Phân tích nội dung quy luật lượng và chất? Ý nghĩa phương pháp luận. Vận dụng vào quá trình đổi mới, xây dựng đất nước hiện nay

Bất cứ sự vật hiện tượng nào cũng bao gồm mặt chất và mặt lượng. Chúng tác động qua lại lẫn nhau. Trong sự vật, quy định về lượng không bao giờ tồn tại, nếu không có tính quy định về chất và ngược lại, mọi sự vật đều là sự thống nhất giữa lượng và chất, sự thay đổi dần dần về luongjwtrong khuôn khổ của độ tới điểm nút sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật thông qua bước nhảy, chất mới ra đời tác động trở lại đến sự thay đổi của lượng mới. quá trình tác động đó diễn ra liên tục, làm cho sự vật không ngừng phát triển biến đổi, vận dụng quy luật này vào thực tế khá phong phú, chẳng hạn khi chúng ta nung một thỏi thép đặc biệt ở trong lò nung có thể lên tới hàng trăm độ, thậm chí lên tới hàn nghìn độ , song thỏi thép vẫn ở trạng thái rắn chứ chưa chuyển sang được trạng thái lỏng, chúng ta biết sự vận động và phát triển của sự vật bao giờ cũng diễn ra bằng cách tích lũy dần dần về lượng đến một giớ hạn nhất định nào đó, thực hiện bước nhảy để chuyển về chất . Do đó trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiến chúng ta phải biết từng bước tích lũy về lượng để làm biến đổi về chất. Trong hoạt động của mình ông cha ta cũng đã rót ra những tư tưởng sâu sắc như “ có công mài sắt, có ngày nên kim” …. Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng dẫn đén sự thay đổi về chất ngược lại là một tỏng những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật, quy luật này được áp dụng phỏ biến trong thực tế cuộc sống

PHẦN MỞ ĐẦU

Tầm quan trọng của đề tài với môn học và bản thân thực tiễn

Bất cứ sự vật hiện tượng nào cũng bao gồm mặt chất và mặt lượng Chúng tác động qua lại lẫn nhau Trong sự vật, quy định về lượng không bao giờ tồn tại, nếu không có tính quy định về chất và ngược lại, mọi sự vật đều là sự thống nhất giữa lượng và chất, sự thay đổi dần dần về luongjwtrong khuôn khổ của độ tới điểm nút

sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật thông qua bước nhảy, chất mới ra đời tác động trở lại đến sự thay đổi của lượng mới quá trình tác động đó diễn ra liên tục, làm cho sự vật không ngừng phát triển biến đổi, vận dụng quy luật này vào thực tế khá phong phú, chẳng hạn khi chúng ta nung một thỏi thép đặc biệt ở trong lò nung

có thể lên tới hàng trăm độ, thậm chí lên tới hàn nghìn độ , song thỏi thép vẫn ở trạng thái rắn chứ chưa chuyển sang được trạng thái lỏng, chúng ta biết sự vận động và phát triển của sự vật bao giờ cũng diễn ra bằng cách tích lũy dần dần về lượng đến một giớ hạn nhất định nào đó, thực hiện bước nhảy để chuyển về chất

Do đó trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiến chúng ta phải biết từng bước tích lũy về lượng để làm biến đổi về chất Trong hoạt động của mình ông cha

ta cũng đã rót ra những tư tưởng sâu sắc như “ có công mài sắt, có ngày nên kim”

… Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng dẫn đén sự thay đổi về chấtngược lại là một tỏng những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật, quy luậtnày được áp dụng phỏ biến trong thực tế cuộc sống

NỘI DUNG

I Một số khái niệm cơ bản

1 Chất

Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng, đó là sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính, những yếu tố cấu thành sự vật, hiện tượng, nói lên sự vật, hiện tượng đó

là gì, phân biệt nó với các sự vật, hiện tượng khác Mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều có những chất vốn có, làm nên chính chúng Nhờ đó chúng mới khác với các sự vật, hiện tượng khác

2 Lượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật

về mặt số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật, biểu hiện bằng con số các thuộc tính, các yếu tố cấu thành nó Lượng là cái khách quan, vốn có của sự vật, quy định sự vật ấy là nó Lượng của sự vật không phụ thuộc vào ý chí, ý thức của con người Lượng của sự vật biểu thị kích thước dài hay ngắn, số lượng nhiều hay ít, quy mô lớn hay nhỏ, trình độ cao hay thấp, nhịp điệu nhanh hay chậm…

thay đổi về lượng đạt tới mức phá vỡ độ cũ thì chất của sự vật mới thay đổi, sự vật chuyển thành sự vật khác

 Điểm nút: Sự vận động, biến đổi của sự vật, hiện tượng thường bắt đầu từ

sự thay đổi về lượng Khi lượng thay đổi đến một giới hạn nhất định sẽ tất yếu dẫn đến những sự thay đổi về chất Giới hạn đó chính là điểm nút

 Bước nhảy: là một phạm trù triết học dùng để chỉ sự chuyển hóa về chất của

sựn vật do sự thay đổi về lượng của sự vật đó gây nên, là sự kết thúc một giai đoạn phát triển của một sự vật là điểm khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới Sự thay đổi dần dần về lượng tới điểm nút tất yếu sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất thông qua bước nhảy

II Phân tích nội dung quy luật lượng - chất

1 Quan niệm về chất và lượng của các nhà triết học cổ

Đối với nhiều nhà triết học hy lạp, vật chất thường đồng nhất với sự vật

từ đó họ cố gắng hiểu vật chất và các hình thức biểu hiện của nó từ phương diện chất trái lại những người thuộc trường phái pitago lại xem đặc trưng

về lượng của thế giới vật chất là nền tảng của mọi cái đang tồn tại ho xem những mối quan hệ số lượng là quy luật cấu thành mọi sự vật của thế giới

Lần đầu tiên trong lịch sử triết học, chất và lượng có được ý nghĩa với

tư cách là những phạm trù trong triết học của aixtot Ông xem chất là tất cả những cái gì làm cho sự vật la nó Còn lượng là tất cả những cái gì có thể phân ra thành những bộ phận cấu thành Ông phân lượng thành hai loại : số lượng và đại lượng ông cũng là người đầu tiên trên thế giớ giải quyết một vấn đề quan trọng của quy luât : vấn đề tính nhiều chất của sự vật , từ đó ôngphân biệt sự khác nhau về hình thức với chất căn bản của sự vật- cái sẽ xuất hiện hay mất đi cùng với sự xuất hiện hay mất đi cảu bản than sự vật , ông cũng đạt được bước tiến đáng kể trong việc nghiên cứu phạm trù độ, xem độ

là cái thống nhất, cái không thể phân chia giữa chất và lượng

Sau này, quan điểm phiếm diện tuyệt đối hóa đặc trưng về lượng đã được khắc phục trong triết học cổ điển Đức, đặc biệt trong triết học Heeghen

đã phân tích một cách tỉ mỉ sự thống nhất biện chứng, mối quan hệ qua lại sựchuyển hóa lẫn nhau giữa lượng và chất, xem xét chất và lượng nằm trong quá trình vận động và phát triển không ngừng vói quan điểm biện chứng, Hêghen đã xem xét từ “ chất thuần túy” đến “ chất được xác định”, chất phát

triển đến tột độ thì ra đời lượng, lượng cũng không ngừng tiến hóa, “ số lượng” là đỉnh cao nhất trong sự tiến hóa

Trong việc xem xét mối quan hệ giữa thay đổi về lượng và thay đổi về chất, Heeghen đặc biệt chú ý tới phạm trù bước nhảy Chính dựa trên tư tưởng của Heeghen, Leenin đã tạo ra một kết luận quan trọng là : việc thừa nhận bước nhảy hay không là tiêu chí cơ bản để xem đó là người theo quan điểm biện chứng hay siêu hình về sự phát triển

Tất nhiên với tư cách là nhà triết học duy tâm, Heeghen đã xem các phạm trù chất, lượng, độ chỉ như những nấc thang tự phát triển của tinh thần,của “ý niệm tuyệt đối” chứ không phải là những nấc thang nhận thức của con người đối với thế giớ bên ngoài

Về sau sự ra đời của phép biện chứng duy vật đánh dấu một giai đoạn phát triển căn bản trong quan niệm về chất, lượng, mối quan hệ qua lại giữa

sự thay đổi về chất lượng và sự thay đổi về chất nói chung

2 Quan niệm biện chứng duy vật về chất và lượng

a Quan niệm biện chứng duy vật về chất

Trong thế giớ quanh ta tồn tại vô vàn sự vật, hiện tượng vì sao chúng ta biết phân biệt đây là sự việc này , đây là sự việc kia? Điều

đó là đơn giản vì các sự vật khác nhau, có những đặc trưng có những thuộc tính quy định khác nhau Như kim loại không có khả năng hòa tan một số chất giống nước mọi động vật và thực vật đềuđược đặc trưng bởi đồng hóa, dị hóa nhưng chúng lại khác nhau…

sở dĩ ta phân biệt được những sự vật hiện tượng khách quan đó là

vì chúng có sự khác nhau về chất chất là phạm trù triết học dùng

để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, là sự thống nhấthữu cơ của những thuộc tính là cho sự vật là nó chứ không phải cáikhác

Thuộc tính là biểu hiện một khía cạnh nào đó về chất của một sự vật trong mối quan hệ qua lại với sự vật khác, là những tính chất, những trạng thái, những yếu tố cấu thành nên sự vật,… đó là

những cái vốn có của sự vật từ khi sự vật được sinh ra hoặc được hình thành trong sự vận động và phát triển cảu nó Tuy nhiên những thuộc tính vốn có của sự vật, hiện tượng chỉ được bộc lộ ra qua sự tác động qua lại với các sự vật hiện tượng khác

Đặc trưng khách quan nói trên quy định phương thức nhận thức của con người đối với vật chất cảu sự vật để nhận thức được những thuộc tính, chúng ta cần phải nhận thức nó trong mối quan

hệ giữa các sự vật trong mối quan hệ cụ thể thường bộc lộ ra một thuộc tính của sự vật Do vậy, để nhận thức được chất với tư cách

là sự tổng hợp cảu tất cả các thuộc tính vốn có của sự vật đó, chúng ta phải nhận thức sự vật trong tổng hòa các mối quan hệ có thể có giữa sự vật đó với các sự vật khác

Mỗi sự vật có vô vàn thuộc tính, mỗi thuộc tính của sự vật lại

có một tổng hơp đặc trưng về chất của mình, nên khiến cho mỗi thuộc tính lại trở thành một chất Điều đó cũng có nghĩa, mỗi sự vật có vô vàn chất,

Với tư cách là những khía cạnh của chất được bộc lộ ra trong các mối quan hệ, các thuộc tính của sự vật cũng có vị trí khác nhau tạo thành những thuộc tính cơ bản và không cơ bản, những thuộc tính của sự vật chỉ bộc lộ qua các mối quan hệ cụ thể với các sụ vật khác , bởi vậy sự phân chia thuộc tính cơ bản và không cơ bản chỉ mang tính chất tương đối, tổng hợp những thuộc tính cơ bản tạo thành chất cơ bản của sự vật ở mỗi sự vật chỉ có một chất cơ bản,

đó là tổng hợp những thuộc tính đặc trưng cho sự vật tỏng quá trình tồn tại của sự vật, đó là loại chất mà sự tồn tại hay mất đi của bản thân sự vật

Chất của sự vật không những được xác định bởi chất của các yếu

tố cấu thành, mà còn bởi phương thức liên kết giữa các yếu tố cấu thành sự vật đó Nghĩa là bởi kết cấu cảu sự vật

Trong tự nhiên và cả trong xã hội, chúng ta thấy không ít sự vật ,

mà xét riêng về các yếu tố cấu thành , chúng hoàn toàn đồng nhất nhưng các sự vật đó lại khác nhau về chất

Ví dụ như kim cương và than chì là những vật đều do cacbon tạo thành, nhưng kim cương là vât cứng nhất trong các loại vật, có giá trị kinh tế cao, còn than chì thì không có được những đặc trưng tương tự như vậy, sự khá nhau đó được uyết định bởi phương thức liên kết khác nhau của các nguyên tử cacbon, chất của sự vật không chỉ thay đổi khi có sự thay đổi của các yếu tố cấu thành mà

nó còn phụ thuộc vào sự thay đổi phương thức liên kết giữa các

yếu tố đó Do vậy để làm biến đổi chất của sự vật, chúng ta có thể cải tạo các yếu tố cấu thành, hoặc biến đổi các phương thức liên kêts giữa các yếu tố đó.

b Quan niệm biện chứng duy vật về lượng

Lượng là phạm trù triết học để chỉ tính quy định vốn có của sự vật

về mặt số lượng quy mô, trình đọ nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật

Lượng của sự vật biểu thị kích thước dài hay ngắn, ssos lượng nhiều hay ít, quy mô lớn hay nhỏ, trình độ cao hay thấp, nhịp điệu nhanh hay chậm, trong thực tế lượng của sự vật thường được xác định bởi những đơn vị đo lường cụ thể Bên cạnh đó có những lượng chỉ có thể biểu thị dưới dạng trừu tượng và khái quát như trình độ tri thức khoa học của một người, ý thức học tập cao hay thấp của một sinh viên,… Trong những trường hợp đó chúng ta chỉ

có thể nhận thức được lượng của sự vật bằng con đường trừu tượng

và khái quát hóa có những lượng biểu thị yếu tố quy định kết cấu bên trong của sự vật ( số lượng nguyên tử hợp thành nguyên tố hóahọc, ssos lượng lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội), có những lượng vạch ra yếu tố quy định bên ngoài của sự vật ( chiều dài, chiều rộng, chiều cao của sự vật)

Sự phân biệt chất và lượng của sự vật chỉ mang tính tương đối, có những tính quy định trong mối quan hệ này là chất của sự vật, songtrong mối quan hệ khác lại biểu thị lượng của sự vật và ngược lại Chẳng han số lượng sinh viên giỏi nhất định của một lớp sẽ nói lênchất lượng học tập của lớp đó Điều này có nghĩa là dù lượng cụ thể quy định thuần túy về lượng, song số lượng ấy cũng có tính quy định về chất của sự vật

Chất và lượng là hai mặt không thể tách rời nhau trong sự vật trong quá trình vận động và phát triển, chất và lượng của sự vật không đứng im, cúng luôn vận động không phải biệt lập với nhau

mà luôn có quan hệ qua lại theo một quy luật nhất định

3 Mối quan hệ biện chứng giũa sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất

Bất kì sự vật hiện tượng nào cũng là sự thống nhất giữa mặt chất và lượng Chúng tác động qua lại lẫn nhau Trong sự vật, quy định về lượngkhông bao giờ tồn tại nếu không có tính quy định về chất và ngược lại.

Sự thay đổi về lượng và về chất của sự vật diễn ra cùng với sự vận động và phát triển của sự vật nhưng sự thay đổi đó có quan hệ chặt chẽ với nhau chứ không tách rời nhau, sự thay đổi về lượng của sự vật có ảnhhưởng sự thay đổi về chất của sự vật và ngược lại, sự thay đổi về chất của

sự vật tương ứng với sự thay đổi về lượng của nó Sự thay đổi về lượng

có thể làm thay đổi ngay lập tức về chất của sự vật Mặt khác có thể trongmột giới hạn nhất định khi lượng của sự vật thay đổi , nhưng chất của sự vật chưa thay đổi cơ bản khi lượng của sự vật được tích lũy quá giới hạn nhất định gọi là độ, thì chất cũ sẽ mất đi, chất mới sẽ thay thế chất cũ Chất mới ấy tương ứng với lượng mới tích lũy được

Khi sự vật tích lũy đủ về lượng tại điểm nút sẽ làm cho chất mới của

nó ra đời lượng mới và chất mới của sự vật thống nhất với nhau tạo nên

độ mới và điểm nút mới của sự vật ấy Quá trình đó liên tiếp diễn ra trong

sự vật và vì thế sự vật luôn phát triển chừng nào nó tồn tại

Ví dụ như khi bạn chăm chỉ học tập có nghĩa là bạn đang thay đổi lương kiến thức của bạn khi bạn học tập nhiều hơn có nghĩa là lượng thơi gian đanh cho việc học tập nhiều hơn, dần dần mức độ lượng kiến thức càng ngày càng được tích lũy nhiều lên cho đến lúc lượng kiến thứccủa bạn vượt quá điểm nút nó sẽ thực hiện bước nhảy và dẫn đến sự biếnđổi về chất nếu nhu trước đó bạn đạt mức trung bình thì sau đó bạn sẽ đạt mức khá và đó là thành quả của việc vận dụng thành công quy luật của sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất

Chất của sự vật thay đổi do lượng của nó thay đổi trước đó gây ra gọi là bước nhảy bước nhảy là một phạm trù triết học dùng để chỉ sự chuyển hóa chất của sự vật do sự thay đổi về lượng của sự vật trước đó gây nên Nói là sự gián đoạn trong quá trình vận động va phát triển liên tục của sự vật có thể nói, trong quá trình phát triển của sự vật, sự gián đoạn la tiền đề cho sự liên tục và sự liên tục là sự kết hợp của hàng loạt

sự gián đoạn

Như vậy sự phát triển của bất cứ sự vật nào cũng bắt đầu từ sự tíchlũy về lượng trong độ nhất định cho tới điểm nút để thực hiện bước nhảy

về chất Song điểm nút của quá trình ấy không có định mà có thể có những thay đổi do tác động của những điều kiện khách quan và chủ quan quy định Chẳng hạn thời gian để hoàn thành công nghiệp hóa ở mỗi nước là khác nhau Có những nước chỉ mất 50 năm nhưng có những nướclại mất đến 150 năm

Chất mới của sự vật chỉ có thể xuất hiện khi sự thay đổi về lượng của nó đạt tới điểm nút Chất mới của sự vật sẽ tác động ngược trở lại lượng đã thay đổi của sự vật chất mới ấy có thể làm thay đổi kết cấu, quy

mô, trình độ , nhịp điệu của sự vận độngvà phát triển của sự vật

Ví dụ như khi nước ở trạng thái lỏng sang trạng thái hơi thì vận tốc của các phân tử nước tăng lên Thể tích của nước ở trạng thái hơi sẽ lớn hơn thể tích của nước ở trạng thái lỏng cùng với một khối lượng tính chất hòa tan một số chất tan của nó cũng sẽ khác đi, v v

Các hình thức cơ bản của bước nhảy Bước nhảy để chuyển hóa

về chất của sự vật hết sức đa dạng và phong phú với những hình thức rất khác nhau Những hình thức bước nhảy khác nhau được quyết định bởi bản thân của sự vật, bởi những điều kiện cụ thể trong đó sự vật thực hiệnbước nhảy Dựa trên nhịp điệu thực hiện bước nhảy của bản thân sự vật

có thể phân chia thành bước nhảy đột biến và bước nhảy dần dần :

 Bước nhảy đột biến là bước nhảy được thực hiện trong một thời gian rất ngắn làm thay đổi chất của toàn bộ kết cấu cơ bản của sự vật

 Bước nhảy dần dần là bước nhảy được thực hiện từ từ, từng bước bằng cách tích lũy dần dần những nhân tố của chất mới và những nhân tố của chất cũ dần dần mất đi Chẳng hạn quá trình chuyển hóa từ vượn tành người diễn ra rất lâu dài hàng vạn năm Quá trìnhthực hiện bước nhảy dần dần của sự vật là một quá trình phức tạp, trong đó có cả sự tuần tự lẫn những bước nhảy diễn ra ở từng bộ phận của sự vật ấy

Song cần lưu ý rằng bước nhảy dần dần khác với sự thay đổi dần dần về lượng của sự vật bước nhảy dần dần là sự chuyển hóa dần dần từ chất này sang chất khác, còn sự thay đổi dần dần về lượng la tích lũy liên tục về lượng để đến một giới hạn nhất định sẽ chuyển hóa vè chất

Căn cứ vào quy mô thực hiện bước nhảy của sự vật có bước nhảy toàn bộ và bước nhảy cục bộ

Bước nhảy toàn bộ là bước nhảy làm thay đổi chất của toàn bộ các mặt, các yếu tố cấu thành sự vật

Bước nhảy cục bộ là bước nhảy làm thay đổi chất của từng mặt những yếu tố riêng lẻ của sự vật

Trong hiện thực các sự vật có thuộc tính đa dạng , phong phú nên muốn thực hiện bước nhảy toàn bộ phải thông qua bước nhảy cục bộ sự qua độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta đang diễn ra từng bước nhảy cục

bộ để thực hiện bước nhảy toàn bộ, tức là chúng ta đang thực hiện bước nhảy cục bộ ở các lĩnh vực kinh tế, chính trị , xã hội, tinh thần xã hội để

đi lên bước nhảy toàn b, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta Khi xem xét sự thay đổi về chất của xã hội người ta còn phân chia sự thay đổi đó thành thay đổi có tính chất cách mạng và thay đổi có tính chất tiến hóa Cách mạng là sự thay đổi trong đó chất của sự vật biếnđổi căn bản, không phụ thuộc vào hình thức biến đổi của nó Tiến hóa là

sự thay đổi về lượng với những biến đổi nhất định về chất không cơ bản của sự vật song cần lưu ý rằng, chỉ có sự thay đổi căn bản về chất, mang tính tiến bộ đi lên mới là cách mạng Nếu thực thay đổi cơ bản về chất lam cho xã hội thụt lùi thì lại là phản cách mạng

Từ những sự phân tích trên có thể rút ra nội dung quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và

ngược lại như sau: mọi sự vật đều là sự thống nhất giữa lượng và chất, sựthay đổi dần dần vè lượng trong khuôn khổ của độ tới điểm nút sẽ dần dần đến sự thay đổi về chất của sự vật thông qua bước nhảy, chất mới ra đời tác động trở lại sự thay đổi của lượng mới Quá trình tác động đó diễn

ra liên tục làm cho sự vật không ngừng phát triển, biến đổi

CHƯƠNG 2 :

Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN – SỰ VẬN DỤNG VÀO QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI, XÂY DỰNG ĐẤT

NƯỚC HIỆN NAY

I Ý nghĩa phương pháp luận

 Nhận thức đúng mối quan hệ biện chứng giữa sự thay đổi về lượng và

sự thay đổi về chất sẽ rút ra được ý nghĩa phương pháp luận quan trọng cho hoạt động thực tiễn

 Để có tri thức đúng về sự vật, thì phải nhận thức đúng về sự vật ,thì phải nhận thức về cả mặt lượng và mặt chất của nó,và đặc biệt về sự thống nhất về lượng và chất của sự vật đó

 Sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất có mối quan hệ với nhau,

do vậy trong hoạt động thực tiễn phải hiểu đúng vị trí ,vai trò và ý nghĩa của mỗi loại thay đổi về lượng và chất ,đặc biệt trong sự phát triển cuả xã hội: phải kịp thời chuyển từ sự thay đổi về lượng về sự thay đổi về chất, từ những thay đổi mang tính tiến hóa sang thay đổi mang tính cách mạng trong quan hệ biện chứng là một trong những nguyên tắc phương pháp luận trong việc xây dựng chiến lược và sách lược cách mạng hiểu đúng mối quan hệ đó là cơ sở để chống lại chủ nghĩa cải lương , chủ nghĩa hữu khuynh , cũng như chủ nghĩa "tả" khuynh

 Chất còn phụ thuộc vào trật sắp xếp, phương thức liên kết các yếu tố của sự việc sự việc trong hoạt động thực tiễn phải biết vận dụng để tạo sự phát triển đa dạng về chất của quá trình tự nhiên trong hoạt động xã hội cũng phải tạo ra sự phát triển đa dạng về chất của tổ chức kinh tế , tổ chức xã hội

 Việc nắm vững mối quan hệ biện chứng giữa thay đổi về chất có ý nghĩa nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn

 Trong hoạt động thực tiễn nhất là trong hoạt động cách mạng phải biếtchớp thời cơ và tận dụng thời cơ nhằm tạo nên sự phát triển

 Chủ nghĩa vô chính phủ, chủ nghĩa cơ hội tả khuynh phủ nhận hình thức phát triển mang tính liên tục chỉ thừa nhận những bước nhảy có tính cách mạng mang tính phiêu lưu quan điểm chủ quan nôn nóng cũng là biểu hiện của nó

 Nắm vững quy luật này có ý nghĩa to lớn trong việc xem xét và giải quyết những vấn đề của công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay Việc thực hiện thành công quá trình đổi mới toàn diện tất cả các mặt của đời sống xã hội sẽ tạo ra bước nhảy về chất của toàn bộ xã hội nước tanói chung

II Sự vận dụng vào quá trình đổi mới, xây dựng đất nước

hiện nay

Đất nước ta hiện nay trong quá trình đổi mới , xây dựng đã vận dụng bằng cách chống chủ quan nóng vội đốt cháy giai đoạn được thể hiện là đảng đã phân kì đúngđắn các bước đi của thời kì quá độ từ thấp đến cao từ đơn giản đến phức tạp, chú

ý tích lũy đủ về lượng đồng thời nhảy vọt về chất đó là những mục tiêu và thành quả đạt được trong các kế hoạch 5 năm từ 1986-2020

1 Giai đoạn 1986 1990:

 Đây là giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới Chủ trương phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế dần dần khắc phục được những yếu kém và có những bước phát triển

 Kết thúc kế hoạch 5 năm (1986 1990), công cuộc đổi mới đã đạt đượcnhững thành tựu bước đầu rất quan trọng: GDP tăng 4,4%/năm; tổng giá trị sản xuất nông nghiệp tăng bình quân 3,8 4%/năm; công nghiệptăng bình quân 7,4%/năm, trong đó sản xuất hàng tiêu dùng tăng 13 -14%/năm; giá trị kim ngạch xuất khẩu tăng 28%/năm (1) Việc thực hiện tốt ba chương trình mục tiêu phát triển về lương thực thực phẩm,hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu đã phục hồi được sản xuất, tăng trưởng kinh tế, kiềm chế lạm phát,…

 Đây được đánh giá là thành công bước đầu cụ thể hóa nội dung của công nghiệp hóa XHCN trong chặng đường đầu tiên Điều quan trọng nhất, đây là giai đoạn chuyển đổi cơ bản cơ chế quản lý cũ sang cơ chế quản lý mới, thực hiện một bước quá trình đổi mới đời sống kinh

tế xã hội và bước đầu giải phóng được lực lượng sản xuất, tạo ra độnglực phát triển mới

2 Giai đoạn 1991-1996

Nền kinh tế đã khắc phục được tình trạng trì trệ, suy thoái; đạt mức tăngtrưởng khá cao, liên tục và tương đối toàn diện; thực hiện vượt mức hầu hết cácchỉ tiêu chủ yếu của kế hoạch 5 năm 1991 - 1995

Tổng sản phẩm trong nước (GDP) tăng bình quân hằng năm 8,2% (kếhoạch là 5,5 - 6,5%)

Công nghiệp tăng bình quân hằng năm 13,3% (kế hoạch là 7,5% - 8,5%).Một số ngành có mức tăng cao: năm 1995 so với năm 1990, công nghiệp nhiênliệu (kể cả dầu, khí) gấp 3,2 lần, điện gấp 1,6 lần, vật liệu xây dựng gấp 2,7 lần,chế biến thực phẩm gấp 1,9 lần

Nông nghiệp tăng bình quân hằng năm 4,5% (mức đề ra 3,7 - 4,5%).Sản lượng lương thực 5 năm qua tăng 26% so với 5 năm trước đó, tạo điều kiện

cơ bản để ổn định đời sống nhân dân, phát triển ngành nghề, chuyển dịch cơ cấu

nông nghiệp và kinh tế nông thôn Nuôi trồng và đánh bắt thuỷ, hải sản tăng khánhanh; kim ngạch xuất khẩu thuỷ, hải sản năm 1995 gấp 3 lần năm 1990 Tỉ lệ đất

có rừng che phủ bắt đầu tăng nhờ đẩy mạnh trồng, khoanh nuôi và bảo vệ rừng,hạn chế khai thác gỗ

Các ngành dịch vụ năm 1995 tăng 80% so với năm 1990 (bình quânhàng năm tăng 12%) Giao thông vận tải có chuyển biến tiến bộ, vận tải hàng hóatăng 62%; viễn thông phát triển nhanh, doanh thu bưu điện và doanh thu du lịchđều gấp 10 lần; thị trường hàng hoá trong nước phát triển, đáp ứng nhu cầu ngàycàng tăng của xã hội về số lượng, chất lượng, chủng loại

Cơ cấu kinh tế theo ngành và vùng đã bắt đầu chuyển dịch theo

hướng công nghiệp hoá; hình thành nền kinh tế nhiều thành phần:

Cơ cấu ngành:

Trong GDP, nông, lâm, ngư nghiệp tăng khá về số tuyệt đối, nhưng tỉ trọnggiảm từ 38,7% năm 1990 xuống 29% năm 1995; công nghiệp và xây dựng từ22,6% tăng lên 29,1%; dịch vụ từ 38,6% tăng lên 41,9% Cơ cấu sản xuất củanông nghiệp, công nghiệp cũng có những thay đổi theo hướng hiệu quả hơn; cácngành dịch vụ phát triển đa dạng

Cơ cấu vùng kinh tế:

Cơ cấu vùng đang hình thành từng bước theo quy hoạch kinh tế - xã hội củacác địa phương, các đô thị, các địa bàn lãnh thổ, đặc biệt là các vùng kinh tế trọngđiểm Các khu công nghiệp, khu chế xuất đang được xây dựng Một số địa bànkinh tế, đặc biệt là một số thành phố lớn, phát huy lợi thế của mình đã đẩy mạnhđầu tư, đạt nhịp độ tăng trưởng cao Một số vùng nông thôn đã có bước phát triểnnhanh nhờ chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng khai thác lợi thế so sánh, gắnvới thị trường

Cơ cấu thành phần kinh tế:

 Khu vực kinh tế nhà nước chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế, đảm

nhận các khâu then chốt và các lĩnh vực trọng yếu, nhất là trong côngnghiệp, cơ sở hạ tầng và tài chính, tín dụng Nhiều doanh nghiệp nhà nước

đã tiếp cận thị trường, đầu tư chiều sâu, đổi mới công nghệ, hoạt động cóhiệu quả hơn trước

 Các hợp tác xã trong các lĩnh vực nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, mua bán, tín dụng trong thời kỳ đầu chuyển sang cơ chế mới, do nhiều nguyên

nhân, bị suy giảm mạnh Đến nay một số ít đã đổi mới tổ chức, quy mô vàphương thức hoạt động, khôi phục và phát triển sản xuất, kinh doanh Đãxuất hiện các hình thức kinh tế hợp tác kiểu mới, tuy chưa phổ biến

 Kinh tế cá thể, tiểu chủ phát triển nhanh trong nông, lâm, ngư nghiệp, tiểu

thủ công nghiệp và thương mại, dịch vụ, đã góp phần quan trọng vào cáthành tựu kinh tế - xã hội

 Kinh tế tư bản tư nhân trong các nước bước đầu phát triển, tập trung phần

lớn vào lĩnh vực thương mại, dịch vụ và kinh doanh bất động sản; đầu tưvào sản xuất còn ít Các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa là chủ yếu,

có một số doanh nghiệp quy mô tương đối lớn, sử dụng nhiều lao động

 Kinh tế tư bản nhà nước bao gồm các hình thức liên doanh giữa kinh tế

nhà nước với tư bản tư nhân trong nước và với tư bản nước ngoài đangphát triển Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã bắt đầu đónggóp vào sự tăng trưởng kinh tế, tăng thêm kim ngạch xuất khẩu, tạo nhiềuviệc làm trực tiếp và gián tiếp

 Kinh tế đối ngoại phát triển trên nhiều mặt; thị trường xuất, nhập khẩuđược củng cố và mở rộng; nguồn vốn đầu tư của nước ngoài tăng nhanh

Trong 5 năm (1991 - 1995) tổng kim ngạch xuất khẩu đạt trên 17 tỉ USD (kế

hoạch là 12 - 15 tỉ USD), bảo đảm nhập các loại vật tư, thiết bị và hàng hoá đápứng nhu cầu của sản xuất và đời sống, góp phần cải thiện cán cân thanh toánthương mại Trong cơ cấu hàng xuất khẩu đã có thêm một số mặt hàng chế biến

và tăng số mặt hàng có khối lượng xuất khẩu lớn như dầu thô, gạo, cà phê, hảisản, may mặc

Tổng kim ngạch nhập khẩu trên 21 tỉ USD, kể cả phần nhập khẩu của các doanhnghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; tỉ trọng nhập khẩu vật tư, thiết bị tăng lên, đáp

ứng được nhu cầu phát triển Quan hệ mậu dịch đã mở rộng với trên 100 nước vàtiếp cận nhiều thị trường mới.

Nhà nước đã mở rộng quyền xuất, nhập khẩu cho các doanh nghiệp thuộc cácthành phần kinh tế, ban hành một số chính sách khuyến khích xuất khẩu

Vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) tăng nhanh, đến cuối năm 1995, các dự

án được cấp giấy phép đạt trên 19 tỉ USD vốn đăng ký Tỉ trọng đầu tư vào côngnghiệp chiếm 40% tổng số vốn theo dự án (nếu kể cả dầu khí thì chiếm trên 60%),trong đó hơn 60% là đầu tư chiều sâu Địa bàn đầu tư phân bố rộng trên hơn cácvùng lãnh thổ Hình thức đầu tư chủ yếu là xí nghiệp liên doanh, chiến trên 65%tổng số vốn; xí nghiệp 100% vốn nước ngoài chiếm gần 18%; hợp đồng hợp táckinh doanh chiếm gần 17% Nhà nước đã bổ sung, hoàn thiện từng bước khuônkhổ pháp lý cho đầu tư nước ngoài

Mối quan hệ hợp tác phát triển đã được khôi phục, khai thông và mở rộng vớinhiều nước và các tổ chức tài chính quốc tế; cơ chế thu hút nguồn tài trợ phát triểnsong phương và đa phương đã được thiết lập Nguồn tài trợ phát triển chính thức(ODA) tăng dần lên trong những năm gần đây và được tập trung chủ yếu choviệc xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội

 Khoa học và công nghệ có bước phát triển mới

Đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn trong sự nghiệp đổimới và phát triển của nước ta, phục vụ cho việc xây dựng đường lối, chính sáchcủa Đảng và Nhà nước Về khoa học tự nhiên và công nghệ, đã chú trọng hơnviệc nghiên cứu ứng dụng, tập trung vào những lĩnh vực công nghệ ưu tiên nhưvật liệu mới, công nghệ sinh học, công nghệ thông tin Việc ứng dụng các kếtquả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ tiến bộ vào sản xuất, kinh doanh đượcđẩy mạnh hơn trước

 Lĩnh vực văn hoá - xã hội có chuyển biến tích cực, đời sống nhân dân đượccải thiện một bước

Công tác giáo dục và đào tạo có bước phát triển mới, sau một số năm giảm sút Tỉ

lệ người biết chữ trong dân đã nâng lên đạt mức 90%; tỉ lệ trẻ em đi học trong độtuổi phổ cập tiểu học và số học sinh phổ thông các cấp học đều tăng; tỉ lệ lưu ban;

bỏ học giảm Mạng lưới trường phổ thông mở rộng đều khắp các xã, phường; cơ

sở vật chất được cải thiện Các tỉnh và nhiều huyện miền núi có trường nội trú chocon em người dân tộc Hình thức trường chuyên, lớp chọn phát triển ở nhiều địaphương Nhiều trường bán công và dân lập ra đời, hoạt động có hiệu quả

Các trường, lớp dậy nghề phát triển dưới nhiều hình thức Hệ thống giáo dục đạihọc, trung học chuyên nghiệp mở rộng hơn trước cả về quy mô, ngành nghề vàloại hình đào tạo Các trường đại học và cao đẳng đang được sắp xếp lại; cáctrung tâm đại học quốc gia ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và ba trung tâm đạihọc khu vực đang hình thành.

Công tác thông tin đại chúng, các hoạt động văn hoá, nghệ thuật phát triển phong

phú cả về thể loại, hình thức và nội dung, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin vàhưởng thụ văn hoá của các tầng lớp nhân dân, góp phần tích cực trong công táctuyên truyền, giáo dục, đặc biệt là giáo dục truyền thống cách mạng, đấu tranhchống những hiện tượng tiêu cực, đẩy lùi ảnh hưởng văn hoá độc hại Diện phủsóng truyền thanh, truyền hình được mở rộng, chất lượng thu phát tốt hơn

Trong lĩnh vực bảo vệ sức khoẻ, đã có những cố gắng và tiến bộ về vệ sinh phòng

bệnh, thực hiện có kết quả các chương trình chăm sóc và bảo vệ trẻ em, chươngtrình phòng chống sốt rét, bưới cổ, phòng chống suy dinh dưỡng; tăng tỉ lệ số dânđược dùng nước sạch, đựơc cung cấp dịch vụ y tế tại xã, phường Một số trungtâm y tế được đầu tư nâng cấp và trang bị lại Chế độ bảo hiểm y tế được mởrộng Thể dục thể thao có bước phát triển Công tác bảo vệ môi trường, môi sinhđược triển khai

Giải quyết việc làm mỗi năm từ 1 đến 1,2 triệu người.

Công tác dân số, kế hoạch hoá gia đình phát triển sâu rộng, đạt được một số kết

quả rõ nét Tỉ lệ sinh mấy năm nay giảm mỗi năm gần 1 phần nghìn

Các cuộc vận động xoá đói, giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, các hoạt động từ thiện, chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ngày càng được đông đảo

nhân dân hưởng ứng

Thu nhập và đời sống của các tầng lớp nhân dân ở các vùng đều được cải thiện

với mức độ khác nhau; số hộ nghèo giảm đi Nhiều địa phương đã thanh toánđược nạn đói

3 Giai đoạn 1996-2000

Đất nước ta bước vào 5 năm cuối cùng của thế kỷ này với những khả năng và cơhội lớn hơn nhiều so với 5 năm trước, đồng thời cũng đứng trước những thửthách hết sức gay gắt