Tiết 58: Chơi chữ

Thầy bói gieo quẻ nói rằng: Lợi thì có lợi nh ng răng không còn.. Ca dao Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài h ớc,… làm làm câu văn hấp

Bè em ®i lµm vÒ

§éi sÊm

§éi chíp

§éi c¶ trêi m a.

(TrÇn §¨ng Khoa)

A §iÖp ng÷ c¸ch qu·ng B §iÖp ng÷ vßng C §iÖp ng÷ nèi tiÕp.

2

I ThÕ nµo lµ ch¬i ch÷ ?

1 VÝ dô:

VÝ dô :

Bµ giµ ®i chî CÇu §«ng,

Bãi xem mét quÎ lÊy chång lîi ch¨ng ?

ThÇy bãi gieo quÎ nãi r»ng:

Lîi th× cã lîi nh ng r¨ng kh«ng cßn

(Ca dao)

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

Lợi ( 1): Cái có ích mà con ng ời thu đ ợc nó nhiều hơn những gì mà con ng ời phải bỏ ra (lợi lộc, lợi ích)

Lợi (2): Phần thịt bao giữ xung quanh chân răng

-> Từ đồng âm.

2 Ghi nhớ: SGK/164.

Ví dụ :

Bà già đi chợ Cầu Đông,

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi

chăng ?

Thầy bói gieo quẻ nói rằng:

Lợi thì có lợi nh ng răng không còn.

(Ca dao)

Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa

của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài h ớc,… làm làm

câu văn hấp dẫn và thú vị

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/164.

H: Trong câu đối trên, nghệ thuật chơi chữ đã tạo ta

điểm thú vị nh thế nào ?

Con ruồi đậu mâm xôi đậu

Con kiến bò đĩa thịt bò.

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

1. Sánh với Na-va ranh t ớng “ranh tướng ” ” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông D ơng.

(Tú Mỡ)

2 Mênh mông muôn mẫu một màu m a

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ.

(Tú Mỡ)

3 Con cá đối bỏ trong cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em.

(Ca dao)

4 Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng.

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hoá vui chung trăm nhà.

(Phạm Hổ)

2 Ghi nhớ: SGK/164.

II Các lối chơi chữ.

Ví dụ :

1 Sánh với Na-va ranh t ớng “ranh tướng ” ” Pháp

2 Mênh mông muôn mẫu một màu m a

3 Con cá đối bỏ trong cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

c Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa

4 Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hoá vui chung trăm nhà

d Dùng lối nói lái

e Dùng từ ngữ đồng âm

1 Sánh với Na-va ranh t ớng “ranh tướng ” ” Pháp

2 Mênh mông muôn mẫu một màu m a

3 Con cá đối bỏ trong cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

c Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa

4 Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hoá vui chung trăm nhà

d Dùng lối nói lái

e Dùng từ ngữ đồng âm

Bà già đi chợ Cầu Đông, Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng ?

Thầy bói gieo quẻ nói rằng:

Lợi thì có lợi nh ng răng không còn.

- §i tu PhËt b¾t ¨n chay,

ThÞt chã ¨n ® îc, thÞt cÇy th× kh«ng.

(Ca dao)

- C« Xu©n ®i chî H¹, mua c¸ Thu vÒ chî h·y cßn §«ng.

- Cha chµi, mÑ l íi, con c©u, Chµng rÓ ®i t¸t, con d©u ®i mß.

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/164.

II Các lối chơi chữ.

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/165 III Luyện tập

Bài 1

Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,

Rắn đầu biếng học chẳng ai tha

Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ,

Nay thét mai gầm rát cổ cha

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,

Lằn l ng cam chịu dấu roi tra

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,

Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia

(Lê Quý Đôn)

Bài 1 Đọc bài thơ d ới đây và cho biết tác giả đã

dùng những từ ngữ nào để chơi chữ

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/164.

II Các lối chơi chữ.

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/165 III Luyện tập

Bài 1

Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,

Rắn đầu biếng học chẳng ai tha.

Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ,

Nay thét mai gầm rát cổ cha.

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,

Lằn l ng cam chịu dấu roi tra.

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,

Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.

(Lê Quý Đôn)

Bài 1 Đọc bài thơ d ới đây và cho biết tác giả đã

dùng những từ ngữ nào để chơi chữ

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/164.

II Các lối chơi chữ.

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/165 III Luyện tập

Bài 1

Bài 2 Mỗi câu sau đây có những tiếng nào chỉ các sự vật

gần gũi nhau ? Cách nói này có phải là chơi chữ không ?

-Trời m a đất thịt trơn nh mỡ, dò đến hàng nem chả muốn ăn

- Bà đồ Nứa, đi võng đòn tre, đến khóm trúc thở dài hi hóp

Bài 2

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/164.

II Các lối chơi chữ.

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/165 III Luyện tập

Bài 1

Cảm ơn bà biếu gói cam,

Nhận thì không đúng, từ làm sao đây ?

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,

Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai ?

Trong bài thơ này, Bác Hồ đã dùng lối chơi chữ nh

thế nào ?

Bài 4 Năm 1946, bà Hằng Ph ơng biếu Bác Hồ một

gói cam, Bác Hồ đã làm một bài thơ tỏ lòng cảm ơn

nh sau:

Bài 2 Bài 4

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/164.

II Các lối chơi chữ.

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: SGK/165 III Luyện tập

Bài 1

Cảm ơn bà biếu gói cam,

Nhận thì không đúng, từ làm sao đây ?

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,

Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai ?

Trong bài thơ này, Bác Hồ đã dùng lối chơi chữ nh

thế nào ?

Bài 4 Năm 1946, bà Hằng Ph ơng biếu Bác Hồ một

gói cam, Bác Hồ đã làm một bài thơ tỏ lòng cảm ơn

nh sau:

Bài 2 Bài 4

- N¾m ® îc néi dung phÇn ghi nhí.

- Lµm c¸c phÇn bµi tËp cßn l¹i (1 d , 2 b )