Đề cương hệ thống chính trị đương đại

Hệ thống chính trị là một hệ thống các tổ chức chính trị hợp pháp bao gồm: Nhà nước, các đảng chính trị và các tổ chức chính trị xã hội, cùng các quan hệ ràng buộc, gắn kết các tổ chức đ

Câu 1: So sánh nguyên tắc tổ chức và vận hành của thệ thống chính trị tư bản chủ nghĩa và hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa Liên hệ với Việt Nam?

Trả lời:

Trong mọi xã hội có giai cấp, quyền lực của chủ thể cầm quyền luôn được tổ chức và thực hiện bằng một thể chế chính trị nhất đinh, trong đó hệ thống chính trị là hệ thống tổ chức của thể chế đó

Hệ thống chính trị là một hệ thống các tổ chức chính trị hợp pháp bao gồm: Nhà nước, các đảng chính trị và các tổ chức chính trị xã hội, cùng các quan hệ ràng buộc, gắn kết các tổ chức đó thành một chinh thể tác động vào các quá trình của đòi sống xã hội nhằm củng cố, duy trì và phát triển chế độ đương thời phù hợp với lợi ích của chủ thể giai cấp cầm quyền

Hệ thông chính trị bao gồm các thành tố chủ yếu: Đảng chính trị; nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội Tùy theo thể chế chính trị mà hiện nay trên thế giói có hai loại mô hình chính: Mô hình hệ thống chính trị ở các nước tư bản chủ nghĩa Ở các nước xã hội chủ nghĩa

Mỗi HTCT có những nguyên tắc và cơ chế vận hành riêng Dựa trên những nguyên tắc này mà các quan hệ, hành vi chính trị được định hướng và tạo thành một bộ phận hữu

cơ của hệ thống

Sự giống nhau: ngày nay hệ thống chính trị ở các nước trên thế giới có một số đặc điểm

sau:

Nguyên tắc tổ chức: Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân: Từ nguyên tắc này, phát

sinh một loạt các nguyên tắc sinh hoạt và ứng xử chính trị khác liên quan đến việc đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

- Ủy quyền có điều kiện và có thời hạn: Nguyên tắc này xác đinh ai là người có thể được ủy quyền và ủy quyền trong bao lâu Để đảm bảo nguyên tắc này phải xây dựng thể chế bầu cử bao gồm lựa chọn các ứng viên, thể thức bầu cử và thủ tục truất quyền khi cần thiết Do trong xã hội có các giai cấp, các tầng lớp các nhóm và từng con người khác nhau với những định hướng giá trị chính trị khác nhau nên ý kiến về các vấn đề đều có thể khác nhau Vì vậy để đảm bảo điều hòa những khác biệt đó phải có nguyên tắc đồng thuận xã

- Nguyên tắc dân chủ: Nguyên tắc này thực chất là tạo các điều kiện kinh tế-xã hội và pháp lý để dân tham gia ngày càng nhiều và thực chất vào công việc nhà nước, tự quyết định vận mệnh của mình thông qua nhà nước, bằng nhà nước Những biểu hiện cụ thể của nguyên tắc này là:

+ Công khai các hoạt động của nhà nước

+ Tạo điều kiện để dân tiếp cận thông tin

+ Tạo điều kiện để dân bày tỏ nguyện vọng (dân chủ trực tiếp, gián tiếp)

+ Bầu cử tự do để nhân dân lựa chọn các đại biểu và thể hiện ý chí, phải hỏi dân khi quyết định những vấn đề quan trọng

+ Thiểu sổ phục tùng quyết định của đa số, đa số tôn trọng và bảo vệ thiểu số

- Nguyên tắc thống nhất phân quyền: Đây là hai mặt của một vấn đề trong đời sống chính trị Không có thống nhất và tập trung quyền lực đủ mức thì sẽ không có quyền lực chính trị hoặc quyền lực nhà nước và sẽ không có; quyền để phân chia (hoặc phân công); không có thống nhất thi không còn quyền lực nhà nước (tức là chỉ còn quyền lực tập đoàn hoặc quyền lực cát cứ) Sự thống nhất quyền lực nhà nước thể hiện:

Xã hội công dân thống nhất, trên đó xây dụng nhà nước;

+ Lãnh thổ quốc gia dân tộc thống nhất; Ý chí nhân dần được tổng hợp lại thành những văn bản (khế ước) có tính pháp lý hcrp pháp (hiến pháp và pháp luật ) từ đây xây dựng những thể chế quyền lực thống nhất (cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan hành chính cao nhất, cơ quan xét xử cao nhất )

Tuy nhiên, những nguyên tăc này dù có tính hiến định hoặc pháp định nhưng về thực chất chúng được áp dụng trong thực tiễn là rất khác nhau Ở nhiều nước những nguyên tắc này vẫn là những mục tiêu cần vươn tới

+ Thống nhất bởi đảng cầm quyền Đảng cầm quyền chi phối hệ thống chính trị bằng các phương thửc chính trị như ảnh hưởng cương lĩnh, đường lối, nêu gương, tổ chức, vận động giáo dục

Trên cơ sở những thống nhất trên đây, mà biểu hiện ra là tính đồng thuận, tính thỏa hiệp xã hội, sẽ thực hiện sự phân quyền Sự phân quyền mà sắc thái và các cấp độ của nó

được các tác giả mô tả và nhấn mạnh rất khác nhau như "phân chia" "phân công" "phân quyền" "phân cấp" "tản quyền" v.v đều muốn nói đến giao cho các chủ thể khác nhau theo chiều ngang (Trung ương - Trung ương) hay theo chiều dọc (Trung ương - địa phương) những nhiệm vụ có tính chức năng của nhà nước (chức năng chính trị hoặc xã hội).

Vì vậy phân quyền là một biểu hiện tất yếu của quá trình thực thi quyền lực nhà nước trong tính phức tạp, đa dạng, trong trạng thái vận động của nó Không có sự phân quyền, trong điều kiện xã hội hiện đại, quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước sẽ không được thực thi

ổn định xã hội và phát triên đất nước sẽ đạt đến trình độ có thể chuyển giao quyền lực một cách hòa bình từ đảng này sang đảng khác Hệ thống chánh trị ở các nước TBCN có một

Nhà nước được xây dụng với những quyền lực có giới hạn và bị giám sát Nguyên tắc này là nền tổng cơ bản của quan niệm về một nhà nước lập hiến: người dân trao cho nhà nước một số quyền và nghĩa vụ nhất định thông qua hiến pháp, đồng thời giữ lại cho mình các quyền và nghĩa vụ còn lại Ngoài những quyền lực đã được ủy nhiệm thông qua các cuộc bầu cử thì nhà nước không được vi phạm các quyền cá nhần của người dân

Bên cạnh các chính đảng, các tổ chức chính trị, các tổ chức xã hội dân sự đều có sức mạnh chính trị quan trọng.Vai trò ngày càng tăng của giới truyền thông trong đời sống chính trị về tổ chức và hoạt động, hệ thống chinh trị các nước tư bản chủ nghĩa tuân thủ các nguyên tắc sau:

Thừa nhận tính tối thượng của Hiến pháp và Pháp luật (dù hiến pháp thành văn hay không) HTCT các nước TBCN phát triển đều là HTCT đa nguyên, đa đảng đối lập Đều thừa nhận và vận dụng học thuyết phân quyền của Montesquies trong tổ chức và vận hành nhà nước

- HTCT được xây dụng và tồn tại dựa trên xã hội dân sự Nhánh quyền lực tư pháp có

sự độc lập với nhánh lập pháp và hanh pháp Nghiên cứu HTCT và các thể chế chính trị có

ý nghĩa to lớn không chỉ nó cho phép chúng ta nắm được bản chất phương thức tồn tại và hoạt động của đời sống chính trị, mà nó còn cung cấp những căn cứ lý luận và thực tiễn để góp phần vào việc đổi mới và hoàn thiện HTCT ở nước ta

Nguyên tắc tổ chức và cơ chế vận hành của HTCT các nước XHCN

- Một là, nguyên tắc ĐCS lãnh đạo hệ thống chính trị: trong hệ thống XHCN (ngoại

trừ TQ) ĐGS luôn là lực lượng lãnh đạo HTCT bằng các hoạt động:

+) Đề ra mục tiêu mà một cộng động người hay một cơ quan, đơn vị, một tổ chức cần

hướng tới và cách thức đạt mục tiêu đó (đường lối, chủ trương chính sách )

+) Truyền bá, đào tạo lực lượng nòng cốt, chỉ dẫn, hướng dẫn, nêu gương để mọi người

được hiểu, thực hiện và làm theo

+) Tổ chức thực hiện, phần bổ lực lượng, phân công theo dõi, quản lý

+) Giám sát kiểm tra, uốn nắn

+) Sơ kết, tổng kết, đánh giá

Nội dung lãnh đạo của Đảng với HTCT là các vấn đề của đất nước trong từng lĩnh vực cụ thể, từ chính trị, kinh tế đến văn hóa

Câu 2: So sánh hệ thống đảng chính trị ở các nước tư bản chủ nghĩa và xã hội chử nghĩa?

Đảng chính trị là một hiện tượng đặc thù của xã hội có phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp Đảng chính trị - yếu tố cơ bản của hệ thống chính trị, hệ thống tổ chức quyền lực chính trị, của chế độ chính trị và xã hội công dân - là công cụ tập hợp của một giai cấp; tổ chức lãnh đạo đấu tranh giai cấp vì mục tiêu giành, giữ, sử dụng quyền lực nhà nước và định huớng chính trị cho phát triển xã hội

Ở các nước tư bản chủ nghĩa hiện đại

- Đặc trưng cơ bản ở các nước tư bản chủ nghĩa hiện đại lả hệ thống “đa đảng đối lập,

đa nguyên chính trị

Hệ thống đa đảng ở các nước tư bản chủ nghĩa có thể chia thành các nhóm:

Hệ thống nhiều đảng không có sự độc quyền của đảng tư sản thống trị - các Đảng phái liên minh để lập ra chính phủ liên hiệp (Italia, Bỉ, Hà Lan, Đan Mạch ); Hệ thống đa đảng

có đảng tư sản độc quyền có số ghế đa số trong Nghị viện thuộc về một đảng và đảng này lập ra chính phủ một đảng (Pháp, Nhật Bản ); Hệ thống 1 đảng - bao gồm hai đảng thuần tuý là đảng cùa giai cấp tư sản thay nhau cầm quyền (Hoa Kỳ)

- Trong hệ thống đa đảng đổi lập, hình thức đấu tranh chủ yếu để tranh giành và chia sẻ quyền lực là hình thức Nghị trường: Đảng nào giành được đa số ghế trong nghị viện theo luật định, thì đảng đó trở thành đảng cầm quyền “chính trường chủ yếu là nghị trường”, về mặt hình thức phương thức giành quyền lực này tỏ ra rất “dân chủ” và “bình đẳng”; nhưng trên thực

tế hiến pháp và pháp luật lúc nào cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các đảng phái lớn thắng

cử (các đảng đại diện cho giới tài phiệt và quan chức tư sản, được sự hậu thuẫn của các tập đoàn tư sản có thể lực)

- Tuy “đa đảng, đa nguyên", nhưng về cơ bản cơ quan Lập pháp và Hành pháp đều nằm trong tay các Đảng tư sản cầm quyền: Trong đó Nghị viện được xem là chế độ dân chủ nhất nhưng hoạt động của nó lại mang tính đảng rất cao và đó là nơi thực sự diễn ra cuộc đấu tranh công khai giữa các đảng phái các nghị sĩ do nhân dân bầu, với nhiều đặc quyền, đặc lợi, nhưng lại không chịu trách nhiệm trước cừ tri mà chỉ biểu quyết theo chỉ thị của Đảng

và chịu trách nhiệm trước Đảng Chỉnh phủ được xem như là “Ban Chấp hành Trung ương

của Đảng cầm quyền” về hình thức thì Chính phủ được thành lập trên cơ sở Nghị viện và chịu trách nhiệm trước Nghị viện; nhưng trên thực tế thì Đảng cầm quyền thường đứng ra thành lập Chính phủ, thao túng toàn bộ tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Các Nhóm lợi ích chính trị, xét đến cùng, cũng chỉ là công cụ để giai cấp tư sản thực hiện quyền

lực chính trị của mình (về mặt lý thuyết các nhóm lợi ích chính trị có vai trò trong việc giành quyền lực để đảm bảo lợi ích của quần chúng; nhưng trên thực tế nó là thiết chế của tầng lớp thượng lưu và trung lưu có xu hướng thỏa hiệp với nhà nước vì lợi ích của giới thượng lưu và nội bộ giai cấp tư sản)

Một cách khái quát, dưới chế độ tư bản chủ nghĩa chế độ “đa nguyên chính trị” bề ngoài thì có vẻ dân chủ - các đảng đều có quyền tự do tranh cử, liên minh nhưng về thực chất thì đều là “nhất nguyên chính trị” Ngay cả trường hợp có một số đảng liên minh cầm quyền; trong thực tế vẫn chỉ có đảng lớn nhất, có thế lực nhất nắm quyền quyết định, và suy đến cùng là bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản, bảo vệ chế độ tư bản chủ nghĩa:

Ở nước Anh có nhiều Đảng; trong đó Đảng Lao động (LP) trên danh nghĩa bảo vệ quyền lợi cho quần chúng lao động; đại diện cho giai cấp công nhân, tầng lớp trung lưu dưới - Đảng Lao động thường đề ra mục tiêu đòi mở rộng chương trình phúc lợi xã hội, quan tâm đến người nghèo và giai cấp công nhân, đòi thu thuế cao đối với người giàu Tuy nhiên, trên thực tế Đảng Lao động thực chất là Đảng tư sản, họ vẫn đặt lợi ích của giai cấp

tư sản lên hàng đầu và bảo vệ chế độ Tư bản chủ nghĩa

Trong thể chế chính trị của Đức, có các Đảng phái chính trị lớn là: Đảng xã hội dân chủ (SPD), Liên minh dân chủ Thiên chúa giáo (CDU), Liên minh xã hội Thiên chúa giáo (CSU), Đảng Dân chủ tự do (FPD), Đảng Xanh và các đảng nhỏ khác (như Đảng dân tộc dân chủ, Đảng chủ nghĩa xã hội dân chù, Đảng Nông dân dân chủ Đức, Đảng cộng sản Đức, Alliance, Tự do dân chủ ) Và thực tế cho thấy, hầu như từ trước đến nay chỉ có 2 đảng lớn thay nhau cầm quyền là Đảng xã hội dân chủ (SPD), Liên minh dân chủ Thiên chúa giáo (CDU)

Trong thể chế chính trị của Nhật Bản có các Đảng phái chính trị là: Đảng Dân chủ -

Tự do (LDP), Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ), Đảng Dân chủ - Xã hội (DSP), Đảng Kômâytô (Đảng Chính phủ trong sạch), Đảng Cộng sản, Đảng mới Nhật Bản, Đảng Tiên

phong, Đảng Dân chủ - Xã hội thống nhất Và thực tế cho thầy, hầu như từ trước đến nay chỉ có các đảng lớn thay nhau cầm quyền như Đảng Dân chủ - Tự do (LDP), Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ)

Ở các nước xã hội chủ nghĩa:

Ở các nước xã hội chủ nghĩa, thể chế Đảng chính trị có thể khái quát với những đặc trưng sau:

Chế độ “nhất nguyên chính trị” là sản phẩm tất yếu của cuộc đấu tranh của giai cấp

vô sản dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản chống lại giai cấp tư sản

Đảng Cộng sản là đội tiên phong, là đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Khi đã trở thành lực lượng cầm quyền, Đảng cộng sản có vai trò to lớn, trách nhiệm nặng nề đối với giai cấp và vận mệnh của dân tộc; là lực lượng lãnh đạo, thực hiện quyền thống trị về chính trị của giai cấp công nhân và nhân dân lao động để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa “của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”

và quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

Để hoàn thành vai trò to lớn, nhiệm vụ vẻ vang đó, điều kiện tiên quyết là Đảng phải không ngùng vươn lên mọi mặt để quần chúng “nhìnn thấy ở đó trí tuệ danh dự và lương tâm của thời đại”

Hiện nay; ở một số nước xã hội chủ nghĩa, tùy theo điều kiện “đặc thù” của mình đã thực hiện chế độ hợp tác đa đảng, nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản và với chế

độ “nhất nguyên chính trị” (như ở Trung Quốc với điều kiện “đặc thù” của mình đã thực hiện chế độ hợp tác đa đảng, hiệp thương chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc và với chế độ “nhất nguyên chính trị” - nhằm mục đích lắng nghe nhiều hơn những quan điểm khác nhau, tiếp thu nhiều hơn sự giám sát của các đảng phái, giảm bớt những thiếu sót trong quyết sách và chấp hành Tuy nhiên, Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn là đảng cầm quyền, còn các Đảng phái dân chủ chỉ là những đảng tham chính-Trung Quốc gọi đó là “chế độ chính đảng kiểu mới có màu sắc Trung Quốc”1

Câu 3: So sánh hệ thống chính trị Vương Quốc Anh và hệ thống chính trị Mỹ? Bài học rút ra cho Việt Nam?

Anh, Mỹ là những nước tư bản phát triển, có vị thế, tầm ảnh hưởng lớn đối với chính trường quốc tế Lịch sử phát triển và tạo lập thế lực chính trị của một quốc gia phụ thuộc vào nhiều yếu tố và nó mang giá trị và ý nghĩa tham khảo quan trọng đối với nhiều nước

Mô hình tổ chức và cơ chế vận hành hệ thống chính trị của ba nước có những nét tương đồng căn bản nhưng cũng chứa đựng những nét dị biệt:

1 Nét tương đồng:

- Sự hình thành và phát triển của hệ thống chính trị hai nước đều có lịch sử lâu đời và trải qua nhiều bước thăng trầm (nước Anh sau cuộc cách mạng tư sản 1640 theo chính thể Quân chủ Đại Nghị; nước Mỹ sau cách mạng tư sản theo chính thể cộng hoà Tổng thống)

Cả hai nước đều có một lịch sử lập hiến lâu đời, ở các nước này, HP của cả hai nước đều khẳng định chủ nghĩa đa nguyên chính trị, tự do tín ngưỡng, tôn giáo

Hiến pháp là đạo luật cơ bản làm cơ sở pháp lí cho việc tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước nói riêng và hệ thống chính trị nói chung Vai trò của Hiến pháp và pháp luật luôn được coi trọng Nhà nước được xây dựng với những quyền lực có giới hạn và bị giám sát Nghị viện của hai nước đều tổ chức và hoạt động theo cơ cấu hai viện: Thượng viện và

+ Thừa nhận tính tối thượng của HP và Pháp luật

+ Hệ thống chính trị của hai nước đều là hệ thống chính írị đa nguyên, đa đảng đối lập Vị trí, vai trò của các đảng phái chính M là yếu tố quyết định đối với đời sống chính trị-xã hội

+ Cả hai nước đều vận dụng học thụyết phân quyền của Montesqiueu trong tổ chức

và vận hành bộ máy nhà nước Anh, Mỹ đều rất coi trọng cơ chế kiểm soát quyền lực bằng

nhiều kênh, nhiều biện pháp nhưng chủ yếu là nhà nước và luôn có hiệu quả.

+ Hệ thống chính trị đều được xây dựng trên cơ sở xã hội công dân Xã hội công dân trở thành cơ sở chính trị của hệ thống chính trị nói chung và của nhà nước nói riêng Cùng với sự phát và khẳng định của những giá trị dân chủ tiến bộ, xã hội công dân từng bước được định hình và khẳng định trong nền chính trị của các nước này

+ Nhánh quyền lực tư pháp có sự độc lập đối với nhánh lập pháp và hành pháp

2 Nét khác biệt:

Về lịch sử lập hiển và Văỉ trò của hiển pháp:

- Anh: nước Anh theo trường phái Ănglô-Sắcxông, hiến pháp bất thành văn, hiến pháp là tổng thể các văn bản, quy phạm pháp luật được hình thành theo tập tục truyền thống, các án lệ, văn bản lịch sử Là thể chế quân chủ đại nghị, nền quân chủ và thượng viện được để cao, nhưng thực quyền thuộc về hạ viện và chính phủ

- Mỹ: Hệ thống chính trị Mỹ được thực hiện theo quy định bởi Hiến pháp 1787 và có

hiệu lực đến ngày nay, tuy nhiên cũng có tu sửa và bổ sung Cơ sở hình thành HP Mỹ là: Truyền thống cai trị của nước Anh, kinh nghiệm thực tiễn trong chế độ tự trị của 13 bang; Tuyên ngôn độc lập; học thuyết Tam quyền phân lập của Loocco và Mongtexkio HP được xây dưng theo 5 nguyên tăc cơ bản:

+ Nguyện tắc chủ quyền nhân dân

+ Nguyên tắc phân quyền

+ Nguyên tác thể chể liên bang

+ Nguyên tắc bảo đảm

+ Nguyên Tắc mô hình nhà nước có quýền hạn chế

Về tổ chức bộ máy nhà nước:

- Vương quốc Anh thuộc thể chế quân chủ đại nghịa điển hình, cơ cấu nhà nước mang tính đậm chất của chế độ quân chủ đại nghị

+ Quốc hội Anh: Gồm Thượng viện và Hạ viện Thượng viện (viện quý tộc) bao gồm các nhà quý tộc danh tiếng được kế thừa từ chức tước đến danh hiệu quý tộc, có nhiệm kỳ suốt đời Hạ viện (viện bình dân) do nhân dân Anh trực tiếp bầu ra, nhiệm kỳ 5 năm Chính phủ Anh kiểm soát chương trình làm việc của Hạ viện Ở Anh khi Hạ viện giải tán

thì Thượng viện vẫn hoạt động.

+ Chính phủ: được thành lập sau mỗi lần bầu cử hạ viện Thủ tướng do nữ Hoàng bầu chọn, nhưng thực tế là lãnh tụ đảng chiếm đa số trong hạ viện Chính phủ kiềm soát chương trình làm việc của hạ Viện

+ Hệ thống tòa án: Tòa án phân cấp cho trung ương và địa phương, Trung ương là tòa

án tối cao Ở Anh khỏng có Bộ Tư pháp Hệ thống Tư pháp hoạt động dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch thượng viện, và ở Anh cũng không có hệ thống công tố, mà là hệ thống luật dân sự

- Mỹ: thuộc mô hình thể chế chính trị Cộng hòa tổng thống điển hình

+ Bao gồm Thượng viện và Hạ viện, ở Mỹ thi một viện không thể hoạt động đơn phương mà phải có sự kết hợp dựa theo nguyên tác lưỡng viện Ở Mỹ Tổng thống có vai trò quan trọng

+ Chính phủ: khác với Anh các cơ quan hành pháp hoạt động độc lập, không bị Quốc hội giải tán, chỉ chịu trách nhiệm trước tổng thống Các thành viên Chính phủ không được kiêm nhiệm chức vụ trong Quốc hội

+ Tòa án: Tòa Án liên Bang Hoa Kỳ là tòa án độc nhất được trực tiếp thành lập bởi Híến Pháp Mọi việc ở Mỹ đều được giải quyết ở Tòa án

Về vai trò của các đảng phái chỉnh trị trong đời sống chính trị:

Ở Anh và Mỹ có chế độ hai đảng nổi trội -chế độ lưỡng đảng:

- Anh điển hình hệ thống hai đảng Bảo thủ đại diện cho phe Trung hữu và Công Đảng đại diện cho phe Trung tả, là quốc gia điện hình về mô hình hệ thống lưỡng đảng Các đảng ở Anh luôn được thống nhất, được tổ chức chặt chẽ Tuy nhiên các Đảng không có cương lĩnh lâu dài, không có điều lệ Đảng của phe đa số trong Hạ viện thành lập chính phủ, đảng thiểu số thành đảng đối lập, thành lập “chính phủ bong” nhằm phê phán, giám sát chính phủ

- Mỹ có hai đảng Cộng hoà và Dân chủ Ngoài ra còn tồn tại các đảng khác Hai đảng lớn thay nhau cầm quyền thông qua sự thắng cử ở các cuộc bầu cử Khi bầu cử kết thúc thì hoạt động của các đảng cũng dừng lại, việc thực hiện cương lĩnh chương trình tranh cử, đề

ra chính sách, tổ chức chính phủ là việc của tổng thống và ekip của tổng thống Khác với

Anh, mối liên kết nội bộ ở Mỹ lõng lẻo, thiếu tổ chức, thiếu kỷ luật, không có chế định đảng viên

Hệ thống các nhóm lợi ích:

Anh: thường là các nhóm độc lập phi chính phủ, giảm quyền lực của Hạ viện và giám sát chính phủ Thường có hai loại hình: Hội những người quan chức thủ đô: có ảnh hưởng đen đường lối chính trị của nhà nước hơn cả Các tổ chức công Đoàn Anh

Mỹ: cổ hơn 40 - 50 nghìn nhóm lợi ích: đặc điểm lả không tập trung hoạt động để tranh giành trong các cuộc bầu cử và các chức vụ vào chính quyền, họ giành sức cho hoạt động chính ừị và phi chính fri (hoạt động nghề nghiệp) tồn tại trong thời gian nhất đinh

Về phương thức tổ chức, vận hành của bộ máy nhà nước và cơ chế kiểm soát quyền

lực:

Mỹ: Sự phân quyền ở Mỹ là theo trường phái triệt để và cứng rắn Chính thể Mỹ là chính thể Cộng hoà Tổng thống có vị trí đứng đầu hành pháp là Tổng thống, giúp việc và chịu trách nhiệm trước Tổng thống là các thư kí nhà nước và Bộ trưởng Mối quan hệ giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp được phân lập rõ ràng, rành mạch, tuy nhiên hành pháp có khả năng lấn át các quyền khác

Ở Anh: có sự hiện diện của nhà vua (Nữ hoàng) với ý nghĩa là tượng trưng hơn là thực quyền, chính thể ở Anh là chính thể Quân chủ Đại nghị Đứng đầu hành pháp là Thủ tướng-chủ tích đảng chiếm đa số trong Hạ viện Anh do Nữ hoàng bổ nhiệm Thủ tướng Anh có quyền lực rất lớn và nắm toàn bộ hệ thống hành pháp của nước Anh Nước Anh cũng là tiêu biểu cho chế độ Thủ tướng chế

Nước Anh, Mỹ ở mỗi nước có sự chia sẻ quyền lực khác nhau giữa Thượng viện và

Hạ viện Nếu như ở Mỹ có sự cân bằng quyền lực giữa Thượng viện và Hạ viện thì ở Anh

và Hạ viện có vai trò quan trọng và thực quyền hơn, nguyên nhân cơ bản là Hạ viện do nhân dân bầu ra và đại dỉện cho quyền lực của nhân dân

Qua sự so sánh một số điểm về hệ thống chính trị của nước Anh, Mỹ ta thấy rằng sự

tổ chức và vận hành hệ thống chính trị hai nước có những nét giống căn bản nhưng cũng chứa đựng những nét khác biệt Điều này do tác động của nhiều yếu tố như kinh tế, truyền thống văn hoá, lịch sử dân tộc, tâm lí xã hội, trình độ dân chủ, của từng thời kì lịch sử

khác nhau, tình hình và điều kiện cụ thể của mỗi nước.

Bài học rút ra cho Việt Nam Bài học rút ra cho Việt Nam:

Đa đảng đối lập của thể chế chính trị Mỹ, Anh thực chất không phải là đa nguyên, mà

là nhất nguyên, bởi lẽ các đảng đó có cùng bản chất và cùng hướng tới mục tiêu chính trị chung của chủ nghĩa tư bản Hơn thế nữa, các đảng phải chính trị đều vận động theo cùng một hướng đi chung, tiến tới những giá tri nền tảng của hanh phúc con người như: Tự do,

dâ chủ, công bằng và bình đẳng Thực tiễn một số nước tư bản phát triển ở Châu Á như: Nhật, Hàn, Singapore, và Bắc Ảu như Thụy điển, Đan mạch, Na uy đều cho thấy việc xây dựng thể chế một Đảng không hề càn trở quá trình phát triển kinh tế đỉnh cao của họ Chính vì vậy, trong điều kiện một đảng cẩm quyền như ở nước ta hiện nay, việc tận dụng được lọi thế của sự thống nhất một đảng là cơ hội hiếm có thể xây dựng và hoàn thiện thể chế chính trị Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Câu 4: So sánh hệ thống chính trị Cộng hòa Liên Bang Đức và cộng hòa Pháp? Bài học rứt ra cho Việt Nam?

Khái niệm hệ thống chính trị: HTCT là một hệ thống các tổ chức chính trị hợp pháp bao

gồm: nhà nước, các đảng chính trị và các tổ chức chính trị xã hội, cùng các quan hệ ràng buộc, gắn kết các tổ chức đó thành một chỉnh thể tác động vào các quá trình của đời sống

xã hội nhằm củng cố, duy trì và phát triển chế độ đương thời phù hợp với lợi ích của chủ thể giai cấp cầm quyền Cộng hòa Pháp, Cộng hòa Liên Bang Đức là hai nước tư bản phát triển, có vị thế, tầm ảnh hưởng lớn đối với chính trường quốc tế Lịch sử phát ừiển và tạo lập thế lực chính trị của một quốc gia phụ thuộc vào nhiều yếu tố và nó mang giá trị và ý nghĩa tham khảo quan trọng đối với nhiều nước Mô hình tổ chức và cơ chế vận hành hệ thống chính trị của hai nước có những nét tương đồng căn bản nhưng cũng chứa đựng những nét dị biệt:

hệ thống chính ừị nói chung Vai trò của Hiên pháp và pháp luật luôn được coi trọng

Hệ thống chính trị của hai nước đều là hệ thống chính trị đa nguyên, đa đảng đối lập

Vị trí, vai trò của các đảng phái chính trị là rât quyêt định đôi với đời sông chính trị-xã hội

Cả hai nước đều vận dụng học thuyết phân quyền của Montesqiueu trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước Pháp,Đức đều rất coi trọng cơ chế kiểm soát quyền lực bằng nhiều kênh, nhiều biện pháp nhưng chủ yếu là nhà nước và luôn có hiệu quả

Nghị viện của hai nước đều tổ chức và hoạt động theo cơ cấu hai viện: Thượng viện

và Hạ viện

Hệ thống chính trị của cả nước đều được xây dựng trên cơ sở xã hội công dân Xã hội công dân trở thành cơ sở chính ừị của hệ thống chính trị nói chung và của nhà nước nói riêng Cùng với sự phát và khẳng định của những giá trị dân chủ tiến

bộ, xã hội công dân từng bước được định hình và khẳng đinh trong nền chính trị của

các nước này Hệ thống chính trị của hai nước đều nhằm mục tiêu chính trị của giai cấp, tầng lớp trong xã hội, đặc biệt là giai cấp cầm quyền.

Hiến pháp của hai nước đều có đặc điểm chung là hiến pháp thành văn

2 Nét khác biệt:

Hệ thống chính trị CH pháp là hệ thống chính trị thuộc hô hình thể chế chính trị CH lưỡng tính

HTCT của CHLB Đức là hệ thống chính trị thuộc thể chế chính trị CH đại nghị về lịch

sử lập hiến và vai trò của hiến pháp:

Pháp: Theo trường phái luật dân sự với hiến pháp thành văn Sau cách mạng tư sản Pháp 1789, năm 1791, hiến pháp ra đời đánh dấu mốc quan trọng cho lịch sử lập hiến nước Pháp Lịch sử lập hiến cũng đã nhiều lần chứng kiến sự thay đổi Hiến pháp, cũng chính là thay đổi chính thể-cách tổ chức và vận hành quyền lực

Từ sau Hiến pháp 1958, với sự ra đời của nền cộng hoà thứ V, mô hình thể chế chính trị thực sự đi vào ổn định và phát triển đến hiện nay

Đức: Hiến pháp của CHLB Đức được phê chuẩn ngày 08/5/1949 với chữ ký của ba quốc gia Anh, Pháp, Mỹ phe đồng minh phương Tây ngày 12/5/1949 và có hiệu lực ngày 23/5/1949 Bản hiếp pháp hiện nay ở CHLB Đức được soạn thảo từ năm 1949, được xây dựng theo 5 nguyên tắc chung: LBĐ là nước cộng hòa, nguyên tắc dân chủ, nguyên tắc nhà nước liên bang đảm bảo tính độc lập của các bang; nguyên tắc nhà nước xã hội và nhà nước pháp quyền; nguyên tắc phân quyền

Về Nhà nước:

+) Pháp: Với đặc trưng của thế chế cộng hòa lưỡng tính, quốc hội CH Pháp cũng gồm

2 viện, Thượng viện và Hạ viện Hạ viện gồm các đại biểu do dân trực tiếp bầu ra, nhiệm

kỳ 5 năm Hạ viện có thể bị giải tán trước thời hạn theo quyết đinh của Tông thong, khi mối tương quan ừong hạ viện bất lợi cho Tổng thống Hạ viện Pháp chỉ thành lập 6 ủy ban thường trực để xem xét các điều luật và các kiến nghị ve luạt trước khi trình hạ viện và để thực hiện chức năng giám sát chỉnh phủ

Thượng viện đại diện cho các đơn vị hành chính lãnh thổ, cơ cấu của Thượng viện cũng Ban thường vụ và 6 ủy ban thường trực

Bộ máy hành pháp của Pháp là chính phủ hai đầu Quyền hành pháp chia ra làm hai phần: Phần hoạch định chính sách quốc gia thuộc về Tổng thống, phần tổ chức thực thi những chính sách đó thuộc về Thủ tướng và phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội Khi Chính phủ thực hiện không tốt chính sách thì Quốc hội có quyền khiển trách, bất tín nhiệm chính phủ mà không động đến Tổng thống.

+) Đức: Hạ Viện có quyền lập pháp, thông qua ngân sách, thành lập chính phủ và một

số cơ quan nhà nước, giám sát hoạt động của Chính phủ Có 5 ủy ban chính và 18 ủy ban thường trực khác Hạ viện có quyền bãi miễn chính phủ liên bang Thượng viện — Hội đồng liên bang có 68 thành viên, đại diện cho 16 bang Họ do chính phủ các bang bổ nhiệm và bãi miễn trong số thành viên chính phủ của mình

Cơ quan hành pháp: Tổng thống do Hội nghị hên bang bầu ra Hạ Viện đề cử Thủ tướng, sau đó Tổng thống bổ nhiệm Thủ tướng lãnh đạo và chịu trách nhiệm về hoạt động của Chính phủ; đề ra các hướng dẫn chung, các bộ trưởng điều hành công việc một cách độc lập Thủ tướng có thể đề nghị Tổng thống giải thể Hạ viện trong vọng 21 ngày

Cơ quan tư pháp:

Pháp: Hội đồng Hiến pháp là cơ quan cao nhất, có nhiệm vụ kiểm tra tính hợp hiến của các đạo luật trước khi được công bố và gìn giữ, giám sát thời hạn bầu cử, các điều ước quốc tế, việc tuân thủ pháp luật, giải quyết các tranh châp trong bâu cử quốc hội và bầu cử tổng thống để đảm bảo sự hoạt động của cơ quan tư pháp, Tổng thống lập hội đồng thẩm phán tối cao do Tong thong làm chủ tịch, Bộ trưởng Tư pháp làm phó chủ tịch và có thể thay thế Tổng thống

- Đức: Tòa án Hiến pháp liên bang là thiết chế độc lập và ngang bằng với Nghị viện và Chính phủ, lập ra để bảo vệ hiến pháp, gồm hai viện: Tòa thượng thẩm và tòa sơ thẩm Tòa

án liên bang Tối cao chia thành 5 tòa án độc lập, nhưng có hội đồng chung để đảm bảo sự thống nhất Chính quyền bang và địa phương: nước Đức có 16 bang Các bang có bộ máy chính quyền với chủ quyền riêng nhất định, có lãnh thổ, hiến pháp riêng; hệ thống chính trị cũng giống như các liên bang; đứng đầu là Thủ hiến

Hệ thống các đảng chỉnh trị:

Pháp lại tồn tại chế độ đa đảng với nhiều đảng phái có khả năng cầm quyền (Pháp có

đảng Xã hội, đảng Tập họp, đảng Mặt trận dân tộc ) họp thành hai phe: tả và hữu Trong phe lại chia thành tả, trung tả, cực tả Trong phe hữu có hữu, trung hữu, cực hữu Các đảng phải phân thành hai cực đối lập và sự liên kết đảng rất chặt chẽ, các Đảng viên phải tuân thủ nghiêm ngặt nghi quyết của đảng.Chưa có đảng nào chiếm đa số tuyệt đối trong các cuộc bầu cử, nên các Đảng viên phải liên minh với nhau, khi thắng cử lập chính phủ liên hiệp của phe.

CHLB Đức có hai Đảng chính thaý nhau nắm chính quyền là Liên minh dân chủ Cơ

đốc giáo (CDU) và Đảng Xã hội - Dân chủ, thì còn các đảng nhỏ khác

Hệ thống các tổ chức chính trị xã hội:

Pháp: ừong các nhóm lợi ích, quan trọng nhất là các hiệp hội theo nghề nghiệp, và có một hội đồng kinh tế - xã hội gồm các nghi sỹ từ các nhóm lợi ích cơ bản và cố vấn cho Quốc hội về các luật giải quyết những vấn đề kinh tế xã hội

Đức: các tổ chức chính trị xã hội có ảnh hưởng quan trọng đến các cơ quan nhà nước: các nhóm có tính thể chế, tổ chức của giới chủ, các tổ chức công đoàn, các tổ chức nông nghiệp các nhóm này được coi là một nhánh quyền lực không chính thức Nó đứng ở phía sau đề tác động, chi phối các đạo luật của Quốc hội, các quyết định của Chính phủ Tuy nhiên, vẫn có những tổ chửc ra đời vì mục đích nhân đạo

Bài học rủt ra cho Việt Nam:

Đa đảng đối lập của thể chế chính trị Pháp, Đức thực chất không phải là đa nguyên,

mà là nhất nguyên, bởi lể các đảng đó cổ cùng bân chất và cùng hướng tới mục tiêu chính trị chung của chủ nghĩa tư bản Hơn thế nữa, các đảng phải chính trị đều vận động theo cùng một hướng đi chung, tiến tới những giá trị nền tảng cúa hanh phúc con người như:

Tự do, dâ chủ, công bằng và bình đẳng Thực tiễn một số nước tư bản phát triển ở Châu Á như: Nhật, Hàn, Singapore, và Bắc Âu như Thụy điển, Đan mạch, Na uy đều cho thấy việc xây dựng the chế một Đảng không hề cản trở quá trinh phát triển kinh tế đỉnh cao của họ Chính vì vậy, ừong điều kiện một đảng cẩm quyền như ở nước ta hiện nay, việc tận dụng được lọi thế của sự thống nhất một đảng là cơ hội hiếm có thê xây dựng và hoàn thiện thể chế chính trị Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Câu 5: So sánh hệ thống chính trị Vương Quốc Anh và hệ thống chính trị Cộng

hòa Pháp? Bài học rút ra cho Việt Nam?

Khái niệm hệ thống chính trị: HTCT là một hệ thống các tổ chức chính trị hợp pháp bao gồm: nhà nước, các đảng chính trị vằ các tổ chức chính trị - xã hội, cùng các quan hệ ràng buộc, gắn kết các tổ chức đó thành một chỉnh thể tác động vào các quá trình của đời sống xã hội nhằm củng cố, duy trì và phát triển chế độ đương thời phù họỵp với lợi ích của chủ thể giai cấp cầm quyền Anh, Pháp là hai nước tư bản phát triển, có vị thế , tầm ảnh hưởng lớn đối với chính trường quốc tế Lịch sử phát triển và tạo lập thế lực chính trị của một quốc gia phụ thuộc vào nhiều yếu tố và nó mang giá trị và ý nghĩa tham khảo quan trọng đối với nhiều nước Mô hình tổ chức và cơ chế vận hành hệ thống chính trị của hai nước có những nét tương đồng căn bản nhưng cũng chứa đựng những nét dị biệt:

Nét tương đồng:

- Sự hình thanh và phát triển của hệ thống chính trị hai nước đều có lịch sử lâu đời và trải qua nhiều bước thăng trầm (nước Anh sau cuộc cách mạng tư sản 1640 theo chính thể Quân chủ Đại Nghị; nước Pháp sau cuộc cách mạng tư sản 1789 theo chính thể có sự kết họp giữa chính thể Cộng Hoà Đaị Nghị với Cộng Hoà Tổng Thống -lưỡng thể)

Cả hai nước đều có một lịch sử lập hiến lâu đời, ở các nước này, Hiến pháp là đạo luật cơ bản làm cơ sở pháp lí cho việc tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước nói riêng và

hệ thống chính trị nói chung Vai trò của Hiến pháp và pháp luật luôn được coi trọng

Hệ thống chính ữị của hai nước đều là hệ thống chính trị đa nguyên, đa đảng đối lập

Vị trí, vai ừò của các đảng phái chính trị là rất quyết định đối với đời sống chính trị-xã hội

Cả hai nước đều vận dụng học thuyết phân quyền của Montesqiueu trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước Anh, Pháp đều rất coi trọng cơ chế kiểm soát quyền lực bằng nhiều kênh, nhiều biện pháp nhưng chủ yếu là nhà nước và luôn có hiệu quả

Nghị viện của hai nước đều tổ chức và hoạt động theo cơ cấu hai viện: Thượng viện

và Hạ viện Hệ thống chính trị của cả hai nước đều được xây dựng trên cơ sở xã hội công dân Xã hội công dân trở thành cơ sở chính trị của hệ thống chính ừị nói chung và của nhà nước nói riêng Cùng với sự phát và khẳng định của những giá trị dân chủ tiến bộ, xã hội công dân từng bước được định hình và khẳng đinh trong nền chính trị của các nước này

- Hệ thống chính trị của hai nước đều nhằm mục tiêu chính trị của giai cấp, tầng lóp

trong xã hội, đặc biệt là giai cấp cầm quyền.

2 Nét khác bỉêt:

a về lịch sử lập hiến và vai trò của hiến pháp

- Anh: nước Anh theo trường phái Ănglô-Săcxong, hiến pháp bất thành văn, hiến pháp là tổng thể các văn bản, quy phạm pháp luật được hình thành theo tập tục truyền thống, các án lệ, văn bản lịch sử Là thể chế quân chủ đại nghị, nền quân chù và thượng viện được đề cao, nhưng thực quyền thuộc về hạ viện và chính phủ

- Pháp: Theo trường phái luật dân sự với hiến pháp thành văn Sau cách mạng tư sản Pháp 1789, năm 1791, hiến pháp ra đời đánh dấu mốc quan trọng cho lịch sử lập hiến nước Pháp Lịch sử lập hiến cũng đã nhiều lần chứng kiến sự thay đổi Hiến pháp, cũng chính là thay đổi chính thể-cách tổ chức và vận hành quyền lực Từ sau Hiến pháp 1958, với sự ra đời của nền cộng hoà thứ V, mô hình the che chính trị thực sự đi vào ổn định và phát triển đến hiện nay

Về Nhà nước:

+) Pháp: Với đặc trưng của thế chế cộng hòa lưỡng tính, quốc hội CH Pháp cũng gồm

2 viện, Thượng viện và Hạ viện Hạ viện gồm các đại bieu do dân trực tiếp bầu ra, nhiệm

kỳ 5 năm Hạ viện có thể bị giải tán trước thời hạn theo quyêt đinh của Tống thống, khi mối tương quan trong hạ viện bất lợi cho Tong thông Hạ viện Pháp chi thành lập 6 ủy ban thường trực để xem xét các điều luật và các kiến nghi về luật trước khi trĩnh hạ viện và để thực hiện chức năng giám sát chỉnh phủ

Thượng viện đại diện cho các đơn vị hành chính lãnh thổ, cơ cấu của Thượng viện cũng Ban thường vụ và 6 ủy ban thường trực

Bộ máy hành pháp của Pháp là chính phủ hai đầu Quyền hành pháp chia ra làm hai phần: Phần hoạch định chính sách quốc gia thuộc về Tổng thống, phần tổ chức thực thi những chính sách đó thuộc về Thủ tướng và phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội Khi Chính phủ thực hiện không tốt chính sách thì Quốc hội có quyền khiển trách, bất tín nhiệm chính phủ mà không động đến Tổng thống

+) ở Anh: có sự hiện diện của nhà vua (Nữ hoàng) với ý nghĩa là tượng trưng hơn là thực quyền, chính thể ở Anh là chính thể Quân chủ Đại nghị Đứng đầu hành pháp là Thủ

tướng - chủ tich đảng chiếm đa số trong Hạ viện Anh do Nữ hoàng bổ nhiệm Thủ tướng Anh có quyền lực rất lón và nắm toàn bộ hệ thống hành pháp của nước Anh Nước Anh cũng là tiêu biểu cho chế độ Thủ tướng chế.

Cơ quan tư pháp:

Pháp: Hội đồng Hiến pháp là cơ quan cao nhất, có nhiệm vụ kiểm tra tính hợp hiến của các đạo luật trước khi được công bố và gìn giữ, giám sát thời hạn bầu cử, các điều ước quốc tế, việc tuân thủ pháp luật, giải quyết các tranh chấp trong bầu cử quốc hội và bầu cử tổng thống để đảm bảo sự hoạt động của cớ quan tư pháp, Tổng thống lập hội đồng thẩm phán tối cao do Tổng thống làm chủ tịch, Bộ trưởng Tư pháp làm phó chủ tịch và có thể thay thế Tổng thống

Anh: Tòa án ở Anh được thành lập từ rất sớm, tòa án nhân dân phân cấp cho trung ương và địa phương Các tòa án địa phương gồm có tòa hòa giải, toàn án vùng và các tòa

án khác.Tòa án trung ương là tòa án tối cao Đặc biệt ở Anh không có bộ Tư pháp, hệ thống tư pháp hoạt động dưới sự lãnh đạo của chủ tịch thượng viện, vừa là chánh án Tòa

án tối cao, vừa là thành viên chính phủ Anh cũng không có hệ thống công tố, thay vào đólà hệ thống pháp luật dân sự, đứng đầu là Tổng trưởng lý là cố vấn pháp lý của nhà vua

và chinh phủ, có quyền buộc tội và khởi tố bất cứ vụ án hình sự nào

Về vai trò của các đảng phái chính trị trong đời sống chính trị:

Nếu như ở Anh có chế độ hai đảng nổi ữội I chế độ lưỡng đảng (Anh điển hình hệ thống hai đảng Bảo thủ đại diện cho phe Trung hữu và Công Đảng đại diện cho phe Trung tả), tức hai đảng lớn thay nhau cầm quyền thông qua sự thắng cử ở các cuộc bầu cử thì ở Pháp lại tồn tại chế độ đa đảng với nhiều đảng phái có khả năng cầm quyền (Pháp có đảng

Xã hội, đảng Tập hợp, đảng Mặt trận dân tộc ) Pháp lại tồn tại chế độ đa đảng với nhiều đảng phái có khả năng cầm quyền (Pháp có đảng Xã hội, đảng Tập hợp, đảng Mặt trận dân tộc ) hợp thành hai phe: tả và hữu Trong phe lại chia thành tả, trung tả, cực tả Trong phe hữu cố hữu, phân thành hai đối lập và sự liên kết đảng rất chặt chẽ, các Đảng viên phải tuân thủ nghiêm ngặt nghị quyết của đàng.Chưa CÓ đảng nào chiếm đa số tuyệt đối ữong các cuộc bầu cử, nên các Đàng viên phải liên minh với nhau, khi thắng cử lập chính phủ liên hiệp của phe

Hệ thong các tổ chức chỉnh trị xã hội:

Pháp: trong các nhóm lợi ích, quan ừọng nhất là các hiệp hội theo nghề nghiệp, và có một hội đồng kinh tế - xã hội gồm các nghị sỹ từ cảc nhóm lợi ích cơ bản và cố vấn cho Quốc hội về các luật giải quyết những vấn đề kinh tế xã hội

Anh: thường là các nhóm độc lập phi chính phủ, giảm quyền lực của Hạ viện và giám sát chính phủ Thường cổ hai loại hình: Hội những người quan chức thủ đô: có ảnh hưởng đến đường lối chính trị của nhà nước hơn cả Các tổ chức công Đoàn Anh, ngoài ra còn có các hình thức tổ chức khác Qua sự so sánh một số điểm về hệ thông chinh trị cửa hai nước Anh, Phap ta thay rằng sự tổ chức và vận hành hệ thống chính ừị hai nước có những nét giong căn bản nhưng cũng chứa đựng những nét khác biệt Điều này do tác động của nhieu yếu tố như kinh tế, truyền thống văn hoá, lịch sử đần tộc, tâm lí xã hội, trình độ dân chủ, của từng thời kì lịch sử khác nhau, tình hình và điều kiện cụ thể của mỗi nước

Bài học rút ra cho Việt Nam:

Đa đảng đối lập của thể chế chính trị Pháp, Đức thực chất không phải là đa nguyên,

mà là nhất nguyên, bởi lẽ các đảng đó có cùng bản chất và cùng hướng tới mục tiêu chính trị chung của chủ nghĩa tư bản Hơn thế nữa, các đảng phải chính trị đều vận động theo cùng một hướng đi chung, tiến tới những giá trị nền tảng của hạnh phúc con người như:

Tự do, dâ chủ, công bằng và bình đẳng Thực tiễn một số nước tư bản phát triển ở Châu Á như: Nhật, Hàn, Singapore, và Băc Au như Thụy điên, Đan mạch, Na uy đều cho thấy việc xây dựng thể chế một Đảng không hề cản trở quá trinh phát triển kinh tế đỉnh cao của họ

Chính vì vậy, trong điều kiện một đảng cẩm quyền như ở nước ta hiện nay, việc tận

dụng được lợi thế của sự thống nhất một đảng là cơ hội hiếm có thể xây dựng và hoàn thiện thể ché chính trị Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Câu 6: So sánh hệ thống chính Vương Quốc Anh và hệ thống chính Cộng hòa Liên Bang Đức? Bài học rút ra cho Việt Nam?

Khái niệm hệ thống chính trị: HTCT là một hệ thống các tổ chức chính trị hợp pháp bao

gồm: nhà nước, các đảng chính trị và các tổ chức chính trị-xã hội, cùng các quan hệ ràng buộc, gắn kết các tổ chức đó thành một chinh thể tác động vào các quá trình của đời sổng

xã hội nhằm củng co, duy trì và phát triển chế độ đương thời phù họp với Ịợi ích của chủ thể giai cấp cầm quyền Vương Quốc Anh, Cộng hòa Liên Đang Đức là hai nước tư bản phát triển, có vị thế, tầm ảnh hường lớn đối với chính trường quốc tế Lịch sử phát triển và tạo lập thế lực chính trị của một quốc gia phụ thuộc vào nhiều yếu tố và nó mang giá trị và

ý nghĩa tham khảo quan trọng đổi với nhiều nước Mô hình tổ chức và cơ chế vận hành hệ thống chính trị của hai nước có những nét tương đồng căn bản nhưng cũng chứa đựng những nét dị biệt:

1 Nét tương đồng:

Sự hình thành và phát triển của hệ thống chính tri hai nước đều có lịch sử lâu đòi và trải qua nhiều bước thăng trầm (nước Anh sau cuộc cách mạng tư sản 1640 theo chính thể Quân chủ Đại Nghị; Nước Đức là hệ thống chính trị thuộc thể chế chính trị Cộng hòa đại nghị)

Cả hai nước đều có một lịch sử lập hiến lâu đời, ở các nước này, Hiến pháp là đạo luật cơ bản làm cơ sở pháp lí cho việc tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước nói riêng và

hệ thống chính trị nói chung Vai trò của Hiến pháp và pháp luật luôn được coi trọng

Hệ thống chính trị của hai nước đều là hệ thống chính trị đa nguyên, đa đàhg đối lập

Vị trí, vai trố của các đáng phái chính trị là rất quyết định đối với đời sống chính trị-xã hộí

Cả hai nước đeu vận dụng học thuyết phân quyền của Montesqiueu trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước Anh, Đức đều rất coi trọng cơ chế kiểm soát quyền lực bằng nhiều kênh, nhiều biện pháp nhưng chủ yếu là nhà nước và luôn có hiệu quả

Nghị viện của hai nước đều tổ chức và hoạt động theo cơ cấu hai viện: Thượng viện

và Hạ viện

Hệ thống chính trị của cả nước đều được xây dựng trên cơ sở xã hội công dân

Xã hội công dân trở thành cơ sở chính trị của hệ thống chính trị nói chung và cửa nhà nước nói riêng Cùng với sự phát và khẳng định của những giá trị dân chủ tiên bộ, xã hội công dân từng bước được định hình và khẳng định trong nen chính tn của các nước này

I Hệ thống chính trị của hai nước đều nhằm mục tiêu chính trị của giai câp, tâng lóp trong xã hội, đặc biệt là giai cấp cầm quyển

2 Nét khác biệt:

HTCT của Vương quốc Anh là hệ thống chính trị thuộc thể chế chính trị quân chủ đại

nghị

HTCT của CHLB Đức là hệ thống chính trị thuộc thể chế chính trị CH đại nghị a về

lịch sử lập hiến và vai trò của hiến pháp:

i Anh: nước Anh theo trường phái Ãnglô-Săcxong, hiến pháp bất thành văn, hiến pháp là tổng thể các văn bản, quy phạm pháp luật được hình thành theo tập tục truyền thống, các án lệ, văn bản lịch sử Là thể chế quân chủ đại nghi, nền quân chủ và thượng viện được đề cao, nhưng thực quyền thuộc về hạ viện và chính phủ

Đức: Hỉến pháp của CHLB Đức được phê chuẩn ngày 08/5/1949 với chữ ký của ba quốc gia Anh, Pháp, Mỹ phe đồng minh phương Tây ngày 12/5/1949 và có

hiệu lực ngày 23/5/1949 Bản hiếp pháp hiện nay ở CHLB Đức được soạn thảo từ năm 1949, được xây dựng theo 5 nguyên tắc chung: LBĐ là nước cộng hòa, nguyên tắc dân chủ, nguyên tắc nhà nước liên bang đảm bảo tính độc lập của các bang; nguyên tắc nhà nước xã hội và nhà nước pháp quyền; nguyên tắc phân quyền

Về Nhà nước:

+) O Anh: có sự hiện diện của nhà vua (Nữ hoàng) với ý nghĩa là tượng trưng hơn là thực quyền, chính thể ở Anh là chính thể Quân chủ Đại nghị Đứng đầu hành pháp là Thủ tướng - chủ tich đảng chiếm đa số trong Hạ viện Anh do Nữ hoàng bổ nhiệm Thủ tướng Anh có quyền lực rất lớn và nắm toàn bộ hệ thống hành pháp của nước Anh Nước Anh cũng là tiêu biểu cho chế độ Thủ tưởng chế

ở Đức: Là hệ thống chính trị thuộc thể chế chính trị CH đại nghị Hạ viện là cơ quan duy nhất do dân trực tiếp bầu ra, Hạ viện có quyền lập pháp, thông qua ngân sách thành lập chính phủ và một số cơ quan nhà nước, giám sát hoạt động của Chính Phủ Thượng Viện — Hội đồng liên bang, đại diện cho 16 bang Thủ tướng lãnh đạo và chịu trách nhiệm

về hoạt động của chính phủ; đề ra các hướng dẫn chung, các bộ trưởng điều hành công việc một cách độc lập Thủ tướng có thể đề nghị Tổng thống giải thể Hạ viện

Cơ quan tư pháp:

- Anh: Tòa án ở Anh được thành lập từ rất sớm, tòa án nhân dân phân cấp cho trung ương và địa phương Các tòa án địa phương gồm có tòa hòa giải, toàn án vùng và các tòa

án khác.Tòa án trung ương là tòa án tối cao Đặc biệt ở Anh không có bộ Tư pháp, hệ thống tư pháp hoạt động dưới sự lãnh đạo của chủ tịch thượng viện, vừa là chánh án Tòa

án tối cao, vừa là thành viên chính phủ Anh cũng không có hệ thống công tố, thay vào đólà hệ thống pháp luật dân sự, đứng đầu là Tong trương ly là co van pháp ly cua nhà vua

và chính phủ, có quyền buộc tội và khởi tố bất cứ vụ án hlnh sự nào

Đức: Tòa án Hiến pháp liên bang là thiết chế độc lập và ngang bằng với Nghị viện và Chính phủ, lập ra để bảo vệ hiến pháp, gồm hai viện: Tòa thượng thẩm và tòa sơ thẩm Tòa

án liên bang Tối cao chia thành 5 tòa án độc lập, nhưng có hội đồng chung để đảm bảo sự thống nhất Chính quyền bang và địa phương: nước Đức có 16 bang Các bang có bộ máy chính quyền với chủ quyền riêng nhất định, có lãnh thổ, hiến pháp riêng; hệ thống chính trị cũng giống như các liên bang; đứng đầu là Thủ hiến

về vai trò của các đảng phái chính trị trong đời song chính trị:

- Nêu như ở Anh có chế độ hai đảng nổi trội - chế độ lưỡng đảng (Anh điên hình hệ thống hai đảng Bảo thủ đại diện cho phe Trung hữu và Công Đảng đại diện cho phe Trung tả), tức hai đảng lớn thay nhau cầm quyên thông qua sự thắng cử ở các cuộc bầu cử thì ở Pháp lại tồn tại chế độ đa đảng với nhiêu đảng phái có khả năng cầm quyền (Pháp có đảng

Đức: các tổ chức chính trị xã hội có ảnh hưởng quan trọng đến các cơ quan nhà nước: các nhóm có tính thể chế, tổ chức của giới chủ, các tổ chức công đoàn, các to chức nông nghiệp I các nhóm này được coi là một nhánh quyền lực không chính thức Nó đứng ở phía sau đề tác động, chi phối các đạo luật của Quốc hội, các quyết định của Chính phủ Tuy nhiên, vẫn có những tồ chức ra đời vl mục đích nhân đạo

Qua sự so sánh một số điểm về hệ thống chính trị của hai nước Anh, Pháp ta thấy rằng sự tổ chức và vận hành hệ thống chính trị hai nước có những nét giống căn bản nhưng cũng chứa đựng những nét khác biệt Điều này do tác động của nhiều yếu tố như kinh tế, truyền thống văn hoá, lịch sử dân tộc, tâm lí xã hội, trình độ dân chủ, cùa từng thời kì lịch

sử khác nhau, tinh hĩnh và điều kiện cụ thể của mỗi nước

Bài học rút ra cho Việt Nam:

Đa đảng đối lập của thể chế chính trị Pháp, Đức thực chất không phải là đa nguyên,

mà là nhất nguyên, bởi lẽ các đảng đó có cùng bản chất và cùng hướng tới mục tiêu chính trị chung của chủ nghĩa tư bản Hon thế nữa, các đảng phải chính trị đều vận động theo cùng một hướng đi chung, tiến tới những giá trị nền tảng của hạnh phúc con người như:

Tự do, dâ chủ, công bằng và bĩnh đẳng Thực tiễn một số nước tư bản phát triển ở Châu Á như: Nhật, Hàn, Singapore, và Bắc Âu như Thụy điển, Đan mạch, Na uy đều cho thấy việc xây dựng thể chế một Đảng không hề cản trở quá trình phát triển kinh tế đỉnh cao của họ Chính vì vậy, trong điều kiện một đảng cẩm quyền như ở nước ta hiện nay, việc tận dụng được lợi thế của sự thống nhất một đảng là cơ hội hiếm có thể xây dựng và hoàn thiện thể chế chính trị Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Hệ thống chính trị CH pháp là hệ thống chính trị thuộc hô hình thể chế chính trị CH lưỡng tính