lương,

Cẩu đạo, Đàn hương hình Chủ đề trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn thường là

những vấn đề sinh tồn của nhân loại như: cái đói, cái rét, tính dục, thù oán,chiến tranh, mê tín dị đoan…Có thể khẳng định, trong tiểu thuyết của Mạc

Ngôn người đọc sẽ tìm thấy “Trên trời dưới đất, cổ kim, trong ngoài, xương

khô trong mồ, u hồn dưới gốc cây tùng, công tử vương tôn, tài tử giai nhân, sơn cùng thủy tận, dân tục phong tình” [27].

Như đã nói ở trên, Mạc Ngôn là nhà văn lớn, sáng tác của ông khôngcòn xa lạ với độc giả trên Thế giới, đặc biệt là Việt Nam Độc giả Việt Nam

đã quá quen thuộc với văn phong của ông qua hàng loạt tác phẩm tiêu biểu

như: Báu vật của đời, Đàn hương hình, Cây tỏi nổi giận, Cao lương đỏ, Rừng

xanh lá đỏ, Tửu quốc, Tứ thập nhất pháo, Thập tam bộ, Sống đọa thác đày, Châu chấu đỏ, Hoan lạc, Người tỉnh nói chuyện mộng du, Củ cà rốt trong suốt, Con đường nước mắt, Bạch miên hoa, Trâu thiến, Ếch…Trong số các

tác phẩm kể trên thì Ếch có một đời sống riêng rất đặc biệt cần nghiên cứu và

tìm hiểu

Trong buổi nói chuyện với sinh viên trường Đại học Cô-ra-la-đô ở Mĩ,

Mạc Ngôn đã nói: Bạn có thể không đọc những cuốn sách khác của tôi,

nhưng không thể không đọc cuốn Báu vật của đời [29; 122] Là một người rất

yêu thích các tác phẩm của văn học Trung Quốc, đặc biệt là thể loại tiểuthuyết Trung Quốc thời kì đổi mới, tôi đã tìm đọc một số tác phẩm thời kì này

trong đó có cả Báu vật của đời Nhưng trong số những tác phẩm đã đọc ấy, bản thân tôi thích và ấn tượng nhất với tiểu thuyết Ếch của nhà văn Mạc

Ngôn Tôi nhận thấy, đây là một cuốn tiểu thuyết hay và lạ mà bạn đọc yêuthích văn học không thể bỏ qua

Có thể nói, Mạc Ngôn đã tạo ra một tác phẩm độc đáo và mới lạ với sự

kết hợp giữa tiểu thuyết- thư và kịch Trong Ếch, ông đã đề cập đến một vấn

đề rất đặc biệt và nhạy cảm đó là vấn đề sinh đẻ có kế hoạch Đây là một vấn

đề có tính phổ biến ở nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam Nhưngvới Trung Quốc, chính sách sinh đẻ có kế hoạch lại mang đặc thù riêng Vìchúng ta sẽ không tìm thấy một nước nào trên thế giới với chính sách sinh đẻ

có kế hoạch chỉ một con duy nhất như ở nước này

Chúng ta có thể nhận thấy, việc sinh đẻ không chỉ liên quan đến vấn đềdân số mà nó còn liên quan và ảnh hưởng đến nhiều vấn đề khác như Lịch sử,

xã hội, kinh tế, văn hóa Thực hiện nghiêm chính sách sinh đẻ có kế hoạch, ta

sẽ giải quyết được hàng loạt các vấn đề khác như áp lực về dân số, tài nguyên

và môi trường

Như vậy, Sinh đẻ có kế hoạch là một câu chuyện lớn, liên quan trựctiếp đến vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội, từ đó nó liên quan đến từng cá nhântrong đó Tuy nhiên, không vì thế mà nhân vật bị lu mờ đi Hơn nữa, thôngqua câu chuyện này, nhân vật càng hiện lên một cách rõ nét, có tính cách vàđời sống riêng

Có một điều đặc biệt, vấn đề sinh đẻ có kế hoạch được xem là một vấn

đề hệ trọng đối với sự sinh tồn và phát triển của một quốc gia, dân tộc.Nhưng vấn đề ấy không phải được gợi ra từ một nhà lãnh đạo với nhữngchiến lược tài tình hay một nhà hoạch định chính sách dân số mà nó lại được

đề cập, được gợi ra từ chính những người trong cuộc, và trong Ếch- người có

vai trò quan trọng trong việc thực thi chính sách sinh đẻ có kế hoạch không ai

khác ngoài nhân vật Vạn Tâm- bà cô của nhân vật tôi trong tiểu thuyết Ếch

Mạc Ngôn đã từng viết: Ngài nói: trong trái tim và khối óc của ngài đã

có hình tượng một nữ bác sĩ cùng với chiếc xe đạp lao băng băng trên mặt sông đã kết băng; Hình tượng một nữ bác sĩ sau lưng đeo hòm thuốc tay che

dù, ống quần xắn cao cùng với bầy cóc nhái kết đoàn, kết đội lầm lũi đi về phía trước; hình tượng một nữ bác sĩ đang bế những hài nhi, tay dính đầy máu nhưng miệng cười rất tươi; hình tượng một nữ bác sĩ miệng ngậm thuốc

lá, quần áo xộc xệch, gương mặt trầm tư…ngài nói những hình tượng ấy cũng có lúc lại dung hòa thành một thể thống nhất, nhưng cũng có lúc lại phân ly, chẳng khác nào những bức tượng điêu khắc độc lập [28; 6]

Một điều khiến chúng ta quan tâm là, tại sao Mạc Ngôn lại lựa chọnnhân vật bà cô để nói về vấn đề sinh đẻ có kế hoạch mà lại không phải là mộtngười nào khác? Có thể nói, nhân vật Vạn Tâm- hình tượng một nữ bác sĩ cónhiều sức gợi, có nhiều sức ám ảnh đối với bạn đọc đã để lại ấn tượng sâu sắc

với những ai quan tâm đến Ếch cũng như những vấn đề mà Mạc Ngôn đặt ra trong Ếch Đây là nhân vật trung tâm của tiểu thuyết Tư tưởng chủ đề của

truyện được Mạc Ngôn gửi gắm qua nhân vật này một cách rõ ràng và sắc nét

Nhà văn Tô Hoài đã từng cho rằng: Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết

thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác Nhà văn Bectôn Brêcht cho rằng: Các nhân vật của tác phẩm nghệ thuật không phải giản đơn là những bản dập của những con người sống mà là những hình tượng được khắc họa phù hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả” Chính vì những lí do trên mà chúng tôi đã

quyết định lựa chọn và tiến hành nghiên cứu Nhân vật Vạn Tâm trong tiểu

thuyết Ếch của Mạc Ngôn với mong muốn làm rõ những yếu tố, những khía

cạnh liên quan đến cuộc đời, tính cách và số phận của nhân vật cũng như biểutượng tiêu biểu của tiểu thuyết Qua đó, chúng ta có thể thấy được vai trò của

cá nhân đối với sự sinh tồn và phát triển của quốc gia, dân tộc cũng như tínhthời sự và ý nghĩa của việc thực hiện chính sách sinh đẻ có kế hoạch mà tácgiả đề cập đến trong tác phẩm

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Mạc Ngôn là một “hiện tượng” trong nền văn học đương đại TrungQuốc, cùng với Vương Mông, Giả Bình Ao, Trương Hiền Lượng, Phùng KýTài, Lục Văn Phu…đã trở thành nhà văn có tên tuổi, được bạn đọc trong vàngoài nước biết tới và yêu mến

Mạc Ngôn bắt đầu sự nghiệp sáng tác của mình vào năm 1981 Truyện

vừa Cao lương đỏ được giải thưởng toàn quốc năm 1985 và 1986 Sau đó

được đạo diễn Trương Nghệ Mưu đưa lên màn ảnh và đoạt giải thưởng “Cành

cọ vàng” tại liên hoan phim Canne 1994 Tiếp theo đó, ông cho ra đời nhiều

tác phẩm nổi tiếng khác như Đàn hương hình, Củ cà rốt trong suốt…

Theo kết quả bình chọn 60 nhà văn tiêu biểu trong thế kỷ XX của vănhọc Trung Quốc, dưới sự chủ trì của các nhà phê bình và đại biểu các nhàxuất bản văn học như Bạch Hoa, Nghê Bồi Canh, Trần Tuấn Đào, Hạ ThiệuTuấn…cùng với 25 nhà phê bình, nhà nghiên cứu, giáo sư nổi tiếng TrungQuốc bình chọn thì Mạc Ngôn xếp ở Tốp đầu các nhà văn có tỉ lệ bình chọncao của các chuyên gia cũng như của độc giả

Có thể nói, Mạc Ngôn là nhà văn nổi tiếng, tầm ảnh hưởng của ôngkhông chỉ trong nước mà còn vươn ra thế giới Đặc biệt là từ khi ông đoạt giảiNobel văn chương năm 2012.Vào tháng 10 năm 2012, Mạc Ngôn là nhà vănmang quốc tịch Trung Quốc đầu tiên giành giải Nobel văn chương Và cũng

từ đó “cơn sốt” mang tên Mạc Ngôn bắt đầu xuất hiện Chỉ tính riêng trongvòng ba tháng cuối năm 2012 đã có tới gần 600 bài viết; từ đầu năm 2013 đếnnay đã có thêm trên 150 bài viết nữa trên các báo, tạp chí Trung Quốc

Có rất nhiều nhà văn, nhà nghiên cứu đã đưa ra nhận xét theo hướngkhẳng định về Mạc Ngôn và tác phẩm của ông Ví như Vương Trọng Tường-

nhà văn tỉnh Hồ Bắc đã nói như sau: Đọc sách của Mạc Ngôn với tôi đúng là

một việc rất thú vị, những cảm nhận khi đọc tác phẩm của Mạc Ngôn cũng có

thể tìm thấy trong các tác phẩm của Giả Bình Ao Còn Trương Thành- nhà

văn ở Thượng Hải lại tìm ra và nhận xét về ba phương pháp trong nghệ thuật

viết của Mạc Ngôn :Thứ nhất, Mạc Ngôn có ý đồ thiết lập nên kết cấu truyện

độc đáo của riêng ông Thứ hai, Mạc Ngôn có ý đồ cường điệu hoá sự hạ thấp tư thế sáng tác của bản thân Và thứ ba là, Mạc Ngôn có ý đồ liên kết giữa kể chuyện dân gian và kể chuyện quy mô lớn Viện Hàn lâm Thụy Điển

ca ngợi về các tác phẩm của Mạc Ngôn như sau: Hiện thực ảo giác kết hợp

các câu chuyện dân gian, lịch sử và hiện đại.

Tư liệu về Mạc Ngôn hoặc Ếch thì có nhiều Đã có nhiều đề tài luận án, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về Mạc Ngôn và tác phẩm của ông, như: Nghệ

thuật tự sự trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị

Tịnh Thy với nội dung nghiên cứu là: Người kể chuyện và điểm nhìn tự sựtrong tiểu thuyết Mạc Ngôn, nghệ thuật tổ chức thời gian và kết cấu tự sựtrong tiểu thuyết của Mạc Ngôn, nghệ thuật kiến tạo ngôn ngữ và giọng điệu

tự sự trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn; Cái kỳ trong tiểu thuyết Mạc

Ngôn-Luận văn thạc sĩ của Võ Nguyễn Bích Duyên, trường Đại học sư phạm ThànhPhố Hồ Chí Minh với nội dung nghiên cứu là: “Kỳ” và truyền thống “hiếukỳ” trong tiểu thuyết Trung Quốc, hình tượng nghệ thuật đậm chất “kỳ” trongtiểu thuyết của Mạc Ngôn và Thủ pháp nghệ thuật đậm chất “kỳ” trong tiểu

thuyết Mạc Ngôn; Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Ếch của Mạc Ngôn của Bùi Hải Hà- Học viện hành chính ; hay yếu tố hậu hiện đại trong Ếch của

Mạc Ngôn của Đỗ Thu Thuỷ, trường Đại học khoa học Huế Đỗ Thu Thủy

với bút pháp hậu hiện đại được thể hiện trong ếch như: Yếu tố liên văn bản,

hỗn hợp thể loại, ở cách kết thúc truyện lập lờ Nghệ thuật tự sự trong tiểu

thuyết Ếch của Mạc Ngôn nghiên cứu nghệ thuật tự sự của tiểu thuyết Ếch của

tác giả Mạc Ngôn qua nghệ thuật kết cấu và cốt truyện, người kể chuyện vànhân vật, ngôn ngữ và giọng điệu nhằm làm nổi bật đặc trưng nghệ thuật của

tiểu thuyết từ góc độ thi pháp học và giúp bạn đọc hiểu rõ hơn giá trị nội dung

tư tưởng của tác phẩm Tìm hiểu và đánh giá những thành công và sự đổi mới

trong tư duy và quan niệm nghệ thuật của nhà văn Mạc Ngôn Trên Non

nước- tạp chí sáng tác nghiên cứu phê bình văn hóa, văn học nghệ thuật số

169, Nguyễn Thị Tịnh Thy có bài viết Kì ảo hóa ngôn ngữ miêu tả cảm giác

trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn Trong bài viết này có đề cập đến nhân vật

Vạn Tâm trong tiểu thuyết Ếch của Mạc Ngôn Tiếng kêu của loài ếch vào

đêm rằm tháng bảy trong tiểu thuyết cùng tên đã cho bác sĩ Vạn Tâm "cảmnhận được thế nào là sợ hãi” Dàn âm thanh hỗn độn của chúng "giống nhưtiếng khóc của hàng nghìn, hàng vạn đứa hài nhi cùng cất lên một lúc” Trongtiếng kêu ấy có sự oán hận, có sự rên rỉ như tinh linh của hơn hai ngàn támtrăm đứa trẻ bị hại trong phong trào kế hoạch hóa gia đình đang khóc than cho

số kiếp ngắn ngủi của mình Đàn ếch kêu gào, chen chúc nhau như một dòngnước lũ cuồn cuộn nhảy xổ vào tấn công Vạn Tâm, bu kín bà "Tôi cảm thấy sợhãi… Sợ vì làn da bụng nhơn nhớt của chúng tiếp xúc với da thịt khiến tôi cócảm giác rờn rợn, nhớp nhúa không thể nào chịu nổi” (tr.355) Cảm giác khiếphãi ấy ám ảnh nữ bác sĩ trong suốt phần đời còn lại khiến bà có một năng lựcthần kỳ là có thể mô tả tỉ mỉ gương mặt của hơn hai ngàn tám trăm đứa hài nhi(đúng hơn là thai nhi) để người chồng bà nặn thành một thế giới búp bê bằngđất sét Quả thật, "cảm giác không chỉ là những điều cảm nhận bên ngoài mà

nó còn là sự dung hợp giữa tri giác và tình cảm” [4, tr.91], những đặc điểm đóđược khúc xạ qua từng lăng kính của cảm quan kỳ ảo đã đẩy ngôn ngữ miêu tảcảm giác của Mạc Ngôn đạt đến độ xảo diệu [62]…nhưng chưa có công trình,bài viết nào đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu về nhân vật Vạn Tâm trong tiểu

thuyết Ếch.

Ếch ra đời cũng là một thử nghiệm mới trong việc tạo dựng hình tượng

nhân vật Có thể thấy, nhân vật chính trong tiểu thuyết được xây dựng từ

nguyên mẫu trong hiện thực, đó chính là bà cô của Mạc Ngôn Tác giả đã xâydựng nhân vật Vạn Tâm là một bác sĩ phụ sản nổi tiếng của vùng Đông BắcCao Mật trong quan hệ mâu thuẫn mà thống nhất Ta thấy rất rõ, một mặt côđược đề cập đến như “bồ tát sống”, như “nương nương cứu thế”, người đãđem lại sinh khí, sức sống cho con người và vùng Đông Bắc Cao Mật Nhưngmặt khác, cô lại bị coi là tội nhân, là “Diêm Vương sống”, là “ác quỷ”, là kẻsát nhân máu lạnh Có thể nói, toàn bộ tiểu thuyết xoay quanh cuộc đời trungthành với Đảng của Vạn Tâm thông qua việc thực thi chính sách kế hoạch hóagia đình trong Đại cách mạng văn hóa Trung Quốc Xét về mặt đề tài, ta thấyđây là một loại đề tài khá nhạy cảm mà xã hội né tránh Nhiều nhà văn cũngtìm sự an toàn cho cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của mình khi không đề cậpđến vấn đề này trong tác phẩm của mình Vì vậy, khi chọn đề tài này để khaithác và làm phông nền của tác phẩm, có lẽ nhà văn Mạc Ngôn không nhằmmục đích truy tìm, phân định hay luận bàn về công tội mà chính sách kếhoạch hóa đã thực hiện Điều này tác giả để cho nhân vật và bạn đọc tự trảinghiệm, tự suy ngẫm về những gì đã làm trong quá khứ.

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Với gia tài sáng tác đồ sộ lên tới trên 200 tác phẩm cùng những thànhcông đã gặt hái được trong suốt quá trình sáng tác của mình, nhà văn MạcNgôn đang là một trong những cái tên được tìm kiếm nhiều nhất ở TrungQuốc nói riêng cũng như trên thế giới nói chung Đến với tác phẩm của ông làđến với thế giới thu nhỏ của vùng đất Cao Mật quê hương ông và đất nướcTrung Quốc nói chung Chúng tôi lựa chọn và nghiên cứu Nhân vật Vạn Tâm

trong tiểu thuyết Ếch không phải với mục đích luận bàn hay phân định công,

tội của nhân vật cũng như phê bình, đánh giá chính sách sinh đẻ có kế hoạchtrong tác phẩm mà chúng tôi tiếp cận tác phẩm với mong muốn tìm ra những

tác động, ảnh hưởng, những biến cố của thời đại, của lịch sử có ảnh hưởng tớicuộc đời của một con người cũng như vai trò của cá nhân đối với vận mệnh,

sự sinh tồn của quốc gia dân tộc và những cái hay, cái lạ, cái độc đáo trongsáng tạo của nhà văn Qua đó, ta còn thấy được những nét chấm phá về vănhóa vùng đất Cao Mật- quê hương của tác giả cũng như hiểu thêm về nền vănhóa Trung Hoa láng giềng- một nền văn hóa phong phú, đa dạng với sức ảnhhưởng mạnh mẽ trong khu vực cũng như trên thế giới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.2.1 Nhiệm vụ đầu tiên là chúng tôi đi khảo sát, thống kê, phân loạibảng niên biểu của nhân vật, hệ thống nhân vật và biểu tượng tiêu biểu trongtác phẩm để tiến tới việc đi nghiên cứu, tìm hiểu sâu về nhân vật trung tâmcủa tiểu thuyết Những biến cố của thời đại, của đất nước có ảnh hưởng và tácđộng như thế nào tới nhân vật

3.2.2 Trên cơ sở bảng hệ thống phân loại nhân vật, chúng tôi tiếp tục

tìm hiểu nhân vật Vạn Tâm trong hệ thống các nhân vật của Ếch và vai trò

của người phụ nữ trong xã hội để đi tới khẳng định, nhấn mạnh vai trò trungtâm của nhân vật trong tiểu thuyết

3.3.3 Sau khi nghiên cứu, tìm hiểu hai vấn đề trên, chúng tôi đi vào tìmhiểu biểu tượng tiêu biểu xuyên suốt và gắn liền với công việc cũng như cuộc

sống và biến cố của nhân vật đó là biểu tượng ếch.

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là N

hân vật Vạn Tâm trong tiểu thuyết Ếch của nhà văn Mạc Ngôn.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu, tìm hiểu về nhân vật Vạn Tâm ở một

số phương diện và khía cạnh như nhân vật Vạn Tâm trong những biến động

của đất nước và thời đại, nhân vật Vạn Tâm trong hệ thống nhân vật của tác

phẩm hay nhân vật Vạn Tâm và biểu tượng ếch trong tiểu thuyết Ếch do nhà

văn Mạc Ngôn sáng tác, dịch giả Nguyên Trần - Nhà xuất bản Văn học ấnhành năm 2009

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn của mình, tôi đồng thời sử dụng và kết hợp nhiềuphương pháp nghiên cứu khác nhau như: Phương pháp khảo sát, thống kê,phân tích phân loại, phương pháp so sánh, đối chiếu; phương pháp liệt kê;phương pháp phân tích nhân vật; phương pháp tiếp cận văn hóa, xã hội, lịchsử

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và thư mục tham khảo,luận văn của tôi được chia làm ba chương:

Chương 1: Nhân vật Vạn Tâm trong những biến động của đất nước vàthời đại

Chương 2: Nhân vật Vạn Tâm trong hệ thống nhân vật của tác phẩm

Chương 3: Nhân vật Vạn Tâm và biểu tượng ếch

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I NHÂN VẬT VẠN TÂM TRONG NHỮNG BIẾN ĐỘNG CỦA

ĐẤT NƯỚC VÀ THỜI ĐẠI

Năm 2009, Trung Quốc đã xuất bản hơn 3000 tiểu thuyết trường thiên.Đặc điểm chủ đạo của tiểu thuyết thời kì này là trong mối liên hệ mật thiếtgiữa con người và xã hội, giữa con người và thời đại, các tác giả phản ánh sựgắn kết giữa con người và xã hội, từ đó làm cho số phận của con người hòađồng với xu thế thời đại Tính cách của mỗi con người không những chỉ đạođược hành vi của con người mà nó còn ảnh hưởng sâu sắc tới cuộc đời và sốphận của họ Có thể thấy, bối cảnh lịch sử và thời đại cũng như cuộc sống xãhội cũng làm cho tính cách, cuộc đời và số phận của mỗi con người cũng trở

nên không ổn định Nếu ai đã từng đọc tiểu thuyết Nước ở dưới thời gian của

nữ nhà văn Phương Phương thì đều thấy rất rõ cuốn tiểu thuyết này miêu tảcuộc đời đầy truân chuyên và sóng gió của nữ diễn viên ca kịch Do cuộcsống quá nghèo khổ và cơ cực nên mười mấy tuổi cô đã phải xin vào làm ởmột gánh hát ở Vũ Hán Qua thời gian rèn luyện và phấn đấu không ngừngnghỉ, cuối cùng cô gái nghèo khổ năm nào đã trở thành minh tinh trên sânkhấu ca kịch- một loại hình nghệ thuật rất được yêu thích ở Trung Quốc Từmột cô gái nghèo khổ tay trắng, giờ đây cô đã có mọi thứ nhưng dường nhưtất cả những điều ấy cũng không làm thay đổi được số phận của cô Nhữngyêu thương, đau khổ, căm giận, uất ức cứ bám riết lấy cô Tại sao lại như vậy?

Sở dĩ có chuyện này tất cả là do cá tính của cô được hình thành từ trong quákhứ Từ nhỏ, với cuộc sống nghèo khổ dưới đáy xã hội đã hình thành nên tínhcách kiên cường không chịu đầu hàng và lùi bước trước số phận Dù chịunhiều đau khổ nhưng cô không hề khuất phục mà luôn đấu tranh đến cùng để

khẳng định mình Để rồi có lúc cô đã căm thù tất cả, quyết tâm báo thù đếncùng cho dù đó là người thân trong gia đình mình Có thể nói, bi kịch trongcuộc đời của cô chủ yếu là do tính cách của cô mang lại.

Có thể nói, mỗi con người sinh ra đều có một số phận riêng và số phậnriêng ấy lại có sự gắn kết với xã hội và thời đại họ sinh sống Nhân vật Vạn

Tâm trong tiểu thuyết Ếch lại có một số phận thật đặc biệt Bởi những đổi

thay, bước ngoặt của nhân vật này như một cá nhân có mối liên hệ chặt chẽvới những biến chuyển của lịch sử và đất nước Trung Quốc lúc bấy giờ Haynói cách khác, chính những biến cố của thời đại, của đất nước đã tác động vàảnh hưởng tới tính cách, số phận và cuộc đời của nhân vật Qua đây ta cũngthấy, lịch sử xã hội được triển khai qua lịch sử cá nhân, các bước thăng trầmtrong cuộc đời của cá nhân cũng chính là “cái gương” phản chiếu những biếnchuyển của xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ

1 Tuổi thơ dữ dội trong chiến tranh chống Nhật

Có lẽ đến tận bây giờ, người Trung Quốc vẫn chưa quên được kí ức đauthương về những ngày quân Nhật xâm chiếm đất nước mình Cuộc chiếntranh Trung- Nhật ấy được lịch sử ghi lại, nó trở thành tư liệu quan trọng chocác nhà làm phim hay được tái hiện trong các tác phẩm văn xuôi….Đây đượccoi là cuộc chiến tranh lớn nhất ở Châu Á thế kỷ XX gây tổn thất lớn choTrung Quốc về người và của Đến với những trang tiểu thuyết của Mạc Ngôn,bạn đọc sẽ một lần nữa được nhìn về quá khứ, ôn lại lịch sử để thấy đượcnhững tác động to lớn của thời đại tới từng cá nhân sống trong đó như thếnào Dưới ngòi bút của ông, ta sẽ nhận thấy cuộc chiến tranh trên có tác động

mạnh mẽ tới nhân vật trung tâm của tiểu thuyết Ếch là Vạn Tâm- cô được

sinh ra trong khoảng thời gian Trung Quốc tiến hành cuộc chiến tranh chốngquân Nhật xâm lược( 7/7/1937- 9/9/1945)

Theo lời nhân vật tôi thì “cô sinh ngày 13 tháng 6 năm 1937, theo âmlịch thì đó là ngày 5 tháng 5, nhũ danh là Đoan Dương, còn tên đi học là VạnTâm Tên của cô do ông nội đặt, vừa tôn trọng tập tục của quê hương nhưngđồng thời cũng có ý tứ rất sâu xa” [28; 28] Như vậy có thể thấy, nhân vậtVạn Tâm sinh ra trong một hoàn cảnh thật đặc biệt Đó không chỉ là hoàncảnh đặc biệt của đất nước( khi quân Nhật xâm lược) mà còn là hoàn cảnh đặcbiệt của gia đình cô Bởi lúc ấy, cha của cô đang là một bác sĩ cũng tham giachiến đấu và phục vụ trong Bát Lộ Quân Cha của cô- Vạn Lục Phủ là mộtbác sĩ nổi tiếng, ông cũng là học trò của bác sĩ Bạch Cầu Ân Không nhữngvậy, ông còn là người sáng lập nên bệnh viện dưới lòng đất của Bát Lộ QuânTây Hải Y thuật cao siêu của ông nhanh chóng được lan truyền trong toànquân khu Giảo Đông với nhiều thành tích đáng nể như: Mổ lấy mảnh đạntrong vai của Tư lệnh Hứa, mổ cho một ca đẻ khó là vợ của chính ủy Lê haycon ngựa Đại Dương của tư lệnh quân đội Nhật Sugitani đóng ở thành Bình

Độ cũng được ông cứu chữa Chính vì y thuật cao siêu ấy mà Sugitani muốnchiêu hàng ông Với quỷ kế học theo “Tam quốc diễn nghĩa”, Sugitani đã bímật sai người đến làng của Vạn Tâm để bắt bà nội, mẹ và cô đưa về thànhBình Độ để làm con tin Có thế thấy, nếu như không có quân Nhật xâm lượcthì cô và người nhà đã có một cuộc sống yên bình, tính mạng sẽ không bị đedọa và cha của cô cũng sẽ không hy sinh trong cuộc chiến này Như vậy, việcquân Nhật xâm lược lúc ấy có tác động lớn làm thay đổi cuộc đời, số phận vàtính cách của Vạn Tâm

Ba tháng ở thành Bình Độ là khoảng thời gian để Vạn Tâm bộc lộ rõtính cách và bản lĩnh của mình một cách rõ nét Đó cũng là khoảng thời gian

để thử thách và tôi luyện sự gan dạ, dũng cảm của cô Ba tháng ấy là quãngthời gian mà bà nội Vạn Tâm không bao giờ muốn nhắc lại Nhưng với VạnTâm, cô hoàn toàn có thể tự hào vì những gì đã diễn ra trong thời gian đó

Mặc dù bị “hành hạ đủ điều, bị bọn Nhật dùng mọi cách để uy hiếp” [28; 26]nhưng cả cô, mẹ và bà nội đều không hề dao động, quyết không chịu khuấtphục Có thể nói, sự kiên định, dũng cảm, gan dạ và “chất cộng sản” đã ăn sâuvào máu tim cô Đứng trước quân Nhật xâm lược lúc ấy không phải là một cô

bé bảy tuổi ăn chưa no, nghĩ chưa tới mà Vạn Tâm xứng đáng được vinh danh

là “anh hùng” thiếu niên Phẩm chất anh hùng ấy được biểu hiện ngày một rõtrong những ngày tháng sống ở thành Bình Độ được cô tái hiện lại trong câuchuyện kể cho các cháu của mình nghe Đó là câu chuyện về việc “đấu trí đấudũng” với tư lệnh Sugitani

Trong thời gian sống ở thành Bình Độ, cô và người nhà đã bị quân độiNhật đối xử tệ bạc Khi vừa bị bắt đến nơi, cô và người nhà đã bị nhốt vàomột căn nhà tối om, ngoài cửa có hai con chó to canh giữ ngày đêm Hai conchó ấy ngày nào cũng được ăn thịt người, vừa trông thấy trẻ con là thè lưỡi radài ngoằng, nước miếng nhỏ xuống thành dòng Trong hoàn cảnh đó có lẽmọi người không khỏi sợ hãi Điều đó được thể hiện rất rõ, bởi mẹ và bà nội

cô đêm nào cũng khóc nhưng “cô thì không khóc, hễ nằm xuống là ngủ mộtlèo đến khi trời sáng” [28; 47] Tại sao lại như vậy? Phải chăng vì Vạn Tâmcòn quá nhỏ nên không hề suy nghĩ và nhận thức được hiểm nguy đang đếnvới mình và người nhà? Hay đơn giản, cô không hề sợ hãi bởi cô là một ngườigan dạ, dũng cảm hơn những đứa trẻ cùng độ tuổi, lại sớm được thừa hưởngnhững đức tính mạnh mẽ từ cha mình? Cô không những tự trấn an bản thânmình không được sợ hãi mà cô còn khuyên nhủ và trấn an bà nội và mẹ củamình Cô nói: “Bà với mẹ đừng khóc nữa, khóc thì được cái gì? Khóc có thểmọc cánh được không? Khóc có thể bay đến Vạn Lý Trường Thành đượckhông?” [28; 48] Theo như lời Vạn Tâm nói thì chỉ những kẻ yếu đuối mớikhóc, vì khóc không thể giải quyết được vấn đề mà chỉ làm cho con người tathêm yếu đuối, thụ động và bất lực Và điều quan trọng là khóc không thể

giúp ta thoát khỏi hoàn cảnh hiểm nguy này Rõ ràng, đây đâu phải là lời nóibột phát của một cô bé bảy tuổi chưa hiểu việc đời mà là lời nói của một conngười có bản lĩnh, có chí lớn, có khí phách, cái khí phách có thể “bay đếnđược với Vạn Lý Trường Thành” Cái khí phách ấy khiến người đọc phảingưỡng mộ và nể phục Còn vị thân hào Nhật thì vỗ tay khen ngợi và tánđồng: “Nói hay lắm! Tiểu cô nương giỏi quá, lớn lên nhất định sẽ là một nhânvật phi phàm đây!” [28; 48] Quả nhiên, lời nhận định trên đã ứng nghiệm,sau này cô đã trở thành một nhân vật “phi phàm” được cả vùng Đông BắcCao Mật vừa ngưỡng mộ, nể phục lại vừa sợ hãi Lời nói chứa đựng bản lĩnh

và khí phách mạnh mẽ của cô đã có tác dụng Khi nghe lời khuyên của VạnTâm thì bà và mẹ cô đã không khóc nữa còn người đọc thì có thời gian dừnglại để suy ngẫm về cô bé bảy tuổi đầy bản lĩnh này Có thể nói, ngay lúc ấy cátính mạnh mẽ của cô đã được bộc lộ một cách rõ nét Chính cá tính mạnh mẽcùng bản lĩnh kiên cường không khuất phục trước khó khăn và thử thách đãgiúp Vạn Tâm dám đương đầu với những việc mà người khác không dám vàkhông thể làm Điều đó giúp cô có được thành công sau này như: Làm chủnhiệm khoa phụ sản của bệnh viện huyện kiêm chức phó tổ trưởng tổ kếhoạch hóa sinh đẻ của công xã và là người có công lớn trong việc thực hiện

kế hoạch sinh đẻ làm giảm tối đa sự gia tăng nhân khẩu ở địa phương

Bản lĩnh và khí phách của Vạn Tâm đâu chỉ dừng lại ở đó Khí phách

ấy, bản lĩnh ấy còn được đẩy lên mức cao nhất khi cô trực tiếp “đấu trí đấudũng” với tư lệnh Sugitani Việc “đấu trí đấu dũng” ấy được bắt đầu khi côcùng người nhà được đưa đến một căn tiền sảnh bóng lộn với hình ảnh tư lệnhSugitani mặc áo Nhật truyền thống, tay cầm một chiếc quạt phe phẩy rất trongthả ung dung Đặc biệt dũng khí của Vạn Tâm được thể hiện rất rõ khi cô vàngười nhà được mời ngồi vào bàn ăn với các món sơn hào hải vị Trái vớiviệc bà và mẹ cô không dám động đũa, Vạn Tâm lại khác “Cô chẳng quan

tâm gì cả, cứ ăn một bữa cho thỏa thích!” [28; 49] Thậm chí, cô còn dùng cảmười đầu ngón tay để nhét thức ăn vào mồm Việc “cô chẳng quan tâm gì cả”rồi cứ vô tư ăn cho chúng ta thấy đây vừa là hành động vô tư, hồn nhiên củamột cô bé Bởi hành động ấy khiến Sugitani “cứ cười cười nhìn cô ăn” Bêncạnh sự hồn nhiên, vô tư ấy ta còn thấy được sự bình tĩnh, thản nhiên đến lạlùng của cô bé bảy tuổi thật đáng nể phục Không chỉ vậy, sự dũng cảm vàbản lĩnh của Vạn Tâm còn được thê hiện qua việc cô dám “trừng mắt” nhìn tưlệnh Sugitani khi ông ta ngỏ ý muốn mời bố cô đến Cùng với hành độngtrừng mắt là lời nói kiên quyết và mạnh mẽ “Không được!” Kèm theo đó làlời lí giải rõ ràng lí do vì sao không được ấy Lí lẽ mà cô bé bảy tuổi đưa rarất sắc bén, trong đó thể hiện rất rõ nhận thức của cô về mối quan hệ giữaNhật Bản và Trung Quốc lúc này khi quân Nhật xâm chiếm đất nước TrungQuốc Theo đó, quân Nhật lúc này đang là kẻ thù của người Trung Quốc, màcha của cô lại là Bát Lộ Quân Vậy, quân Nhật cũng chính là kẻ thù của cha

cô Vậy thì không thể có cuộc gặp gỡ giữa bố cô và tư lệnh Sugitani theo ýmuốn của ông ta được Không những vậy, cô còn dám hỏi lại ông ta: “Bát Lộđánh Nhật Bản, ông không sợ bố cháu bắn ông hay sao?” [28; 49] Câu hỏicủa cô vừa hồn nhiên lại vừa thể hiện sự tự hào cũng như sự khẳng định mạnh

mẽ sức mạnh của Bát Lộ Quân trong đó có bố cô

Có thể khẳng định, cùng với những biến cố về mặt lịch sử của đất nướcTrung Quốc khi quân Nhật xâm lược, cô bé bảy tuổi Vạn Tâm cũng trưởngthành hơn trong suy nghĩ, mạnh mẽ, bạo dạn hơn trong lời nói và hành động

Để rồi sau này mỗi khi có dịp, cô lại tự hào về những gì mình đã thể hiệntrong thời gian sống ở thành Bình Độ Trong cuộc đấu khẩu với Hoàng ThuNhã ở trạm xá công xã, Vạn Tâm vẫn không quên nhắc lại những ngày thángkiên cường đã qua của mình

Cũng giống như bao gia đình khác trong thời gian quân Nhật xâm lược,Vạn Tâm và gia đình của mình đã hứng chịu bao nhiêu đau thương và mấtmát Mất mát lớn nhất và có tác động mạnh mẽ lên Vạn Tâm có lẽ là sự hisinh của cha cô Cha của cô đã kiên cường đấu tranh không nhượng bộ kẻ thù

và đã hi sinh khi đang mổ cho thương binh ở dưới địa đạo Sau khi cha củaVạn Tâm hi sinh, cô và người nhà đã được quân khu Giảo Đông cứu khỏithành Bình Độ Cô và người nhà được đưa ra khu Giải Phóng và cô đã họctrường tiểu học Kháng Nhật ở đó

Có thể nói, ba tháng làm con tin sống ở thành Bình Độ với thách thức

và hiểm nguy chính là khoảng thời gian thử thách sự gan dạ, dũng cảm củaVạn Tâm Đó cũng chính là thời gian tôi luyện bản lĩnh, khí phách của cô bébảy tuổi giúp tạo ra những bước ngoặt lớn trong cuộc đời của nhân vật saunày Không thể phủ nhận trong những hoàn cảnh nhất định, tính cách của conngười được bộc lộ một cách rõ nét Đứng trước những biến cố của gia đình vàđất nước, chúng ta thấy một Vạn Tâm trưởng thành, mạnh mẽ và cứng cỏikhông chịu đầu hàng và khuất phục số phận

2 Thời kì hoàng kim của đất nước và của bà đỡ Vạn Tâm

Sau khi công cuộc khôi phục kinh tế kết thúc thắng lợi vào cuối năm

1952, Trung Quốc đã đề ra kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1953- 1957) Nhờ sự

nỗ lực lao động của toàn dân và sự giúp đỡ của Liên Xô, kế hoạch 5 năm lầnthứ nhất với công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa trên quy mô lớn, từ thành thịtới nông thôn đã thu được những thành tựu to lớn Bộ mặt của đất nước TrungQuốc có nhiều thay đổi rõ rệt Theo đó, thời kì từ năm 1953 đến 1957 là thời

kì hoàng kim của đất nước Trung Quốc cũng là thời kì hoàng kim của nhânvật Vạn Tâm

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nước, vùng Đông Bắc CaoMật- quê hương của Vạn Tâm nhờ mưa thuận gió hòa nên được mùa mấy

năm liên tiếp Người dân nơi đây không phải chịu đói, chịu rét như trước màđược ăn no, mặc ấm nên tinh thần của họ phấn chấn hẳn lên Lúc này, đàn bàcon gái đua nhau mang thai, đua nhau đẻ Vì vậy, có thể nói đây là thời kì bậnrộn nhất của Vạn Tâm với vai trò là một bác sĩ sản khoa Sau giải phóng, làcon của liệt sĩ nên Vạn Tâm có nhiều cơ hội để bay nhảy nhưng cô chỉ muốn

kế thừa sự nghiệp của cha mình Cô đã được bố trí vào học ở Học viện y họccủa quân khu Cô đã tốt nghiệp học viện khi mới 16 tuổi rồi về nhận côngviệc tại phòng y tế thị trấn Sau đó, cô lại được cử tham dự vào lớp bồi dưỡng

kĩ thuật sinh đẻ mới và từ đó “cô bắt đầu có duyên nợ với công việc thầnthánh này” [28; 29]

Thời kì bận rộn nhất của Vạn Tâm được đánh dấu bằng việc cô đỡ đẻcho hài nhi đầu tiên là Trần Tị- bạn học của nhân vật tôi vào ngày 4 tháng 4năm 1953 Đây cũng là ca đỡ đẻ giúp cô tuyên truyền phương pháp đẻ mới,xóa bỏ cách đỡ đẻ cũ Ca đỡ đẻ đầu tiên của cô cũng thật đặc biệt và không hề

dễ dàng chút nào Bởi sản phụ là một người phụ nữ tuổi đã cao, hơn nữa thainhi lại không nằm theo tư thế bình thường mà đầu lại quay vào bên trong còncánh tay đưa ra trước Có thể nói, đây là một thử thách lớn đối với Vạn Tâmnhưng thử thách này có thể giúp cô thể hiện được sự tài giỏi, bình tĩnh và bảnlĩnh của một người đã từng “đấu trí đấu dũng” với tư lệnh quân đội Nhật khimới tròn 7 tuổi Với thái độ nghiêm trang và bình tĩnh đã giúp cô chinh phụcđược Ngãi Liên Sự bình tĩnh đến thản nhiên không một chút hoang mangcùng kinh nghiệm mang tính truyền kì đã giúp cô phát huy được tài nghệ và

kĩ thuật điêu luyện của mình Cuối cùng, ca đỡ đẻ đầu tiên của cô đã thànhcông: “Lúc ấy, cô rất vui trong lòng, tâm trạng chẳng khác nào một người thợvừa hoàn thành một sản phẩm đầu tiên trong cuộc đời mình” [28; 34] Có thểnói, Vạn Tâm đã vượt qua thử thách một cách xuất sắc để chứng tỏ được bảnlĩnh và tài nghệ của mình Từ đó, xóa dần sự e ngại của phụ nữ ở vùng Đông

Bắc Cao Mật với kỹ thuật đỡ đẻ mới Tuy nhiên, tính cách của cô có phầnkiêu căng, thô bạo trong lời nói và hành động với “lão bà bà” Điền Quế Hoa.Nét tính cách ấy có lẽ được hình thành từ bé khi cô mới bảy tuổi và bị quânđội Nhật bắt làm con tin Có lẽ, do quá bức xúc trước hành động đỡ đẻ củaĐiền Quế Hoa nên Vạn Tâm mới làm như vậy Và bởi bà ta cùng những “lão

bà bà” khác đã hại chết không biết bao nhiêu sản phụ, làm cho biết bao nhiêuđứa trẻ không có cơ hội được chào đời Không những vậy, việc đỡ đẻ có ýnghĩa vô cùng thiêng liêng, nhưng Điền Quế Hoa cùng những “lão bà bà”khác lại làm việc này vì mục đích vật chất tầm thường là “hai cái khăn vàchục quả trứng gà”

Kĩ thuật đỡ đẻ cao siêu cùng sự tích cực và nhiệt tình của Vạn Tâm lạimột lần nữa được thể hiện khi cô tiến hành đỡ đẻ cho đứa trẻ thứ hai Đứa trẻ

đó không ai khác chính là nhân vật tôi- cháu gọi Vạn Tâm là cô ruột Cũnggiống như ca đỡ đẻ đầu tiên, đây lại là một ca đẻ ngược với bàn chân thò ratrước Điều này khiến cho bà của nhân vật tôi “đứng ngây người kinh sợ”.Nhưng khi Vạn Tâm xuất hiện thì mọi việc lại được giải quyết một cách nhẹnhàng Vậy là, với sự thông minh, tài giỏi cùng kĩ thuật đỡ đẻ mang tínhchuyên nghiệp tuyệt vời của mình, Vạn Tâm đã cứu được Trần Tị, nhân vậttôi hay rất nhiều những đứa trẻ thoát khỏi bàn tay tử thần của các “lão bà bà”

để có mặt trên cuộc đời này Cũng từ đây sự nghiệp đỡ đẻ của cô bắt đầu pháttriển và có những bước ngoặt mới Và lúc này, cùng với kĩ thuật đỡ đẻ mớicủa mình Vạn Tâm sẵn sàng đặt chân đến bất cứ đâu để cho ra đời những đứatrẻ đang cần cô giúp đỡ Trong thời gian này, cô đã làm việc cật lực đến nỗi

“trên mỗi con đường, mỗi ngõ vắng của mười tám thôn thuộc huyện ĐôngBắc Cao Mật đều để lại dấu bánh xe của cô, mọi khoảng sân vườn đều để lạidấu chân của cô” [28; 41] Như vậy, sự xuất hiện của cô đã quá quen thuộcvới người dân nơi đây Cùng với sự bận rộn của Vạn Tâm là một thành tích

đáng nể Tính trong khoảng thời gian từ 4 tháng 4 năm 1953 đến 3 tháng 12năm 1957, cô đã tiến hành 1612 ca đỡ đẻ, đưa ra đời với 1645 đứa trẻ Trong

đó có 6 đứa chết nhưng trong số đó lại có 5 đứa đã chết trong bụng mẹ, mộtđứa mắc bệnh bẩm sinh Theo nhân vật tôi thì đây là một “thành tích quá sứchuy hoàng, quá sức hoàn mỹ!” Như vậy có thể thấy, nền kinh tế phát triển,điều kiện vật chất đầy đủ hơn nên người dân mới có điều kiện để sinh đẻnhiều Đây cũng chính là nguyên nhân tác động trực tiếp đến sự nghiệp củaVạn Tâm Bởi chính vì lí do trên mà cô mới có cơ hội được trổ tài đỡ đẻ “caosiêu” của mình

Khoảng thời gian từ năm 1953 đến năm 1957 đâu chỉ là thời kì bận rộnnhất của Vạn Tâm mà còn là thời kì vinh quang, thời kì hoàng kim nhất của

cô Từ một cô gái 17 tuổi với kĩ thuật đỡ đẻ mới lúc đầu chưa được chấp nhậnnhưng không lâu sau đó đã có được vị trí đáng nể Danh tiếng của cô ngàycàng nổi như cồn và được mọi người biết đến Bởi những gì Vạn Tâm thểhiện khi đỡ đẻ đã khiến cho mẹ Trần Tị và mẹ nhân vật tôi tự nguyện trởthành hai người tuyên truyền mang tính nghĩa vụ tích cực nhất cho cô Ngay

cả vợ Viên Liễm và Đỗ Bột lúc nào cũng đem chuyện đỡ đẻ cao siêu của VạnTâm ra tán dương Chính vì vậy mà “tiếng tăm của cô nổi như cồn, không aithèm đoái hoài đến mấy lão bà bà thủ cựu nữa, họ nhanh chóng bị lịch sửchôn vùi” [28; 40] Điều này đã tạo ra bước ngoặt lớn trong cuộc đời và sựnghiệp của Vạn Tâm Và cũng từ đây người ta dành những lời tốt đẹp nhất đểnói về cô Họ tôn vinh cô là “bồ tát sống, là nương nương cứu thế” Nóichung là cô đã được “thần thánh hóa ” trong mắt của người dân vùng ĐôngBắc Cao Mật

Với những thành tích đáng nể trên và sự cố gắng, nỗ lực không ngừngnghỉ, Vạn Tâm đã được kết nạp vào Đảng và trở thành Đảng viên của Đảngcộng sản Trung Quốc Như vậy, mọi sự cố gắng của Vạn Tâm đã được đền

đáp xứng đáng Cụ thể “ngày 17 tháng 2 năm 1955, cô tôi gia nhập Đảngcộng sản Trung Quốc Đó cũng là ngày mà cô đỡ đẻ cho đứa trẻ thứ 1000.Đứa trẻ ấy chính là bạn học của tôi- Lý Thủ” [28; 41] Có thể nói, đây là mộtdấu ấn không thể nào quên trong cuộc đời và sự nghiệp của Vạn Tâm Vàcũng chính công việc đỡ đẻ “thần thánh” này đã đem lại danh tiếng cho cô,giúp cô được mọi người ghi nhận và tôn vinh Điều đó khiến cho Vạn Tâmluôn tự hào vì “lúc ấy, cô là một bồ tát sống, là nương nương cứu thế Trên cơthể cô tản phát hàng trăm mùi thơm, những đàn ong bay lượn chung quanh

cô, những đàn bướm bay liệng bên người cô…” [28; 41]

Như vậy có thể thấy, cùng với sự phát triển mạnh về kinh tế của đấtnước, điều kiện vật chất được đảm bảo nên người dân mới có điều kiện vàtinh thần phấn khởi để đẻ nhiều Đây chính là cơ hội, là bước ngoặt làm thayđổi cuộc đời, số phận và sự nghiệp của Vạn Tâm Cho nên, đây là thời kỳhoàng kim của cả đất nước Trung Quốc, cũng là thời kỳ hoàng kim của cô.Thời kì mà Vạn Tâm cho đến cuối đời vẫn luôn khắc ghi và nhớ về “khoảngthời gian bận rộn nhưng vô cùng vinh quang ấy” [28; 41]

3 Kế hoạch sinh đẻ lần thứ nhất: từ bà đỡ thành cán bộ thực thi chính sách

Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất thành công Nền kinh tế Trung Quốc cónhững bước phát triển mạnh mẽ và vượt bậc, cùng với sự phát triển về kinh tế

là sự phát triển của ngành công nghiệp trong đó có vùng Đông Bắc Cao Mật

và cụ thể là từ mùa thu năm 1962, diện tích đất trồng củ đậu của cả huyệnĐông Bắc Cao Mật được mùa, lúc này người dân không còn phải chịu đóinữa Đặc biệt những người phụ nữ sau 2 tháng được ăn no hầu như đã mangthai

Chưa dừng lại ở đó, đến “đầu mùa đông năm 1963, toàn vùng ĐôngBắc Cao Mật hừng hực phong trào sinh đẻ đầu tiên kể từ ngày nước Trung

Quốc mới ra đời” [28; 89] Chỉ tính riêng trong công xã của Vạn Tâm với 52thôn đã có 2866 đứa trẻ ra đời trong năm ấy Toàn bộ số trẻ con ấy được VạnTâm gọi là “Trẻ con củ đậu” Đây là một con số không hề nhỏ Theo đó,trung bình mỗi ngày trong công xã của Vạn Tâm có khoảng 7 đứa trẻ được rađời Trong thời gian này cũng là khoảng thời gian Vạn Tâm làm việc khôngngừng nghỉ, thậm chí có lúc không hề nhắm mắt mấy ngày và mấy đêm liền

để chào đón những đứa trẻ chào đời

Điều đặc biệt là thời gian này, nhà nước đang có chính sách khuyếnkhích sinh đẻ Với mỗi đứa trẻ được sinh ra thì Nhà nước sẽ có phần thưởngkhích lệ là một mét sáu vải bố và 2 lít dầu lạc Phần thưởng khích lệ ấy đãkhiến người dân cảm kích Đồng thời với việc cảm kích ấy, họ đã báo đáp ântình của Nhà nước bằng cách đẻ cho được nhiều con, điều này đã dẫn đến hệquả tất yếu Bởi cùng với chính sách khuyến khích sinh đẻ và sự quyết tâmphải đẻ thật nhiều con của người dân đã dẫn đến sự gia tăng nhân khẩu đến

độ chóng mặt vào cuối năm 1965 và đứng trước tình hình ấy để giảm bớt áplực, một kế hoạch sinh đẻ đầu tiên chính thức được phát động kể từ ngàyTrung Quốc mới ra đời Để thực hiện kế hoạch này, Chính phủ đã đề xuấtkhẩu hiệu “ Một con không ít và hai con là nhất, ba con quá nhiều” [28; 96].Bên cạnh đó, đội chiếu phim của huyện Đông Bắc Cao Mật còn có một sốkiểu tuyên truyền sinh đẻ có kế hoạch như: Chiếu phim tuyên truyền nhậnthức phổ cập sinh đẻ có kế hoạch, hay đoàn kịch của huyện cũng phân chiathành mười mấy tổ đi khắp các thôn xóm để diễn vở kịch ngắn “Nửa bầu trời”phê phán tư tưởng trọng nam khinh nữ Nhưng dường như những khẩu hiệuhay một số kiểu tuyên truyền đã đề ra không mấy hiệu quả Và người đượcgiao trọng trách quan trọng để thực hiện nhiệm vụ này không ai khác chính làVạn Tâm Khi ấy, cô đang là chủ nhiệm khoa phụ sản của bệnh viện huyệnkiêm chức phó tổ trưởng tổ kế hoạch hóa sinh đẻ của công xã Có thể nói,

Vạn Tâm là lãnh đạo cao nhất của công tác sinh đẻ kế hoạch hóa của công xã,

là người tổ chức nhưng đồng thời cũng là người thực thi công tác này Mộtđiều dễ dàng nhận thấy là từ khi kế hoạch sinh đẻ đầu tiên chính thức đượcphát động đã tạo ra bước ngoặt trong sự nghiệp và cuộc đời của cô

Để thực hiện nhiệm vụ vô cùng quan trọng này, Vạn Tâm đã dùngnhững chiếc loa mắc rải rác trong các đường làng để tuyên truyền về sinh đẻ

có kế hoạch Có thể thấy, cô đã bỏ ra rất nhiều tâm huyết và sức lực cho côngviệc nhưng kết quả thu được lại không như mong muốn Tại sao lại như vậy?Bởi công việc Vạn Tâm đang làm giờ đây là thực thi công tác sinh đẻ nhằmkhống chế sự gia tăng nhân khẩu trong quần chúng nhân dân Điều này sẽ đingược lại với tư tưởng truyền thống và những quan niệm từ lâu đã ăn sâu vàotiềm thức của người dân Trung Quốc: tư tưởng đông con nhiều cháu, quanniệm “nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” hay nói đơn giản hơn là tư tưởng

“trọng nam khinh nữ” Để thay đổi được quan niệm hay tư tưởng trên khôngphải một sớm một chiều có thể làm được Theo Lỗ Tấn thì người Trung Quốcrất khó thay đổi, dù có thay đổi một cái bàn, một cái bếp lò cũng phải đổ máu.Mặt khác, người Trung Quốc thường có câu nói: “Phàm là truyền thống đều

là tốt, cái gì của tổ tiên để lại đều là hay” Vì vậy, Vạn Tâm đã vấp phải rấtnhiều khó khăn bởi sự phản ứng quyết liệt của người dân nơi đây

Không những gặp phải nhiều khó khăn trong công việc mà uy tín củaVạn Tâm đối với quần chúng nhân dân trong khoảng thời gian này đã có phầngiảm sút Nếu như trước kia, với kĩ thuật đỡ đẻ mới của mình, Vạn Tâm đãcứu được không biết bao nhiêu sản phụ và những đứa trẻ trước “Quỷ mônquan” Sau đó, họ đã tôn cô là “bồ tát sống, là nương nương cứu thế”, nhữngngười được cô giúp đỡ thì luôn tích cực tuyên truyền để nâng cao uy tín cho

cô Không chỉ vậy, mỗi lần cô về nhà là họ “tiền hô hậu ủng” thể hiện sự yêumến, kính trọng cô Còn bây giờ, khi cô nhận nhiệm vụ mới thì mọi chuyện

lại hoàn toàn ngược lại: Những người đàn bà trước kia được Vạn Tâm giúp đỡgiờ cũng có những lời ra tiếng vào, họ cho rằng cô toàn nói điều nhăng cuội.Khi cô có mặt ở thôn thì họ quay mặt đi lẩn tránh.

Để thực hiện được chính sách sinh đẻ có kế hoạch đòi hỏi phải có mộtquyết tâm cao và bản lĩnh kiên cường của những người trong cuộc Khi nhậnnhiệm vụ này, có lẽ Vạn Tâm cũng đã lường trước được những khó khăn mà

cô sẽ vấp phải Do vậy, cô luôn nhiệt tình và sẵn sàng hết mình với công việc

Lí lẽ mà cô đưa ra để tranh luận với mẹ của nhân vật tôi vì sao phải thực hiệnsinh đẻ có kế hoạch vô cùng chặt chẽ và sắc bén Thứ nhất, cô lập luận “Đây

là khẩu hiệu của Đảng, là chỉ thị của Mao chủ tịch, là chính sách quốc gia.Mao chủ tịch nói: Mỗi người phải tự khống chế chính mình để thực hiện chođược sự tăng trưởng dân số theo kế hoạch” [28; 99] Lí lẽ thứ hai cô đưa ra:

“Giữa chị và Mao chủ tịch ai giỏi hơn? Mao chủ tịch đã nói: Không thể khôngkhống chế nhân khẩu! Sinh đẻ vô tổ chức, vô kỷ luật như vậy tôi thấy nhânloại sẽ tự hủy diệt mình quá sớm!” [28; 99] Thứ ba, cô khẳng định và nhấnmạnh là “Chúng tôi chưa hề nói là không cho đẻ con, chỉ yêu cầu mọi ngườisinh ít thôi, sinh có kế hoạch thôi” [28; 100] Như vậy, với những lí lẽ sắc bén

mà Vạn Tâm đưa ra chúng ta có thể thấy, cô làm việc này là vì Đảng, vì Maochủ tịch và vì quốc gia và trên hết đây là việc làm có ý nghĩa không chỉ vớinhân dân Trung Quốc nói riêng mà là với toàn nhân loại Hơn thế, cô lại đang

là một Đảng viên, việc thực hiện khẩu hiệu của Đảng, của quốc gia là hoàntoàn đúng đắn

Sự quyết tâm cao độ cùng bản lĩnh mạnh mẽ giúp Vạn Tâm luôn tíchcực và chủ động trong công việc Cô cùng với cộng sự của mình đã đề ranhững phương pháp thực hiện sinh đẻ có kế hoạch như: phát bao cao su miễnphí cho những người đang trong độ tuổi sinh đẻ, phát thuốc tránh thai miễnphí Nhưng dường như những biện pháp ấy cũng không đem lại hiệu quả Do

vậy, phương pháp thứ ba mới được đem ra áp dụng là thắt ống dẫn tinh củađàn ông Mặc dù việc thắt ống dẫn tinh có lợi cho sức khỏe phụ nữ, vừa đơngiản lại không để lại di chứng nhưng vẫn không được người dân hưởng ứng.Cùng với đó là sự bất mãn ra mặt của lãnh đạo huyện với kết quả mà VạnTâm thu được Để giải quyết vấn đề này, Đảng ủy công xã đã tổ chức hội nghị

và đưa ra hai kết luận: “Một là công tác thắt ống dẫn tinh bắt đầu thực hiện từcán bộ lãnh đạo công xã, sau đó đến lượt tất cả cán bộ và nhân viên công xã

Ở thôn thì bắt đầu từ cán bộ đại đội, sau đó mới mở rộng đến quần chúngnhân dân Hai là, đối với những người kháng cự lại chủ trương cũng nhưnhững ai dám đặt điều nói xấu chính sách chủ trương thì thực hiện chuyênchính của giai cấp vô sản…cán bộ mà chống đối thì bãi chức; nhân viên phảnđối thì khai trừ công chức; đảng viên phản đối thì khai trừ khỏi Đảng” [28;102] Với những nghị quyết được đưa ra ở trên cùng với sự làm gương củalãnh đạo công xã thì việc thắt ống dẫn tinh cơ bản được đàn ông trong công

xã phục tùng

Vậy là từ một bác sĩ chuyên đỡ đẻ, cùng với chính sách sinh đẻ kếhoạch của nhà nước, giờ đây Vạn Tâm lại kiêm thêm nhiệm vụ mới là thắtống dẫn tinh Như đã nói ở trên, nghị quyết của công xã được hầu hết đàn ôngtrong công xã hưởng ứng, duy chỉ có hai trường hợp là phải dùng đến sứcmạnh để cưỡng chế Đó là Vương Cước và Tiêu Thượng Thần Vạn Tâm đãđưa ra nhận định: “Không giải quyết được tay Vương Cước này thì khó lòngthay đổi được cục diện Viên Liễm, chú nói xem, những người thuộc diện thắtống dẫn tinh trong thôn đều nhìn vào Vương Cước, đúng không?” [28; 105]Qua lời nhận định này, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy, Vạn Tâm là ngườithông minh, có óc phán đoán và tầm nhìn xa trông rộng

Từ khi nhận nhiệm vụ mới trong chính sách sinh đẻ có kế hoạch củanhà nước, khẩu khí của Vạn Tâm đã thay đổi, tính cách của cô cũng có phần

dữ dội hơn Hễ nhắc đến chuyện này là cô lại nghiêm trang đưa ra hàng loạtnhững lí lẽ như “Các cháu còn trẻ, cần phải nghe lời Đảng, đi theo Đảng,đừng nghe lời bàng môn tả đạo Sinh đẻ có kế hoạch là quốc sách, tổng bí thưlàm thống lĩnh, toàn thể đảng viên thực hiện làm gương điển hình, tăng cườngnghiên cứu khoa học, nâng cao kĩ thuật, vận động quần chúng Mỗi cặp vợchồng chỉ có một con Đó là chính sách năm mươi năm vẫn không hề thayđổi Không khống chế tăng trưởng nhân khẩu, Trung Quốc sẽ tiêu vong” [28;49] Có thể thấy, Vạn Tâm là một tuyên truyền viên mẫu mực và hết mình chocông tác sinh đẻ kế hoạch Theo đó, tất cả những việc cô làm đều vì lợi íchchung chứ không vì mục đích cá nhân Qua đó, ta cũng thấy được mỗi cánhân không chỉ tồn tại một cách độc lập, riêng lẻ mà còn có vai trò quan trọngtrong sự tồn tại và phát triển của dân tộc.

Không những vậy, Vạn Tâm còn là người vô cùng kiên định trên conđường thực hiện lý tưởng của mình Cho dù có gặp phải những oan khuất haybất công trong cuộc đời và sự nghiệp nhưng cô vẫn không hề dao động haylùi bước điều này được cô khẳng định rõ:“Nói cho các cháu biết, dù cô đã gặpnhiều oan khuất nhưng máu trong tim cô vẫn đỏ, không bao giờ đổi sắc Côsống là người của Đảng, chết là ma của Đảng Đảng chỉ hướng nào cô xôngtheo hướng đó” [28; 150] Trước kia, quần chúng nhân dân tôn trọng coi cô là

“bồ tát sống, là nương nương cứu thế”, còn giờ đây họ đặt cho cô biệt danh là

“Diêm vương sống” Nếu là người khác có lẽ sẽ cảm thấy buồn hay tức giậnnhưng cô lại hoàn toàn ngược lại, cô cảm thấy “vô cùng vinh dự” Vì côngviệc, vì đất nước, cô sẵn sàng nhận lấy bất cứ hậu quả gì Vạn Tâm luôn xácđịnh rõ, công tác sinh đẻ có kế hoạch là một mặt trận, cô đang là một ngườichiến đấu trên mặt trận ấy Hơn nữa, trong bất cứ hoàn cảnh nào cô cũng có

sự phân biệt rạch ròi trong mọi việc Cô nói: “Đối với những phụ nữ đangđược phép sinh đẻ thì cô sẽ đỡ đẻ cho họ một cách nhiệt thành Đối với những

ai thuộc diện phải kế hoạch – cô chém mạnh tay trong không khí như mộtlưỡi kiếm- thì quyết không để lọt lưới!” [28; 150] Theo Vạn Tâm, nhữngngười vi phạm chính sách sinh đẻ có kế hoạch cũng đồng nghĩa với việc phạmpháp, và như vậy sẽ phải xử lý thật nghiêm.

Không những là người luôn rạch ròi trong công việc mà Vạn Tâm còn

là một người công tư phân minh, làm việc rất nguyên tắc Cho dù là ngườinhà cô cũng không kiêng nể mà vẫn thực hiện đúng theo chỉ thị, mệnh lệnhcủa cấp trên Sau khi Vương Nhân Mỹ sinh con gái đầu lòng xong, Vạn Tâm

đã đặt vòng ngay mà không cần hỏi ý kiến của cháu dâu Cô còn nói rất rõ lí

do mình làm như vậy: “ Đẻ con xong thì đặt vòng ngay là mệnh lệnh của Ủyban sinh đẻ có kế hoạch Nếu cháu là vợ của một nông dân, nếu đứa con đầulòng là gái thì tám năm sau có thể đẻ đứa thứ hai Nhưng cháu lại là vợ củamột quân nhân, kỷ luật quân đội nghiêm khắc hơn nhiều so với các địaphương, sinh đứa thứ hai thì về nhà mà cày ruộng thôi Do vậy, cháu đừngcho rằng mình có thể sinh con nữa” [28; 151] Qua lời nói, hành động và việclàm trên chúng ta thấy rất rõ một Vạn Tâm quá trung thành, quá mẫu mực,quá nhiệt tình và quá mạnh mẽ trong tính cách Lúc này, cô giống như một cáimáy đã được lập trình sẵn Tất cả những việc cô làm đều vì chính sách và mụcđích cuối cùng cô hướng tới cũng là chính sách sinh đẻ có kế hoạch

Có thể thấy, khởi nghiệp ban đầu của Vạn Tâm là một bác sĩ sản khoachuyên đỡ đẻ cho những người dân ở vùng Đông Bắc Cao Mật, nhưng cùngvới sự ra đời của chính sách sinh đẻ có kế hoạch, cô còn có một nhiệm vụ mới

là thắt ống dẫn tinh cho đàn ông Chưa dừng lại ở đó, cô còn kiêm thêm mộtnhiệm vụ nữa là nạo phá thai cho những người vi phạm chính sách sinh đẻ có

kế hoạch của Đảng và nhà nước Chính tính cách quá kiên định, quá trungthành cùng sự nhiệt tình thái quá trong công việc của Vạn Tâm đã gây ra baonỗi “oan ức” cho các bà, các cô vùng Đông Bắc Cao Mật

Việc yêu cầu nam giới thắt ống dẫn tinh đã khó nhưng việc yêu cầunhững người phụ nữ vi phạm chính sách sinh đẻ đến trạm xá công xã để nạophá thai lại càng khó khăn hơn Bởi họ đều cố tình vi phạm kế hoạch vì muốnsinh cho được một đứa con trai để nối dõi tông đường Vì vậy, để thực hiệnđược nhiệm vụ khó khăn này, Vạn Tâm cùng đồng nghiệp của mình đã phảidùng mọi hình thức kể cả sức mạnh để đưa được những người vi phạm đếntrạm xá Một trong số đó là Cảnh Tú Liên- vợ của Trương Quyền Cô đã bịhắn ta đánh trọng thương Mặc dù bị ngã, đầu óc choáng váng nhưng VạnTâm vẫn hết sức bình tĩnh và tỉnh táo Cô không hề tỏ ra sợ hãi mà dám đứnglên đi đến trước mặt Trương Quyền sẵn sàng để cho ông ta đánh vào đầu củamình: “Đánh thẳng vào đây đi! Đánh đi!” Không những vậy, cô còn quát to:

“Bữa nay Vạn Tâm bà đây sẽ liều cái mạng này! Ngày trước, bọn Nhật Bảndùng dùi nhọn đâm vào người, bà đây còn không sợ, lẽ nào bữa nay lại sợông!” [28; 182] Qua lời nói và hành động của Vạn Tâm, chúng ta nhận thấy

rõ một điều cô là một người vô cùng gan dạ, sẵn sàng hi simh cả tính mạngcủa mình vì công việc, vì Đảng mà không hề hối tiếc Không những vậy, tacòn thấy một Vạn Tâm hào hùng trong quá khứ chống quân Nhật xâm lượcsống lại

Có thể khẳng định, tất cả những việc Vạn Tâm làm không phải vì mụcđích cá nhân mà vì quốc gia dân tộc Vì vậy, cô sẵn sàng hiến dâng cả sinhmệnh của mình cho sự nghiệp phát triển của đất nước Theo cô: “Sinh đẻ có

kế hoạch là chuyện quốc gia đại sự, không hạn chế nhân khẩu thì không đủlương thực để ăn, không có quần áo để mặc, đời sống khó lòng được nâng lên,đất nước không thể giàu mạnh Vạn Tâm tôi có cống hiến cái sinh mệnh nhỏ

bé này cho sự nghiệp phát triển đất nước cũng đáng lắm” [28; 182] Qua đây,

ta thấy được ý thức và trách nhiệm của cá nhân trước quốc gia, dân tộc Theo

đó, mỗi cá nhân đều phải có trách nhiệm góp phần thúc đẩy sự phát triển của

đất nước theo khả năng của mình Chính những hành động kiên quyết củaVạn Tâm khiến vợ Trương Quyền phải chấp nhận theo cô về trạm xá để nạothai Nhưng rồi, bà ta đã nhảy sông kiên quyết chống đối Vạn Tâm đã cốgắng hết sức nhưng không thể cứu được Cô đã dùng thuốc tốt nhất, lại hiến500cc máu và bồi thường một nghìn đồng cho Trương Quyền nhưng hắn đâu

có nghe lại làm náo loạn khiến cô cùng Tiểu Sư Tử và Hoàng Thu Nhã bị bắt

Có thể nói, việc thực hiện chính sách sinh đẻ có kế hoạch của Vạn Tâm khôngnhững vấp phải rất nhiều khó khăn, thử thách mà nó còn khiến tính cách của

cô thay đổi Mặt khác, cùng với những tác động của việc thực hiện chính sáchsinh đẻ có kế hoạch thì số phận của Vạn Tâm cũng thay đổi theo

Trường hợp thứ hai là Vương Nhân Mỹ- vợ của nhân vật tôi Vì muốn

có con trai để nối dõi cho chồng, Vương Nhân Mỹ đã bí mật nhờ Viên Taitháo vòng hộ Khi nhân vật tôi cầu xin Vạn Tâm tha cho vợ mình, cô đã vôcùng tức giận, đập mạnh bàn kèm theo đó là lời nói lạnh lùng Dường như, từkhi làm công tác này, Vạn Tâm dễ bị kích động hơn, lời nói và hành động của

cô cũng lạnh lùng, thô bạo có phần quá đáng: “Cháu không biết là chính sáchcủa địa phương chúng ta đã quy định hay sao? Cần uống thuốc độc thì không

ai giật bình thuốc, muốn treo cổ thì có sẵn người cho mượn dây thừng!” [28;204] Có thể thấy, theo như lời Vạn Tâm nói thì việc thực hiện chính sáchsinh đẻ vô cùng quan trọng và cấp thiết Để thực hiện được việc này dù cóphải đổ máu cũng phải chấp nhận Và chính cô cũng từng đổ máu trong quátrình thực hiện nó Để bắt Vương Nhân Mỹ về trạm xá nạo thai, Vạn Tâm đãdẫn đầu đoàn công tác đặc biệt về sinh đẻ có kế hoạch về thôn Những việclàm kiên quyết có phần thô bạo bất chấp mọi hậu quả của Vạn Tâm đã khiếncho cô không còn được tôn trọng như trước mà bị mọi người chỉ trích, nóixấu Mẹ của Vương Nhân Mỹ cho rằng cô là loài yêu ma đã hại chết baonhiêu sinh mệnh, chết xuống âm phủ sẽ bị Diêm Vương trừng trị, băm vằm

thân thể ra như cám Chưa dừng lại ở đó, bà ta còn nói vì cô không thể sinh đẻnên đố kỵ với những ai biết sinh đẻ Như vậy, những việc làm của Vạn Tâmkhông chỉ đổ mồ hôi, sôi nước mắt, thậm chí là đổ cả máu nhưng những gì cônhận được lại là sự dè bỉu, chỉ trích của mọi người Hình ảnh cô hiện lên trong

vụ bắt Vương Nhân Mỹ đi nạo thai thật uy quyền, mạnh mẽ và lạnh lùng Lúcnày, cô chẳng khác nào một vị tướng chỉ huy thật oai phong Vị tướng ấy cóhành động thật mạnh mẽ, lời nói lạnh lùng, không chấp nhận lùi bước, càngkhông chấp nhận thương lượng Với chiến thuật dùng sức ép từ phía hàngxóm, Vạn Tâm đã khiến Vương Nhân Mỹ phải ngoan ngoãn đi theo mình đếntrạm xá để nạo thai Việc làm của cô khiến Vương Nhân Mỹ phải thốt lên:

“Cô, tôi thật sự khâm phục cô! Nếu cô là một người đàn ông, cô đã có thể chỉhuy hàng vạn người!” [28; 221] Tuy nhiên, mọi chuyện lại không như VạnTâm dự liệu Mặc dù cô đã cố gắng hết sức nhưng Vương Nhân Mỹ vẫn chết

Vì cái chết của Vương Nhân Mỹ mà Vạn Tâm bị Ngô Tú Chi cầm kéo đâmvào đùi khiến máu túa ra Mặc dù bị thương như vậy nhưng Vạn Tâm vẫn vôcùng bình tĩnh và vẫn tận tâm với công việc Trong lúc ấy, cô vẫn không quênnhiệm vụ của mình, vẫn nhắn mọi người bảo Trần Tị và Vương Đảm đếntrạm xá để nạo thai Cô còn khẳng định “Hai đứa chúng nó có trốn xuống mồ,tôi cũng đào lên cho bằng được” [28; 240] Có thể nói, Vạn Tâm “quá sứcnghe lời, quá cách mạng, quá trung thành và quá trung thực” Chính công việc

đã biến cô thành người có những lời nói và hành động lạnh lùng thậm chí cóphần nhẫn tâm Bản thân cô từng thừa nhận “bàn tay cô dính đầy máu tươi.Nhưng có điều tất cả đã là lịch sử Lịch sử chỉ thừa nhận kết quả mà bỏ quathủ đoạn, cũng giống như người ta chỉ thấy những công trình kiến trúc vĩ đại,chẳng hạn Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc, Kim Tự Tháp của Ai Cập

mà không để ý rằng, bên dưới những công trình ấy không biết bao nhiêu làxác người Trong hơn hai mươi năm của quá khứ, người Trung Quốc đã dùng

những cách thức cực đoan để khống chế sự gia tăng nhân khẩu” [28; 242].Như vậy, chính cô cũng thừa nhận mình đã từng dùng những thủ đoạn cựcđoan để hạn chế sự gia tăng nhân khẩu khi thực hiện chính sách sinh đẻ có kếhoạch

Trường hợp đặc biệt thứ ba là Vương Đảm- vợ của Trần Tị Tuy bị sốtcao vì nhiễm trùng do vết kéo đâm vào đùi nhưng Vạn Tâm vẫn không màngđến sự nguy hiểm của bản thân đưa người đến lùng bắt Vương Đảm đến trạm

xá để nạo thai Mặc cho Bố con Trần Tị van xin, Vạn Tâm vẫn không thay đổiquyết định Cô vẫn nghiêm sắc mặt yêu cầu Trần Tị gọi Vương Đảm ra VạnTâm tận tụy đến mức ngã rồi hôn mê nhưng vẫn không quên nhiệm vụ Nửatháng nằm viện, vết thương nhiễm trùng chưa kịp kéo da non nhưng vẫnkhông làm cô quên nhiệm vụ lùng bắt Vương Đảm Vì vậy, cô đã chạy khỏibệnh viện với tâm trạng nặng nề và vẫn quyết tâm giải quyết cái thai trongbụng Vương Đảm Có thể nói, Vạn Tâm là người có ý thức trách nhiệm vôcùng cao trong công việc Cho dù ở bất cứ đâu, trong bất cứ hoàn cảnh nào côvẫn luôn nghĩ tới công việc mà quên đi bản thân mình Bố của nhân vật tôi đãcảm thán: “ Ý thức trách nhiệm cao đến độ ấy, con nói thử xem, còn là conngười nữa không? Là thánh thần hay quỷ dữ?” [28; 249] Theo như lời bố củanhân vật tôi thì Vạn Tâm không phải là con người mà là thánh thần hay quỷ

dữ Bởi nếu là con người thì phải biết đau, biết giới hạn chịu đựng và phảisống vì bản thân mình Còn Vạn Tâm lại khác, làm gì cô cũng nghĩ cho lợi íchchung trước mà không hề nghĩ đến bản thân mình Chính bản thân cô cũngtừng thừa nhận sự gian nan vất vả trong công việc ở địa phương và những tổnthương về mặt thể xác luôn song hành với mình: “ Làm công tác ở địa phươnggian nan lắm Cháu cứ nhìn Dương Tâm, nhìn cô thì thấy Bà ấy và cô đềuphụ trách công tác sinh đẻ có kế hoạch nhưng bà ấy thì sao, phương phi đĩnhđạc, còn cô? Sứt đầu gãy chân, máu và nước mắt luôn luôn thường trực trên

người cô, trên mặt cô, trông chẳng ra gì” [28; 254] Điều này cũng có thểphần lớn là do chính tính cách của Vạn Tâm mang lại.

Mặc dù đã chịu nhiều điều tiếng, bị mọi người tránh mặt, bị cho làDiêm vương, là quỷ dữ… nhưng Vạn Tâm vẫn kiên định trên con đường thựchiện lý tưởng của Đảng mà không hề bị dao động Lòng trung thành tuyệt đốicủa cô với Đảng khó có thể lý giải được Có thể nói, cô là một Đảng viên đầytrung thành và tận tụy Với cái nhìn sáng suốt, tầm nhìn xa trông rộng và khảnăng suy đoán tài tình đầy mưu lược, Vạn Tâm đã nắm trong tay mọi thôngtin về Vương Đảm Cách cô dùng để bắt được Vương Đảm thật đáng nể phục

Cô giống như một nhà quân sự đang tính cách bày binh bố trận để bắt chođược kẻ đối đầu với mình Chính Vương Can cũng đã phải đưa ra nhận xét:

“Cô của cậu là người sinh nhầm thời đại, là người làm nhầm công việc Đáng

ra cô ấy phải là tướng lĩnh chỉ huy ngoài chiến trường đánh nhau với giặc mớithoả chí tang bồng!” [28; 271] Cô đã bí mật bố trí người theo dõi và biếtrằng Vương Đảm đang trốn dưới chiếc thang trong nhà ông bà ngoại YếnYến, nơi mà Vương Nhân Mỹ đã từng trốn Vạn Tâm quyết tâm bắt bằngđược Vương Đảm về trạm xá để nạo thai mặc dù thai đã được bảy tháng rưỡi.Bởi theo như lời Vạn Tâm thì: “chưa chui ra khỏi chỗ ấy thì cũng chỉ là mộtmiếng thịt, cần cắt bỏ thì cắt bỏ, cần nạo thì nạo…” [28; 251] Chính nhữnghành động quyết liệt ấy của cô và đồng nghiệp khiến cho nhân vật tôi phảithốt lên: “Tại sao các người lại tuyệt tình đến như vậy? Làm chết một VươngNhân Mỹ vẫn chưa đủ sao?” [28; 276] Cuộc truy đuổi Vương Đảm diễn rarất khẩn trương và quyết liệt Đó là cuộc rượt đuổi diễn ra trên sông Giảo Hà.Vương Đảm đang trốn trên chiếc bè do chính cha mình chèo lái Vốn đã quenvới việc truy bắt người vi phạm chính sách sinh đẻ có kế hoạch nên Vạn Tâm

tỏ ra rất bình tĩnh Với sự nhanh trí và cách xử lý linh hoạt, cô muốn để chogia đình của Vương Đảm sợ hãi mà cho bè vào bờ Có thể nói, công việc đặc

biệt này đã lấy đi tuổi xuân và vẻ đẹp tươi trẻ của cô Giờ đây Vạn Tâm đãbốn mươi bảy tuổi nhưng cô chưa có gia đình và con cái Nhân vật tôi khinhìn cô mình đã sực nhớ “Thời thanh xuân của cô đã kết thúc lâu lắm rồi vàlúc này, cô đang đi một mình trên đoạn đường cuối của cuộc đời Trên mặt cô

đã hằn những vết tàn tạ và sự mệt mỏi” [28; 288] Có thể thấy, con người sinh

ra trên đời này, mục đích cuối cùng là lập gia đình, sinh con đẻ cái và có đượcmột hạnh phúc trọn vẹn Đặc biệt, đối với phụ nữ thì việc ấy càng quan trọnghơn cả Và thành công của người phụ nữ là có một gia đình hạnh phúc cùngngười chồng yêu thương, trân trọng mình và những đứa con ngoan ngoãn,đáng yêu Còn Vạn Tâm thì sao? Cô quá trung thành với Đảng, quá tận tâmtrong công việc Bao tâm huyết, thời gian, tinh thần và sức lực cô đều dồn cảvào công việc, để đến cuối cùng khi những người cùng trang lứa đã có mộtgia đình yên ấm thì cô vẫn đi về lẻ bóng Theo như lời của nhân vật tôi thì: “Tôi nhớ lại, lúc còn sống không dưới một lần mẹ tôi đã nói rằng, đàn bà sinh

ra để làm gì? Suy cho cùng đàn bà tồn tại cũng chỉ là đẻ con Địa vị của đàn

bà được khẳng định ở chỗ đẻ con Sự tôn nghiêm mà đàn bà có được cũng bắtđầu từ chỗ sinh con đẻ cái Nỗi đau lớn nhất của người đàn bà là không thể cócon Một người đàn bà mà không có con thì chưa xứng đáng được xem là đàn

bà đúng nghĩa Và tất nhiên hạnh phúc của đàn bà cũng đặt cả vào con cái.Không có con đàn bà sẽ trở nên sắt đá Đàn bà không sinh con thì sẽ già trướctuổi…Những lời của mẹ tôi là nhằm vào cô” [28; 289] Như vậy có thể nói,không có một gia đình yên ấm hạnh phúc với người chồng yêu thương mìnhcùng những đứa con ngoan ngoãn đáng yêu đó là một nỗi bất hạnh lớn củangười phụ nữ Giờ đây, Vạn Tâm cũng đang mang trong mình nỗi bất hạnhđó

Chúng ta có thể nhận thấy rất rõ, từ một cô gái trẻ trung xinh đẹp, VạnTâm giờ đây đã bốn mươi bảy tuổi, dấu vết thời gian đã hằn rõ trên khuôn