Tiết 58: Chơi chữ

Dùng từ ng đồng âm: ữ nghĩa nớm dần con trẻ hết... + Dùng lối nói lái+ Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.. ọc bài thơ sau và cho biết tác gi đã dùng nh ng từ ng nào để chơi ch Đô

VÝ dô 3:

Ch a chång ch¬i chèn chïa chiÒn Chanh chua chuèi ch¸t chÝnh chuyªn chê chång

VÝ dô 4:

Ch nghÜa ním dÇn con trÎ hÕt ữ nghÜa ním dÇn con trÎ hÕt R©u ria ®©m m·i c¸i giµ ra

Ch i ch l l i d ng ơi chữ là lợi dụng ữ là lợi dụng à lợi dụng ợi dụng ụng

II C¸c lèi ch¬i chữ là lợi dụng

VÝ dô 1:

Hoa mua ai b¸n mµ mua

MÑ kh«ng ng· gi¸ cho võa lßng em

1 Dùng từ ng đồng âm: ữ nghĩa nớm dần con trẻ hết

Ví dụ 2:

Tiếng t m nồng nặc ở ông D ơng ăng Đông Dương

(Tú mỡ)

2.Dùng lối nói trại (gần âm):

VÝ dô 3:

Mªnh m«ng mu«n mÉu mét mµu m a Mái m¾t miªn man m·i mÞt mê

Méng mÞ m i mßn mai mét mét ỏi mßn mai mét mét

MÜ miÒu may m¾n mÊy mµ m¬

(Tó Mì)

3 Dùng cách điệp âm:

Ví dụ 4:

Con cá đối bỏ trong cối đá

Con mèo cái nằm trên mái kèo

Trách cha mẹ em nghèo anh nỡ phụ duyên em

Ví dụ 4:

Con cá đối bỏ trong cối đá

Con mèo cái nằm trên mái kèo

Trách cha mẹ em nghèo anh nỡ phụ duyên em

Trò chơi đố vui:

1 Trên trời rớt xuống mà lại mau co

2 Sào dài chống suối, sào vắn chống khe

3 Khi đi cưa ngọn, khi về cũng cưa ngọn.

4 Khoang đầu, khoang cổ, khoan lai

Bò la, bò liệt, đố ai biết gì

5 Cây chi hình dáng xinh xinh

Hễ cà thì nhột cùng mình người ta

Tụng kinh rồi búng cánh bay lên

Nắm cho nó chặt, kẻo buông nó phình

Ví dụ 5c:

Nửa đêm, giờ tý, canh ba

Vợ tui, con gái, đàn bà, n nhi ữ là lợi dụng

5.Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa:

+ Dùng lối nói lái

+ Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.

* Chơi chữ được sử dụng trong cuộc sống thường ngày trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào

Bµi tËp nhanh

VÝ dô 1:

Lµng gÇn cho chÝ xãm xa MÕn yªu tr ăng m v¹n m¸i nhµ l¹ quen

VÝ dô 2:

Chµng cãc ¬i chµng cãc ThiÕp bÐn duyªn chµng cã bÊy th«i

Nßng näc ® t ®u«i tõ ®©y nhÐ ứt ®u«i tõ ®©y nhÐ Nghìn vµng kh«n chuéc dÊu b«i v«i

(Hå Xu©n H ¬ng)

Ví dụ 3:

Vẫy vùng trong bấy nhiêu niên Làm cho động địa kinh thiên đùng đùng

ại quân đồn đóng cõi đông

Đi tu phật bắt ăn chay

Về sau chẳng biết vân mồng làm sao

(Truy ện Kiều - Nguyễn Du) 

Ví dụ 4:

Bạn vàng chơi với bạn vàng ừng chơi bạn vện ra đàng cắn nhau

Đi tu phật bắt ăn chay

III Luy ện tập

1 ọc bài thơ sau và cho biết tác gi đã dùng nh ng từ ng nào để chơi ch Đông Dương ả đã dùng những từ ngữ nào để chơi chữ ữ nghĩa nớm dần con trẻ hết ữ nghĩa nớm dần con trẻ hết ữ nghĩa nớm dần con trẻ hết

Ch ẳng phải liu điu vấn giống nhà Rắn đầu biếng học chẳng ai tha Thẹn đốn hổ lửa đau lũng mẹ Nay thột mai gầm rỏt cổ cha Rỏo mộp chỉ quen tuồng núi dối Lằn lưng cam chịu dấu roi tra

Từ nay trõu lỗ chăm nghề học Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia (Lờ Quý Đụn)

2 Mỗi câu sau đây có nh ng tiếng nào chỉ ững tiếng nào chỉ khác sự vật gần gũi nhau ? Cách nói này có

ph i là chơi ch không ?ải là chơi chữ không ? ững tiếng nào chỉ

- Trời m a đất thịt trơn nh mỡ,

dò đến hàng nem ch muốn n ả đã dùng những từ ngữ nào để chơi chữ ăng

- Bà đồ Nứa, đi võng đòn tre,

đến khóm trúc, thở dài hi hóp.

3 S u tÇm mét sè c¸ch ch¬i ch trong s¸ch b¸o ữ nghÜa ním dÇn con trÎ hÕt (B¸o Hoa häc trß, ThiÕu niªn TiÒn phong, V n ăng

4 N m 1946, bà Hằng Ph ơng biếu Bác Hồ ăm 1946, bà Hằng Phương biếu Bác Hồ một gói cam, Bác Hồ đã làm một bài thơ tỏ lòng

c m ơn nh sau:ải là chơi chữ không ?

C m ơn bà biếu gói cam, ả đã dùng những từ ngữ nào để chơi chữ Nhận thỡ không đúng, từ làm sao đây ?

Ăn qu nhớ kẻ trồng cây, ả đã dùng những từ ngữ nào để chơi chữ

Ph i ch ng khổ tận đến ngày cam lai ? ả đã dùng những từ ngữ nào để chơi chữ ăng

Trong bài thơ này, Bác Hồ đã dùng l i chơi ối chơi

ọc thêm:

Đọc thêm:

Một hôm trạng quỳnh dâng lên chúa Trịnh một lọ thức n, bên ngoài có ghi 2 ch “ranh tướng “ ại ăm 1946, bà Hằng Phương biếu Bác Hồ ững tiếng nào chỉ Đọc thêm:

phong” Chúa không hiểu là món gi, hỏi Trạng Quỳnh, Quỳnh tr lời:ải là chơi chữ không ?

- Bẩm, ại phong là gió to, gió to Đi tu phật bắt ăn chay thỡ đổ chùa, đổ chùa thỡ t ợng lo, t ợng

lo là lọ t ợng

(Theo Lê Trung Hoa Hồ Lê, Thú chơi ch ) – Hồ Lê, Thú chơi chữ) ữ)

Tiết 58: chơi chữ

I Thế nào là chơi chữ: (SGK trang 164)

II Các lối chơi chữ:

1, Dùng từ ngữ đồng âm:

2, Dùng lối nói trại (gần âm)

3, Dùng cách điệp âm

4, Dùng lối nói lái

5, Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa