Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết dương thụy

Trong các sáng tác của Dương Thụy luôn hiện ra nhiều dạng nhân vật mới, với kiểu tâm trạng, tính cách chưa từng hiện diện trước đây: những người trẻ hiện đại dám sống và nghĩ theo cách r

UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

TRẦN MINH NGUYỆT

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM

MÃ SỐ: 8 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ

BÌNH DƯƠNG - 2019

UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

TRẦN MINH NGUYỆT

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM

MÃ NGÀNH: 60 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS BÙI THANH TRUYỀN

BÌNH DƯƠNG - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên

Bình Dương, ngày 15 tháng 12 năm 2018 Tác giả

Trần Minh Nguyệt

LỜI CẢM ƠN

*****

Trong quá trình thực hiện đề tài “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy”, tôi đã gặp không ít khó khăn Nhưng nhờ sự quan tâm, giúp

đỡ tận tình của thầy cô, bạn bè nên tôi đã hoàn thành luận văn này

Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Thủ Dầu Một đã tạo cơ hội cho học viên chúng tôi tham gia làm luận văn tốt nghiệp Ngoài ra, tôi còn muốn gửi lời cảm ơn đến tất cả các thầy cô

đã từng trực tiếp giảng dạy tôi, cung cấp cho tôi những kiến thức phong phú trong suốt quá trình tôi theo học lớp cao học chuyên ngành Văn học Việt Nam này Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Thư viện Trường Đại học Thủ Dầu Một, cũng như Thư viện Tỉnh Bình Dương đã tạo điều kiện cho tôi sưu tầm, tham khảo tư liệu để hoàn thành luận văn

Đặc biệt hơn, tôi xin chân thành cảm ơn sự động viên khích lệ, sự giúp

đỡ tận tình, sự tận tụy hướng dẫn của PGS TS Bùi Thanh Truyền trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài

Cuối cùng, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, người thân - những người đã luôn bên cạnh hỗ trợ, động viên tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Đóng góp của luận văn 9

7 Cấu trúc của luận văn 9

NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1 GIỚI THUYẾT VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC VÀ NHÀ VĂN DƯƠNG THỤY 10

1.1 Nhân vật trong tác phẩm văn học 10

1.1.1 Khái niệm nhân vật 10

1.1.2 Chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn học 14

1.1.3 Biện pháp xây dựng nhân vật văn học 16

1.1.4 Nhân vật trong văn học hậu hiện đại 20

1.2 Nhà văn Dương Thụy 24

1.2.1 Đường văn Dương Thụy 24

1.2.2 Dấu ấn tiểu thuyết Dương Thụy trong đời sống văn xuôi Việt Nam đầu thế kỉ XXI 28

CHƯƠNG 2 CÁC KIỂU NHÂN VẬT CHỦ YẾU TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY 32

2.1 Kiểu nhân vật mang khát vọng hòa nhập toàn cầu 32

2.1.1 Nhân vật “công dân quốc tế ” trong văn xuôi đương đại Việt Nam 32

2.1.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật với hướng vọng vươn ra thế giới trong tiểu thuyết Dương Thụy 35

2.1.2.1 Khát khao tri thức 35

2.1.2.2 Đương đầu với thử thách 38

2.1.2.3 Chấp nhận đánh đổi 43

2.2 Kiểu nhân vật trải nghiệm 46

2.2.1 Cách hiểu về nhân vật trải nghiệm trong văn học 46

2.2.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật trải nghiệm trong tiểu thuyết

Dương Thụy 48

2.2.2.1 Trải nghiệm cách thức làm việc, học tập 48

2.2.2.2 Trải nghiệm tình yêu

2.2.2.3 Trải nghiệm văn hóa 57

2.3 Kiểu nhân vật chấn thương 68

2.3.1 Khái lược về dạng thức nhân vật chấn thương trong văn học 68

2.3.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật chấn thương trong tiểu thuyết

Dương Thụy 70

2.3.2.1 Chấn thương trước những biến chuyển của lịch sử 70

2.3.2.2 Chấn thương trước những đổi thay của hiện thực xã hội 74

2.3.2.3 Chấn thương trước những biến chuyển tư tưởng, quan niệm sống 78

2.4 Kiểu nhân vật truy tìm bản ngã 81

2.4.1 Bản ngã và dạng thức nhân vật truy tìm bản ngã trong văn học 81

2.4.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật truy tìm bản ngã 92

2.4.2.1 Sự trăn trở, ưu tư và quyết định lựa chọn đường hướng 83

2.4.2.2 Đề cao tự do 86

CHƯƠNG 3 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY 91

3.1 Xây dựng nhân vật qua ngoại hình, hành động 91

3.1.1 Ngoại hình những con người phù hợp gu thẩm mỹ của giới trẻ 91

3.1.2 Hành động khám phá, dấn thân của tuổi trẻ thời đại toàn cầu hóa 96

3.2 Xây dựng nhân vật qua tâm lí, tính cách 100

3.2.1 Tâm lí sinh động, vi tế của những người trẻ tuổi 100

3.2.2 Tính cách mạnh mẽ, sôi nổi, năng động 104

3.3 Xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ 108

3.3.1 Ngôn ngữ đối thoại sinh động 108

3.3.2 Ngôn ngữ độc thoại tinh tế 113

3.3.3 Ngôn ngữ tả, kể chân thực 116

3.4 Xây dựng nhân vật qua không gian và thời gian nghệ thuật 120

3.4.1 Không gian xã hội mang tính toàn cầu hóa 120

3.4.2 Thời gian với sự đan cài hiện thực và tâm tưởng 127

KẾT LUẬN 132

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 135

TÀI LIỆU THAM KHẢO 135 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn học Việt Nam từ năm 1986 trở đi là chặng đường đổi mới mạnh mẽ, sâu sắc và khá toàn diện; kích thích những cải cách kinh tế và khơi dậy những suy

học giai đoạn này đã vận động theo khuynh hướng dân chủ hóa, mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc Văn học phát triển đa dạng hơn về đề tài, chủ đề; phong phú

và mới mẻ hơn về thủ pháp nghệ thuật, đề cao cá tính sáng tạo của nhà văn, đổi mới cách nhìn nhận, cách tiếp cận con người và hiện thực đời sống, đã khám phá con người trong những mối quan hệ đa dạng và phức tạp, thể hiện con người ở nhiều phương diện của đời sống Nền tảng của sự đổi mới trong văn học thời kì này bắt nguồn từ sự tự ý thức của văn học, tức là giác ngộ của văn học về vai trò của nó trong xã hội, ý nghĩa của nó đối với con người Trong quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ đầu thế kỉ XXI, Việt Nam chủ động hướng ngoại, hội nhập thế giới, vì thế cảm thức văn học hậu hiện đại du nhập vào Việt Nam là hiện tượng hợp quy luật

1.2 Có thể nói, văn học mang cảm thức hậu hiện đại đang từng bước lên ngôi, khẳng định vị thế của mình và nó đã tác động rất mạnh mẽ đến quan niệm sáng tác của nhà văn Việt Nam, đặc biệt là những cây bút trẻ Sự thay đổi này đã chi phối quan điểm, đề tài, cách xây dựng nhân vật trong văn học đương đại làm cho khu vườn văn học ngày càng ngập tràn hương sắc Sự “cởi trói” văn nghệ chính là điều kiện cho văn học phát triển, nó không chỉ là kết quả của sự hội nhập giữa nhiều luồng văn hóa thông tin mà còn là kết quả của sự đổi mới nhận thức của một thế hệ

mà theo Nguyễn Thanh Sơn là “đang lớn dần, một thế hệ đã đủ xa cách để vượt qua khỏi những mặc cảm và giáo điều trong cả văn học và cuộc sống” Thế hệ đó chính

Uyên, Nguyễn Phương Mai, Huyền Chip, Hoàng Yến Anh, Nguyễn Thiên Ngân … Điểm chung trong những tác phẩm của họ là “đi và viết”, phản ánh chân thực về con

thay đổi quan điểm về cách nhìn nhận xã hội, con người, sự việc… Đặc biệt, trong những tác phẩm của họ, hiện lên những nhân vật tự tin, giàu khát vọng, đại diện cho

cả một thế hệ trẻ trưởng thành trong giai đoạn Việt Nam vươn tầm ra thế giới để hòa nhập

1.3 Dương Thụy – cây bút có sức sáng tạo dồi dào trong việc thể hiện những khát vọng của tuổi trẻ đã chạm tới một mảng đề tài mà ít ai chạm tới, đó là mảng đề tài về du học sinh và những trải nghiệm đầy mới mẻ ở xứ sở xa xôi Chính vì thế mà nhân vật cô xây dựng hầu hết là những người Việt trẻ, mang tư tưởng tiến bộ trong

mở và khoáng đạt, thế nên trong tác phẩm của nhà văn trẻ này, con người với các

thấu hiểu nhau dù không cùng sắc tộc Trong các sáng tác của Dương Thụy luôn hiện ra nhiều dạng nhân vật mới, với kiểu tâm trạng, tính cách chưa từng hiện diện trước đây: những người trẻ hiện đại dám sống và nghĩ theo cách riêng, dám chấp nhận áp lực cuộc sống và công việc, biết cách hoá giải thử thách để bước lên nấc thang thành đạt nhưng tận sâu thẳm tâm hồn họ, không thể phủ nhận được những xúc cảm yếu đuối, tự ti Nữ nhà văn họ Dương còn tạo nên một mảng màu khác biệt

thể phủ nhận thế mạnh nổi bật khi đọc tác giả này là cách xây dựng cốt truyện sinh động, hấp dẫn với những diễn biến trong các câu chuyện luôn rẽ ngoặt đầy bất ngờ, lôi cuốn người đọc trên từng trang viết với rất nhiều xúc cảm đan xen Dẫu phong cách của cô không mang đặc điểm văn chương hậu hiện đại đậm đặc nhưng những

gì cô thể hiện trên trang viết vẫn phảng phất dấu ấn hậu hiện đại của văn học Việt Nam trong thời kì đổi mới

Nghiên cứu tiểu thuyết Dương Thụy, người viết tìm hiểu sâu hơn về thế giới nhân vật phong phú, đa dạng cũng như những cách thức xây dựng các nhân vật ấy của nhà văn Từ đó có thể nhận thấy sự đóng góp riêng của nhà văn trẻ này vào sự vận hành của xã hội nói chung văn chương nói riêng trong giai đoạn đầu thế kỉ XXI, góp thêm một cái nhìn chân xác vào toàn cảnh nền văn chương đương đại Việt Nam

Chính vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Thế giới nhân vật trong tiểu

thuyết Dương Thụy” để nghiên cứu trong đề tài luận văn này

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Những nghiên cứu về văn xuôi Dương Thụy

Dương Thụy là một nhà văn trẻ, được sinh ra và trưởng thành trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ không chỉ của văn học mà còn của toàn xã hội Cô lại có dịp được du học ở các nước phương Tây nên cô có điều kiện tiếp thu và đối chiếu hai dòng tư tưởng Đông - Tây Những tác phẩm của cô mang những gam màu tươi sáng,

tự tin của người trẻ khi dấn thân hòa nhập toàn cầu Dương Thuỵ từng là một người làm báo năng động và giàu kinh nghiệm, rồi chuyển sang lĩnh vực quan hệ công chúng, nên trong tác phẩm của cô người đọc luôn tìm thấy một trữ lượng thông tin đáng kể về cuộc sống du học xứ người, về môi trường làm việc mang phong cách hiện đại, về văn hóa lịch sử ở những vùng đất mà cô đã từng qua

Công trình nghiên cứu về sáng tác của Dương Thụy chưa thật sự nhiều và cũng chưa thể hiện được sự bao quát toàn diện một cách kỹ càng, khoa học Có khoảng gần hai mươi bài viết, đơn thuần chỉ là những bài nhận xét, đánh giá và cảm nhận đăng trên các báo Thanh niên, Phụ nữ, Pháp luật, Văn nghệ Trong những bài viết trên, người đọc dễ dàng nhận ra những nhận xét, đánh giá rất khách quan nhưng cũng không kém phần sâu sắc, chân thành của bạn văn và người đọc Dương Thụy

Trong bài viết Năm cuốn sách làm rung động trái tim người đọc của Dương Thụy đăng trên http://emdep.vn, Lê Đức đã đánh giá Dương Thụy là “một trong

những cây bút nữ thành công nhất trên văn đàn hiện nay với nhiều tác phẩm văn học lãng mạn đốn tim người đọc” (Lê Đức (2005))

Trong bài viết Dương Thụy và một chuyện tình hiếm hoi đăng trên

https://tto.tuoitre.vn, nhà văn Nguyễn Đông Thức đã nhận xét về Dương Thụy:

“Dương Thụy, cây bút có thể nói là "100% TP.HCM" (vì sinh đúng năm 1975 tại đúng thành phố vừa được đổi tên là TP.HCM), có đủ điều kiện để viết Oxford thương yêu Những khóa du học dài hạn và ngắn hạn tại Bỉ, Pháp, Anh không chỉ giúp cô trở thành một trong số ít cây bút trẻ có vốn tri thức dày dặn mà còn đủ vốn sống về mảng đề tài mà các nhà văn trong nước rất khó đụng đến: cuộc sống của

Nhà văn Phan Hồn Nhiên trong bài viết Một thế giới dưới nắng mặt trời trên

http://www.duongthuy.net, cho rằng: “Dương Thụy giữ một thái độ sáng suốt, soi chiếu nhân vật một cách công bằng và chẳng ngại ngần mà không nói thẳng tận cùng bản chất Từ một anh sếp Tây biết làm việc, biết hưởng thụ, biết cách tranh thủ tình cảm các nhân viên Việt một cách láu lỉnh, cho đến cô gái trẻ lãng mạn, xao lòng nhưng luôn cố gắng "bóp thắng" đúng lúc đều hiện ra rất chân thật Ngay cả vấn đề chừng như khá nhạy cảm là sex, Dương Thụy cũng có cách đề cập độc đáo: hài hước, không che đậy úp mở và không tránh né Đọc những truyện như thế, không những chẳng thấy rợn bởi sự dung tục, người đọc còn được chia sẻ với Dương Thụy đôi mắt nhìn tươi tắn và trong trẻo” (Phan Hồn Nhiên (2008))

https://thanhnien.vn: “Chúng ta có đầy những nhà văn phức tạp và đau khổ, nhưng

có rất ít người viết văn đơn giản, vui vẻ và hóm hỉnh như Dương Thụy Dương Thụy

là người đơn giản, vui vẻ và hóm hỉnh, hệt như truyện ngắn của cô Cô tự nhiên và duyên dáng, văn cô cũng tự nhiên và duyên dáng” [52] Cũng trong bài viết trên, còn

có thêm nhận xét: “Không có sự nhàu nhĩ hay tàn úa nào của dấu vết tháng năm

cuộc đời trên giọng văn sinh động, tươi rói chất sống ấy Sự đơn giản, nhân hậu và hóm hỉnh chưa bao giờ rời bỏ cô và vì thế cũng ở lại mãi trong văn của cô, trở thành một thứ "hương liệu" riêng, mời gọi khiến người ta phải tìm đến và quyến luyến” (Hải Miên (2008))

Trong bài báo Dương Thụy: Sâu sắc, cầu tiến đăng trên https://nld.com.vn, nhà báo Hòa Bình viết: “Văn của Dương Thụy trong sáng và dễ đọc nhưng gửi

gắm ý tứ sâu sắc về thời đại, về con người và tính nhân văn trong hành vi sống đang ngày càng cạn kiệt ở bất cứ quốc gia, vùng đất nào Nói như thế không có nghĩa là góc nhìn bi quan; ngược lại, văn Dương Thụy như một khu vườn đầy hoa thơm, trái ngọt mà nếu mệt mỏi, bạn có thể bước vào nghỉ chân Khu vườn ấy nào chỉ có hoa mà còn vài chú sâu thấp thoáng trong lá, hương tình yêu ngọt ngào và tiếng chim líu lo rất nhẹ” (Hòa Bình (2015))

Nhà văn trẻ Văn Thành Lê cũng có nhận xét về Dương Thụy trong bài

viết Nhà văn Dương Thụy: Viết trong yêu và thương, hồn nhiên , đăng trên

http://vnca.cand.com.vn: “Bằng giọng văn sống động đặc trưng, cách kể

chuyện hóm hỉnh duyên dáng, lối xây dựng tình huống bất ngờ, khó đoán trước, chi tiết dồi dào và chân thực, Dương Thụy dẫn dắt bạn đọc nhỏ tuổi vào những hành trình vô cùng hấp dẫn, đầy ắp tiếng cười Với các ông bố bà mẹ hiện đại, chia sẻ chân thành của nhà văn mang đến nhiều bài học về kĩ năng sống dành cho con trẻ cũng như việc người lớn nuôi dạy con trẻ Đọc bộ 3

"SuSu và GoGo", bỗng giật mình nhận ra: Khi ta thương yêu con trẻ thì cũng

là khi ta cần thương yêu hơn cha mẹ của mình” (Văn Thành Lê (2016))

Tác giả An Huy nhận xét trong bài viết Dương Thụy và Những cung đường tỏa nắng trên http://bazaarvietnam.vn: “Lặp lại chính mình là điều thường xảy ra và

các nhà văn đường dài luôn cảnh giác với “nguy cơ” này Nhưng Dương Thụy dễ dàng vượt qua rào cản của việc "lặp lại " để tạo dựng nên một phong cách riêng, không nhàm chán và không thể nhầm lẫn với bất kỳ ai khác Thử mường tượng nếu chị viết khác đi, ít bao dung hơn trong cái nhìn cuộc sống, ít tình yêu hơn trong các mối quan hệ con người, ít tiếng cười hơn cho những điều bình thường bé nhỏ, đó mới là điều khiến những ai yêu mến Dương Thụy tiếc nuối Bởi, không còn là sáng tác cho riêng cảm hứng cá nhân, trang viết mang tên Dương Thụy đã trở thành phản chiếu tươi đẹp của cuộc sống hiện tại, để những người trẻ nhìn vào đấy, tìm thấy niềm khát khao và sự vững tin, khoác ba lô lên vai, bước ra những con đường lớn hoàn thiện giấc mơ của chính mình” (An Huy (2016))

Thùy Phương trong Nhà văn Dương Thụy dắt con trẻ bước ra với thế giới,

đăng trên https://news.zing.vn, đánh giá: “Nếu như các nhà văn với các sáng tác kể trên, phần đa viết cho thiếu nhi là viết cho hồi ức, viết cho ấu thơ của mình, hoặc viết như là ghi nhật kí, lưu giữ kí ức cho con trẻ trong nhà, câu chuyện quẩn quanh

từ nhà đến trường, thì Dương Thụy đi xa hơn thế, cả về mặt địa lý lẫn những điều nhà văn trao gửi” (Thùy Phương (2017))

Nhà báo H Thương trong bài viết Nhà văn 7X Dương Thụy “bỗng nhiên bé lại”, đăng trên https://thethaovanhoa.vn, nhận xét: “Bằng cách kể chuyện hóm hỉnh

duyên dáng, Dương Thụy đã dẫn dắt bạn đọc nhỏ tuổi vào những hành trình vô cùng hấp dẫn, đầy ắp tiếng cười Có thể nói, đến thăm những xứ sở tuyệt vời trên thế giới không còn là giấc mơ xa vời với những cô bé, cậu bé Chỉ cần khoác ba lô lên vai,

và bay cùng bố mẹ là khám phá và tận hưởng niềm vui ” (H Thương (2017))

Ngoài ra, còn các bài viết khác về nhà văn Dương Thụy như Nhà văn Dương Thụy viết sách cho thiếu nhi (Tam Kỳ (2017), đăng trên trang Vnexpress ngày

08/4/2017); Nữ nhà văn Dương Thụy (Dương Loan (2017), đăng trên

làm…'trẻ con' (Lê Công Sơn (2017), đăng trên Thanh niên online ngày

09/04/2017) Từ những bài viết trên, có thể thấy tác giả của các bài viết đã đọc tương đối đầy đủ và kĩ càng những sáng tác của nữ nhà văn họ Dương này Đồng thời cũng đã có một sự tìm hiểu nhất định nào đó khi cầm bút viết về cô hoặc chuẩn

bị những câu hỏi rất bao quát quá trình sáng tác của cô khi phỏng vấn Theo đó, điểm gặp gỡ chung nhất giữa các tác giả chính là cái nhìn tổng quan về đường văn Dương Thụy: thế giới nhân vật phong phú, đa dạng; tư tưởng hiện đại, sâu sắc; nhân sinh quan tích cực, lạc quan; giọng văn trong trẻo, tươi tắn Thế nhưng để gọi sự tìm hiểu và những nhận định trên là những công trình nghiên cứu khoa học thật sự thì vẫn chưa xác đáng

2.2 Những nghiên cứu về nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy

Trên những trang viết của Dương Thụy, thế giới nhân vật hiện lên vô cùng sống động, đa dạng Đó không chỉ là thế giới trẻ con với Susu và Gogo trong những cuộc du hành sang Paris, Singapor… đầy lý thú Đó còn là tuổi học trò với những nhân vật hồn nhiên, trong trẻo với những rung động cảm xúc đầu đời nhẹ nhàng,

trong sáng như trong Búp bê băng giá, Cắt đuôi, Con quỷ nhỏ Hoặc là những

người nước ngoài khác lạ màu da màu tóc, khác biệt văn hóa, ngôn ngữ sang Việt Nam làm việc thời mở cửa Nhưng đặc sắc hơn tất cả là những công dân thế hệ @, dám dấn thân nhập cuộc để thử thách bản thân, để thực hiện ước mơ hoài bão và trên tất cả là để hòa mình vào dòng chảy văn hóa đa sắc diện, xóa mờ khoảng cách không gian trong thời đại toàn cầu Người viết đã tìm hiểu những bài báo viết về tác giả Dương Thụy và về những nhân vật trong sáng tác của cô, người viết nhận thấy trong

đó vô vàn những nhận xét tương đối xác đáng, sâu sắc nhưng chủ yếu mang tính cảm xúc hơn là tính logic, khoa học

Trong bài báo Nhà văn Dương Thụy viết sách cho thiếu nhi, đăng trên

https://giaitri.vnexpress.net, ngày 08/4/2017, nhà báo Tam Kỳ viết: “Ở SuSu và GoGo đi Paris, hai nhân vật chính học cách làm quen với người nơi xứ lạ, tiếp xúc

với nền văn hóa mới Ở SuSu và GoGo đi Nhật Bản, bên cạnh ngắm phong cảnh, tìm gặp các nhân vật hoạt hình yêu thích, tận hưởng món ăn ngon, SuSu và GoGo còn trải qua một hành trình bên cạnh ông bà mình và hiểu rõ hơn về họ Ở SuSu và GoGo đi Singapore, hai nhân vật chính lạc vào cánh rừng kỷ Jura, nằm bên vịnh biển, dưới bóng "siêu cây", lắng nghe những bản nhạc thần tiên Từ đó, SuSu và GoGo cùng nhau lớn lên, thấm thía giá trị của tình cảm gia đình” (Tam Kỳ (2017))

Nhà báo Bạch Mai trong bài viết Cây bút trẻ Dương Thụy: “Tôi ngưỡng mộ người phụ nữ hiện đại”, http://www.duongthuy.net, cho rằng: “Nhân vật nữ của

Thụy thường là những nhân viên chuyên nghiệp trong bộ váy văn phòng lịch lãm, lương vài ba ngàn đô Mỹ một tháng, đi công tác nước ngoài như đi chợ, làm việc với chủ trương “ work smater, not harder” Dương Thụy muốn nói gì thông qua những bạn trẻ năng động ấy ? Họ là hình ảnh “công dân toàn cầu” chăng?” (Bạch Mai (2008))

Trong bài viết Dương Thụy và Những cung đường tỏa nắng được đăng trên

http://bazaarvietnam.vn, tác giả An Huy nhận xét: “Không còn là sáng tác cho riêng cảm hứng cá nhân, trang viết mang tên Dương Thụy đã trở thành phản chiếu sinh động của cuộc sống hiện tại Những người trẻ nhìn vào đấy, tìm thấy những nhân vật thú vị, cùng niềm khát khao và sự vững tin, khoác ba lô lên vai, bước ra những con đường lớn hoàn thiện giấc mơ của chính mình” An Huy (2016))

Ngoài những bài báo nói trên, chưa có một luận văn, luận án nào nghiên cứu

về nhà văn Dương Thụy và những nhân vật trong sáng tác của cô một cách hoàn chỉnh Chính vì thế ở đề tài này, người viết sẽ nghiên cứu về thế giới nhân vật và cách xây dựng nhân vật trong những sáng tác của Dương Thụy, đặc biệt là trong thể loại tiểu thuyết, một cách bao quát, toàn diện hơn

3 Mục đích nghiên cứu

Thực hiện đề tài luận văn “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Dương

Thụy”, người viết mong muốn qua đó, người đọc có thể tiếp cận tương đối đầy đủ

đường văn Dương Thụy và dấu ấn của cô trong nền văn xuôi Việt Nam đầu thế kỉ XXI Và hơn hết, là cách xây dựng nhân vật mang dấu ấn hậu hiện đại trong sáng tác của nữ nhà văn này Cụ thể hơn là thế giới nhân vật và cách xây dựng nhân vật trong những tác phẩm thuộc thể loại tiểu thuyết của nhà văn, nhằm bổ sung cho

người đọc thêm một phần tri thức mới mẻ về nhà văn Dương Thụy cũng như các nhân vật trong tiểu thuyết của cô Ngoài ra, khi đề tài nghiên cứu hoàn thành, còn góp thêm một góc nhìn về thế giới nhân vật phong phú, đa dạng trong văn học đương đại và phần nào thấy được sự vận động tiếp biến của văn học Việt Nam với văn học thế giới trong thời đại toàn cầu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn hướng đến đối tượng nghiên cứu là thế giới nhân vật trong những tiểu thuyết của Dương Thụy với các kiểu nhân vật mới lạ hơn so với nhân vật trong văn chương giai đoạn trước Đồng thời, người viết còn nghiên cứu những cách thức sáng tạo trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Sáng tác của Dương Thụy tương đối đa dạng: truyện ngắn, du kí, tiểu thuyết… Bên cạnh những sáng tác dành cho người lớn, tác giả còn có một số tác phẩm dành cho trẻ con rất hồn nhiên, tinh nghịch và lôi cuốn Phạm vi luận văn này, chúng tôi chỉ nghiên cứu về thế giới nhân vật của Dương Thụy trong những tiểu thuyết sau:

- Oxford thương yêu, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2010

- Cung đường vàng nắng, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2012

- Chờ em đến San Francisco, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2014

- Nhắm mắt thấy Paris, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2015

5 Phương pháp nghiên cứu

Theo phương pháp luận nghiên cứu văn học, ta có rất nhiều phương pháp để nghiên cứu văn học, riêng với đề tài luận văn này người viết chọn các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

5.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp: Khi sử dụng phương pháp này,

người viết khảo sát từng nhân vật, từng tác phẩm của Dương Thụy ở cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật Qua đó, tổng hợp lại với những nhận định chung Phân tích tổng hợp làm cho những nhận định đánh giá về nhân vật thêm vững chắc

5.2 Phương pháp so sánh: người viết đối chiếu, so sánh tiểu thuyết Dương

Thụy với các tác giả khác trong nền văn học đương đại để tìm ra những nét tương

đồng và dị biệt trong cách xây dựng nhân vật, từ đó khẳng định những nét riêng độc đáo của Dương Thụy

5.3 Phương pháp tâm lí học: phân tích tâm lý tác giả khi xây dựng nhân vật

và diễn biến tâm lý nhân vật trong tác phẩm

5.4 Phương pháp văn hóa học: tìm hiểu mối tương quan giữa văn học và

văn hóa trong bối cảnh xã hội toàn cầu hóa

6 Đóng góp của luận văn

Đến nay có thể nói chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào tìm hiểu về

các sáng tác của Dương Thụy, nhất là các nhân vật một cách bao quát, toàn diện

Với luận văn này, người viết tập trung tìm hiểu tiểu thuyết của Dương Thụy với mong muốn đóng góp thêm cái nhìn tổng quan hơn về thế giới nhân vật trong các tác phẩm của cô Đồng thời, luận văn có thể bổ sung thêm một cái nhìn tổng quan hơn về văn học đương đại Việt Nam trong bối cành toàn cầu hóa

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, và Tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được chia làm 3 chương:

- Chương 1 Giới thuyết về nhân vật văn học và nhà văn Dương Thụy

- Chương 2 Các kiểu nhân vật chủ yếu trong tiểu thuyết Dương Thụy

- Chương 3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy

Luận văn này có kết cấu 3 chương như vậy vì ý đồ nghiên cứu của người viết

là khảo sát thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy một cách sâu sắc và toàn diện nhất có thể Theo đó, Chương 1 sẽ cung cấp những khái luận chung về nhân vật trong tác phẩm văn học và đôi nét về nhà văn Dương Thụy Chương 2 sẽ tập trung làm rõ thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy, bao gồm các kiểu nhân vật đặc biệt, độc đáo rất phù hợp với sự vận hành của xã hội đương đại Nhiệm vụ của chương 3 là khám phá nghệ thuật xây dựng nhân vật với những cách thức mới mẻ, hấp dẫn

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

GIỚI THUYẾT VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC

VÀ NHÀ VĂN DƯƠNG THỤY

Văn học là một loại hình nghệ thuật, một hình thái ý thức xã hội đặc thù Ở

đó người sáng tạo – nhà văn – gửi gắm tâm hồn, tư tưởng, ý thức, quan điểm của mình về xã hội, cuộc đời, con người Nghiên cứu tác phẩm văn học tức là khám phá các hình thức biểu hiện bằng ngôn từ nghệ thuật để tìm hiểu các ý nghĩa hiển hiện hoặc chìm ẩn của tác phẩm Tiếp nhận tác phẩm văn học không chỉ tiếp nhận cái nó vốn có mà còn phải đặt nó vào hoàn cảnh lịch sử, vào giai đoạn mà nó ra đời, vào

chủ yếu nhất Vì thế, khi đọc một tác phẩm, thường là số phận, tình cảm, cảm xúc, suy tư của nhân vật luôn là cái đọng lại sâu sắc nhất trong tâm hồn người đọc Sức sống của nhà văn phụ thuộc rất nhiều vào sức sống của nhân vật mà họ sáng tạo, mỗi nhân vật là tiếng lòng của người viết về cuộc đời, con người Tùy từng giai đoạn lịch sử, tùy vào tư tưởng quan niệm về con người mà nhà văn có cách thức xây dựng nhân vật riêng biệt Theo đó, các nhà văn đương đại Việt Nam mang đến cho văn học nhiều kiểu nhân vật phong phú, đa dạng Dương Thụy, với một đường văn đầy đặn cũng đã đóng góp một dấu ấn rất riêng về tư tưởng, đề tài lẫn cách xây dựng nhân vật độc đáo

1.1 Nhân vật trong tác phẩm văn học

1.1.1 Khái niệm nhân vật

Người bình dân rất yêu chuộng văn thơ, không chỉ văn thơ dân gian mà cả những

các cuộc thi võ mà còn qua các cuộc thi văn Tài năng văn chương cũng được xem trọng như tài kinh bang tế thế Hơn nữa, đối với người Việt Nam văn chương ít

mang tính chất là một phương tiện, một hoạt động mưu cầu cái đẹp thuần túy Quan niệm nghệ thuật vị nghệ thuật thường bị phủ nhận và gần như tồn tại không đáng kể trong lịch sử văn học dân tộc Sự quan tâm đến cái đẹp hình thức ít khi nào chiếm

ưu thế trong tư tưởng thẩm mĩ của người Việt Nam Văn chương đối với người Việt Nam có thể xem là một hình thức sống, một cách ứng xử đối với thế giới và với cuộc đời

Ngày nay, những biến đổi nhanh mạnh và phức tạp của đời sống hiện thực có

sự ảnh hưởng sâu xa đến thế giới tinh thần của con người và làm biến đổi tư duy, sáng tạo của nhà văn Vì thế, nhà văn xây dựng tác phẩm văn học (cụ thể là thể loại văn xuôi) bằng cách tái tạo cuộc sống xã hội, con người sau quá trình trải nghiệm Trước kia, trong thời chiến, nhà văn viết về cuộc chiến đấu đang diễn ra với tư cách

là người trong cuộc – người chiến sĩ Vì vậy họ tự nguyện coi bản thân mình là người tuyên truyền, người cổ vũ đầy nhiệt huyết cho cuộc chiến ấy Và đôi lúc, vai trò tuyên truyền cổ động đã mạnh hơn, lất át người nghệ sĩ Giờ đây, chiến tranh đã lùi xa, xã hội vận hành trong một guồng máy mới, nhà văn lại đảm nhận một vai trò mới: đào sâu, phát hiện những phương diện khác của đời sống thực tế; khám phá những vấn đề mới nảy sinh có liên quan trực tiếp đến từng con người và toàn xã hội

Con người được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bằng những phương tiện văn học được gọi là nhân vật văn học Những con người này có thể xuất hiện một hay nhiều lần, được miêu tả kỹ hay sơ lược, sinh động hay không rõ nét, giữ vai trò như thế nào trong tác phẩm, có ý nghĩa như thế nào đối với người đọc Có thể khái quát về nhân vật văn học theo khái niệm sau: “Nhân vật văn học là những con người

có tên hoặc không tên, có những tính chất địa vị nhất định, xuất hiện trong tác phẩm

để làm những hành động nhất định, biểu hiện những tình cảm, ý nghĩ, thái độ nhất định, nhằm thể hiện những tư tưởng nhất định của tác giả đối với nhân sinh” (Trần Đình Sử, 2007, tr 26) Theo một khái niệm khác thì “Nhân vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm văn học – cái đã được nhà văn nhận thức tái tạo, thể hiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ” (Trần Đình Sử, 2011, tr 73) Theo đó, ta có thể khẳng định, nhà văn sáng tạo nhân vật, miêu tả nhân vật và nhân vật bao giờ cũng hiện ra theo cách hình dung

cảm nhận của tác giả và nhân vật sẽ được hiện lên thông qua các phương tiện nghệ thuật và tài năng đặc biệt của nhà văn ấy Nhân vật là hình bóng của con người được phản ánh trong tác phẩm nghệ thuật, hoặc khái niệm nhân vật nếu xét theo nghĩa rộng, không chỉ có con người mà còn có các con vật, cây cối, đồ vật, hình ảnh thiên nhiên nhưng mang đặc tính của con người Nhân vật chính là hình tượng con người với toàn bộ những đặc điểm: ngoại hình, hành động, suy nghĩ và nó mang tính ước lệ, không đồng nhất với con người hiện thực Ý nghĩa của nhân vật chỉ có được trọn vẹn khi ta xem xét trong mối quan hệ với các yếu tố khác trong cùng một tác phẩm Cách xây dựng nhân vật phụ thuộc vào quan niệm nghệ thuật về con người của thời đại và của mỗi nhà văn Quan niệm này có mối quan hệ mật thiết với quan điểm đạo đức, triết học, tôn giáo, tâm lý Những quan niệm này không mang tính chất mặc định, mà nó luôn thay đổi theo sự vận hành của các yếu tố khác trong

xã hội, nó thể hiện quan điểm, tư tưởng của con người trong một thời đại lịch sử nhất định Vì vậy khi xem xét nhân vật, người ta cũng soi chiếu từ nhiều góc độ: văn hóa học, xã hội học, tâm lý học, triết học Các thành tố tạo nên nhân vật bao gồm: tinh thần, tư tưởng, cảm xúc, ý chí, điều kiện sống, ý thức và hành động Theo Trần Đình Sử: “Hình thức văn học suy cho cùng là hình thức chiếm lĩnh đời sống, tức là hình thức nhìn và cảm đời sống Nhà văn sáng tạo hình tượng cũng là để nhìn cho tận mắt mọi bề mặt, bề sâu cuộc sống, để cảm cho rõ, cho hết các ý nghĩa giá trị của nó.” (Trần Đình Sử, 2007, tr 14) Chẳng hạn, trước đây, trong thời trung đại, nhân vật được xây dựng theo tiêu chí, quan điểm Nho gia, là biểu tượng hoàn hảo của Tam cương - ngũ thường Đến thời hiện đại, nhân vật chính của đa số các tác phẩm hều hết là nhân vật chính diện, là người tốt để minh họa cho một thế hệ trong thời cuộc anh hùng với cảm hứng chủ đạo là nhiệt tình ca ngợi, khẳng định Giờ đây trong sáng tác của các nhà văn thuộc thế hệ mới, hình tượng nhân vật không còn mang tính chất minh họa nữa; nó trở thành một cơ thể sống, một hình thức tồn tại sinh động Người đọc có thể tiếp cận hình tượng từ nhiều phía, có thể rút ra những kết luận khác nhau từ một tác phẩm

Thế giới con người thật mênh mông, phong phú với bao nhiêu là cuộc đời, số phận, tính cách khác nhau Tương tự như vậy, thế giới nhân vật cũng không kém cạnh, mỗi tác phẩm, mỗi tác giả, mỗi giai đoạn văn học là có bấy nhiêu kiểu loại

nhân vật, đa dạng đến vô cùng, những nhân vật được xây dựng thành công bao giờ cũng là những sáng tạo độc đáo, không lặp lại Ðể hiểu thêm và có thể phân loại thế

định hình những kiểu nhân vật tiêu biểu Theo các tiêu chí phân loại nhân vật truyền thống, ta có các dạng nhân vật phổ biến sau: xét từ góc độ nội dung tư tưởng hoặc phẩm chất nhân vật, ta có nhân vật chính diện (nhân vật tích cực - đại diện cho lực lượng chính nghĩa trong xã hội, cho cái thiện, cái tiến bộ), nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực - đại diện cho lực lượng phi nghĩa, cho cái ác, cái lạc hậu, phản động,

tác phẩm, ta có nhân vật chính (là nhân vật giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức

và triển khai tác phẩm, thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm), nhân vật phụ (là những nhân vật giữ vị trí thứ yếu so với nhân vật chính trong quá trình diễn biến của cốt truyện); xét từ góc độ thể loại, ta có thể phân thành các nhân vật: nhân vật trữ tình (trong thơ), nhân vật tự sự (trong văn xuôi) và nhân vật kịch (kịch, tuồng, chèo ); xét từ góc độ chất lượng miêu tả, ta có thể phân thành nhân vật tính cách

đã đạt đến độ thực sự sâu sắc, là sự thống nhất giữa cái chung và cái riêng, cái khái quát và cái cá thể) Ngoài ra, căn cứ vào các tiêu chí phân loại khác, còn có thể gặp một vài kiểu loại nhân vật như nhân vật hiện hữu (xuất hiện rõ ràng) - nhân vật hàm

ẩn (người đã khuất hoặc còn sống nhưng không xuất hiện), nhân vật tĩnh (nhân vật thụ động, ít thay đổi không gian sống) – nhân vật động (có chí hướng dấn thân, hành động mạnh mẽ), nhân vật dẹt (phiến diện, một chiều) – nhân vật tròn (đa diện),

trong văn học vô cùng da dạng, sự phân loại chỉ ở mức tương đối mà thôi Bởi thực tiễn sáng tác luôn cực kì phong phú đa dạng, loại nhân vật này có thể trùng lấp với vài đặc điểm, yếu tố của nhân vật kia Dẫu là loại nhân vật nào đi nữa, nó đều có sức sức hấp dẫn riêng, vẻ đẹp riêng Khi phân tích, không thể lấy chuẩn của nhân vật này để đánh giá nhân vật khác và việc định giá trị thẩm mỹ của hình tượng nhân vật cũng không chấp nhận thái độ thiên kiến, phiến diện, một chiều

1.1.2 Chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn học

Nhân vật văn học luôn có những đặc điểm khu biệt so với các kiểu nhân vật trong các loại hình nghệ thuật khác Khi xem một bức tranh hoặc một bức tượng, hoặc một nhân vật trên sân khấu người xem dễ dàng có ấn tượng với nhân vật, vì đây là những nhân vật hữu hình và có thể lĩnh hội được ý đồ sáng tạo của người nghệ sĩ trong thời gian ngắn, có thể nói là trong giây lát Còn văn học là nghệ thuật ngôn từ, nhân vật văn học là hình tượng “phi vật thể”, vì thế, muốn “thấy” được nhân vật, người đọc phải liên tưởng nhiều chiều, vận dụng tất cả những vốn tri thức mình có, hơn nữa, người đọc phải biết xâu chuỗi, ráp nối các chi tiết được phân bổ rải rác trong tác phẩm mới có thể hiểu được nhân vật cũng như hiểu được những gì nhà văn muốn gửi gắm Khi nhân vật xuất hiện, hiện thực cuộc sống không còn tồn tại như một khái niệm trừu tượng nữa mà trở nên cụ thể, rõ ràng để khơi gợi người đọc tưởng tượng, khám phá và suy ngẫm Hơn thế nữa, có khi nhân vật trở thành đối tác của độc giả, có thể khơi gợi lên những chủ đề đối thoại có ý nghĩa về cuộc đời và con người Chính vì thế, cảm nhận văn học, lĩnh hội nhân vật, hiểu tác giả, nhận ra hiện thực xã hội mỗi người mỗi khác, không trùng lắp

Chức năng của nhân vật văn học là khái quát những quy luật của cuộc sống con người, nhà văn sáng tạo ra nhân vật cũng là để thể hiện những ước ao và kì

quát tính cách, số phận con người Trong đời sống, ta tiếp nhận với rất nhiều loại tính cách khác nhau, đây chính là một hiện tượng tất yếu của thực tại khách quan Nhà văn có tài năng chính là người có năng lực quan sát hàng chục, hàng trăm thậm chí nhiều hơn thế mới có thể đúc kết thành một kiểu người tiêu biểu và dựng thành một kiểu nhân vật trong tác phẩm, nhờ đó tính cách của nhân vật hiện lên chân thực, sinh động và cũng vô cùng phức tạp như tính cách con người ngoài đời sống Tính cách này thường đa diện, chứa đầy mâu thuẫn và chính những mâu thuẫn ấy làm cho tính cách nhân vật không tĩnh tại mà luôn vận động, phát triển đôi khi làm bất ngờ cả người sáng tạo ra nó Tìm hiểu các nhân vật văn học được xây dựng thành công, người đọc sẽ có cảm tưởng như vừa gặp họ đâu đó ngoài đời, bởi ở những nhân vật đó luôn có mối tương quan với xã hội, con người trong thực tại M Gorki đã từng nói về kinh nghiệm khi xây dựng nhân vật của mình “Nhưng lẽ dĩ

nhiên là tính cách của nhân vật hình thành do nhiều nét nhỏ lấy của nhiều người khác nhau, cùng một hàng ngũ xã hội, cùng một giới với nhân vật Cần phải khảo sát cho thật kĩ chừng một trăm linh mục, nhà buôn, công nhân thì mới có thể xây dựng chân dung một nhân vật công nhân, nhà buôn, linh mục một cách gần gần

đều có một logic hành động, một ý chí riêng do những nhân tố sinh học và xã hội học quy định Với những phẩm chất đó, tác giả lấy các nhân vật từ trong thực tế ra làm tài liệu, nhưng là một loại tài liệu có tính chất “bán thành phẩm” Sau đó tác giả chế biến lại, dùng vốn tri thức, kinh nghiệm của bản thân gọt giũa lại, nói nốt cho

họ những câu họ chưa kịp nói, tiếp tục nốt những hành động mà họ chưa có dịp làm ” Như vậy, nhân vật văn học không thể là hư cấu hoàn toàn và cũng không phải là con người thực sự ngoài đời được bê nguyên xi vào tác phẩm văn học, mà

đó là kết quả thẩm mỹ giữa hiện thực khách quan và tư tưởng chủ quan của nhà văn Nhưng cũng cần lưu ý rằng, nhân vật văn học không phải bao giờ cũng hiện lên theo dự kiến của nhà văn và nó được nhất quán trước trong ý định của nhà văn từ khi bắt tay vào sáng tác, mà nó luôn vận hành, thay đổi theo mạch nội tại của tư duy nhân vật và dòng chảy của tác phẩm Như vậy, nhân vật không hoàn toàn phụ thuộc vào hiện thực, vào ý đồ sáng tạo của nhà văn mà nó luôn có một đời sống riêng mãnh liệt, chính đời sống riêng này quyết định sự tồn vong và tầm vóc của nhân vật trước độc giả, trước cuộc đời K Paustovski đã từng nói về sức sống nội tại của nhân vật: “Trong tác phẩm mới bắt đầu viết cứ vừa xuất hiện những con người và những con người đó vừa mới bắt đầu hoạt động theo ý của tác giả thì họ cũng bắt đầu chống lại đề cương sáng tác và bước vào cuộc vật lôn với nó Tác phẩm bắt đầu phát triển theo cái logic nội tại của mình Tất nhiên, động lực đầu tiên của nó là do nhà văn tạo ra Nhân vật hoạt động theo cá tính của mình, không đếm xỉa gì đến việc nhà văn là người sáng tạo ra những cá tính đó Nếu như nhà văn buộc các nhân vật hoạt động ngược lại với logic nội tại đã xảy ra, nếu nhà văn dùng sức nhét nhân

học

vật vào khuôn khổ của đề cương thì nhân vật bắt đầu chết dần, biến thành những

Bản chất văn học là sự quan hệ mật thiết với đời sống, nó có vai trò như tấm

gương của cuộc sống nên tất yếu hình tượng nhân vật còn có chức năng phản ánh

vật thể hiện nhận thức về thế giới quan, nhân sinh quan của chính bản thân nhà văn,

chọn những chi tiết, yếu tố mà họ cho là cần thiết bộc lộ được quan niệm của mình trong quá trình mô tả nhân vật Khi phân tích, nghiên cứu nhân vật, việc đối chiếu,

so sánh có thể cần thiết để hiểu rõ thêm về nhân vật, nhất là những nhân vật có nguyên mẫu ngoài cuộc đời nhưng cũng luôn luôn cần nhớ rằng nhân vật văn học là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo gắn liền với ý đồ tư tưởng của nhà văn trong việc

nhân vật văn học với con người trong cuộc đời Betông Brecht cho rằng các nhân vật của tác phẩm nghệ thuật không phải giản đơn là những bản dập của những con người sống mà là những hình tượng được khắc họa phù hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả Ngoài ra, nhân vật văn học còn có chức năng tạo nên mối liên kết giữa các

sự kiện, sự việc và các nhân vật khác trong tác phẩm Nhờ nhân vật mà cốt truyện được hoàn thiện, kết cấu được thống nhất, mạch truyện được liên kết chặt chẽ

Mục đích của nhà văn khi xây dựng nhân vật là gán cho nó những vấn đề mà

quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời Qua các nhân vật, thái độ đánh giá về tính cách con người, về các vấn đề

xã hội của nhà văn có điều kiện được bộc lộ rõ hơn Vì vậy, tìm hiểu nhân vật trong tác phẩm, cần phải nhận ra những vấn đề của hiện thực và quan niệm của nhà văn

mà nhà văn muốn kí thác qua việc xây dựng những nét tính cách của nhân vật

1.1.3 Biện pháp xây dựng nhân vật văn học

Nhân vật là một hiện tượng, một yếu tố nghệ thuật được sáng tạo theo những quy cách riêng của văn học Nhân vật văn học là một thể thống nhất, toàn vẹn của

nhiều yếu tố riêng: tên gọi, diện mạo, trang phục, tâm lý, lời nói, cách ứng xử, tính cách, số phận toàn bộ các yếu tố trên phải được miêu tả theo một cách riêng nào

trong tác phẩm văn học đều có thể được gọi là yếu tố của nó Qua những yếu tố ấy,

điều: các yếu tố nhân vật luôn luôn là sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố khách quan

và chủ quan, một yếu tố như là bản sao của thực tại, một yếu tố là thành tựu của một hoạt động hư cấu - sáng tạo đầy tính nghệ thuật Để tìm hiểu về một nhân vật, quả không đơn giản, bởi nhà văn không nói ra trực tiếp mà người đọc phải tự cảm nhận, nghiền ngẫm thông qua nhiều kênh gián tiếp: thời đại, xã hội, tư tưởng tác giả, cách thức xây dựng nhân vật , trong đó quan trọng nhất chính là các yếu tố nghệ thuật tác giả vận dụng để khắc tạc nên một nhân vật - dẫu là hư cấu nhưng vô cùng chân thực, sống động như con người ngoài đời thực mới bước vào trang sách Thông thường, có các biện pháp nghệ thuật mà nhà văn sử dụng như:

Cách đặt tên cho nhân vật: tên gọi của nhân vật như một tín hiệu nghệ thuật

để gửi gắm một ý đồ nào đó, nên việc đặt tên nhân vật ít khi mang tính chất ngẫu nhiên, tùy tiện Thậm chí, trong nhiều trường hợp, nó còn bị ràng buộc bởi nhiều quy ước văn hóa Qua tên nhân vật, người đọc có thể phần nào hình dung được tính cách nhân vật và tình cảm nhà văn gửi gắm bởi nó ngầm mách bảo cho ta biết nhiều điều về chính nhân vật đó Có khi nhân vật dược đặt với một cái tên cụ thể, rõ ràng;

có khi nhân vật hiện lên bằng các đại từ xưng hô; có khi lại hiện lên bằng thứ tự,

không chỉ hé lộ cho ta thấy dụng ý nghệ thuật của nhà văn trong một tác phẩm mà còn có thể biểu thị cảm hứng sáng tạo chung của cả một trào lưu hay một dòng văn học nào đó

Miêu tả nhân vật qua ngoại hình: ngoại hình là dáng vẻ bên ngoài của nhân vật bao gồm y phục, cử chỉ, tác phong, diện mạo M Gorki khuyên các nhà văn phải xây dựng nhân vật của mình đúng như những con người sống và phải nhấn mạnh những nét riêng độc đáo, tiêu biểu trong dáng điệu, nét mặt, nụ cười, khóe mắt của nhân vật bởi đây là yếu tố quan trọng góp phần hình thành nên tính cách nhân vật Trong văn học trung đại, các tác giả thường dùng những chi tiết mang tính

ước lệ, tượng trưng để miêu tả ngoại hình nhân vật, còn văn học hiện đại lại chú trọng những chi tiết chân thực, sinh động Đặc biệt, trong dòng văn học hậu hiện

xây dựng ngoại hình nhân vật, luôn chú tâm khắc họa những nét riêng biệt, cụ thể của mỗi nhân vật đồng thời cũng phải mô phỏng được những đặc điểm chung của những người cùng nghề nghiệp, tầng lớp, thời đại bởi nhà văn bao giờ cũng chọn lựa công phu những nét tiêu biểu nhất để khắc họa nhân vật Cũng cần lưu ý rằng, ngoại hình nhân vật sẽ góp phần biểu hiện nội tâm, đây cũng chính là sự thống nhất tất yếu giữa cái bên trong và cái bên ngoài của mỗi con người cũng như của mỗi nhân vật Thế nên, khi đời sống bên trong tâm hồn của nhân vật thay đổi sẽ kéo theo

sự thay đổi của nhiều nét bên ngoài

Ngôn ngữ của nhân vật: là những lời độc thoại hoặc đối thoại của nhân vật trong tác phẩm văn học Các nhà văn khi xây dựng nhân vật, luôn chú ý sử dụng ngôn ngữ để góp phần khắc họa tính cách bởi tính cách, tâm lý và ngôn ngữ luôn thống nhất với nhau Dạng ngôn ngữ này mang tính cá thể hóa đậm nét, nhờ đó mỗi nhân vật nều có cách nói riêng khác nhau giữa các nhân vật trong cùng một tác phẩm và trong mỗi nhân vật, ngôn ngữ cũng có thể biến đổi theo thời gian, theo hoàn cảnh Lời nói mỗi nhân vật không chỉ phản ánh đặc điểm tính cách, nhân cách

mà còn phản ánh phần nào về thành phần gia đình, về tầng lớp xã hội, về thời đại

mà nhân vật đó đang đại diện Đồng thời qua ngôn ngữ nhân vật, người đọc còn thấy được cách nhìn nhận, cảm thụ thế giới của tác giả Vì thế, nhà văn phải có sự chọn lọc kĩ càng ngôn ngữ của nhân vật cho phù hợp với hoàn cảnh và tính cách của nhân vật, đồng thời cũng phải đạt đến sự thống nhất giữa tính cá thể hóa và khái quát hóa của nhân vật

Tâm lí của nhân vật: bao gồm tất cả các trạng thái cảm xúc vui, buồn, hạnh phúc, khổ đau, hân hoan, u uất và diễn biến của những cảm xúc ấy trong nội tâm

hồn con người, nói lên những điều bí ẩn không thể diễn tả bằng ngôn ngữ thông thường được Vì thế, nhà văn phải hiểu sâu sắc cuộc sống và con người, nắm bắt được những biểu hiện và diễn biến dù nhỏ nhặt nhất đời sống bên trong của nhân

vật mới có thể làm được điều đó Các nhà văn có thể phân tích tâm lý nhân vật trước các nghịch lí của cuộc đời, của số phận một cách thuyết phục nhất bởi họ luôn

có một năng lực quan sát, thấu cảm vô cùng tinh tế Các trạng thái tâm lý đã hình thành của nhân vật được nhà văn miêu tả một cách tường tận, hơn nữa họ còn phát hiện ra cả quá trình nảy sinh các trạng thái ấy nữa Tất cả những sự phát hiện này được thể hiện hết sức đa dạng, khi trực tiếp nhưng có khi lại được thể hiện bằng cách ẩn dụ, hàm nghĩa Yếu tố miêu tả quá trình diễn biến tâm lý trong đời sống nội tâm nhân vật chưa hẳn đã đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng nhân vật nhưng nó góp phần rất lớn tạo nên sức sống mãnh liệt cho nhân vật

Hành động của nhân vật là khái niệm nhằm chỉ các cử chỉ, động tác, hành vi, công việc của nhân vật Hay nói cách khác, hành động ở đây chính là những việc làm cụ thể của nhân vật trong các tình huống đời sống và trong các mối quan hệ ứng

xử Thông qua các mối quan hệ, sự đối xử giữa các nhân vật trong những tình huống khác nhau, người đọc có thể xác định được những đặc điểm, bản chất của nhân vật vì việc làm, hành động của mỗi người là căn cứ quan trọng nói lên tư cách,

lí tưởng, phẩm chất cũng như những đặc điểm thuộc về thế giới tinh thần của người

đó Hơn nữa, tính cách nhân vật trong các tác phẩm tự sự, không phải được hình thành trọn vẹn ngay từ đầu mà chính hành động có tác dụng bộc lộ quá trình phát triển của tính cách và thúc đẩy diễn biến của hệ thống cốt truyện Tính cách của

vật mà tiến trình câu chuyện được diễn ra, cốt truyện có được sự hoàn chỉnh theo ý

kết hợp với những biểu hiện nội tâm tương ứng khi miêu tả hành động nhân vật, có nghĩa là dùng nội tâm để lí giải hành động và sử dụng hành động để làm sáng tỏ nội tâm vì đằng sau mỗi hành động bao giờ cũng có một tâm trạng hoặc một động cơ nào đó tương ứng

Tất cả các biện pháp nghệ thuật trên đây nhằm một mục đích duy nhất là để xây dựng nhân vật và là phương tiện tìm hiểu một cách đầy đủ và chính xác về nhân vật trong tác phẩm văn học Cần lưu ý, việc phân biệt các biện pháp xây dựng nhân

vật như trên chỉ có tính chất tương đối bởi ngoài những biện pháp nghệ thuật nói trên, nhà văn còn có thể khắc họa nhân vật thông qua nhiều yếu tố nghệ thuật khác: ngoại hình, dáng vẻ; lai lịch, xuất thân; hoàn cảnh, môi trường sống; mối quan hệ với các nhân vật khác Vì vậy, rất khó khi tìm các biện pháp xây dựng nhân vật dưới một hình thức nghệ thuật độc lập bởi các yếu tố nghệ thuật này không tách rời

mà luôn gắn bó chặt chẽ với nhau tạo nên một thế giới nhân vật vô cùng phong phú, sinh động, đầy hấp dẫn

1.1.4 Nhân vật trong văn học hậu hiện đại

“Hậu hiện đại, hay còn gọi là điều kiện hậu hiện đại, (tiếng Anh: postmodernity, tiếng Pháp: post-modernité), là thuật ngữ do các nhà triết học, xã hội học, phê bình nghệ thuật và xã hội sử dụng để nói về các khía cạnh của điều kiện nghệ thuật, văn hóa, kinh tế và xã hội, hình thành nên đời sống con người cuối thế kỷ XX đầu thế

kỷ XXI với những đặc trưng cơ bản Những đặc trưng này bao gồm sự toàn cầu hóa, chủ nghĩa tiêu thụ, sự phân tán quyền lực, việc phổ biến kiến thức ngày càng trở nên

dễ dàng hơn” Thuật ngữ này đánh dấu sự chuyển mình của một thời kỳ về quan niệm mới Thuật ngữ hậu hiện đại được sử dụng lần đầu tiên vào năm 1917 bởi nhà

triết học Đức Rudolf Pannwift Đến 1934 nó xuất hiện trong cuốn Hợp tuyển thơ Tây Ban Nha của Federico de Onisa Đến thập niên 1960 - 1970 nó được thừa nhận

rộng rãi ở phương Tây Sang thập niên 1980 -1990 hậu hiện đại tràn sang Đông Âu

và Nga Và cho đến cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI nó đã trở thành hiện tượng bao trùm, mang tính toàn cầu Nó gắn với sự khủng hoảng đức tin, sự thất vọng về thực tại và con người tha hóa Sau đó, nó được dùng phổ biến rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau bởi các nhà triết học Sự hình thành chủ nghĩa hậu hiện đại xuất phát

từ cơ sở xã hội (sự thay đổi có tính bước ngoặt về triết học, chính trị, kinh tế, văn hóa, lịch sử ) và cơ sở văn hóa (sự bùng nổ thông tin đại chúng, sự thay đổi trong đời sống tinh thần, hành xử văn hóa của con người, văn học mạng phát triển ) Từ hai cơ sở trên đã tạo nên cuộc khủng khoảng nhận thức, đó chính là tình huống hậu hiện đại, tâm thức hậu hiện đại Theo Lyotard - nhà triết học Pháp, người sáng lập chủ nghĩa hậu hiện đại trong triết học - thì hậu hiện đại không phải là sự cáo chung của chủ nghĩa hiện đại mà là một quan hệ khác với hiện đại

Chủ nghĩa hậu hiện đại đã ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực văn hóa, bao gồm cả phê bình văn học, xã hội học, ngôn ngữ học, kiến trúc, nghệ thuật tất nhiên trong

đó không thể không có văn chương Từ khi khái niệm hậu hiện đại xuất hiện và chủ nghĩa hậu hiện đại được hình thành nó đã có sự tác động mạnh mẽ đến các nhà văn đương đại làm thay đổi cách nhìn nhận vấn đề trong văn học so với giai đoạn trước Đây là giai đoạn tiếp nối, vừa phủ nhận, vừa tiếp nhận và biến đổi những nguyên tắc của chủ nghĩa hiện đại sao cho phù hợp với chiến lược nghệ thuật của mình Sự xuất hiện của chủ nghĩa hậu hiện đại trong văn chương giai đoạn này đã phá vỡ ranh giới của hàng loạt quan niệm mang tính định giá: về tầm vóc và quy mô của các tự

sự, về chủ nghĩa hiện thực, về vai trò của chủ đề tư tưởng trong tác phẩm, về ranh

nghĩa như Chủ nghĩa đa đa (Dadaism), Tiểu thuyết Mới (New Novels), Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo (Magical Realism), Chủ nghĩa cực hạn (Minimalism) Chúng

ta sẽ dễ dàng nhận thấy các nhà văn hậu hiện đại có xu hướng sáng tác theo kiểu phản thể loại, phi trung tâm và sử dụng những kết cấu mới như phân mảnh, liên văn bản, không hoàn kết và giọng giễu nhại, giải thiêng để thể hiện thái độ và quan điểm về vấn đề hiện thực đời sống trong văn học Có thể khái quát đặc điểm

mỹ học của chủ nghĩa hậu hiện đại với những biểu hiện sau: xóa nhòa ranh giới giữa nghệ thuật và đời sống thường ngày; phá bỏ những giai tầng văn hóa quý phái

và văn hóa đại chúng; phủ nhận chất nguyên thủy của một tác phẩm nghệ thuật; nhấn mạnh đến phong cách trộn lẫn giữa nhân vật và sự can thiệp của chính tác giả vào tác phẩm; tính chất kết dính nhiều mảng kết cấu khác nhau trong cùng một tác phẩm; phi cấu trúc, phi tâm hóa và từ chối vai trò chủ thể của con người, của chủ quan tác giả; soi rọi nội tâm, ý thức bản ngã, cách đoạn và không liên tục; sự nhại lại; những đối kháng có tính chất mỉa mai châm biếm, người đọc tham gia vào trò chơi do tác giả bày ra trong tác phẩm

Theo đó, nền văn xuôi Việt Nam cũng đã có những thành tựu đáng kể trong

nỗ lực thay đổi để hòa nhịp cùng dòng chảy của văn học đương đại thế giới với những cách tân ở nhiều mức độ khác nhau Ngay từ sau khi đổi mới vào năm 1986, trong thời đại toàn cầu hóa, xã hội cũng đã bước sang một giai đoạn mới với sự đổi thay mô hình xã hội, đời sống văn hóa của con người Đặc biệt, đây là thời đại

Internet, con người dễ dàng chịu tác động, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp của văn hóa, văn học nước ngoài Thời kì này chấp nhận nhiều cách nhìn, nhiều cách đánh giá khác nhau về các sự vật, hiện tượng, đương nhiên văn chương cũng chuyển mình theo cách đánh giá chung đó Xuất phát từ nhu cầu đổi mới văn chương, ý thức đổi mới văn chương mà một cuộc cách mạng thực sự trong nhu cầu được làm mới cách cảm, cách viết và thái độ ứng xử của nhà văn trước thực tại đã diễn ra một cách rộng rãi, phổ biến Trong đó, có sự tiếp nối và phát huy mạnh mẽ quan niệm và tinh thần của văn học thời kỳ đổi mới, có những bứt phá rõ rệt về thi

những giai đoạn trước Các nhà văn giai đoạn này chịu ảnh hưởng của không khí văn hóa thế giới nói chung chứ không chịu ảnh hưởng trực tiếp từ một tác giả nào

cụ thể, đa số họ không có ý định tham gia vào một hội đoàn chính thống nào; tâm

lý, hành động của họ đẫm tính ngoại biên, mang cảm thức hậu hiện đại đậm nét Có thể nói cụ thể cảm thức hậu hiện đại qua các khía cạnh: nhận thấy sự đổ vỡ của những trật tự đời sống, tính áp đặt của cái chính thống, của các phát ngôn lớn; tâm trạng, hồ nghi tồn tại và tình trạng bất an của con người; sự bi quan trước những đảo lộn trong các bảng giá trị đời sống, sự mất niềm tin, bơ vơ lạc loài Dấu ấn hậu hiện đại trong văn học Việt Nam đương đại thể hiện qua cả ba thể loại (kịch, thơ, văn xuôi) với các thủ pháp chính – những thủ pháp chưa từng có mặt trong lịch sử văn chương tiếng Việt - trên nhiều bình diện tiêu biểu: cốt truyện (rời rạc, hỗn độn, thiếu tính tổng thể; phi kết cục…); kết cấu (lắp ghép, phân mảnh, truyện lồng truyện…); ngôn ngữ (hệ thống ngôn từ cao nhã, hệ thống ngôn từ thông tục…); giọng điệu (giễu nhại, phi thiêng hóa, mỉa mai…) Đặc biệt là các kiểu nhân vật trong văn học hậu hiện đại rất phong phú, đa dạng, được xây dựng trên cơ sở phá vỡ quan niệm trung tâm, nhân vật truyền thống… mang lại các kiểu nhân vật mới mẻ, độc đáo Ta có thể nhận diện được vài loại nhân vật đặc thù: nhân vật lạc loài, cô

và giữa người thân của mình); nhân vật nổi loạn, dấn thân (gắn với sự phản ứng về điều kiện và hoàn cảnh sống, phản ứng lại với các giá trị truyền thống); nhân vật tự nhận thức (thể hiện sự trải nghiệm cuộc đời với những sai lầm, ngộ nhận trong quá trình đi tìm cái bản ngã đích thực của mình); nhân vật tha hóa (là biến thái xấu của

những dục vọng, những tham muốn không có giới hạn); nhân vật đồng tính (gắn với những thay đổi môi trường sống, với quan niệm giới tính ở thời hậu hiện đại); nhân vật tâm linh, siêu thực (là dạng nhân vật rất phức tạp về tâm lý, thậm chí hoang đường nhưng lại không đánh mất đi tính chân thực, mang theo những điều kì lạ nhưng vẫn hợp với logic đời sống con người); nhân vật dị biệt (là dạng nhân vật bị méo mó về thể xác, lệch lạc về tinh thần) Tư duy nghệ thuật gắn với cảm quan hậu hiện đại luôn nhìn thế giới và con người trong những chiều kích mới với quan niệm thẩm mỹ mới, chính điều này đã làm thay đổi cách hiểu phạm trù nhân vật truyền thống Vì thế, cả một thế giới nhân vật độc đáo, lạ lẫm được hiện lên, là

luôn vận hành với vô vàn biến đổi vì vậy không hề có một cốt truyện hoàn hảo và duy nhất mà có nhiều kiểu cốt truyện, nhiều cốt truyện đan xen và phát triển cùng nhau; không hề có một kiểu nhân vật duy nhất theo quan điểm được đóng khung và cũng không hề có một sự phản ánh đời sống xã hội, đời sống con người theo kiểu công thức Nhà văn luôn rất dè dặt trước hiện thực nên khi sáng tác không hề có tham vọng bao quát hết lịch sử tự nhiên, lịch sử xã hội và tâm hồn con người Người kể chỉ giới hạn sự kiện trong phạm vi trải nghiệm bản thân, nắm bắt thực tế bằng khả năng nhất định của mình Thế giới càng hiện đại, đời sống xã hội càng phức tạp, vì thế cốt truyện cuộc đời sẽ luôn luôn thay đổi, không hề mạch lạc Trong

sự không mạch lạc đó, nhà văn hậu hiện đại chọn tái hiện một đoạn hoặc một khoảnh khắc bất kì của nó mà phản ánh, mà tái hiện Các nhà hậu hiện đại chấp nhận nguyên tắc ngẫu nhiên của tồn tại, không hoài nghi, không định hướng, không khao khát đưa ra kết luận cuối cùng, chỉ bằng lối viết hướng đến những điều nhỏ bé đời thường nhưng lại có sức gợi rất nhiều về cuộc sống của những người hậu hiện

sử xã hội đang dịch chuyển từng ngày, từng giờ Đề tài vô hạn, đó là tất cả những gì tồn tại trong đời sống xã hội, con người (vật chất, tinh thần, thực tại, hư ảo ) Nhân vật đa diện mạo và thường là những phiến vỡ của cuộc đời Cốt truyện luôn đột biến hoặc ghép nối từ vô vàn những chuyện vụn vặt Diễn ngôn đầy hư ảo thậm chí hỗn độn Đặc sắc nhất là kĩ thuật viết, có rất nhiều cách thức mới mẻ, độc đáo: mờ hóa,

mã kép, ngẫu nhiên, giải tôi, giải thiêng, giải luận đề, cực hạn, đa điểm nhìn, nghịch

lí, hỗn độn, liên văn bản

1.2 Nhà văn Dương Thụy

1.2.1 Đường văn Dương Thụy

Dương Thụy là nhà văn nữ tiêu biểu của Việt Nam trong giai đoạn đất nước chuyển mình với những đổi thay mạnh mẽ Cô đồng trang lứa với những cây bút nổi

khi trở thành nhà văn nổi tiếng, Dương Thụy từng là phóng viên năng nổ, là gương mặt bìa sáng giá của những tờ báo dành cho tuổi học trò Cây bút nữ này được biết đến đầu tiên qua những truyện ngắn lãng mạn, trong trẻo trên báo Hoa Học Trò, Áo Trắng, Mực Tím , hiện nay là cây bút khá nổi bật trên văn đàn Việt Nam Cô thực

sự trở thành nhà văn trẻ hàng best-seller, kể từ khi xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu

tay Oxford thương yêu và tập truyện ngắn Cáo già, gái già và tiểu thuyết diễm tình cùng hàng loạt các tác phẩm sau này Những quyển sách của Dương Thụy sau

khi xuất bản đã liên tục được tái bản với số lượng đầu sách cao kỉ lục, trung bình

mỗi đầu sách đạt 20.000 bản in, đặc biệt Oxford thương yêu lên đến 85.000 bản, Cung đường vàng nắng 45.000 bản và cũng chính hai quyển này được các nhà xuất bản chuyển ngữ qua tiếng Anh – một hiện tượng tương đối hiếm hoi

Dương Thụy tên thật là Dương Thụy Phương Khanh, sinh năm 1975 tại Sài Gòn Hành trình học tập, làm việc của cô tương đối thuận lợi do được sinh trưởng trong môi trường gia đình hạnh phúc, ấm áp và quan trọng hơn hết là rất hiếu học Thời trung học, cô gắn bó với trường THPT Lê Quý Đôn - một ngôi trường giàu truyền thống và là niềm mơ ước của bao bạn trẻ thời ấy Trong lớp, cô xuất sắc với hai môn học là văn và ngoại ngữ - đây chính là nền tảng đầu tiên cho nhà văn Dương Thụy sau này Lên đại học, cô học Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn với bằng Cử nhân văn chương Pháp Cũng trong thời gian này, cô nỗ lực hết mình

để tham gia cuộc thi Concours IDECAF và đoạt suất tham quan nước Pháp trong vòng một tháng Dư âm đẹp của chuyến đi đã thôi thúc cô tìm cơ hội mới Đến năm

2000, cô lại được sang Pháp tu nghiệp trong tòa soạn báo Ouest France ba tháng Khi về nước, cô nung nấu quyết tâm du học để học hệ cao học và khi được cả ba tổ chức đồng ý cấp cấp học bổng cho đi du học, cô đã chọn học cao học ngành Quản

trị kinh doanh ở Bỉ với học bổng toàn phần Về nước, cô làm việc cho các công ty

đa quốc gia như tập đoàn dược phẩm Sanofi-Aventis, công ty bất động sản Capitaland Trong suốt quá trình ấy, cô lần lượt qua hơn hai mươi quốc gia Châu

Âu lẫn Châu Á (Pháp, Anh, Bỉ, Hà Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc ) với nhiều lý do công tác, tu nghiệp, du lịch Người đọc có thể thấy dấu ấn hành trình này trong hầu hết những sáng tác của cô, đặc biệt là Châu Âu nhỏ xinh, yên bình và lãng mạn Tác giả đã từng chia sẻ: “Tôi vẫn thường mơ thấy lại những chú chim bồ câu đáng yêu dưới mái vòm nhà thờ yên ả”, “Tôi nhớ hoài những buổi chiều lang thang ở Rennes trong làn gió thu lãng mạn ”, “ Paris từ lâu đối với tôi đã là một chốn đi về đầy yêu thương ” Những ai đã đến với văn chương Dương Thụy sẽ không thể không nhớ đến lời mời gọi thiết tha, quyến rũ: “Mời bạn hãy lại cùng tôi mơ về những tháng ngày tươi đẹp của một Châu Âu cổ kính nhưng hiện đại, nơi những người trẻ chúng

ta luôn mong có một hành trình hướng đến tương lai” (Dương Thụy, 2011, tr 2)

Có thể nói Dương Thụy là một nhà văn tiêu biểu cho thế hệ thập niên 1970

Cô đến với văn chương rất sớm, từ khi còn là cô nữ sinh trung học với tác phẩm đầu

tiên được đăng báo là Búp bê băng giá – được viết bằng giọng văn dễ thương và

hóm hỉnh Từ đó, cô mạnh dạn hơn trong việc gửi báo những sáng tác tiếp theo của mình cùng với đó là sự trưởng thành hơn về nhận thúc, về cảm xúc cũng như về cách thể hiện Càng lúc cô càng khẳng định vị trí của mình trên văn đàn Về sau, hành trình du học, trải nghiệm, nghiên cứu cũng như du lịch nhiều năm, nhiều nơi trên thế giới đã trở thành chất liệu vô bờ để cô viết những tác phẩm làm xôn xao trái tim giới trẻ Việt Nam Số lượng độc giả ngày càng tăng, họ không chỉ là trẻ em ở lứa tuổi học trò hồn nhiên trong sáng, những thanh niên tuổi mới vào đời vói nhiều ước mơ khát vọng, mà họ còn là những người đã trưởng thành tìm lại chính mình trong những sẻ chia trải nghiệm của chính bản thân tác giả Lê Công Sơn đã trích lời nhà báo - MC Trọng Phước nhận xét tại buổi ra mắt sách của Dương Thụy: “Cái giỏi của Dương Thụy là trong văn chương luôn biết khơi gợi ước mơ, đó có thể là những chuyến đi đến các vùng đất lạ trên thế giới, sự chờ đợi chàng hoàng tử của cô gái trong những truyện ngôn tình đến dắt tay đi du lịch nhằm tạo động lực để các bạn trẻ biết vươn lên, học giỏi, săn tìm học bổng du học để thực hiện điều mong ước

Những tác phẩm của nhà văn trẻ này đến vói người đọc bằng nhiều thể loại: truyện ngắn, truyện dài, tạp văn, du kí, tiểu thuyết mỗi thể loại đều có những cách thể hiện riêng, đầy hấp dẫn Đề tài sáng tác của nữ nhà văn này cũng rất phong phú nhưng nổi trội nhất có thể nói đó chính là đề tài về cuộc sống của sinh viên Việt Nam ở Châu Âu Đây là cuộc sống đầy khó khăn thử thách trong môi trường đa văn hóa nhưng cũng đầy hấp dẫn với những câu chuyện tình xuyên biên giới, xuyên sắc tộc vô cùng lãng mạn Vốn tri thức đầy đặn về cuộc sống, con người, văn hóa khắp năm châu chính là nguồn dinh dưỡng nuôi những trang viết của cô sống mãi trong lòng người đọc

Dù công viêc chuyên môn rất bận rộn nhưng cô luôn chú tâm dành thời gian cho tâm hồn bay bổng với những cảm xúc mượt mà trong văn chương Quá trình

sáng tác của Dương Thụy khá đều và đầy đặn từ năm 1997: Dấu lặng trong điệp khúc (NXB Văn Nghệ), 1999: Người thổi kèn (NXB Kim Đồng), 2002: Hai người đến từ phương xa (NXB Kim Đồng), 2003: Con gái Sài Gòn (NXB Trẻ), 2004: Cắt đuôi (NXB Kim Đồng), 2004: Bồ câu chung mái vòm (NXB Trẻ), 2005: Hành trình của những người trẻ (NXB Trẻ), 2007: Oxford thương yêu (NXB Trẻ), 2008: Cáo già, gái già và tiểu thuyết diễm tình (NXB Trẻ), 2009: Venise và những cuộc tình gondola (NXB Trẻ), 2010: Nhắm mắt thấy Paris (NXB Trẻ), 2011: Trả lại nụ hôn (NXB Trẻ), 2011: Beloved Oxford (Oxford thương yêu - bản tiếng Anh), 2012: Cung đường vàng nắng (NXB Trẻ), 2013: Paris through closed eyes (Nhắm mắt thấy Paris - bản tiếng Anh - NXB Trẻ), 2014: Chờ em đến San Francisco (NXB Trẻ), 2016: Tắm heo và tắm tiên (NXB Văn học), 2016: Tôi nghĩ tôi thích nước Mỹ (NXB Trẻ), 2017: Và thượng đế đã tạo ra tụi mình (NXB Phụ nữ), 2017: bộ ba tác phẩm Susu và Gogo đi Singapor, Susu và Gogo đi Paris, Susu và Gogo đi Tokyo

(NXB Kim Đồng)

Cứ ngỡ với nhịp độ công việc của một giám đốc truyền thông trong tập đoàn

đa quốc gia cuốn chị theo vòng xoáy của những bộn bề vất vả, Dương Thụy sẽ không có nhiều thời gian cho văn chương, chị sẽ trung thành với những truyện ngắn trong trẻo, nhẹ nhàng, ít chi tiết, ít nhân vật Nhưng thật thú vị, khi năm 2007 chị

cho ra mắt truyện dài Oxford thương yêu đã tạo nên một cơn “rung chấn” mạnh mẽ

trong lòng người đọc với đề tài mới mẻ cùng giọng văn hóm hỉnh, dễ thương Và

chỉ trong vài năm sau liên tiếp ba tác phẩm lớn ra đời, càng khẳng định hơn tài năng

và vị trí Dương Thụy trong nền văn chương đương đại Oxford thương yêu là một

câu chuyện tình yêu trong sáng, lãng mạn giữa một nữ du học sinh Việt Nam và chàng trợ giảng nguời Bồ Đào Nha đẹp trai, tài giỏi trong bối cảnh không gian của trường đại học danh tiếng nhất nhì thế giới – Oxford Câu chuyện tình này đã làm thổn thức bao trái tim tuổi trẻ bởi nó không chỉ đánh thức yêu thương mà còn đánh thức ước mơ khát vọng về tương lai về hạnh phúc, thật không ngoa khi xem đây là

cổ tích thời hiện đại Một thời gian ngắn sau, Dương Thụy lại trình làng Nhắm mắt thấy Paris Cũng là một câu chuyện tình xuyên biên giới nhưng lồng ghép trong đó

là những thành công và thất bại của cô gái trẻ Quỳnh Mai – một cô gái Việt và chàng trai Pháp Louis De Lechamps mang gốc gác quý tộc Hành trình yêu thương này đầy lãng mạn nhưng cũng có vô vàn ngả rẽ, có hạnh phúc nồng nàn nhưng song song đó là những bi kịch với những cái giá phải trả không hề rẻ Và trên tất cả vẫn

là niềm tin thiết tha vào cuộc đời, vào tình yêu Đến Cung đường vàng nắng thì

người đọc lại càng thích thú hơn với mối tình Tây – ta của cô gái trẻ Phương Vy với anh chàng Bỉ “ngờ nghệch” Jean Van Brel Để có được hạnh phúc ngọt ngào, Vy phải đấu tranh quyết liệt với bản thân, với những định kiến xã hội đã ăn sâu vào tiềm thức của gia đình, của dân tộc Trái chín tình yêu này mang một thông điệp giản dị nhưng vô cùng sâu sắc: tình yêu, hạnh phúc, thành công chỉ có được khi tuổi

trẻ dám dấn thân, dám đánh đổi Gần đây nhất là tác phẩm Chờ em đến San Fransisco với một hương vị mới lạ Cũng là không gian toàn cầu nhưng không còn

là motip chuyện tình xuyên biên giới nữa mà là chuyện tình xuyên thời gian, khi mà

nữ nhân vật chính – An – mang trong lòng giây phút rung cảm đầu đời mãnh liệt với anh hàng xóm từ hai mươi năm trước Qua mấy mươi năm vật đổi sao dời, họ

với lời hẹn ước của Bình khi cầm chiếc nhẫn trên tay: “Anh sẽ chờ em đến San Fransisco”

Đường văn Dương Thụy đã được khẳng định với các giải thưởng: Giải Nhì

Hương đầu mùa của báo Sinh viên Việt Nam (1999); Giải nhì Truyện ngắn hay của báo Tiếp thị và Gia đình (2004); Giải ba Văn học tuổi hai mươi của Nhà xuất bản

Trẻ (2005); được Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tặng bằng

khen nhân kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Nhà xuất bản Trẻ (3/2011) Và hơn tất

cả, Dương Thụy đã có một thế đứng vững vàng trong lòng độc giả với những nét riêng không lẫn vào đâu được

1.2.2 Dấu ấn tiểu thuyết Dương Thụy trong đời sống văn xuôi Việt Nam đầu thế

kỉ XXI

Từ năm 1986, với công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản đề xướng và lãnh đạo, kinh tế nước ta từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường, văn hóa cũng có điều kiện tiếp xúc rộng rãi với văn hóa nhiều nước trên thế giới Văn học dịch, báo chí và các phương tiện truyền thông khác phát triển mạnh mẽ có ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển của văn học Đất nước bước vào công cuộc đổi mới thúc đẩy nền văn học cũng phải đổi mới phù hợp với nguyện vọng của nhà văn và người đọc cũng như quy luật phát triển khách quan của nền văn học Trong đó, ta cần chú ý đến đối tượng trung tâm là con người, nhưng không phải là con người anh hùng; con người sử thi; con người của cộng đồng, của thời đại như giai đoạn văn học trước (giai đoạn 1945 -1975) mà cần xác định rõ: “Con người như một thế giới riêng phong phú, phức tạp, với số phận riêng, và trong mối quan hệ cũng hết sức phong phú, phức tạp của nó với toàn xã hội, trở thành mối quan tâm hàng đầu của sáng tác”1

Nhu cầu thưởng thức văn học trong giai đoạn này có thể nói là rất phong phú,

đa dạng Chính những nhu cầu này của độc giả thôi thúc các nhà văn tìm tòi, không ngại dấn thân vào bất cứ đề tài, lĩnh vực nào của hiện thực, thử nghiệm mọi thể loại

và ngôn ngữ Từ đó làm phát sinh và phát triển một mảng sáng tác độc đáo của nhiều cây bút nữ: mảng văn học với tư tưởng hiện đại, không ngừng vươn lên tìm kiếm bản ngã cho riêng mình Gần đây, Việt Nam có rất nhiều nhà văn trẻ được trải nghiệm cuộc sống trong một không gian mở Họ đi nhiều, hiểu biết nhiều và họ viết

về những gì họ thấy, họ nghĩ trên những vùng đất mà họ từng qua: Ngô Thị Giáng

Uyên (Ngón tay mình còn thơm mùi oải hương), Phan Việt (Nước Mỹ, Nước Mỹ; Một mình ở châu Âu, Xuyên Mỹ), DiLi (Đảo thiên đường), Nguyễn Phương Mai (Tôi là một con lừa, Con đường Hồi giáo), Hoàng Yến Anh (Dưới nắng trời châu

1Tình hình văn học hiện nay, Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam, Văn nghệ số

30/1990, tr.3

Âu), Nguyễn Thiên Ngân (Đường còn dài, còn dài), Nguyễn Nhật Lâm (Ở lại), Huyền Chip (Xách ba lô lên và đi), Diễm Trang (Á - Âu cách một cây cầu)… Trong

đó, không thể không nhắc đến nhà văn Dương Thụy Từ hành trình học tập đến quá trình công tác đều đã tạo cơ hội cho cô tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau, đặc biệt là văn hoá phương Tây nên trong những sáng tác của nhà văn có sự kết hợp hài hòa giữa Đông - Tây, kim – cổ, nhân vật của nữ nhà văn trẻ này cũng mang tư tưởng hài hòa giữa truyền thống và hiện đại Dương Thụy đã để lại dấu ấn của mình với những nét riêng độc đáo: nhân vật đa dạng, văn phong nhẹ nhàng, trong trẻo đầy lôi cuốn, đề tài thú vị và hơn tất cả là niềm tin sâu sắc vào thế hệ trẻ Có thể khẳng định nhà văn này là một trong số những gương mặt văn chương được bạn đọc tin cậy, yêu thích nhất vì đến với tác phẩm của cô, các bạn trẻ còn tìm thấy được những bài học vô cùng hữu ích: phương pháp học tập, cách săn tìm học bổng, kinh nghiệm khi đi du học, trải nghiệm cuộc sống ở xứ người, cả những bài học kinh nghiệm từ bản thân cô từ đó có thể bồi đắp những giá trị sống tốt đẹp, hướng về chân – thiện – mĩ thời đại @ Cô không lựa chọn những đề tài “đao to búa lớn”, bởi văn chương

là cảm xúc, Thụy luôn chọn cho mình những góc nhìn tích cực nhưng giản dị, chân

cho thế hệ trẻ Nếu biết cởi bỏ những chiếc áo xấu mà người Việt đã tự mình khoác lên thì bên trong, cái hạt nhân cốt lõi của chúng ta, vô cùng thuần khiết, đẹp và

Và cũng chính Dương Thụy là người mở đầu cho trào lưu sách thuộc thể loại

du kí được xuất bản ồ ạt trong vài nài năm gần đây và tạo làn sóng trong lớp trẻ, với những sáng tác khơi dậy cảm hứng lên đường, khát khao khám phá và học hỏi thế giới rộng lớn Các nhân vật được Dương Thụy xóa nhòa biên giới, những người trẻ Việt mạnh mẽ, tự tin sánh bước cùng bạn bè năm châu, song song với đó là những người bạn ngoại quốc bước vào trang sách của cô, kéo khoảng cách Á – Âu gần lại, thật gần Điều này, đối với Dương Thụy như một tất yếu và đây cũng là một nét mới

mẻ, đầy hấp dẫn, khiến người đọc không thể rời khỏi trang sách của nhà văn này Nhưng đường lối nào đi mãi cũng nhàm chán, vậy mà đối với Dương Thụy, cô có cách làm cho đề tài, nhân vật của mình luôn sống động, lôi cuốn người đọc đến trang cuối cùng Khi có người phỏng vấn: “Ngoài việc tạo không khí mới lạ cho tác

phẩm của mình bằng “yếu tố ngoại”, chị có ý định làm mới mình bằng những cách

cuộc sống của tôi gắn liền với “yếu tố ngoại” do tôi làm việc trong công ty nước ngoài, sếp và đồng nghiệp là người nước ngoài, tôi hay đi công tác và có bạn bè người nước ngoài nên khi viết, tự khắc những “yếu tố ngoại” hiển nhiên hiện ra trong sáng tác của mình Tôi viết hồn nhiên như tôi sống và vì cuộc sống tôi luôn được làm mới nên chắc rằng sáng tác của tôi cũng sẽ có gì đó mới hơn ngày hôm qua” (Dương Thụy (DT), 2017)

Tác phẩm của Dương Thụy trong sáng, dễ đọc nhưng không vì thế mà nhạt chiều sâu tư tưởng Ngược lại, người đọc luôn nhận thấy tác giả gửi gắm ý tứ sâu sắc về thời đại, về con người và tính nhân văn trong hành vi sống hàng ngày Với văn phong nhẹ nhàng mà không hời hợt, pha một chút hài hước, một chút tinh quái,

những e dè, sợ sệt của tư tưởng bám “lũy tre làng” để lên đường; xem thế giới như nhà mình, bước ra thế giới như “trẻ con nông thôn bước qua cổng làng đi học trường huyện” trong tư thế năng động, nhanh nhạy và háo hức Đọc Dương Thụy, người đọc sẽ không có những dằn vặt, đớn đau nhân thế, trái lại, luôn cảm thấy yêu đời, phấn khởi bởi hầu hết những sáng tác của cô đều là “happy ending” Rất nhiều độc giả đã từng thắc mắc, sao những tác phẩm của cô luôn mang hơi hướm cổ tích, luôn kết thúc có hậu? Nữ nhà văn đã nhẹ nhàng chia sẻ: “Tôi thích những kết thúc như thế vì tôi cho rằng cuộc sống vốn tốt đẹp nếu chúng ta làm chủ được cuộc đời mình” (DT, 2017)

Theo Văn Thành Lê, nếu phải gọi tên nhà văn best – seller thì sau Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Ngọc Tư sẽ là Dương Thụy Và nếu phải chọn một gương mặt viết cho thế hệ trẻ có thể dán mác “made in Sai Gòn” thì đó cũng chính là Dương Thụy Dương Thụy - gương mặt văn chương của Sài Gòn, đúng chất và tinh thần của Sài Gòn nhưng sự hòa kết những tác phẩm của cô để hình thành nên diện mạo văn chương đương đại của cả nước thì không thể phủ nhận

* Tiểu kết

Bên trên là những giới thuyết chung về nhân vật và chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn học, trong đó, có sự đối sánh những nhân vật trong văn chương

truyền thống với nhân vật trong cảm thức văn chương thời hậu hiện đại Nhà văn Dương Thụy là người may mắn được tiếp nhận hai luồng tư tưởng Á – Âu, cô đã có cái nhìn rất tích cực để dung hòa sự khác biệt, điều này rất có ý nghĩa trong sự gia nhập toàn cầu, đường văn Dương Thụy đã thể hiện rõ quá trình dung hòa ấy Những giới thuyết trên là nền tảng giúp người viết đi vào nghiên cứu thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy tương đối đầy đủ và toàn diện Từ đó, mang đến cho người đọc thêm một góc nhìn về vai trò, vị trí của nhà văn này trong đời sống văn học đương đại Việt Nam khoảng đầu thế kỉ XXI

CHƯƠNG 2

CÁC KIỂU NHÂN VẬT CHỦ YẾU TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

Thế kỷ XXI là thời đại của những xáo trộn, những đối kháng, những chuyển

di và biến động trên cả bình diện địa phương và thế giới Đây là điều kiện cho phép làm nổi bật và định giá hình ảnh chủ thể cá nhân giữa lòng xã hội đương đại Sự biến đổi ấy trong thời đại toàn cầu hóa diễn ra rất phức tạp tinh vi và nhiều bất ngờ Tất cả hướng về một không gian sống mở, trong đó mọi hành xử của con người đều xuất phát từ nhu cầu tạo cho mình được phát triển tự do, toàn diện, có đời sống tinh thần phong phú cao đẹp, có mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân với cộng đồng, giữa con người với xã hội và tự nhiên Giờ đây, trong bối cảnh của một thế giới mà sự phát triển của các phương tiện truyền thông như vũ bão, nhiều quan niệm sống thay đổi, biên giới không gian bị nhòa mờ, văn học vừa phải tự mình tồn tại như một yếu

tố cực kì quan trọng, vừa phải chỉ ra những giá trị đích thực mà con người phải bồi đắp và gìn giữ trên con đường hòa nhập toàn cầu, vừa phải giúp con người có thể sống hạnh phúc hơn trong thế giới ấy.Hơn ai hết, nhà văn phải thấy được vai trò văn học hôm nay rất quan trọng: phải làm phong phú thêm đời sống tinh thần và nhận thức của con người về thế giới và về chính mình; phải tích cực tham gia vào quá trình đổi mới và dân chủ hóa xã hội Chính vì thế, nhà văn khi tạo nên thế giới nhân vật của mình phải chú ý đến sự đổi thay của xã hội, của hoàn cảnh sống, của quan điểm sống Dương Thụy là một nhà văn trẻ, trưởng thành trong giai đoạn đầy biến động này nên thế giới nhân vật mà cô xây dựng hoàn toàn phù hợp với quan điểm, yêu cầu, xu thế của thời đại mới – thời đại toàn cầu

2.1 Kiểu nhân vật mang khát vọng hòa nhập toàn cầu

2.1.1 Nhân vật “công dân quốc tế ” trong văn xuôi đương đại Việt Nam

Quá trình trưởng thành của mỗi người là quá trình hình thành, phát triển và định hình nhân cách thông qua những hoạt động tư duy, tình cảm, hành động và những ứng xử nhiều chiều Và trên tất cả là hành trình chiếm lĩnh tri thức mới để khẳng định vai trò con người cá nhân trong thời đại mới Khát vọng hoà nhập, xóa