12 NÂNG CAO TRỌN BỘ

GV: Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ là những yếu tô góp phần hình thành nên đặc điểm chung của thiên nhiên và có ảnh hưởng sâu sắc đến các hoạt động kinh tế - xã hội nước ta.. Hoạt độn

Trang 1

Ngày soạn:

Tiết dạy: 01 Bài 1: VIỆT NAM TRÊN ĐƯỜNG ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:Sau bài học, HS cần:

1 Kiến thức:

- Nắm được các thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới ở nước ta

- Hiểu được tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực đối với công cuộc Đổi mới và những thành tựu đạt được trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta

- Nắm được một số định hướng chính để đẩy mạnh công cuộc đổi mới

2 Kĩ năng:Khai thác được các thông tin kinh tế - xã hội từ bảng số liệu, biểu đồ.

- Biết liên hệ các kiến thức địa lí với các kiến thức về lịch sử, trong lĩnh hội tri thức mới

- Biết liên hệ các vấn đề của thực tiễn cuộc sống, khi tìm hiểu các thành tựu của công cuộc Đổi mới

3 Thái độ:Xác định tinh thần trách nhiệm của mỗi người đối với sự nghiệp phát triển của đất nước.

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:Bản đồ Kinh tế Việt Nam.Một sốhình ảnh, tư liệu, video về các thành

tựu của công cuộc Đổi mới.Một số tư liệu về sự hội nhập quốc tế và khu vực

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC :

Hoạt động l: Xác định bối cảnh nền kinh tế - xã hội

nước ta trước Đổi mới

Hình thức: Cả lớp

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK mục l.a cho

biết bối cảnh nền kinh tế - xã hội nước ta trước khi

tiến hành đổi mới

- Dựa vào kiến thøc đã học, hãy nêu những hậu quả

nặng nề của chiến tranh đối với nước ta

Một HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ sung

Chuyển ý: Giai đoạn 1976- 1980, tốc độ tăng trưởng

kinh tế nước ta chỉ đạt 1,4 % Năm 1986 lạm phát

trên 700% Tình trạng khủng hoảng kéo dài buộc

nước ta phải tiến hành Đổi mới

Hoạt động 2: Tìm hiểu 3 xu thế đổi mới của nước

ta

Hình thức: Cặp

Bước 1 : GV giảng giải về nền nông nghiệp trước và

sau chính sách khoa 10 (khoán sản phẩm theo khâu

đến nhóm người lao động) Khoán gọn theo đơn giá

đến hộ xã viên (từ tháng 4 năm 1998, hợp tác xã chỉ

làm dịch vụ)

Bước 2: GV đặt câu hỏi (Xem phiếu học tập phần

phụ lục) HS trao đổi theo cặp

Bước 3: HS đại diện trình bày, các HS

khác bổ sung ý kiến GV nhận xét phần trình bày

của HS và bổ sung kiến thức

Chuyển ý: Quyết tâm lớn của Đảng và Nhà nước

cùng với sức sáng tạo phi thường của nhân dân ta để

đổi mới toàn diện đất nước đã đem lại cho nước

những thành tựu to lớn

I Công cuộc đổi mới là một cuộc cải cách toàn diện về kinh tế xã hội

a Bối cảnh Ngày 30 - 4 - 1975: Đất nước thống nhất, cả nước tập trung vào hàn gắn các vết thương chiến tranh và xây dựng, phát triển đất nước

- Nước ta đi lên từ một nước nông nghiệp lạc hậu

- Tình hình trong nước và quốc tetÕhững năm cuối thập kỉ 80, đầu thập kỉ 90 diễn biến phức tạp Trong thời gian dài nước ta lâm vào tình trạng khủng hoảng

b Diễn biếnNăm 1979: Bắt đầu thực hiện đổi mới trong một số ngành (nông nghiệp, công nghiệp)

Ba xu thế đổi mới từ Đại hội Đảng lần thứ 6 năm 1986:

+ Dân chủ hoá đời sống kinh tế - xã hội

+ Phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướngxã hội chủ nghĩa

+ Tăng cường giao lưu và hợp tác với các nước trên thế giới

Trang 2

Hoạt động 3: Nhóm.

Bước 1: GV chia HS ra thành các nhóm, giao nhiệm

vụ cụ thể cho từng nhóm

(Xem phiếu học tập phần phụ lục)

- Nhóm 1: Trình bày những thành tựu to lớn của

công cuộc Đổi mới ở nước ta.Cho ví dụ thực tế

Nhóm 2: Dựa vào bảng 1, hãy nhận xét về tỉ lệ

nghèo chung và tỉ lệ nghèo lương thực của cả nước

giai đoạn 1993 - 2004

(các vùng kinh tế trọng điểm, vùng chuyên canh

nông nghiệp, nhấn mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế

theo lãnh thổ.)

Hoạt dộng 4: Theo cặp.

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK mục 2, kết

hợp hiểu biết của bản thân, hãy cho biết bối cảnh

quốc tế những năm cuối thế kỉ 20 có tác động như

thế nào đến công cuộc đổi mới ở nước ta? Những

thành tựu nước ta đã đạt được

Hoạt động 5: Tìm hiểu một số định hướng chính để

đẩy mạnh công cuộc đổi mới

Hình thức: Cá nhân

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK mục 3, hãy nêu một số

định hướng chính để đẩy mạnh công cuộc Đổi mới ởû

nước ta

Một HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung GV

chuẩn kiến thức: Qua gần 20 năm đổi mới, nhờ

đường lối đúng đắn của Đảng và tính tích cực, chủ

động sáng tạo của nhân dân, nước ta đã đạt được

những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử Thực hiện

hiệu quả các định hướng để đẩy mạnh công cuộc

Đổi mới sẽ đưa nước ta thoát khỏi tính trạng kém

phát triển vào năm 2010 và trở thành nước công

nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020

c Thành tựu

- Nước ta đã thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài Lạm phát được đẩy lùi và kiềm chế ở mức một con số

Tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao, (đạt 9,5% năm 1999, 8,4% năm 2005)

- Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá (giảm tỉ trọng khu vực

I, tăng tỉ trọng khu vực II và III)

Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ cũng chuyển biến rõ nét (hình thành các vùng kinh tế trọng điểm, các vùng chuyên canh )

Đời sống nhân dân được cải thiện làm giảm tỉ lệ nghèo của cả nước

2 Nước ta trong hội nhập quốc tế và khu vực

a Bối cảnh

- Thế giới: Toàn cầu hoá là xu hướng tất yếu của nền kinh tế thế giới, đẩy mạnh hợp tác kinh tế khu vực

- Việt Nam là thành viên của ASEAN (7/95), bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ, thành viên WTO năm 2007

b Thành tựu

- Thu hút vốn đầu tư nước ngoài (ODA, FDI)

- Đẩy mạnh hợp tác kinh tế, khoa học kĩ thuật, bảo vệ môi trường

- Phát triển ngoại thương ở tầm cao mới, xuất khẩu gạo

3 Một số định hướng chính đẩy mạnh công cuộc Đổi mới

- Thực hiện chiến lược tăng trưởng đi đôi với xóa đói giảm nghèo

- Hoàn thiện cơ chế chính sách của nền kinh tế thị trường

- Đẩy mạnh CNH- HĐH gắn với nền kinh tế tri thức

- Phát triển bền vững, bảo vệ tài nguyên môi trường Đẩy mạnh phát triển y tế, giáo dục

IV ĐÁNH GIÁ

1 Hãy ghép đôi các năm ở cột bên trái phù hợp với nội dung ở cột bên phải:

1 Năm 1975 A Đề ra đường lối đổi mới nền kinh tế - xã hội

2 Năm 1986 B Gia nhập ASEAN, bình thường hoá quan hệ với Hoa Kì

3 Năm 1995 C Đất nước thống nhất

4 Năm 1997 D Gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO

Trang 3

5 Năm 2006 E Khủng hoảng tài chính ởû châu Aù

V HOẠT ĐỘNG NỐI TIẾP

Trang 4

Ngày soạn:

Tiết dạy: 02 ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN VIỆT NAM

VỊ TRI ĐỊA LÍ VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN LÃNH THỔ

Bài 2: VỊ TRÍ ĐỊA LÍ, PHẠM VI LÃNH THỔ

I MỤC TIÊU BÀI HỌC: Sau bài học, HS cần:

- Xác định được vị trí địa lí và hiểu được tính toàn vẹn của phạm vi lãnh thổ nước ta

- Đánh giá được ý nghĩa của vị trí địa lí đối với đặc điểm tự nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội và vị thế của nước ta trên thế giới

2 Kĩ năng:

Xác định được trên bản đồ Việt Nam hoặc bản đồ thế giới vị trí và phạm vi lãnh thổ của nước ta

3 Thái độ: Củng cố thêm lòng yêu quê hương, đất nước, sẵn sàng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

- Bản đồ Tự nhiên Việt Nam

- Bản đồ các nước Đông Nam Á

- Atlat địa lí Việt Nam

- Sơ đồ phạm vi các vùng biển theo luật quốc tế (1982)

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Khởi động: GV sử dụng bản đồ và các mẫu bìa (ghi toạ độ các điểm cực) Hãy gắn toạ độ địa lí của cực Bắc, cực Nam lên bản đồ và nêu ý nghĩa về mặt tự nhiên của vị trí địa lí Nước nào sau đây có đường biên giới dài nhất với nước ta: Lào, Trung Quốc, Campuchia?

GV: Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ là những yếu tô góp phần hình thành nên đặc điểm chung của thiên nhiên và có ảnh hưởng sâu sắc đến các hoạt động kinh tế - xã hội nước ta

Hoạt động l: Xác định vị trí địa lí nước ta.

GV đặt câu hỏi: Quan sát bản đồ các nước Đông

Nam á, trình bày đặc điểm vị trí địa lí của nước ta

theo dàn ý:

- Các điểm cực Bắc, Nam, Đông Tây trên đất

nước Toạ độ địa lí các điểm cực

- Các nước láng giềng trên đất liền và trên biển

Một HS chỉ trên bản đồ để trả lời, các HS khác

nhận xét, bổ sung GV chuẩn kiến thức

Hoạt động 2: Xác định phạm vi vùng đất của

nước ta

GV đặt câu hỏi: Cho biết phạm vi lãnh thổ nước

ta bao gồm những bộ phận nào? Đặc điểm vùng

đất? Chỉ trên bản đồ 2 quần đảo lớn nhất của Việt

Nam? Thuộc tỉnh nào?

Một HS lên bảng trình bày và xác định vị trí giới

hạn phần đất liền trên bản đồ Tự nhiên Việt

Nam, GV chuẩn kiến thức

1 Vị trí địa lí

- Nằm ởû rìa phía đông của bán cầu trên bán đảo Đông Dương, gần trung tâm khu vực Đông Nam á

- Hệ toạ độ địa lí:

+ Vĩ độ: 23023'B - 8034' B (kể cả đảo: 23023' B -

6050' B)+ Kinh độ: 1020109Đ - l09024'Đ (kể cả đảo 1010Đ – l07020’Đ)

2 Phạm vi lãnh thổ

Trang 5

Hoạt động 3: Xác định phạm vi vùng biển của

nước ta

1- Cách l: Đối với HS khá, giỏi: '

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK kết hợp quan sát sơ đồ

phạm vi các vùng biển theo luật quốc tế xác định

giới hạn của các vùng biển ở nước ta

Một HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung

- Một HS trả lời, các HS khác đánh giá phần t

rình bày của các bạn

Cách 2: Đối với HS trung bình, yếu:

GV vừa vẽ, vừa thuyết trình về các vùng biển ở

nước ta sau đó yêu cầu HS trình bày lại giới hạn

của vùng nôi thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh

hải, vùng đặc quyền kinh tế và vùng thềm lục địa

Hoạt động 4: Đánh giá ảnh hưởng của vị trí dịa

lí, tự nhiên, kinh tế, văn hoá - xã hội, quốc phòng

nước ta

Hình thức: Nhóm

Bước 1: GV chia HS ra thành các nhóm, glao

nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm

- Nhóm 1, 2, 3: Đánh gía những mặt thuận lợi và

khó khăn của vị trí địa llí và tự nhiên nước ta

GV gợi ý: Cần đánh giá ảnh hưởng của vị trí địa

lí tới cảnh quan, khí hậu, sinh vật, khoáng sản

Nhóm 4, 5, 6: Đánh giá ảnh hưởng của vị trí địa lí

kinh tế, văn hoá - xã hội và quốc phòng

Bước 2 HS trong các nhóm trao đổi, đại diện các

nhóm trình bày, các nhóm

khác bổ sung ý kiến

Bước 3: nhận xét phần trình bày của HS và kết

luận ý đúng của mỗi nhóm

GV đặt câu hỏi: Trình bày những khó

khăn của vị trí địa lí tới kinh tế - xã hội nước ta

Một HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung

GV chuẩn kiến thức: nước ta diện tích không lớn,

nhưng có dường biên giới bộ và trên biển kéo dài

Hơn nữa biển Đông chung với nhiều nước, việc

bảo vêï chủ quyền lãnh thổ gắn với vị trí chiến

lược của nước ta

b Vùng biển: Diện tích khoảng 1 triệu km2 gồm vùng nội thuỷ, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và vùng thềm lục địa

c Vùng trời: Khoảng không gian bao trùm trên lãnh thổ

3 Yù nghĩa của vị trí địa lí

a Ý nghĩa về tự nhiên

- Thiên nhiên mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa

- Đa dạng về động - thực vật, nông sản

- Nằm trên vành đai sinh khoáng nên có nhiều tài nguyên khoáng sản

- Có sự phân hoá da dạng về tự nhiên, phân hoá Bắc

- Nam Đông - Tây, thấp - cao

Khó khăn: bão, lũ lụt, hạn hán

b Ý nghĩa về kinh tê, văn hóa, xã hội và quốc phòng:

- Về kinh tế:

+ Có nhiều thuận lợi dể phát triển cả về giao thông đường bộ, đường biển, đường không với các nước trên thế giới tạo điều kiện thực hiện chính sách mở cửa, hội nhập với các nước trong khu vưc và trên thế giơí

+ Vùng biển rộng lớn, giàu có, phát triển các ngành kinh tế (khai thác, nuôi trồng, đánh bắt hải sản, giao thông biển, du lịch)

- Về văn hoá - xã hội: thuận lợi nước ta chung sống hoà bình, hợp tác hữu nghị và cùng phát triển với các nước láng giềng và các nước trong khu vực Đông Nam Á

- Về chính trị và quốc phòng: là khu vực quân sự đặc biệt quan trọng của vùng Đông Nam á

IV ĐÁNH GIÁ

Trang 6

Ngày soạn:

Tiết dạy: 03 Bài 3 THỰC HÀNH: VẼ LƯỢC ĐỒ VIỆT NAM

I MỤC TIÊU :Sau bài học, HS cần:

1 Kiến thức: Hiểu được cách vẽ lược đồ Việt Nam bằng việc sử dụng hệ thống ô vuông (hệ

thống kinh vĩ tuyến) Xác định được vị trí địa lí nước ta và một số đối tượng địa lí quan trọng

2 Kĩ năng:Vẽ được tương đối chính xác lược đồ Việt Nam và một số đối tượng địa lí

- Bản đồ hành chính Việt Nam; Bản đồ tự nhiên Việt Nam; Atlat địa lí Việt Nam

- Bản đồ trống Việt Nam

Hoạt Động l: Vẽ khung lược đồ Việt Nam.

Bước 1: Vẽ khung ô vuông

GV hướng dẫn HS vẽ khung ôâ vuông gồm 32 ô, đánh số thứ tự theo trật tự: theo hàng từ trái qua phải (từ A đến E), theo hàng dọc từ trên xuống dưới (từ 1 đến 8) Để vẽ nhanh có thể dùng thước dẹt 30 cm để vẽ, các cạnh của mỗi ô vuông bằng chiều ngang của thước (3,4 cm)

- Bước 2: Xác định các điểm khống chế và các đường khống chế Nối lại thành khung khống chế hình dáng lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền)

- Bước 3: Vẽ từng đường biên giới (vẽ nét đứt - - -), vẽ đường bờ biển (có thể dùng màu xanh nước biển để vẽ)

- Bước 4: Dùng các kí hiệu tượng trưng đảo san hô để vẽ các quần đảo Hoàng Sa (ô E4) và Trường Sa (ô E8)

Bước 5: Vẽ các sông chính (Các dòng sông và bờ biển có thể tô màu xanh nước biển)

Hoạt động 2: Điền tên các dòng sông, thành phố, thị xã lên lược đồ.

* Bước 1: GV quy ước cách viết địa danh

+ Tên nước: chữ in đứng

+ Tên thành phố, quần đảo: viết in hoa chữ cái đầu, viết song song với

cạnh ngang của khung lược đồ Tên sông viết dọc theo dòng sông

* Bước 2: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam xác định vị trí các thành phố, thị xã Xác định vị trí các thành phố ven biển: Hải Phòng: gần 210B, Thanh Hoá: 19045'B, Vinh: 18045'B, Đà Nẵng:

160B, Thành phố Hồ Chí Minh l0049'b

Xác định vị trí các thành phố trong đất liền:

+ Kon Tum, Plâycu, Buôn Ma Thuộc đều nằm trên kinh tuyến l08ođ

+ Lào Cai, Sơn La nằm trên kinh tuyến l040đ

+ Lạng Sơn, Tuyên Quang, Lai Châu đều nằm trên vĩ tuyến 220B

+ Đà Lạt nằm trên vĩ tuyến 120B

* Bước 3: HS điền tên các thành phố, thị xã vào lược đồ

IV ĐÁNH GIÁ

Nhận xét một số bài vẽ của HS, biểu dương những HS có bài làm tốt, rút kinh nghiệm những lỗi cần phải sửa chữa

V HOẠT ĐỘNG NỐI TIẾP:

HS về nha øhoàn thiện bài thực hành

Trang 7

Ngày soạn: Bài 4

Tiết dạy: 04 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN LÃNH THỔ VIỆT NAM

I MỤC TIÊU BÀI HỌC :Sau bài học, HS cần:

- Xác định trên biểu đồ các địa vị nền móng ban đầu của lãnh thổ

- Sử dụng thành thạo bảng niên biểu địa chất

3 Thái độ : Tôn trọng và tin tưởng cơ sở khoa học để tìm hiểu nguồn gốc và quá trình phát triển lãnh thổ tự

nhiên nước ta trong mối quan hệ chặt chẽ với các hoạt động địa chất của Trái Đất

- Bản đồ Địa chất - Khoáng sản Việt Nam

- Bảng niên biểu địa chất

- Các mẫu đá kết tinh, biến chất

- Các tranh ảnh minh hoạ

III HOẠT DỘNG DẠY VÀ HỌC

Khởi động: Trong cuốn Thiên nhiên Việt Nam, Giáo sư Lê Bá Thảo viết: "Những đồi núi và đồng bằng, sông ngòi và bờ biển nước ta không phải đã được cấu tạo nên một sớm, một chiều nhưng cũng không phải đã luôn luôn như thế mà tồn tại"

Nhận định này có gì mâu thuẫn? Tại sao?

GV: Để có bề mặt lãnh thổ như ngày nay với 3/4 diện tích là đồi, núi, thì lãnh thổ nước ta đã trải qua lịch sử phát triển lâu dài, phức tạp, khi được nâng lên, khi bị sụt lún xuống Những hiện tượng đó diễn ra theo các giai đoạn khác nhau, nó không được tính bằng tháng, năm như lịch sử phát triển của loài người mà được tính bằng đơn vị hàng triệu

Hoạt động của GV và HS

Hoạt động l: Tìm hiểu về bảng niên biểu địa

chất

Hình thức: Theo cặp

GV đặt câu hỏi: Đọc bài đọc thêm, Bảng niên

biểu địa chất, hãy:

- Kể tên các đại, các kỉ thuộc mỗi đại

- Đại nào diễn ra thời gian dài nhất, đại nào diễn

ra trong thời gian ngắn nhất?

- Sắp xếp các kỉ theo thứ tự thời gian diễn ra từ

ngắn nhất đến dài nhất

Một số HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ

sung

GV nhận xét phần trình bày của HS và chuẩn

kiến thức (Lịch sử hình thành lãnh thổ nước ta

diễn ra trong thời gian dài và chia thành 3 giai

đoạn chính, ở mỗi giai đoạn lại chia thành nhiều

kỉ có nhiều điểm khác nhau,…)

Nội dung chính

* Những giai đoạn chính trong lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam

- Giai đoạn Tiền Cambri

- Giai đoạn Cổ kiến tạo

- Giai đoạn Tân kiến tạo

Hoạt động 2: Tìm hiểu đặc điểm giai 1 Giai đoạn tiền Cambri: Hình thành nền móng

Trang 8

1 đoạn Tiền Cambri .

1 Hình thức: Nhóm 1

Bước 1: GV chia HS ra thành các nhóm, giao

nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm

Câu hỏi: Quan sát lược đồ hình 5, nêu đặc điểm

của giai đoạn Tiền Cambri theo dàn ý:

- Gồm những đại nào? Kéo dài bao lâu?

- Nhận xét về phạm vi lãnh thổ

- Đặc điểm của các thành phần tự nhiên

Bước 2: HS trong các nhóm trao đổi, đại diện

các nhóm trình bày, các nhóm khác bổ sung ý

kiến

Bước 3: GV nhận xét phần trình bày của HS và

kết luận các ý đúng của mỗi nhóm

GV đưa thêm câu hỏi cho các nhóm:

1 Các sinh vật giai đoạn Tiền Cambri hiện nay

còn xuất hiện ởû nước ta không?

(Không còn xuất hiện, vì đó là các sinh vật côå

Các loài tảo, động vật thân mềm hiện nay được

tiến hoá từ các loài sinh vật của thời kì Tiền

Cambri)

- Lãnh thổ địa phương em giai đoạn này đã được

hình thành chưa?

Hoạt động 3: Xác định các bộ phận lãnh thổ

được hình thành trong giai đoạn Tiền Cambr'i

GV đặt câu hỏi: Quan sát hình 5 SGK, tìm vị trí

các đá biến chất tiền Cambri, rồi vẽ lại vào bản

đồ trống Việt Nam các nền móng đó

Một HS lên bảng vẽ vào bản đồ trống, các HS

khác nhận xét, bổ sung

(GV có thể chuẩn bị các miếng dán cùng màu

tượng trưng cho các mảng nền cổ Tiền Cambri

và yêu cầu HS dán cùng vị trí)

GV kết luận: Tiền Cambri là giai đoạn cổ xưa

nhất, kéo dài nhất, quang cảnh sơ khai, đơn điệu

và lãnh thổ nước ta chỉ như moat đảo quốc với

vài hòn đảo nhô cao khỏi mực nước biển

ban đầu của lãnh thổ Việt Nam

a Đây là giai đoạn cổ nhất, kéo dài nhất trong lịch sử phát triển của lãnh thổ Việt Nam

thời gian: Bắt đầu cách đây 2 tỉ năm, kết thúc cách đây 540 triệu năm

b Chỉ diễn ra trong một phạm vi hẹp trên phần lãnh thổ nước ta hiện nay: các mảng nền cổ như vòm sông Chảy, Hoàng Liên Sơn, sông Mã, khối Kon Tum,…

c Các thành phần tự nhiên rất sơ khai đơn điệu

- Khí quyển rất loãng, hầu như chưa có ôxi, chỉ có chất khí amôniac, điôxit cacbon, nitơ, hiđro.â

- Thuỷ quyển: hầu như chưa có lớp nước trên mặt

- Sinh vật nghèo nàn: Tảo (tảo lục, tảo đỏ), động vật thân mềm (sứa, hải quỳ, thuỷ tức, san hô,ốc, …

IV ĐÁNH GIÁ:

HS trả lời các câu hỏi cuối bài

HS về nhà chuẩn bị trước bài kế tiếp

Trang 9

Ngày soạn: BÀI 5

Tiết dạy: 05 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂÂN LÃNH THỔ VIỆT NAM

(Tiếp theo)

I MỤC TIÊU: Sau bài học, HS cần:

1 Kiến thức: Nắm được đặc điểm và ý nghĩa của hai giai đoạn cổ kiến tạo và Tân kiến tạo trong lịch sử

hình thành và phát triển lãnh thổ tự nhiên Việt Nam

2 Kĩ năng

- Xác định được trên bản đồ những nơi đã diễn ra các hoạt động chính trong giai đoạn cổ kiến tạo và Tân kiến tạo ở nước ta

- So sánh giữa các giai đoạn và liên hệ với thực tế tại các khu vực địa hình ở nước ta

3 Thái độ: Nhìn nhận, xem xét lịch sử phát triển của lãnh thổ tự nhiên Việt Nam trên cơ sở khoa học và

thực tiễn

- Bản đồ địa chất - Khoáng sản Việt Nam

- Các mẫu đá kết tinh, biến chất

- Các tranh ảnh minh họa

Khởi động: Giai đoạn Tiền Cambri có ý nghĩa gì đặc biệt đối với sự hình thành lãnh thổ nước ta? GV: Những địa được hình thành trong giai đoạn Tiền Cambri được đánh giá là nền móng ban đầu hình thành nên lãnh thổ nước ta Từ đó đến nay, trải qua hàng trăm triệu năm biến đổi phức tạp ở giai đoạn cổ kiến tạo và Tân kiến tạo, hình dáng đất nước Việt Nam dần dần được hiện ra

Hoạt động của GV và HS Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm giai đoạn CoÅ kiến tạo và

Tân kiến tạo

Hình thức: nhóm

Bước 1: : GV chia HS ra thành các nhóm, giao nhiệm vụ cụ

thể (Xem phiếu học tập phần phụ lục)

Nhóm 1: Tìm hiểu đặc điểm giai đoạn CoÅ kiến tạo

Nhóm 2: Tìm hiểu đặc điểm giai đoạn Tân kiến tạo

Bước 2: HS trong các nhóm trao đổi, đại diện các nhóm

trình bày, các nhóm khác bổ sung ý kiến

Bước 3: GV nhận xét phần trình bày của HS và kết luận

các ý đúng của mỗi nhóm (Xem thông tin phản hồi phần

phụ lục)

GV đặt câu hỏi cho các nhóm:

- Quan sát lược đồ hình 5, cho biết nếu vẽ bản đồ địa hình

Việt Nam sau giai đoạn Cổ kiến tạo thì nước biển lấn vào

đất liền ở những khu vực nào (Biển vẫn còn lấn vào vùng

đất liền của Móng Cái (Quảng Ninh, đồng bằng sông

Hồng, các đồng bằng Duyên hải miền Trung và đồng bằng

Sông Cửu Long)

- Tại sao địa hình nước ta hiện nay đa dạng và phân thành

nhiều bậc? (Do giai đoạn Tân kiến tạo vận động nâng lên

không đều trên lãnh thổ và chia thành nhiều chu kì)

- Thời kì đầu của giai đoạn Tân kiến tạo ngoại lực(mưa,

Nội dung chính

2 Giai đoạn Cổ kiến tạo (Xem thông tin

phản hồi phần phụ lục)

Trang 10

nắng, gió, nhiệt độ ) tác động chủ yếu tới bề mặt địa hình

nước ta Nếu một năm tác động

Ngoại lực bào mòn 0,lmm thì 41,5triệu năm bào mòn bao

nhiêu? (Sau 41,5 triệu năm ngoại lực bào mòn thì đỉnh núi

cao 4150m sẽ bị san bằng Như vậy, sau giai đoạn

Palêôgen bề mặt địa hình nước ta trở lên bằng phẳng, hầu

như không có núi cao như ngày nay)

Hoạt động 2: Xác định các bộ phận lãnh thổ được hình

thành trong giai đoạn CỔ kiến tạo và Tân kiến tạo Hình

thức: Cả lớp

GV đặt câu hỏi: Quan sát hình 5, SGK vị trí các loại đá

được hình thành trong giai đoạn cổ kiến tạo và Tân kiến

tạo, rồi vẽ tiếp vào bản đồ trống Việt Nam các khu vực

được hình thành trong hai giai đoạn trên

Một HS lên bảng vẽ vào bản đồ trống lãnh thổ nước ta sau

giai đoạn Cổ kiến tạo, các HS khác nhận xét, bổ sung

.(GV có thể chuẩn bị các miếng dán cùng màu tượng trưng

cho các mảng nền và yêu cầu HS dán đúng vị trí)

Hoạt động 3: So sánh đặc điểm giai đoạn Cổ kiến tạo và

giai đoạn Tân kiến tạo

Hinh thức: Cá nhân/cặp

GV yêu cầu một nửa lớp so sánh Cổ kiến tạo với Tân kiến

tạo, nửa còn lại so sánh tân kiến tạo với cổ Kiến tạo từng

cặp HS trao đổi để trả lời câu hỏi: so sánh đặc điểm 2 đoạn

theo nội dung sau:

- Thời gian kiến tạo

- Bộ phận lãnh thổ được hình thành

- Đặc điểm khí hậu, sinh vật

- Các khoáng sản chính

Kẻ bảng thành 2 ô và gọi 2 HS làm thư kí ghi kết qua so

sánh lên bảng Lần lượt các đại diện cổ kiến tạo nói trước ,

nhóm Tân kiến trình bày tiếp theo… (Cổ kiến tạo: thời gian

dài hơn, lãnh thổ được hình thành rộnghơn, chủ yếu là đồi

núi Tân kiến tạo: thời gian ngắn hơn, hình thành lên các

vùng đồng bằng )

GV nhận xét phần trình bày của HS và bổ sung kiến thức

3 Giai đoạn Tân kiến tạo

(Xem thông tin phản hồi phần phụ lục)

IV ĐÁNH GIÁ:(Khoanh tròn ý em cho là đúng).

1 Lịch sử phát triển của tự nhiên Việt Nam diễn ra phức tạp vì vị trí tự nhiên của lãnh thổ:

A Nơi tiếp giáp của nhiều đơn vị kiến tạo

B Là nơi găp gỡ của nhiều hệ thống hoàn lưu

C Nằm trong vòng đai nội chí tuyến

D Vị trí rìa phía Đông bán đảo Đông Dương

2 Vận động tạo núi Anpơ - Himalaya dã làm địa hình nước ta thay đổi theo hướng:

A Các dãy núi có đỉnh tròn, sườn thoải

B Sông chảy xiết, nhiều thác ghềnh

C Các dãy núi có đỉnh nhọn, sườn dốc, thung lũng hẹp và sâu

D Các bồn trũng lục địa được bồi lắp

Trang 11

HS về nhà chuẩn bị trước bài tiếp theo

VI PHỤ LỤC

Ngày soạn:

Tiết dạy: 06 BÀI 6 THỰC HÀNH

CÁC GIAI ĐOẠN TRONG HÌNH THÀNH

VÀ PHÁT TRIỂN LÃNH THỔ

I MỤC TIÊU: Sau bài học, HS cần:

- Nắm được 3 giai đoạn trong hình thành và phát triển lãnh thổ tự nhiên Việt Nam

- Giải thích được sự phân hóa đa dạng của tự nhiên và sự phong phú của các loại tài nguyên khoáng sản ở nước ta trên cơ sở những kiến thức về lịch sử địa chất kiến tạo

2 Kĩ năng

- Xác định được trên lược đồ các hình thái và cấu trúc địa chất chính ở Việt Nam

- Liên hệ, giải thích được nguồn gốc các khu vực địa hình, các kiểu địa hình và khu vực địa kí tự nhiên trên lãnh thổ nước ta ngày nay

3 Thái độ:

Tôn trọng cươ sở khoa học để tìm hiểu, nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam

- Bản đồ địa chất - Khoáng sản Việt Nam

- Bản đồ Cấu trúc địa chất Việt Nam (phóng to)

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

Nôi dung 1:

GV nêu yêu cầu: Dựa vào hình 5 SGK và bản đồ địa chất khoáng sản (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam), hãy

xác định các giai đoạn hình thành và phát triển của lãnh thổ tự nhiên nước ta

Hoạt động 1: Xác định nơi phân bố các đá biến chất giai đoạn Tiền Cambri

Hình thức: cả lớp

Bước 1: : GV nêu yêu cầu: Dựa vào hình 5 SGK và bản đồ địa chất khoáng sản (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam), hãy xác định nơi phân bố của các đá biến chất Tiền Cambri được phát hiện ở Kon Tum và Hoàng Liên Sơn

Bước 2: HS trong lớp dựa vào kiến thức đã học và hình trong SGK tìm hiểu theo gợi ý của GV

Bước 3: GV yêu cầu 1 hoặc 2 HS lên bảng để xác định vị trí các bộ phận nền móng của lãnh thổ nước ta trên bản đồ địa chất khoáng sản

Sau đó Gv chỉ lại trên bản đồ các khu vực có đá biến chất cổ nhất nước ta và chốt lại kiến thức: Đây

là giai đoạn hình thành nền móng ban đầu của lãnh thổ tự nhiên nước ta

Hoạt động 2: Xác định các bộ phận lãnh thổ được hình thành trong giai đoạn cổ kiến tạo

Bước 1: : GV nêu yêu cầu: Quan sát hình 5, SGK hãy cho biết:

- Sự phân bố của các loại đá chính

- Các đứt gãy chính

- Các tài nguyên thiên nhiên chính: Các mỏ kim loại, than, đá vôi

- Các địa khối: Thượng nguồn sông Chảy, khối nâng Việt Bắc, địa khối Kon Tum, các dãy núi ở Tây Bắc, Bắc Trung Bộ; Các khối núi ở Đông Bắc và khu vực núi cao ở Nam Trung Bộ

Trang 12

Bước 3: GV yêu cầu 1 hoặc 2 HS lên bảng trình bày các nội dung lên bản đồ

Sau đó Gv chỉ lại trên bản đồ HS chuẩn lại kiến thức

Hoạt động 3: Xác định các bộ phận lãnh thổ được hình thành trong giai đoạn tân kiến tạo

Bước 1: GV nêu yêu cầu: Quan sát hình 5, SGK hãy cho biết:

- Các khu vực có hoạt động nâng lên và hạ xuống của địa hình

- Các đứt gãy chính

- Các tài nguyên thiên nhiên chính: Các mỏ ngoại sinh

- Các vùng trầm tích

Bước 3: GV yêu cầu 1 HS lên bảng trình bày các nội dung lên bản đồ về các khu vực diễn ra các hoạt động địa chất chính của nước ta trong giai đoạn này.( Đặc biệt là hoạt động bồi đắp trầm tích và các khu vực chịu ảnh hưởng của vận đọng tạo núi Anpơ – Himalaya

Tiếp theo GV gọi 1 HS khác chỉ trên bản đồ địa chất khoáng sản Việt Nam các mỏ khoáng sản

Nội dung 2:

Hoạt động 4:

Bước 1: Gv nêu yêu cầu: Đối chiếu với bản đồ Địa chất, khoáng sản và bản đồ các miền địa lí tự nhiên Việt Nam hãy:

- Trình bày sự phong phú của các loại tài nguyên khoáng sản ở nước ta

- Nhận xét vè sự phân bố và điều kiện khai thác các nguồn tài nguyên đó

Bước 3: GV yêu cầu 1 HS lên bảng trình bày các nội dung

IV ĐÁNH GIÁ:

GV nhận xét hoạt đông của lớp trong quá trình học bài thực hành Cho điểm các HS đã tham gia và quá trình thực hành

HS về nhà chuẩn bị trước bài tiếp theo: Đất nước nhiều đồi núi

Trang 13

Ngày soạn:

Tiết dạy: 07 BÀI 7 ĐẤT NƯỚC NHIỀU ĐỒI NÚI

1 Kiến thức

- Biết được các đặc điểm nổi bật của cấu trúc địa hình Việt Nam, nhấn mạnh phần lớn diện tích nước ta là đồi núi, nhưng chủ yếu là đồi núi thấp

- Hiểu được sự phân hoá đia hình đồi núi ở Việt Nam, đặc điểm mỗi vùng và sự khác nhau giữa các vùng

2 Kĩ năng - Xác định 4 vùng địa hình đồi núi, đặc điểm của các vùng trên bản đồ.

- Xác định được vị trí các dãy núi, khối núi, các dạng địa hình chủ yếu mô tả trong bài học

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC :- Bản đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam; Atlat địa lí Việt Nam.

- Một số hình ảnh về cảnh quan các vùng địa hình đất nước ta

Khởi động: GV hướng dẫn học sinh quan sát bản đồ Đia lí tự nhiên Việt Nam để trả lời:

- Màu chiếm phần lớn trên bản đồ địa hình là màu gì? Thể hiện dạng địa hình nào?

GV: Đồi núi chiếm 3/4 lãnh thổ, nhưng chủ yếu là đồi núi thấp là đặc điểm cơ bản của địa hình nước

ta Sự tác động qua lại của địa hình tới các thành phần tự nhiên khác hình thành nên đặc điểm chung của tự nhiên nước ta - đất nước nhiều đồi núi

Hoạt động l: Tìm hiểu đặc điểm chung của địa hình nước ta.

Hình thức (Theo cặp/ Nhóm)

Bước 1:: GV yêu cầu HS nhắc lại cách phần loại núi theo độ

cao (núi thấp cao dưới 1000m, núi cao cao trên 2000m) sau đó

chia HS ra thành các nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK mục 1, quan sát hình 1 6, Atlat địa lí

Việt Nam, hãy:

- Nêu các biểu hiện chứng tỏ núi chiếm phần lớn diện tích

nước ta nhưng chủ yếu là đồi núi thấp

- Kể tên các dãy núi hướng tây bắc - đông nam, các dãy núi

hướng vòng cung

- Chứng minh địa hình nước ta rất đa dạng và phân chia thành

các khu vực

Bước 2: HS trong các nhóm trao đổi bổ sung cho nhau

Bước 3: Một HS chỉ trên bản đồ để chứng minh núi chiếm

phần lớn diện tích nước ta nhưng chủ yếu là đồi núi thấp và kể

tên các dãy núi hướng tây bắc - đông nam, các dãy núi hướng

vòng cung

Một HS chứng minh địa hình nước ta rất đa dạng và phân chia

thành các khu vực, các HS khác bổ sung ý kiến

GV đặt câu hỏi: hãy giải thích vì sao nước ta đồi núi chiếm

phần lớn diện tích nhưng chủ yếu là đồi núi thấp? (Vận dộng

uốn nếp, đứt gãy, phun trào macma từ giai đoạn cổ kiến tạo đã

làm xuất hiện ở nước ta quang cảnh đồi núi đồ sộ, liên tục:

1 Đặc điểm chung của địa hình

a Địa hình đồi núi chiêm phần lớn diện tích nhưng chủ yếu là đồi núi thấp

- Địa hình cao dưới 1000m chiếm 85%, núi trung bình 14%, núi cao chỉ có 1%

- Đồng bằng chỉ chiếm 1/4 diện tích đất đai

b Cấu trúc địa hình nước ta khá đa dạng

- Hướng tây bắc - đông nam và hướng vòng cung

- Địa hình già trẻ lại và có tính phân bậc rõ rệt

- Địa bình thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam

- Cấu trúc gồm 2 hình chính + Hướng TB - ĐN: Từ hữu ngạn sông Hồng đến Bạch Mã

Trang 14

- Trong giai đoạn Tân kiến tạo, vận động tạo núi An-pi diễn ra

không liên tục theo nhiều đợt nên địa hình nước ta chủ yếu là

đồi núi thấp, địa hình phân thành nhiều bậc, cao ở tây bắc thấp

dần xuống đông nam Các đồng bằng chủ yếu là đồng bằng

chân núi, ngay đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu

Long cũng được hình thành trên một vùng núi cổ bị sụt lún nên

đồng bằng thường nhỏ)

GV hỏi: hãy lấy ví dụ chứng minh tác động của con người tới

địa hình nước ta

Chuyển ý: GV chỉ trên bản đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam khẳng

định: Sự khác nhau về cấu trúc địa hình ở các vùng lãnh thổ

nước ta là cơ sở để phân chia nước ta thành các khu vực địa

hình khác nhau

Hoạt động 2: (Nhóm) Tìm hiểu đặc điểm các khu vực địa

hình

Bước 1: GV chia HS ra thành các nhóm, giao nhiệm vụ cụ thể

cho từng nhóm (Xem phiếu học tập phần phụ lục)

Nhóm l: Trình bày đặc điểm địa hình vùng núi Đông Bắc

Nhóm 2: Trình bày đặc điểm địa hình vùng núi Tây Bắc

Nhóm 3: Trình bày đặc điểm địa hình vùng núi Bắc Trường

Sơn

Nhóm 4: Trình bày đặc điểm địa hình vùng núi Nam Trường

Sơn

Lưu ý: Với HS khá, giỏi GV có thể yêu cầu HS trình bày như

một hướng dẫn viên du lịch (Mời bạn đến thăm vùng núi Đông

Bắc )

Bước 2: HS trong các nhóm trao đổi, đại diện các nhóm trình

bày, các nhóm khác bổ sung ý kiến

Bước 3: GV nhận xét, đánh giá phần trình bày của HS

- Đông Bắc có ảnh hưởng như thế nào tới khí hậu

- Địa hình vùng Tây Bắc có ảnh hưởng như thế nào tới sinh

vật

Hoạt động 8: So sánh các vùng đồi núi nước ta

Hình thức: Nhóm

Bước 1: GV chia HS ra thành các nhóm giống như hoạt động 2,

nhiệm vụ của các nhóm sẽ được hoán đổi cho nhau

Nhóm l: Dùng các cụm từ ngắn để so sánh đặc điểm địa hình

vùng núi Tây Bắc với cả nước

Nhóm 2: Dùng các cụm từ ngắn để so sánh đặc điểm địa hình

vùng núi Đông Bắc với cả nước

Nhóm 3: dùng các cụm từ ngắn để so sánh đặc điểm địa hình

vùng núi Nam Trường Sơn với cả nước

Nhóm 4: Dùng các cụm từ ngắn để so sánh đặc điểm địahình

vùng núi Bắc Trường Sơn với cảnước

Bước 2: HS trong các nhóm trao đổi, đại diện các nhóm lên

bảng viết

Với HS trung bình hoặc kém, GV có thể làm mẫu vùng rồi

+ Hướng vòng cung: Vùng núi đông bắc và Trường Sơn Nam

c Địa hình vùng nhiệt đới ẩm gió mùa

d Địa hình chịu tác động mạnh mẽ của con người

2 Các khu vực địa hình

a Khu vực đồi núi

* Vùng núi Đông Bắc

- Giới hạn: Vùng núi phía tả ngạn sông Hồng chủ yếu là đồi núi thấp

- Gồm cánh cung lớn mở rộng về phía bắc và đông chụm lại ởû Tam Đảo

- Hướng nghiêng: cao ở Tây Bắc và thấp xuống Đông Nam

* Vùng núi tây bắc:

Giới hạn: Nằm giữa sông Hồng và sông Cả

- Địa hình cao nhất nước ta, dãy Hoàng Liên Sơn (Phanxipang 3143m) Các dãy núi hướng tây bắc - đông nam, xen giữa là cao nguyên đá vôi (cao nguyên Sơn

La, Mộc Châu)

* Vùng núi Bắc Trường Sơn

- Giới hạn: Từ sông Cả tới dãy núi Bạch Mã

- Hướng tây bắc - đông nam

- Các dãy núi song song, so le nhau dài nhất, cao ở hai đầu, thấp ở giữa

- Các vùng núi đá vôi (Quảng Bình, Quảng Trị)

* Vùng núi Trường Sơn Nam

- Các khối núi Kontum, khối núi cực nam tây bắc, sườn tây thoải, sườn đông dốc đứng

- Các cao nguyên đất đỏ ba dan:

Trang 15

chia nhóm để HS có thể so sánh 3 vùng còn lại

Bước 3: Các nhóm cử đại diện đánh giá phần trình bày của

nhóm bạn GV chuẩn kiến thức

Playku, Đắk Lắk, Mơ Nông, Lâm Viên bề mặt bằng phẳng, độ cao xếp tầng

500 - 800 - 1000m

IV ĐÁNH GIÁ: Câu hỏi trắc nghiệm trong SGV

V HOẠT ĐỘNG NỐI TIẾP:Học sinh về nhà học bài, trả lời câu hỏi cuối bài và xem trước tiết sau.

Trang 16

Ngày soạn:

Tiết dạy: 08 BÀI 8: ĐẤT NƯỚC NHIỀU ĐỒI NÚI (TT)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC: Sau bài học, HS cần:

1 Kiến thức

- Biết được đặc điểm của địa hình đồng bằng và so sánh sự khác nhau giữa các vùng đồng bằng ởû nước ta.

- Đánh giá thuận lợi và khó khăn trong việc sử dụng đất ở mỗi vùng đồng bằng - Hiểu được ảnh hưởng của đặc điểm thiên nhiên nhiều đồi núi đối với dân sinh và phát triển kinh tế ởû nước ta.

2 Kĩ năng: - Nhận biết đặc điểm các vùng đồng bằng trên bản đồ

- Biết nhận xét về mối quan hệ giữa địa hình đồi núi, đồng bằng, bờ biển, thềm lục địa và ảnh hưởng của việc sử dụng đất đồi núi đối với đồng bằng

- Bản đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam: Atlat địa lí Việt Nam.

- Tranh ảnh cảnh quan địa hình đồng bằng.

Khởi động: Khi nói về nông nghiệp, có 2 ý kiến sau đây:

- Nông nghiệp nước ta là một nền nông nghiệp lúa nước .

- Nông nghiệp nước ta là nền NN với cây công nghiệp là chủ yếu.

Dựa vào tiêu chí nào để có thể đưa ra các nhận xét như vậy?

GV: Các nhận xét trên dựa trên đặc điểm sản xuất nông nghiệp của một phần khu vực địa hình nước ta - địa hình đồng bằng hoặc miền núi

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính

Hoạt động l: tìm hiểu đặc điểm đồng bằng sông Hồng và đồng

bằng sông Cửu Long

GV yêu cầu 1 nửa lớp là địa hình đồng bằng, nửa còn lại là địa

hình đồi núi.

Nhiệm vụ: Dựa vào hiểu biết của bản thân, hãy viết 1 từ hoặc

cụm từ thể hiện thuận lợi và khó khăn trong việc phát triển kinh tế

xã hội của địa hình đồng bằng và địa hình đồi núi.

HS lên bảng viết thuận lợi và khó khăn .

GV chuẩn kiến thức (Trên bề mặt địa hình diễn ra mọi hoạt động

sản xuất và sinh hoạt của con người Khai thác hiệu quả những

tiềm năng mà địa hình mang lại sẽ thúc đẩy sự phát triển kinh tế -

xã hội Tuy nhiên hiện tượng xói mòn, lũ quét ở miền núi, đất bị

bạc màu ở đồng bằng đang diễn ra với tốc dộ nhanh Vì vậy cần

có những biện pháp hợp lí đảm bảo sự phát triển bền vững trên

các khu vực địa hình nước ta.

Dựa vào hình 6, hãy nêu đặc điểm đồng bằng ven biển theo dàn ý:

- Nguyên nhân hình thành: .

- Diện tích:

- Đặc điểm đất đai

- Các đồng bằng lớn:

Một HS lên bảng chỉ trên bản đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam để trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung GV nhận xét phần trình bày của HS và bổ sung kiến thức Hoạt động 4: Tìm hiểu thế mạnh và hạn chế về tự nhiên của các khu vực đồi núi trong phát triển kinh tế - xã hội Hình thức: Nhóm Cách l: Tổ chức thảo luận theo nhóm Bước 1: GV chia HS ra thành các nhóm và giao nhiệm vụ cho các nhóm Nhóm l: Đọc SGK mục 3 a, kết hợp hiểu biết của bản thân, hãy nêu các dẫn chứng để chứng minh các thế mạnh và hạn chế của b) Khu vực đồng bằng * Đồng bằng châu thổ sông gồm: đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long (Xem thông tin phản hồi phần phụ lục) * Đồng bằng ven biển - Chủ yếu do phù sa biển bồi đắp Đất nhiều cát, ít phù sa - Diện tích 15000 km 2 Hẹp chiều ngang, bị chia cắt thành nhiều đồng bằng nhỏ - Các đồng bằng lớn: Đồng bằng sông Mã, sông Chu; đồng bằng sông Cả, sông Thu Bồn,

3 Thế mạnh và hạn chế về thiên nhiên của các khu vực đồi núi và đồng bằng trong phát triển kinh tế - xã hội

a Khu vực đồi núi

* Thuận lợi

- Các mỏ nội sinh tập trung ở vùng đồi núi

Trang 17

địa hình đồi núi tới phát triển KINH TẾ-XÃ HỘI.

Nhóm 2 : Đọc SGK mục 8.b, kết hợp hiểu biết của bản thân, hãy

nêu các dẫn chứng để chứng minh các thế mạnh và hạn chế của

địa hình đồng bằng tới phát triển kinh tế - xã hội

Buớc 2: HS trong các nhóm trao đổi, HS chỉ trên bản đồ Địa lí tự

nhiên Việt Nam để trình bày.

Một Hs trình bày thuận lợi, một hs trình bày khó khăn, các HS

khác bổ sung.

Bước 3: Gv nhận xét phần trình bày của HS và kết luận ý đúng

của mỗi nhóm, sau đó chuẩn kiến thức.

thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp

- Tài nguyên rừng giàu có về thành phần loài với nhiều loài quý hiếm, tiêu biểu cho sinh vật rừng nhiệt đới

- Bề mặt cao nguyên bằng phẳng thuận lợi cho việc xây dựng các vùng chuyên canh cây công nghiệp.

- Các dòng sông ởû miền núi có tiềm năng thuỷ điện lớn (sông Đà, sông Đồng Nai )

- Với khí hậu mát mẻ, phong cảnh đẹp nhiều vùng trở thành nơi nghỉ mát nổi tiếng như Đà Lạt, Sa Pa, Tam Đảo, Ba Vì, Mẫu Sơn…

* Khó khăn

- Địa hình bị chia cắt mạnh, nhiều sông suối, hẻm vực, sườn dốc gây trở ngại cho giao thông, cho việc khai thác tài nguyên và giao lưu kinh tế giữa các miền.

- Do mưa nhiều, độ dốc lớn, miền núi là nơi xảy ra nhiều thiên tai: lũ quét, xói mòn, xạt lở đất, tại các đứt gãy còn phát sinh động đất Các thiên tai khác như lốc, mưa đá, sương mù, rét hại…

b Khu vực đồng bằng

* Các hạn chế: Thường xuyên chịu nhiều thiên tai bão, lụt, hạn hán

IV ĐÁNH GIÁ :Khoanh tròn ý em cho là đúng nhất

1 Nhận định chưa chính xác về đồng bằng ven biển miền Trung là:

A Hẹp ngang, bị chia cắt thành nhiều đồng bằng nhỏ

B Đất nhiều cát, ít phù sa

C Chủ yếu do phù sa biển bồi đắp

D Đất phù sa màu mỡ, phì nhiêu

2 Thế mạnh phát triển nông nghiệp của thiên nhiên khu vực đồi núi là:

a Khai thác tài nguyên rừng và khoáng sản

b Tiềm năng lớn về phát triển thủy điện và du lịch sinh thái

c Hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiêïp và chăn nuôi gia súc lớn

d Trồng rừng và chế biến lâm sản

Học sinh về nhà học bài, trả lời câu hỏi cuối bài và xem trước tiết sau.

Trang 18

Ngày soạn: Bài 9

Tiết dạy: 09 THIÊN NHIÊN CHỊU ẢNH HƯỞNG SÂU SẮC CỦA BIỂN

1 Kiến thức - Biết được các đặc điểm tự nhiên cơ bản nhất của Biển Đông.

- Đánh giá được ảnh hưởng của Biển Đông đối với thiên nhiên VN

2 Kĩ năng - Đọc bản đồ địa hình vùng biển

- Liên hệ thực tế địa phương về ảnh hưởng của biển

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Bản đồ vùng Biển Đông của Việt Nam; Bản đồ Tự nhiên Việt Nam; Atlat Địa lí Việt Nam.

- Một số hình ảnh về địa hình ven biển, rừng ngập mặn, thiên tai bão lụt, ở những vùng ven biển

Hoạt động l: Xác định vị trí của Biển Đông

GV đặt câu hỏi: Chỉ trên bản đồ và nêu đặc điểm diện

tích, phạm vi của Biển Đông, tiếp giáp với vùng biển

của những nước nào?

Hoạt động 2: Tìm hiểu đặc điểm khái quát của Biển

Đông

Hình thức: Cặp

GV đặt câu hỏi:

1 Đọc SGK mục 1, kết hợp hiểu biết của bản thân,

hãy nêu những đặc điểm khái quát về Biển Đông?

2 Tại sao độ mặn trung bình của Biển Đông có sự thay

đổi giữa mùa khô và mùa mưa? (Độ mặn tăng vào mùa

khô do nước biển bốc hơi nhiều, mưa ít Độ muối giảm

vào mùa mưa do mưa nhiều, nước từ các sông đổ ra

biển nhiều)

3 Gió mùa ảnh hưởng như thế nào tới hướng chảy của

các dòng hải lưu ở nước ta? (Mùa đông, gió Đông Bắc

tạo nên dòng hải lưu lạnh hướng đông bắc – tây nam

Mùa hạ, gió Tây Nam tạo nên dòng hải lưu nóng hướng

tây nam - đông bắc)

Hoạt động 3: Đánh giá ảnh hưởng của Biển Đông đến

thiên nhiên Việt Nam

Hình thức: Theo cặp/ Nhóm

Bước 1: GV chia nhóm và giao nhiệm vụ cho các

nhóm

Nhóm 1: Đọc SGK mục 2, kết hợp hiểu biết của bản

thân hãy nêu tác động của biển Đông tới khí hậu nước

ta Giải thích tại sao nước ta lại mưa nhiều hơn các

nước khác cùng vĩ độ (Biển Đông đã mang lại cho

nước ta một lượng mưa, ẩm lớn, làm giảm đi tính chất

1 Khái quát về Biển Đông:

- Biển Đông là một vùng biển rộng (3,477triêụ km2)

- Là biển tương đối kín, nằm trong vùng nhiệt đới ẩm gió mùa

2 Aûnh hưởng của Biển Đông đến thiên nhiên Việt Nam

Trang 19

khắc nghiệt của thời tiết lạnh khô trong mùa đông và

làm dịu bớt thời tiết nóng bức trong mùa hè

Mùa hạ gió mùa Tây Nam và Đông Nam từ biển thổi

vào mang theo độ ẩm lớn Gió mùa đông bắc đi qua

Biển Đông vào nước ta cũng trở nên ẩm ướt hơn Vì

vậy nước ta có lượng mưa nhiều hơn các nước khác

cùng vĩ độ)

Nhóm 2: Kể tên các dạng địa hình ven biển nước ta

Xác định trên bản đồ Tự nhiên Việt Nam vị trí các vịnh

biển: Hạ Long (Quảng Ninh), Xuân Đài (Phú Yên),

Vân Phong (Khánh Hoà), Cam Ranh (Khánh Hoà)

Kể tên các điểm du lịch, nghỉ mát nổi

tiếng Ơû vùng biển nước ta?

Nhóm 3: Dựa vào hiểu biết của bản thân và quan sát

bản đồ hãy chứng minh Biển Đông giàu tài nguyên

khoáng sản và hải sản

- Tại sao vùng ven biển Nam Trung Bộ rất thuận lợi

cho hoạt động làm muối?

(Do có nhiệt độ cao, sóng gió, nhiều

nắng, ít mưa, lại chỉ có một vài con sông đổ ra biển)

Nhóm 4: Biển Đông ảnh hưởng như thế nào đối với

cảnh quan thiên nhiên nước ta? Rừng ngập mặn ven

biển ở nước ta phát triển mạnh nhất ở đâu? Tại sao

rừng ngập mặn lại bị thu hẹp? (Biển Đông làm cho

cảnh quan thiên nhiên nước ta phong phú hơn với sự

góp mặt của đa hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh

thái trên đất phèn, đất mặn Rừng ngập mặn ven biển

ở nước ta phát triển mạnh nhất ở đồng bằng sông Cửu

Long)

Bước 2: HS trong các nhóm trao đổi, đại diện các nhóm

trình bày, các nhóm khác bổ sung ý kiến

Bước 3: GV nhận xét phần trình bày của HS và kết

luận các ý đúng của mỗi Nhóm

Hoạt động 4: Tìm hiểu những thiên tai do biển gây ra

và biện pháp khắc phục

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK mục 2d, kết hợp hiểu biết

của bản thân, em hãy viết một đoạn văn ngắn nói về

các biểu hiện thiên tai ở các vùng ven biển nước ta và

cách khắc phục của các địa phương này

Một số HS trả lời, các HS khácnhận xét bổ sung

GV: Đánh giá, hệ thống lại và chốt kiến thức

(Biện pháp khắc phục thiên tai: trồng rừng phòng hộ

ven biển, xây dựng hệ thống đê, kè ven biển, trồng các

loại cây thích nghi với đất cát và điều kiện

khô hạn, )

a Khí hậu: Nhờ có Biển Đông nên khí hậu nước ta mang tính hải dương điều hòa, lượng mưa nhiều, độ ẩm tương đối của không khí trên 80%

b Địa hình và các hệ sinh thái vùng ven biển:

- Địa hình vịnh cửa sông, bờ biển mài mòn, các tam giác châu thoải với bãi triều rộng lớn, các bãi cát phẳng lì, các đảo ven bờ và những rạn san hô

- Các hệ sinh thái vùng ven biển rất đa dạng và giàu có: hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh thái đất phèn, nước lợ, …

c Tài nguyên thiên nhiên vùng biển

- Tài nguyên khoáng sản: Dầu mỏ, khí đốt, cát, quặng ti tan ; trữ lượng lớn

- Tài nguyên hải sản: các loại thuỷ hải sản nước mặn, nước lợ vô cùng đa dạng

d Thiên tai

- Bão lớn kèm sóng lừng, lũ lụt, sạt lở bờ biển

- Hiện tượng cát bay, cát chảy lấn chiếm đồng ruộng ở ven biển miền Trung

IV ĐÁNH GIÁ: Khoanh tròn ý em cho là đúng nhất

Trang 20

- Làm bài tập SGK

- Sưu tầm tài liệu về các nguồn lợi từ biển Đông

Trang 21

Tiết dạy: 10 THIÊN NHIÊN NHIỆT ĐỚI ẨM GIÓ MÙA

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:Sau bài hoc, HS cần:

1 Kiến thức- Hiểu và trình bày được các đặc điểm cơ bản của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

- Phân tích được nguyên nhân hình thành nên đặc điểm nhiệt đới ẩm gió mùa

2 Kĩ năng- Biết phân tích biểu đồ khí hậu

-Biết phân tích mối liên hệ giữa các nhân tố hình thành và phân hóa khí hậu-Có kĩ năng liên hệ thực tế để thấy các mặt thuận lợi và trở ngại của khí hậu đối với sản xuất

ở nước ta

- Bản đồ khí hậu Việt Nam;Bản đồ hình thể Việt Nam

- Sơ đồ gió mùa mùa Đông và gió mùa mùa hạ;Atlat Việt Nam

MỞ BÀI:Gv nhắc lại cho Hs kiến thức về gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ đã được học ở chương trình lớp 10, sau đó liên hệ tình hình nước ta và vào bài

Hoạt động l: Cặp.

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK, bảng số liệu, kết hợp

quan sát bản đồ khí hậu, hãy nhận xét tính chất nhiệt

đới của khí hậu nước ta theo dàn ý:

- Tổng bức xạ , cân bằng bức xạ

- Nhiệt độ trung bình năm

- Tổng số giờ nắng

* Giải thích vì sao nước ta có nền nhiệt độ

cao:

Một HS trả lời, các HS khác bổ sung

Hoạt động 2: Tìm hiểu về gió mậu dịch.

GV đặt câu hỏi: Hãy cho biết nước ta nằm trong vành

đai gió nào? Gió thổi từ đâu tới đâu, hướng gió thổi ở

nước ta?

HS trả lời (Gió mậu dịch thổi từ cao áp cận chí tuyến

về Xích Đạo

GV: Sự chênh lệch nhiệt độ của lục địa Aù – âu rộng

lớn với đại dương Thái Bình Dương và Aán ĐỘ Dương

dã hình thành nên các trung tâm khí áp thay đổi theo

mùa, lấn át ảnh hưởng của gió mậu dịch, hình thành

chế độ gió mùa đặc biệt của nước ta

Hoạt động 3: Hình thức: Cả lớp

-GV đặt câu hỏi: Nhận xét và giải thích nguyên nhân

hình thành các trung tâm áp cao và áp thấp vào mùa

đông?

(Vào mùa đông lục địa Aù - âu lạnh, xuất hiện cao áp

Xibia Đại dương Thái Bình Dương và Aán Độ Dương

nóng hơn hình thành áp thấp Alêut và áp thấp Aán Độ

Dương Mặt khác, lúc này là mùa hạ của bán cầu Nam

nên áp thấp cận chí tuyến Nam hoạt động mạnh hút gió

1 Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm

a Tính chất nhiệt đới

- Tổng bức xạ lớn, cán cân bức xạ dương quanh năm Nhiệt độ trung bình năm trên 200C Tổng số giờ nắng từ 14000 - 3000 giờ

b Gió mùa

Trang 22

từ cao áp Xibia về Để ý trên bản đồ đẳng áp chúng ta

thấy có sự giao tranh giữa áp cao Xibia và áp cao cận

chí tuyến Bắc (nơi sinh ra gió mậu dịch) mà ưu thế

thuộc về áp cao Xibia, tạo nên một mùa đông lạnh ở

miền Bắc nước ta).

-GV đặt câu hỏi: Nhận xét và giải thích nguyên nhân

hình thành các trung tâm áp cao và áp thấp vào mùa

hạ?

HS trả lời, GV chuẩn kiến thức (Vào mùa hạ, khu vực

chí tuyến Bắc Bán Cầu nóng nhất, do đó hình thành áp

thấp I - Ran ởû

Nam á Thái Bình Dương và ấn ĐỘ Dương lạnh hơn

hình thành áp cao Ha Oai, áp cao Bắc ấn ĐỘ Dương

Nam bán cầu là mùa đông nên áp cao cận chí tuyến

Nam hoạt dộng mạnh Như vậy mùa hạ sẽ có gió mậu

dịch Bắc Bán cầu từ Tây Thái Bình Dương vào nước ta,

đầu mùahạ có gió tín phong đông nam từ Nam bán cầu

vượt xích đạo đổi hướng tây nam lên)

Hoạt động 4: Tìm hiểu đặc điểm của gió mùa mùa hạ

và gió mùa mùa đông

Bước 1: GV chia lớp thành các nhóm nhỏ để hoạt động:

Nhóm 1: tìm hiểu đặc điểm của gió mùa mùa hạ

Nhóm 2: tìm hiểu đặc điểm của gió mùa mùa đông

Bước 2: Hs trình bày

Hoạt động 5: Tìm hiểu đặc điểm lượng mưa, độ ẩm

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK mục b, kết hợp quan sát bản

đồ lượng mưa trung bình năm, hãy nhận xét và giải

thích về lượng mưa và độ ẩm của nước ta

c Lượng mưa, độ ẩm lớn

- Lượng mưa trung bình năm cao: 1500 - 2000mm Mưa phân bố không đều, sườn đón gió 3500 - 4000mm

- Độ ẩm không khí cao trên 80%

IV ĐÁNH GIÁ

Câu 1: HS gắn mũi tên gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ lên bản đồ trống.

Câu 2: Có ý kiến cho rằng: gió mùa mùa hạ là nguồn gốc gây ra thời tiết khô nóng ở miền Trung,

đúng hay sai, vì sao?

Làm bài tập cuối bài và xem trước bài của tiết sau

VI PHỤ LỤC

Phiếu học tập 1:

Nhiệm vụ: đọc SGK, bảng số liệu, kết hợp quan sát biểu đồ khí hậu, hãy

nhận xét và giải thích tính chất nhiệt đới của khí hậu nước ta theo dàn ý:

- Tổng bức xạ………, cân bằng bức

xạ………

- Nhiệt độ trung bình năm ………

- Tổng số giờ nắng………

Giải thích vì sao nước ta có nền nhiệt cao :………

Trang 23

1 Kiến thức:- Biết được biểu hiện của đặc điểm nhiệt đới ẩm gió mùa qua các thành phần tự nhiên: địa

hình, thuỷ văn, thổ nhưỡng

- Giải thích được đặc điểm nhiệt đới ẩm gió mùa của các thành phần tự nhiên

- Hiểu được mặt thuận lợi và trở ngại của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa đối với hoạt động sản xuất, nhất là đôl với sản xuất nông nghiệp

2 Kĩ năng:- Phân tích mối quan hệ tác động giữa các thành phần tự nhiên tạo nên tính thống nhất thể hiện

ở đặc điểm chung của một lãnh thổ

- Biết liên hệ thực tế để giải thích những hiện tượng thường gặp trong tự nhiên

- Bản đồ địa hình VN; Bản đồ các hệ thống sông chính ở nước ta; Atlat Địa lí Việt Nam

- Một số tranh ảnh về đia hình vùng núi mô tả sườn dốc, khe rãnh, đá đất trượt, đia hình cacxtơ Các loài sinh vật nhiệt đới

Khởi động: GV vẽ lên bảng sơ đồ mối quan hệ giữa các thành phần nhiên (khí hậu, địa hình, sông ngòi, đất, sinh vật) và yêu cầu HS tìm các dẫn chứng từ thiên nhiên Việt Nam cho từng mối quan hệ (khí hậu - địa hình; khí hậu- sông ngòi; khí hậu- sinh vật )

GV: Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa đã chi phối các thành phần tự nhiên khác hình thành nên đặc điểm chung nổi bật của tự nhiên nước ta, đó là thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

Hoạt động l: Theo cặp

GV giao nhiệm vụ cho HS (Xem phiếu học tập phần

phụ lục)

GV đặt thêm câu hỏi: Dựa vào hiểu biết của bản thân

em hãy đề ra biện pháp nhằm hạn chế hoạt động xâm

thực ở vùng đồi núi (Trồng rừng, trồng cây công

nghiệp dài ngày, làm ruộng bậc thang, xây dựng hệ

thống thuỷ lợi, )

Hoạt động 2: Nhóm

GV chia nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm

(Xem phiếu học tập phần phụ lục)

GV nhận xét phần trình bày của HS và kết luận các ý

đúng của mỗi nhóm (xem thông tin phản hồi phần phụ

lục)

Hoạt động 3: Cả lớp

GV đặt câu hỏi: Đọc SGK mục 3, kết hợp với hiểu biết

của bản thân, hãy nêu những ví dụ chứng tỏ thiên

nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa có ảnh hưởng đến sản xuất

nông nghiệp, các hoạt động sản xuất khác và đời sống

Một HS trả lời tác động của thiên nhiên nhiệt đới ẩm

gió mùa n sản xuất đến nông nghiệp Các HS khác

nhận xét, bổ sung

Một HS tra lởi tác động của thiên nhiên nhiệt đới ẩm

gió mùa dến các hoạt động sản xuất khác và đời sống

2 Các thành phần tự nhiên khác:

a Địa hình

b Sông ngòi, đất, sinh vật

3 Aûnh hưởng của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa đến hoạt động sản xuất và đời sống

a) Aûnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

- Nền nhiệt ẩm cao thuận lợi để phát triển nền nông nghiệp lúa nước, tăng vụ, đa dạng hoá cây trồng, vật nuôi, phát triển mô hình nông – lâm kết hợp

- Khó khăn: Lũ lụt, hạn hán, khí hậu, thời tiết không ổn định Ịt

b) Aûnh hưởng đến các hoạt động sản xuất khác

Trang 24

Các HS khác nhận xét, bổ sung GV chuẩn kiến thức và đời sống

- Thuận lợi để phát triển các ngành lâm nghiệp , thuỷ sản, GTVT, du lịch, … và đẩy mạnh hoạt động khai thác, xây dựng vào mùa khô

- Khó khăn:

+ Các hoạt động giao thông, vận tải du lịch, công nghiệp khai thác chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự phân mùa khí hậu, chế độ nước sông + ĐỘ ẩm cao gây khó khăn cho việc qản máy móc, thiết bị, nông sản

- Các thiên tai như mưa bão, lũ lụt, hạn hán và diễn biến bất thường như dong, lốc, mưa đá, sương mù, rét hại, khô nóng, …cũng gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống

+ Môi trường thiên nhiên dễ bị suy thoái

IV ĐÁNH GIÁ: Khoanh tròn ý em cho là đúng

* Tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa thể hiện ởû địa hình vùng núi đá vôi là:

A Bề mặt địa hình bị cắt xẻ mạnh

B Đất bị bạc màu

C Có nhiều hang động ngầm, suối cạn, thung lũng khô

D Thường xảy ra hiện tượng đất trượt, đá lỡ

V HOẠT ĐỘNG NỐI TIẾP:Trả lời câu hỏi cuối bài

VI PHỤ LỤC

Phiếu học tập 1:

Thông tin phản hồi:

Tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa của địa hình nước ta

Xâm thực mạnh ở vùng đồi núi

- Bề mặt địa hình bị chia cắt, nhiều nơi đất

trơ sỏi đá

- Vùng núi có nhiều hang động, thung

lũng khô

- Các vùng thềm phù sa cổ bị bào mòn tạo

thành đất xám bạc màu

- Đất trượt đá lỡ làm thành nón phóng vật

ở chân núi

Bồi tụ nhanh ở đồng bằng hạ lưu sông

Đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long hàng năm lấn ra biển vài chục

đến hàng trăm met.

Nguyên nhân

-Nhiệt độ cao, lượng mưa nhiều Nhiệt độ và lượng mưa phân hóa theo mùa làm cho quá trình phong hóa, bóc mòn, vận chuyển xảy ra mạnh mẽ

- Bề mặt địa hình có dốc lớn, nham thạch dễ bị phong hóa

Trang 25

Tiết dạy: 13 THIÊN NHIÊN PHÂN HỐ ĐA DẠNG

I MỤC TIÊU BÀI HỌC: Sau bài học này học sinh cần:

- Liên hệ thực tế để thấy được sự thay đổi thiên nhiên từ Bắc vào Nam

- Bản đồ hình thể Việt Nam

- Tranh ảnh, băng hình về cảnh quan thiên nhiên

- Atlat địa lý Việt nam

- Phiếu học tập

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

Hoạt động1: Cả lớp

Bước 1: GV sử dụng bản đồ hình thể Việt nam, các

mảnh dán ghi nhiệt độ trung bình năm của các địa

điểm: Lạng Sơn, Hà Nội, Huế, Đà Lạt, TP Hồ Chí

Minh

Yêu cầu 1 học sinh gắn nhiệt độ trung bình năm

tương ứng với các địa điểm trên Nêu nhận xét và

1 Thiên nhiên phân hố theo Bắc Nam.

a Thiên nhiên phân hố theo Bắc nam chủ yếu thay đổi của khí hậu

b Phần lãnh thổ phía Bắc(Từ dãy Bạch Mã trở ra)

c Phần lãnh thổ phía Nam(Từ dãy Bạch Mã trở vào)

(Nội dung trong phiếu học tập)

IV ĐÁNH GIÁ:

1 Khoanh trịn vào ý mà em cho là đúng nhất

1.1 Nhận định khơng dúng với đặc điểm khí hậu của thiên nhiên phần phía Bắc lãnh thổ nước ta là:

A.Tồn bộ miền Bắc cĩ mùa đơng lạnh kéo dài 3 tháng

B.Về phía Nam số tháng lạnh giảm cịn 1 đến 2 tháng, ở Huế chỉ cịn thời tiết lạnh

Trang 26

C.Thời kỳ bắt đầu mùa mưa có xu hưưógn chậm dần về phía nam.

D.Tính bất ỏn cao trong diễn biến thời tiết, khí hậu

1.2 Đặc điểmkhí hậu của thiên nhiên phần phía Nam lãnh thổ nước ta là:

A.Nóng quanh năm, chia làm 2 mùa mưa và khô

B.Có mùa đông lạnh, ảnh hưởng mạnh mẽ của gió mùa đông bắc

C.Mang tính nhiệt đới gió mùa hải dương

D.Cả ý A và B đều đúng

2 Nối ô chữ ở bên trái với o tương ứng ở bên phải

Học sinh làm bài tập1, 2 trong SGK

VI PHỤ LỤC:

Phiếu học tập

Học sinh nghiên cứu SGK và điền vào bảng sau

Phần lãnh thổ phía Bắc Phần lãnh thổ phía NamKhí hậu:

Cảnh quan thiên nhiên

Thông tin phản hồi

Phần lãnh thổ phía Bắc Phần lãnh thổ phía Nam

Kiểu khí hậu Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

cómùa đông lạnh

Khí hậu cận xích đạo gió mùa nóng quanh năm

T0 trung bình năm

Số tháng lạnh < 200C

Sự phân hoá mùa

Đới cảnh Đới rừng gió mùa nhiệt đới Đới rừng gió mùa cận xích đạo

Diện tích rộng, có cácbãi triều thấp,

Thềm lục địa thu hẹp, tiếp giáp vùng

biển nước sâu

Đồng bằng sông hồng

Đồng bằng sông cửu long

Đồng bằng ven biển từ Thanh Hoá đến Ninh Thuận

Thềm lục địa phía Bắc và phía Nam

Thềm lục địa vùng Nam Trung bộ

Trang 27

quanThành phần

là sinh vật

Các loài nhiệt đới chiếm ưu thế, ngoài rac còn có các cây cận nhiệt đới, ôn đới, các loài thú có lông dày

Các loài động vật và thực vật thuộc vùng xích đạo và nhiệt đới với nhiều loài

Bài 14: THIÊN NHIÊN PHÂN HOÁ ĐA DẠNG (Tiếp theo)

- Phân tích tổng hợp các mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên

- Bản đồ địa lý tự nhiên Việt nam

- Atlat địa lý Việt nam

- Một số hình ảnh về hệ sinh thái

- Các bảng kiến thức

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

Hoạt động 1: Cả lớp, nhóm

Bước 1:

- GV cho học sinh trả lời câu hỏi trong mục và chỉ

trên bản đồ 3 dải: Vùng biển và thềm lục địa, vùng

đồng bằng ven biển, vùng đồi núi

Nhóm 1: Tìm hiểu đai nhiệt đới gió mùa

Nhóm 2: Tìm hiểu về đai cận nhiệt đới gió mùa trên

núi

Nhóm 3: Tìm hiểu đai ôn đới gió mùa trên núi

2 Thiên nhiên phân hoá theo Đông – Tây.

a.Vùng biển và thềm lục địa:

- Thiên nhiên đa dạng đặc sắc và có sự thay đổi, các dạng địa hình ven biển, thềm lục địa

3.Thiên nhiên phân hoá theo độ cao

(Nội dung ở phiếu học tập)

Trang 28

Bước 2: Đại diện các nhóm trình bày, GV nhận xét

và hệ thống và hệ thống kiến thức

IV ĐÁNH GIÁ:

Hoàn thiện sơ đồ sau:

Học sinh trả lời câu hỏi số 1 trong SGK

VI.PHỤ LỤC:

Phiếu học tập

Học sinh nghiên cứu phần 3 và điền vào bảng sau:

bố

Đặc điểm khí hậu

Các loại đất chính

Các hệ sinh thái chínhĐai nhiệt đới gió mùa

Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi

Đai ôn đới gió mùa trên núi

Thông tin phản hồi:

Đai cao Độ cao phân bố Đặc điểm khí hậu Các loại đất chính Các hệ sinh thái

chính

Đai nhiệt đới gió

mùa()

- Miền Bắc: Dưới 600-700m

- Miền Nam từ 900-1000m

Nhiệt độ cao mùa

hạ nóng, độ ẩm thay đổi tuỳ nơi

- Nhóm đất phù sa(Chiếm 20%

diện tích)

- Nhóm đất Feralit vùng đồi núi thấp (Hơn 60%)

- Rừng nhiệt đới ẩm

lá rộng thường xanh

- Rừng nhiệt đới gió mùa

Đai cận nhiệt

đới gió mùa trên

núi

- Miền Bắc: 2600m

600 Miền Nam: Từ 900-2600m

- Khí hậu mát mẻ, không có tháng nào nhiệt độ trên

250C, mưa nhiều,

độ ẩm tăng

- Đất feralit có mùn với đặc tính chua

- Rừng cận nhiệt đới

lá rộng và lá kim

Đai ôn đới gió

mùa trên núi

Từ 2600m trở lên Quanh năm nhiệt

độ dưới 150C, mùa đông dưới

50C

Chủ yếu là đất mùn thô

Các loài thực vật ôn đới: Lãnh Sam, Đỗ Quyên

Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi

ĐấtSinh vật

Khí hậuĐất

Sinh vậtKhí hậu

Trên 1600-1700m

Độ cao 600-700m đến 1600-1700m

Trang 29

Bài 15: THIÊN NHIÊN PHÂN HOÁ ĐA DẠNG (Tiếp theo)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1.Về kiến thức

- Hiểu sự phân hoá cảnh quan thiên nhiên thành 3 miền địa lý tự nhiên

- Biết được đặc điểm cơ bản của mổi miền địa lý tự nhiên

- Nhận thức đuợc các mặt thuận lợi và hạn chế trong sử dụng tự nhiên ở mổi miền

2 Kỹ năng:

- Đọc và khai thác kiến thức từ bản đồ Các miền địalý tự nhiên và atlat địa lý Việt Nam

- Bản đồ Các miền địa lý tự nhiên

- Atlat địa lý Việt Nam

- Bảng so sánh 3 miền địa lý tự nhiên

III.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

Các miền địa lý tự nhiên

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi trong SGK

- GV hướng dẫn HS lập bảng so sánh đặc điểm của 3 miền địa lý tự nhiên, chia nhóm và phân nội dung cụ thể cho từng nhóm thực hiện:

+ Nhóm 1,2: Tìm hiểu đặc điểm của miền Bắc và Đông Bắc Bộ

+ Nhóm 3,4: Tìm hiểu đặc điểm của miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ

+ Nhóm 5,6: Tìm hiểu đặc điểm của Miền Nam trung Bộ và Trung Bộ

-Các nhóm thảo luận, đại diện từng nhóm trình bày: GV kết luận và chuẩn kiến thức

-Phiếu học tập:

Tên miền Miền Bắc và Đông

Bắc Bắc Bộ

Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ

Miền Nam Trung Bộ

- GV có thể đặt thêm 1 số câu hỏi:

+ Vị trí địa lý và đặc điểm địa hình ảnh hưởng như thế nào tới khí hậu và thuỷ văn của Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ?

+ Vì sao miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ có khí hậu cận xích đạo với 2 mùa mưa và khô rệt? Ảnh hưởng như thế nào tới sản xuất NN?

+ Các mặt thuận lợi và khó khăn trong sử dụng tự nhiên của mỗi miền?

Thông tin phản hồi

Đặc điểm của 3 miền địalý tự nhiên

Bắc Bộ

Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ

Miền Nam Trung Bộ và

Nam Bộ.

Phạm vi

Tả ngạn sông Hồng, gồm vùng núi Đông Bắc và đông bằng BắcBộ

Hữu ngạn sông Hồng đến dãy Bạch Mã

Từ dãy Bạch Mã trở vào Nam

Đặc điểm - Quan hệ với nền Hoa - Quan hệ với Vân Nam về - Các khối núi cổ, các bề mặt

Trang 30

Nam về cấu trúc địa chất kiến tạo Tân kiến tạo nâng yếu

- Gió mùa Đông Bắc xâm nhập mạnh

cấu trúc địa hình Tân kiến tạo nâng mạnh

- Gió mùa Đông Bắc giảm sút

về phía Tây và phía Nam

Sơn Nguyên bóc mòn, các cao Nguyên Bazan

- Khí hậu cận xích đạo gió mùa

Địa hình

- Hướng vòng cung (4 cánh cung)

- Đồi núi thấp(độ cao trung bình khoảng 600m)

- Nhiều địa hình đá vôi

- Đồng bằng Bắc Bộ mở rộng Bờ biển phẳng, nhiều vịnh, đảo, quần đảo

- Địa hình núi trung bình và cao chiếm ưu thế, dốc mạnh

- Hướng TB-ĐN

- Đồng Bằng thu nhỏ, chuyển tiếp từ đồng bằn châu thổ sang đòng bằng ven biển

- Nhiều cồn cát, bãi biển, đầm phá

- Khối núi cổ Kontum Các núi, sơn nguyên, cao nguyên

ở cực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên Các dãy núi là hướng vòng cung Sường đông thì dốc sườn Tây thoải

- Đồng Bằng ven biển thì thu hẹp, đồng bằng Nam Bộ thì

- Khoáng sản có thiếc, sắt, apatit, crôm, titan, vật liệu xây dựng…

- Dầu khí có trữ lượng lớn Tây Nguyên giàu bô xít

Khí hậu

- Mùa hạ nóng, mưa nhiều, mùa đông lạnh, ít mưa Khí hậu, thời tiết có nhiều biến động Có bão

- Gió mùa Đông Bắc suy yếu

và biến tính Số tháng lạnh dưới 2 tháng (ở vùng thấp)

- Bắc Trung Bộ có gió phơn Tây Nam, bão mạnh, mùa mưa lùi vào tháng VIII, XII,

I Lũ tiểu mãn tháng VI

- Khí hậu cận xích đạo (ttb1>200C)

- Hai mùa mưa, khô rõ Mùa mưa ở Nam Bộ và Tây Nguyên từ tháng V đến tháng

X, XI ở đòng bằng ven biển Nam Trung Bộ từ tháng IX đến tháng XII, lũ có 2 cực đại vào tháng IX và tháng VI

Sông ngòi

- Mạng lưới sông ngòi dày đặc Hướng TB-ĐN và hướng vòng cung

- Sông ngòi hướng TB-ĐN; ở bắc Trung Bộ hướng tây – đông Sông có độ dóc lớn, nhiều tiềm năng thuỷ điện

3 hệ thống sông: Các song ven biển hướng tây- đông ngắn, dốc (trừ sông Ba), hệ thống sông Mê Công và hệ thống sông Đồng Nai

Thổ nhưỡng,

sinh vật

- Đai cận nhiệt đới hạ thấp

- Trong thành phần có thêm các loài cây cận nhiệt(dẻ, re) và động vật Hoa Nam

Có đủ hệ thống đai cao: đai nhiệt đới gió mùa, đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi có đất mùn khô, đai ôn đới >

2600 m.Rừng còn nhiều ở Nghệ an, Hà Tĩnh

- Thực vật nhiệt đới, xích đạo chiếm ưu thế Nhiều rừng, nhiều thú lớn Rừng nhập mặn ven biển rất đặc trưng

Trang 31

Bài 16:THỰC HÀNH: ĐỌC BẢN ĐỒ ĐỊA HÌNH, ĐIỀN VÀO LƯỢC ĐỒ TRỐNG MỘT SỐ DÃY NÚI VÀ ĐỈNH NÚI

I MỤC TIÊU BÀI THỰC HÀNH:

1 Về kiến thức: Khắc sâu thêm, cụ thể và trực quan hơn các kiến thức về địa hình, sông ngòi

2 Về kĩ năng:- Đọc hiểu bản đồ địa hình, sông ngòi Xác định đúng các địa danh trên bản đồ.

- Điền và ghi đúng trên lược đồ một số dãy núi và đỉnh núi

- Bản đồ địa lí tự nhiên Việt Nam; Atlat địa lí Việt Nam

- GV chuẩn bị lược đồ Việt Nam đã điền sẵn các cánh cung, các dãy núi, các đỉnh núi theo yêu cầu của bài

- HS chuẩn bị lược đồ trống Việt nam trên giấy A4; Bút màu

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

Mở bài: GV nêu yêu cầu của bài thực hành

- Xác định vị trí các dãy núi, đỉnh núi và dòng sông trên bản đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam ( hoặc Atlat Địa lí Việt Nam)

- Điền vào lược đồ Việt Nam các cánh cung, các dãy núi, một số đỉnh núi

Hoạt động 1: Xác định vị trí các dãy núi Cao Nguyên trên bản đồ.

Bước 1: GV yêu cầu xác định vị trí:

- Các dãy núi Hoàng Liên Sơn, Sông Mã, Hoành Sơn

- Các cao nguyên đá vôi: Tà Phìng-Sìn Chải, Sơn La, Mộc Châu

- Các cánh cung: Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều

- Các cao nguyên: Lâm Viên, Di Linh

Bước 2: HS trao đổi tìm vị trí của các dãy núi trong atlat địa lý Việt Nam

Bước 3: GV yêu cầu một số HS lên chỉ bản đồ địa lý tự nhiên Việt Nam treo tường các dãy núi và cao nguyên của nước ta

Hoạt động 2: Xác định vị trí các đỉnh núi trên bản đồ.

Hình thức : Cả lớp

Bước 1: GV yêu cầu HS quan sát bản dồ hình thể VN xác định vị trí các đỉnh núi: PhanXiPhang, KhoanLaSan, Pu hoạt, Tây Côn Lĩnh, Ngọc Linh, Hoành Sơn, Bạch Mã… Sắp xếp tên các đỉnh núi vào các vùng đồi núi tương ứng

Bước 2: GV yêu cầu một số HS lên chỉ trên bản đồ địa lý tự nhiên VN từng vị trí các đỉnh núi

Hoạt động 3: Xác định vị trí các dòng sông trên bản đồ.

Hình thức : Cả lớp

Bước 1: GV yêu cầu HS xác định vị trí các dòng sông trên bản đồ địa lý tự nhiên VN: sông Hồng, sông Chảy, sông Lô, sông Đà,sông Thái Bình, sông Mã, sông Cả, sông Hương, sôngThu Bồn, sông Trà Khúc, sông Đồng Nai, sông Tiền, sông Hậu

- Kể tên các sông thuộc miền Bắc và Đông BẮc Bắc Bộ

Bước 2: HS trao đỏi thảo luận GV yêu cầu HS lên chỉ bản đồ

Hoạt động 4: Điền vào lược đồ các cánh cung, các dãy núi, các đỉnh núi.

Bước 1: Ba HS lên bảng dán các cánh cung, các dãy núi, các đỉnh núi lên bản đồ trống

Bước 2: Các HS khác nhận xét phần bài của bạn GV đánh giá

Bước 3: HS vẽ vào lược đồ trống VN đã chuẩn bị sẵn

IV ĐÁNH GIÁ

GV biểu dương những bài làm tốt, rút kinh nghiệm những lỗi cần sửa chữa

Yêu cầu HS hoàn thành bài thực hành

Trang 32

Ngày soạn:

Tiết dạy: 17

ÔN TẬP

I Mục tiêu: Sau bài học, HS cần nắm:

- Nhấn mạnh kiến thức cần nắm bắt trong chương trình học ở nữa học kì đầu

- Rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ

- Ý thức tự học tập và rèn luyện kĩ năng vẽ biểu đồ

II Hoạt động dạy học:

Hoạt động 1: Vị trí địa lí và lịch sử phát triển lãnh thổ.

Bước 1: GVtreo một số bản đồ và yêu cầu học sinh:

- Nêu vị trí địa lí của Việt Nam và ý nghĩa của vị trí của nước ta?

- Lịch sử phát triển lãnh thổ nước ta?

Bước 2: HS trả lời GV chuẩn kiến thức

Hoạt động 2: Đặc điểm chung của tự nhiên.

Bước 1: GV Đặt ra các câu hỏi yêu cầu HS trả lời:

1 Nêu đặc điểm của đất nước nhiều đồi núi?

2 Tác động của biển đối với thiên nhiên của nước ta?

3 Sự phân hóa của thiên nhiên nước ta như thế nào

Bước 2: HS trả lời GV chuẩn kiến thức

Hoạt động 4: Ôn lại một số biều đồ cơ bản đã học

Biểu đồ hình tròn

Biểu đồ hình cột

Biểu đồ đường biểu diễn

IV Đánh giá: HS và Gv tự đối chiếu kết quả và tự đánh giá kết quả làm việc của mình và các bạn.

GV đánh giá kết quả làm việc của HS

V Hoạt động nối tiếp: Về nhà ôn tập các nội dung của các bài học

Giới thiệu bài tới: Kiển tra 1 tiêt

Trang 33

Ngày soạn:

I Mục tiêu:

- Kiểm tra lại kiến thức đã học của học sinh

- Làm cơ sở để đánh giá học lực của học sinh

- Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng làm bài thi theo phương pháp Trắc nghiệm khách quan, cách làm bài của

HS THPT

- Ý thức tự giác trong làm bài kiểm tra theo chủ trưng của Bộ GD&ĐT

II Ma trận:

III Hoạt động dạy học:

1 Ổn định lớp kiểm tra sĩ số

2 Nhắc lại qui chế kiểm tra Hướng dẫn HS cách làm bài kiểm tra

3 Phát đề Giám thị HS làm bài

4 Thu bài kiểm tra

IV Đánh giá: Nhận xét giờ kiểm tra của HS

V Hoạt đông nối tiếp: Chuẩn bị bài tới: Thủy quyển Một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông

Một số sông lớn trên Trái Đất

dụng

Đánh giá

Tổng điểm T

N

T L

TN TL TN T

L

T N

TL

Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của

Thiên nhiên phan hóa theo Đông – Tây và

theo đai cao

Trang 34

- Biết được các biện pháp của Nhà nước nhằm bảo vệ tài nguyên rừng, đa dạng sinh học và các biện pháp bảo vệ tài nguyên đất.

- Hình ảnh về các hoạt động chặt phá rừng, hậu quả của mất rừng

- Hình ảnh các loài chim, thú quý cần bảo vệ

- Hình ảnh đất bị suy thoái: Sói mòn, rửa trôi, hoang mạc hoá

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

Hoạt động 1: Cặp đôi.

Bước 1: GV yêu cầu HS sử dụng bảng 17.1 để

phân tích sự biến động diện tích rừng của nước ta

và giải thích sự biến động đó

- Nhận xét về mối quan hệ giữa diện tích

rừng tự nhiên, diện tích rừng trồng với độ

che phủ

- Nêu các biện pháp bảo vệ rừng

- Nêu ý nghĩa của việc bảo vệ rừng

Bước 2: Đại diện HS trình bày trước lớp, các HS

- Đối với rừng phòng hộ có kế hoạch, biện pháp bảo

vệ, nuôi dưỡng rừng hiện có, trồng rừng trên đất trống, đồi núi trọc

- Đối với rừng đặc dụng: Bảo vệ cảnh quan, đa dạng sinh học của các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên

- Đối với rừng sản xuất: Phát triển diện tích chất lượng rừng, độ phì và chất lượng đất rừng

* Ý nghĩa của việc bảo về rừng

- Về kinh tế: Cung cấp gỗ, dược phẩm, phát triển du lịch sinh thái…

- Về môi trường: Chống xói mòn đất, hạn chế lũ lụt, điều hoà khí hậu…

b Đa dạng sinh học(Nội dung ở phiếu học tập)

Trang 35

Hoạt động 2: Nhóm

Bước 1: GV nêu khái niệm về đa dạng sinh học

và chia lớp thành 4 nhóm hoàn thành phiếu học

GV kết luận các ý đúng của mổi nhóm

GV gợi ý quan sát bảng 17.2 để nhận xét sự suy

giảm đa dạng sinh học

- Dựa vào bản đồ du lịch trong atlat?

- Kể tên các vườn quốc gia ở nước ta?

- Kể tên một số loài động vật được ghi vào sách

đỏ của Việt nam?

- Người dân ở địa phương em đã làm gì để cải

tạo đất nông nghiệp?

2.Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất.

(Nội dung phiếu học tập)

IV ĐÁNH GIÁ:

1 Khoanh tròn ý em cho cho là đúng

1.1 Diện tích rừng tăng lên nhưng tài nguyên rừng vẫn bị suy thoái

a Rừng giàu chỉ còn rất ít

b Phần lớn là rừng non mới trồng và rừng và rừng chưa khai thác được

c.70% diện tích là rừng nghèo

d Chất lượng rừng chưa thể phục hòi

1.2 Nhận định chưa chính xác về tác động tiêu cực của con người tới sinh vật là:

a.Làm thu hẹp diện tích rừng tự nhiên

b Làm nghèo tính đa dạng của các hệ sinh thái, thành phần loài, nguồn gen

c Tác động tới thành phần loài , ngồn gen nhờ tạo giống

d làm nghèo thành phần loài , nguồn gen

1.3 Nguyên nhân làm cho những năm gần đây, diện tíhc đất hoang, đồi núi trọc giảm mạnh là:

a Khai hoang, mở rộng diện tích trồng trọt

b Toàn dân đẩy mạnh bảo vệ rừng và trồng rừng

c Phát huy thuỷ điện và thuỷ lợi

d Mở các khu dân cư và đô thị

2 Tại sao nói: Vấn đề xói mòn hiện đã trở thành một hiểm hoạ thực sự ở vùng đồi núi?

HS làm các bài tập trong sách giáo khoa

Tiêu đề	Việt Nam Trên Đường Đổi Mới Và Hội Nhập
Người hướng dẫn	GV Nguyễn Duy Phước
Trường học	Trường THPT Lờ Lợi
Chuyên ngành	Địa lý
Thể loại	Giáo án

Định dạng
Số trang	71
Dung lượng	750,5 KB