1.Định nghĩa chất: Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính khách quan vốn có của sự vật, là tổng hợp của các thuộc tính quy định nó là nó và để phân biệt nó với cái khác.. 1.Định ngh
Trang 1Câu 7: Phân tích quá trình từ sự thay đổi về lượng dẫn tới sự thay đổi về chất Ý nghĩa phương pháp luận, liên hệ thực tế?
Đề cương tóm tắt:
I.Chất là gì?
1.Định nghĩa chất: Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính
khách quan vốn có của sự vật, là tổng hợp của các thuộc tính quy định nó là nó và để phân biệt nó với cái khác
2.Đặc trưng (4 đặc trưng)
-Mỗi chất đều bao gồm nhiều tính, nhưng trong đó có những thuộc tính cơ bản và không cơ bản Những thuộc tính cơ bản là những nhân tố quan tọng nhất để phân biệt chất
-Cơ sở để hình thành chất là do các nguyên tố
-Cách sắp xếp các nguyên tố khác nhau sẽ hình thành những chất khác nhau hay nói cách khác chất không chỉ tạo nên từ các nguyên tố mà còn phụ thuộc vào cách sắp xếp các nguyên tố -Mỗi vật không chỉ phải có 1 chất mà có nhiều chất
II.Lượng là gì?
1.Định nghĩa: Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ
những thuộc tính vốn có của sự vật Nó thể hiện quy mô, trình độ phát triển và nhịp độ hay tốc độ vận động biến đổi của sự vật, hiện tượng
2.Đặc trưng (2 loại lượng)
-Lượng xác định được bằng các phương pháp cân đo đong đếm -Lượng chỉ xác định được một cách trừu tượng bằng các tiêu chí
III Quá trình lượng đổi dẫn đến chất đổi
1.Khái niệm độ
2.Khái niệm điểm nút
3.Khái niệm bước nhảy: bước nhảy toàn bộ, bước nhảy bộ phận (xét
về quy mô); bước nhảy đột biến và bước nhảy dần dần (xét về thời gian)
IV.Ý nghĩa phương pháp luận - liên hệ thực tế
1.Ý nghĩa phương pháp luận:
-Muốn tạo ra bất kỳ sự biến đổi nào, bao giờ chúng ta cũng phải có
sự phát triển, hay là sự tích lũy đến mức cần thiết về lượng Tuyệt đối tránh tư tưởng nóng vội, chủ quan
Trang 2-Trong mỗi chất, lượng chỉ có thể biến đổi đến một giới hạn nhất định, nên khi lượng đã phát triển đến điểm nút thì cần phải có quyết định mang tính cách mạng để tạo ra sự thay đổi về chất, tránh thái
độ trù trừ, do dự hoặc tư tưởng hữu khuynh khi các điều kiện đã chín muồi
2.Liên hệ thực tế:
-Việt Nam đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Đặc biệt là phải đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế nhiều thành phần, đồng thời đẩy mạnh việc đào tạo, xây dựng nguồn nhân lực mới đưa XH phát triển từng bước từ thấp đến cao Phải tuyệt đối tránh tư tưởng chủ quan nóng vội
-Chính vì thế nên chủ trương đổi mới của Đảng ta từ ĐH VI đến nay
đã tạo ra những bước phát triển mới trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội
và phát huy thắng lợi của công cuộc đổi mới chúng ta sẽ xây dựng được cơ sở vật chất cho việc xây dựng CNXH sau này
-Tình hình thế giới hiện đang hết sức phức tạp, các thế lực thù địch luôn tìm mọi biện pháp để chống đối Việt Nam, trong đó có âm mưu diễn biến hòa bình Đó là âm mưu dùng công tác tuyên truyền để làm suy giảm lòng tin vào CNXH và vào Đảng CS Trên cơ sở đó dẫn tới việc lật đổ chế độ XHCN, làm cho Việt Nam phụ thuộc vào nước ngoài Vì vậy phải đề cao tinh thần cảnh giác đấu tranh chống lại mọi
âm mưu của các thế lực thù địch nhằm giữ vững độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh
Trang 3Đề cương chi tiết:
Đây là 1 trong 3 quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật Quy luật này chỉ rõ phương thức vận động và biến đổi của sự vật
*Chất là gì? Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính khách quan vốn có của sự vật, là tổng hợp của các thuộc tính quy định nó
là nó và để phân biệt nó với cái khác
-Mỗi chất đều bao gồm nhiều tính, nhưng trong đó có những thuộc tính cơ bản và không cơ bản Những thuộc tính cơ bản là những nhân tố quan tọng nhất để phân biệt chất
VD: khi ta xem 1 chất là kim loại cần có những thuộc tính cơ bản nào?
-Cơ sở để hình thành chất là do các nguyên tố cấu thành VD: nước được hình thành từ H và O2
-Cách sắp xếp các nguyên tố khác nhau sẽ hình thành những chất khác nhau:
VD giữa than chì và kim cương mặc dù do Các bon cấu tạo thành nhưng do cách sắp xếp khác nhau tạo thành 2 chất khác nhau
Do đó, chất không chỉ tạo nên từ các nguyên tố mà còn phụ thuộc vào cách sắp xếp các nguyên tố
-Mỗi vật không chỉ phải có 1 chất mà có nhiều chất Vì mỗi vật có nhiều thuộc tính và mỗi thuộc tính lại có thể là đặc trưng của một chất khác Có chất cơ bản và không cơ bản Chất cơ bản
là chất chi phối những hoạt động cơ bản của sự vật Nó thể hiện đặc trưng quan trọng nhất của sự vật Chất cơ bản phụ thuộc vào những lĩnh vực cụ thể mà xác định
VD: muối ăn có nhiều thuộc tính: kết tinh, mặn, hòa tan Con người có nhiều thuộc tính tự nhiên, xã hội
*Phạm trù lượng: Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ những thuộc tính vốn có của sự vật Nó thể hiện quy mô, trình độ phát triển và nhịp độ hay tốc độ vận động biến đổi của sự vật, hiện tượng
-Lượng có 2 loại là xác định được và không xác định được +Loại xác định được cụ thể bằng các công cụ đo lường, đặc
Trang 4+Có những loại lượng chỉ có thể xác định một cách trừu tượng nhờ vào một số tiêu chí, chuẩn mực nhất định Chính vì thế
độ chuẩn xác của 2 loại lượng này khác nhau Trong đời sống, đặc biệt trong lĩnh vực xã hội lượng thường được xác định theo cách thứ 2, tức là cách trừu tượng
Khi ta nói lượng là lượng của chất Nên vật có nhiều chất thì vật cũng có nhiều lượng
II Quá trình lượng đổi dẫn đến chất đổi
1.Làm rõ phạm trù độ: Độ là khoảng giới hạn mà trong đó lượng và chất thống nhất với nhau Điều đó có nghĩa là trong khoảng giới hạn này, mọi sự biến đổi về lượng đều chưa tạo ra sự biến đổi căn bản về chất
VD: nước từ 0 đến 100 độ c
Chủ nghĩa tư bản có biến đổi nhưng chưa biến đổi căn bản thành CNXH
2.Khái niệm điểm nút: Điểm nút là điểm mà ở đó bất kỳ sự thay đổi về lượng nào cũng tạo ra sự biến đổi căn bản về chất (đây là điểm giới hạn cuối cùng )
3.Khái niệm bước nhảy: Bước nhảy là quá trình chuyển hóa
về chất của sự vật
Có nhiều loại bước nhảy Nếu xét về quy mô có thể chia thành bước nhảy toàn bộ và bước nhảy cục bộ
Bước nhảy toàn bộ là bước nhảy của cả sự vật Bước nhảy cục bộ là bước nhảy của một bộ phận
Căn cứ vào thời gian chia thành bước nhảy đột biến và bước nhảy dần dần Bước nhảy đột biến là bước nhảy diễn ra trong thời gian nhanh Bước nhảy dần dần là bước nhảy diễn ra trong thời gian dài
Bước nhảy dần dần khác với sự biến đổi về lượng Biến đổi
về lượng là sự biến đổi diễn ra trong 1 sự vật Còn bước nhảy dần dần là quá trình chuyển hóa từ chất này sang chất khác
Như vậy, mọi sự biến đổi của thế giới khách quan đều bắt đầu trước hết từ sự biến đổi về lượng trong một độ xác định, khi đi tới điểm nút, nếu lượng tiếp tục biến đổi sẽ đưa tới những bước nhảy, tức sự chuyển biến về chất Chất cũ mất đi, chất mới ra đời
Trang 5Ý nghĩa phương pháp luận:
-Vì mọi sự biến đổi của về chất đều bắt đầu từ sự biến đổi về lượng vì vậy hết sức chú ý đến sự biến đổi về lượng Không nên coi thường sự biến đổi về lượng Muốn không làm biến đổi về chất của sự vật phải chú ý sự biến đổi về lượng
Ví dụ: lực lượng sản xuất và qh sx: lực lượng sx là lượng, qh
sx là chất
VD: CM của nước ta thời kỳ kháng chiến kg có sai lầm, trong thời kỳ cải tạo xây dựng kinh tế xhcn có một số sai lầm
-Muốn tạo ra bất kỳ sự biến đổi nào, bao giờ chúng ta cũng phải có sự phát triển, hay là sự tích lũy đến mức cần thiết về lượng Tuyệt đối tránh tư tưởng nóng vội, chủ quan Đặc biệt trong lĩnh vực xã hội, mọi cuộc cách mạng đều cần phải có sự chín muồi, phải có đầy đủ điều kiện khách quan và chủ quan Trong đó, điều kiện kinh tế - xã hội là điều kiện hàng đầu
-Trong mỗi chất, lượng chỉ có thể biến đổi đến một giới hạn nhất định, nên khi lượng đã phát triển đến điểm nút thì cần phải có quyết định mang tính cách mạng (tạo bước nhảy) để tạo ra sự thay đổi về chất, tránh thái độ trù trừ, do dự hoặc tư tưởng hữu khuynh khi các điều kiện đã chín muồi (đặc biệt trong đời sống xã hội tránh bảo thủ, trì trệ, ngại đổi mới)
VD: SX và kinh doanh (vốn, công nghệ, quản lý )
Quan hệ của VN với các nước trong thời kỳ hội nhập Khi gia nhập WTO, ASEAN đến lúc nào đó quan hệ của ta cũng sẽ thay đổi
Hiện nay Việt Nam đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Vì vậy, trình độ phát triển lực lượng sản xuất còn rất thấp, trình độ dân trí chưa cao, năng lực tổ chức, quản lý xã hội có hạn
Sự phát triển theo định hướng CNXH thực chất là quá trình thay đổi về chất Nên muốn thực hiện được quá trình này phải tập trung phát triển lực lượng sản xuất thông qua các khâu trung gian quá độ Đặc biệt là phải đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
và phát triển kinh tế nhiều thành phần, đồng thời đẩy mạnh việc đào tạo, xây dựng nguồn nhân lực mới đưa XH phát triển từng
Trang 6bước từ thấp đến cao Phải tuyệt đối tránh tư tưởng chủ quan nóng vội
Chính vì thế nên chủ trương đổi mới của Đảng ta từ ĐH VI đến nay đã tạo ra những bước phát triển mới trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội và phát huy thắng lợi của công cuộc đổi mới chúng
ta sẽ xây dựng được cơ sở vật chất cho việc xây dựng CNXH sau này
Tình hình thế giới hiện đang hết sức phức tạp, các thế lực thù địch luôn tìm mọi biện pháp để chống đối Việt Nam, trong đó có
âm mưu diễn biến hòa bình Đó là âm mưu dùng công tác tuyên truyền để làm suy giảm lòng tin vào CNXH và vào Đảng CS Trên
cơ sở đó dẫn tới việc lật đổ chế độ XHCN, làm cho Việt Nam phụ thuộc vào nước ngoài Vì vậy phải đề cao tinh thần cảnh giác đấu tranh chống lại mọi âm mưu của các thế lực thù địch nhằm giữ vững độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh