Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất đã làm cho chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, tạo ra điều kiện khách quan để cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra và giành thắng lợi. Cách mạng Tháng Mười Nga thành công mở ra một thời đại mới trong lịch sử nhân loại – thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH trên phạm vi toàn thế giới.
Trang 1CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC TRƯỚC SỰ TÁC ĐỘNG CỦA
CÁC NHÂN TỐ THỜI ĐẠI
Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất đã làm cho chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, tạo ra điều kiện khách quan để cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra và giành thắng lợi Cách mạng Tháng Mười Nga thành công mở ra một thời đại mới trong lịch sử nhân loại – thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH trên phạm vi toàn thế giới
Đó là thời đại với những đặc trưng và xu thế cơ bản là: Cuộc đấu tranh giai cấp, dân tộc đang diễn ra gay go, phức tạp với những điều kiện và hình thức mới; Cuộc cách mạng Khoa học công nghệ hiện đại diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; Sự khủng khoảng, sụp đổ của CNXH ở Liên Xô và Đông Âu làm cho CNXH thoái trào, cục diện thế giới thay đổi bất lợi cho LLCM Song không làm thay đổi nội dung, tính chất của thời đại, CNXH vẫn là xu hướng tất yếu của xã hội loài người; Do nắm bắt được ưu thế về KHCN hiện đại, CNTB có sự điều chỉnh thích nghi tạm thời tạo được thế ổn định và phát triển nhất định Tuy nhiên, CNTB hiện đại không thể khắc phục được mâu thuẫn cơ bản vốn có và không thể tránh khỏi
sự diệt vong; Các nước độc lập dân tộc và các nước đang phát triển phải tiến hành cuộc đấu tranh rất khó khăn và phức tạp chống nghèo nàn, lạc hậu, chống chủ nghĩa thực dân mới và sự xâm lược của CNĐQ bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia vì sự phát triển; Tính chỉnh thể của thế giới tăng lên song song với sự tăng lên của tính phân cực không đều vừa tạo ra thời cơ vừa tạo ra thách thức mới cho các quốc gia, dân tộc trong quá trình phát triển Trong đó toàn cầu hoá đang là xu thế khách quan của thời đại, đã và đang tác động mạnh mẽ tới mọi mặt đời sống kinh tế xã hội, đặc biệt là lí luận chủ nghĩa xã hội khoa học Trong hơn một thập kỷ qua, xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới có sự gia tăng mạnh mẽ Gắn liền với sự phát triển của khoa
Trang 2học công nghệ và nhu cầu phát triển kinh tế trong điều kiện hoà bình của mỗi quốc gia; sự gia tăng của hàng loạt các vấn đề toàn cầu như môi trường, dân số, bệnh tật thì nhu cầu liên kết, hợp tác giữa các quốc gia để giải quyết những vấn đề trên đang trở thành một vấn đề cấp thiết
Toàn cầu hoá là quá trình tự do hoá những luồng vật chất và tinh thần dưới sự tác động của cách mạng khoa học công nghệ, cách mạng thông tin và thị trường tự do Toàn cầu hoá làm gia tăng tốc độ giao tiếp, rút ngắn khoảng cách không gian, thời gian và làm lu mờ đi đường biên giới giữa các quốc gia, dân tộc; kéo các quốc gia dân tộc xích lại gần nhau hơn Có thể khẳng định: toàn cầu hoá
là sự gia tăng mạnh mẽ các mối quan hệ gắn kết, tác động phụ thuộc lẫn nhau, là quá trình mở rộng quy mô và cường độ các hoạt động giữa các khu vực, các quốc gia, dân tộc trên phạm vi toàn cầu trong sự vận động phát triển của xã hội
Toàn cầu hoá là một xu thế bao gồm nhiều phương diện, nhiều lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội trong các mặt đó thì toàn cầu hoá kinh tế là nổi bật nhất, nó vừa là trung tâm, vừa là cơ sở, động lực thúc đẩy các quá trình khác của toàn cầu hoá Tuy vậy, cũng không nên xem xét toàn cầu hoá thuần tuý là quá trình kinh tế – kỹ thuật, mà còn là quá trình đấu tranh kinh tế- xã hội, kinh tế- chính trị, và văn hoá- tư tưởng
Toàn cầu hoá kinh tế là sự gia tăng nhanh chóng các hoạt động kinh tế vượt qua mọi biên giới quốc gia, khu vực, tạo ra các mối liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế trong sự vận động và phát triển hướng tới một nền kinh tế thế giới thống nhất
Sự ra đời và phát triển của toàn cầu hoá kinh tế là một quá trình lâu dài, gắn liền với lịch sử phát triển của lực lượng sản xuất, của cách mạng khoa học- công nghệ và sự nảy sinh những vấn đề, mang tính toàn cầu
Toàn cầu hoá kinh tế trước tiên là hệ quả của sự phát triển lực lượng sản xuất xã hội Trong xã hội phong kiến, do lực lượng sản xuất và giao thông
kém phát triển cho nên sản xuất và trao đổi chỉ thực hiện trong một phạm vi,
Trang 3quy mô nhỏ Tính tự cung tự cấp của sản xuất là đặc trưng chủ yếu của phương thức sản xuất phong kiến Tuy vậy, thời kỳ này cũng đã có mối quan
hệ thông thương vượt biên giới các quốc gia nhưng chưa tạo được sự ràng buộc chặt chẽ, chưa có một thị trường rộng rãi cũng chưa tạo được sự ràng buộc lẫn nhau trong sự phát triển kinh tế giữa các cát cứ dân tộc
Khi chủ nghĩa tư bản ra đời, do có sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất đã dẫn đến sự phân công lao động xã hội ngày càng sâu sắc Cùng với nó là sự phát hiện ra các lục địa, các miền đất mới; các cuộc đấu tranh mở mang thị trường và khai thác thuộc địa của chủ nghĩa tư bản đã làm nảy sinh nhu cầu mới, nhu cầu sản xuất và tiêu thụ một loại hàng hoá ở những quốc gia khác nhau Bên cạnh đó là sự phát triển mạnh mẽ của đường sắt, đường thuỷ
và ngành thương nghiệp đã đưa các quốc gia dân tộc vào các mối quan hệ giao lưu trên tất cả các lĩnh vực Khi nghiên cứu chủ nghĩa tư bản trong tác phẩm “ tuyên ngôn của đảng cộng sản” viết năm 1848 C Mác, Ph.Ăngghen
đã chỉ rõ: “ Vì luôn bị thúc đẩy bởi nhu cầu về những nơi tiêu thụ sản phẩm,
giai cấp tư sản xâm lấn khắp toàn cầu Nó xâm nhập vào khắp nơi, trụ lại ở khắp nơi và thiết lập mối quan hệ ở khắp nơi” 1 C Mác, Ph.Ăngghen cũng
khẳng định “Đại công nghiệp đã tạo ra thị trường thế giới thay cho tình
trạng cô lập trước kia của các địa phương và dân tộc vẫn tự cung tự cấp ta thấy phát triển những quan hệ phổ biến, sự phụ thuộc phổ biến giữa các dân tộc” 2 Như vậy, quốc tế hoá có cơ sở từ chính sự phát triển của sản xuất, nó ra đời gắn liền với sự hình thành của thị trường thế giới Nhờ có sự phát triển của lực lượng sản xuất đã làm cho thương mại và đầu tư có tính quốc tế, kéo
àn t ập, Nxb CTQG, h1995, tập 4, tr 601
Trang 4theo đó là quá trình di dân, chu chuyển lao động và giao dịch tài chính phát triển mạnh mẽ, vượt ra khỏi biên giới quốc gia
Trong thời kỳ đầu của quốc tế hoá, các hoạt động kinh tế giữa các quốc gia mang nặng tính phụ thuộc một chiều Các quốc gia kém phát triển cung cấp vật liệu cho các quốc gia phát triển cao hơn và thường là các nước thuộc địa, phụ thuộc vào chính quốc Mỗi quốc gia phát triển thường tìm mọi cách tạo lập cho mình một khu vực thuộc địa và thực hiện bảo hộ trong khu vực
đó Do vậy, sản xuất chưa thực sự mang tính toàn cầu, thế giới vẫn còn bị chia cắt thành các khu vực thuộc địa và phụ thuộc khác nhau, chịu ảnh hưởng chi phối của các quốc gia phát triển khác nhau như Anh, Pháp, Hà Lan
Đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ thứ XX cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã kích thích việc tích tụ và tập chung tư bản vào sản xuất, tạo ra sự phát triển nhảy vọt của lực lượng sản xuất, động thời thúc đẩy sự chuyển biến
từ chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang chủ nghĩa tư bản độc quyền Ở một
số nước tư bản lớn, việc tích luỹ tư bản đạt tới quy mô rất lớn, làm xuất hiện “
tư bản thừa” không tìm được nơi đầu tư có lợi nhuận cao ở trong nước Trong khi đó, ở các nước lạc hậu, lợi nhuận thường cao do tư bản ở đây còn ít, giá ruộng đất thấp, tiền công hạ, nguyên vật liệu giá rẻ Vì thế, xuất khẩu tư bản trở thành nét điển hình của chủ nghĩa tư bản độc quyền Các tổ chức độc quyền cạnh tranh với nhau phân chia xong thị trường trong nước lại vươn ra ngoài biên giới quốc gia để giành giật thị trường thế giới và nơi đầu tư có lợi Cuộc cạnh tranh gay gắt dẫn đến hình thành các liên minh độc quyền quốc tế Lợi ích của xuất khẩu tư bản đã thúc đẩy các tập đoàn tài chính sử dụng bộ máy nhà nước đi xâm chiếm thuộc địa để tìm kiếm nguồn nguyên liệu, nơi tiêu thụ hàng hoá và đầu tư Kết quả là các cường quốc đế quốc đã phân chia xong thị trường thế giới; sau đó một số nước tư bản phát triển sau không còn
Trang 5thị trường nữa đấu tranh đòi phân chia lại thị trường thế giới Đó chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến các cuộc chiến tranh thế giới tàn khốc Như vậy, toàn cầu hoá kinh tế với ý nghĩa đầy đủ chỉ thực sự hình thành từ khi chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh chuyển thành chủ nghĩa tư bản độc quyền
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của phong trào giải phóng dân tộc là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật Khoa học ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp của xã hội trước sự phát triển của sản xuất, quá trình phân công lao động cũng có những bước phát triển mới Theo đó, sự lệ thuộc và phụ thuộc giữa các quốc gia trong quá trình sản xuất ngày càng sâu sắc hơn , mỗi quốc gia đều có nhu cầu phát triển và tham gia vào một khâu của quá trình sản xuất và giữ một vị trí nhất định trong quá trình đó Khi khoa học công nghệ phát triển đến trình độ cao thì sự liên hệ ràng buộc hai chiều lẫn nhau giữa các quốc gia ngày càng sâu sắc hơn
Có thể nói, chính sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học công nghệ đã phá vỡ hàng rào ngăn cách địa giới giao dịch của con người trên tất cả các mặt giữa các quốc gia Điều này đã đẩy quá trình quốc tế hoá kinh tế lên một trình độ phát triển mới, thời kỳ toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới Các quốc gia dù muốn hay không đều chịu tác động của toàn cầu hoá và đương nhiên để tồn tại và phát triển không thể không tham gia các quá trình của toàn cầu hoá, tức là phải hội nhập kinh tế quốc tế
Toàn cầu hoá còn là hệ quả tất yếu của sự phát triển của kinh tế thị trường Kinh tế thị trường không phải là đặc trưng của nền sản xuất tư bản
chủ nghĩa mà là kết quả của sự phát triển của nền sản xuất nhân loại Kinh tế thị trường càng phát triển thì càng tạo ra thị trường rộng rãi cho quá trình sản
Trang 6xuất, phân phối và lưu thông; nó cũng tạo ra sự phân công lao động ngày càng sâu sắc Kinh tế thị trường mở ra cơ sở, điều kiện cho sự phát triển của lực lượng sản xuất, làm cho quy mô sản xuất không còn bó hẹp trong một quốc gia mà mang tầm quốc tế, và nó cũng tạo ra một cơ chế thống nhất trong việc
xử lý các vấn đề kinh tế cho các quốc gia, buộc các quốc gia phải tuân thủ khi thực hiện nó, đó chính là cơ chế thị trường
Sự phát triển của kinh tế thị trường không chỉ tạo điều kiện cho việc
mở rộng phạm vi, quy mô sản xuất; tạo sự thâm nhập lẫn nhau giữa các thị trường quốc tế mà còn tạo ra hàng loạt các công cụ cho quá trình giao dịch kinh tế giữa các quốc gia, như sự bùng nổ thị trường tài chính, sự thống nhất trong các luật pháp kinh tế và sự mở rộng các hình thức thanh toán giữa các quốc gia Có thể thấy, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường chính là một trong những cơ sở, điều kiện cho quá trình quốc tế hoá
Sự phát triển của toàn cầu hoá còn là nhu cầu tất yếu của nhân loại trước yêu cầu giải quyết những vấn đề mang tính chất toàn cầu Do tác động
của thời kỳ “chiến tranh lạnh” và sự khai thác thiên nhiên một cách vô kế hoạch của các nước phát triển mà nhân loại đang đứng trước nhiều vấn đề không thể giải quyết được nếu chỉ dựa vào khả năng của một quốc gia Những vấn đề cần được khắc phục như tình trạng bùng nổ dân số, ô nhiễm môi trường, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên hay hiện tượng hiệu ứng nhà kính, khắc phục lỗ thủng của tầng ôzôn.v.v sẽ không thể khắc phục được, nếu không có sự hợp tác cùng giải quyết của mọi quốc gia trên thế giới Vì lợi ích của nhân loại cũng như lợi ích của mỗi quốc gia đòi hỏi phải có sự liên kết giải quyết của cả cộng đồng Đây cũng là cơ sở khách quan cho quá trình liên
Trang 7kết tạo sức mạnh quốc tế, là cơ sở tiến tới sự thống nhất những quy trình, quy phạm chung cho quá trình phát triển kinh tế thế giới
Tóm lại, toàn cầu hoá nói chung, toàn cầu hoá kinh tế nói riêng là một
xu thế khách quan trong thời đại ngày nay Toàn cầu hoá tác động đến mọi quốc gia dân tộc trên thế giới và lôi kéo ngày càng đông đảo các quốc gia
tham gia Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định: “toàn cầu hoá
về kinh tế là xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia, vừa
có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực; vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh”
Đặc điểm cơ bản của toàn cầu hoá trong giai đoạn hiện nay.
Khi tham gia vào quá trình toàn cầu hoá, mỗi quốc gia ngoài những mục tiêu chung của cộng đồng còn có những mục đích riêng của quốc gia dân tộc mình Chính vì vậy mà toàn cầu hoá ở mỗi giai đoạn lịch sử mang một sắc thái, đặc điểm không giống nhau Trong giai đoạn hiện nay, toàn cầu hoá có rất nhiều đặc điểm phức tạp, nhưng cơ bản là những đặc điểm sau:
Một là, toàn cầu hoá hiện nay đang trở thành xu thế khách quan của thời đại, lôi kéo ngày càng đông đảo các quốc gia tham gia, hình thành xu thế gắn kết giữa hội nhập kinh tế quốc tế với tự do hoá các hoạt động kinh tế của mỗi quốc gia dân tộc.
Toàn cầu hoá kinh tế- xét về mặt lực lượng sản xuất- là bước tiến vĩ đại của văn minh nhân loại Song suốt một thời gian dài với sự thống trị của quan
hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, do có ưu thế về kinh tế và khoa học chủ nghĩa
tư bản đã thao túng nó và bóc lột “siêu hạng” dối với các quốc gia dân tộc chậm phát triển Chính vì vậy những năm trước đây, vấn đề toàn cầu hoá thường được coi là một quá trình nảy sinh trong lòng chủ nghĩa tư bản, là một chủ trương hay một chiến lược toàn cầu của các nước tư bản phát triển Điều
đó, đã làm cho nhiều quốc gia, nhất là các quốc gia đang phát triển và chậm phát triển kịch liệt chống lại hoặc tẩy chay quá trình này
Trang 8Tuy nhiên khi nghiên cứu bản chất của vấn đề toàn cầu hoá kinh tế cho thấy đó không phải là một đặc trưng hay chiến lược kinh tế của bất kỳ quốc gia dân tộc nào Nó là kết quả của sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất dưới sự tác động của khoa học, công nghệ, là kết quả của sự phát triển của nền kinh tế thị trường và là kết quả của những nhu cầu khách quan của nhân loại trước yêu cầu giải quyết những vấn đề mang tính quốc tế Do vậy, toàn cấu hoá kinh tế là tất yếu khách quan của lịch sử
Những năm gần đây, do các quốc gia dân tộc nhận thức ngày càng đầy
đủ về bản chất và tác động của toàn cầu hoá thì vấn đề toàn cầu hoá đã được chấp nhận như một tất yếu Hầu hết các quốc gia dân tộc trên thế giới đã và đang tham gia vào quá trình toàn cầu hoá với những mức độ và lộ trình khác nhau Mỗi quốc gia dân tộc không thể phát triển được nếu không tham gia vào các quan hệ kinh tế quốc tế Như vậy, toàn cầu hoá kinh tế, hội nhập kinh tế quốc tế vẫn đang là một xu thế lớn của thời đại, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia
Toàn cầu hoá hiện nay đang có sự gắn kết ngày càng sâu rộng quá trình hội nhập kinh tế quốc tế với quá trình tự do hoá các hoạt động kinh tế của mỗi quốc gia Những năm cuối thế kỷ XX, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã được nhiều quốc gia thực hiện, tuy nhiên vẫn còn hạn chế ở một số lĩnh vực, mức độ còn hạn chế Những năm gần đây, do nhu cầu hợp tác cùng phát triển, quá trình hội nhập kinh tế luôn đòi hỏi các quốc gia mở rộng quy mô tự do hoá nền kinh tế trong nước để đáp ứng những nhu cầu của cộng đồng quốc
tế Lẽ dĩ nhiên là hội nhập nền kinh tế và tự do hoá nền kinh tế ở mức độ nào còn phụ thuộc vào trình độ phát triển của từng quốc gia Hội nhập kinh tế càng sâu thì tự do hoá nền kinh tế càng rộng Cơ sở của sự gắn kết giữa hội nhập kinh tế với tự do hoá nền kinh tế chính là sự phân công lao động quốc tế ngày càng sâu sắc và lợi ích quốc gia khi tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế
Trang 9Hai là, toàn cầu hoá kinh tế hiện nay là một xu thế khách quan nhưng đang chịu sự tác động, chi phối rất lớn của các nước tư bản phát triển và các
tổ chức kinh tế quốc tế.
Toàn cầu hoá kinh tế là một “sân chơi” chung cho tất cả các quốc gia trên thế giới Về nguyên tắc thì bao giờ trong mỗi “cuộc chơi” cũng có những
“ luật chơi chung” bắt buộc mỗi thành viên tham gia phải tuân thủ Vấn đề đặt
ra ở đây là: cái“luật chơi chung”đó có thực sự bình đẳng cho mọi thành viên tham gia hay không đang là vấn đề mà chúng ta cần nghiên cứu làm rõ
Hội nhập kinh tế quốc tế là nhu cầu phát triển chung của nhân loại Tham gia vào quá trình này, mỗi quốc gia sẽ tìm ra được những nguồn lợi cho riêng mình Vì vậy mà quá trình toàn cầu hoá kinh tế là quá trình đấu tranh gay gắt giữa các quốc gia dân tộc để đi đến một sự thống nhất chung, nên nó cũng mang tính chính trị sâu sắc Do có ưu thế về vốn, công nghệ và thị trường mà hiện nay các nước tư bản phát triển đứng đầu là Mỹ luôn tìm mọi cách để chiếm “phần hơn” trong quá trình tham gia hội nhập Lẽ dĩ nhiên là những luật lệ của “ các cuộc chơi” thường có lợi cho các nước phát triển hơn
là cho các nước chậm phát triển Mặt khác các tổ chức kinh tế thế giới như tổ chức thương mại thế giới (WTO), quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), ngân hàng thế giới (WB) được coi là những trọng tài kinh tế, những nhà tài trợ, những tổ chức quyền lực kinh tế lại đang bị các nước tư bản phát triển lũng đoạn, chi phối mạnh mẽ Khi tham gia vào các tổ chức trên, đòi hỏi tất cả các quốc gia đều phải tuân thủ nghiêm ngặt những quy định của nó Điều đáng nói ở đây là những định chế của các tổ chức kinh tế quốc tế thường là phù hợp, hoặc chí ít cũng dễ chấp nhận đối với các nước tư bản phát triển, thậm chí còn là ý đồ chính trị của các nước này Ngược lại, với các nước kém phát triển thì nó được coi như những “ hàng rào”, “vật cản” khó có thể vượt qua Vì vậy mà khi tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế, các nước chậm phát triển luôn bị
Trang 10đặt ở thế bị động, bị đặt điều kiện và nếu có thể vượt qua được thì họ cũng phải chịu sự nép vế trước các nước phát triển
Những năm gần đây, do có sự vượt trội trên nhiều lĩnh vực mà Mỹ đang can thiệp sâu vào hoạt động của các tổ chức kinh tế quốc tế, khiến người
ta có cảm nhận rằng quá trình toàn cầu hoá hiện nay là quá trình phổ biến luật chơi tư bản, là tư bản hoá, là Mỹ hoá Không phủ nhận vai trò và sự chi phối của Mỹ đối quá trình toàn cầu hoá kinh tế, song chúng ta cũng thấy rằng: Tham gia vào quá trình toàn cầu cầu hoá không chỉ có Mỹ và các nước tư bản phát triển mà còn có hàng loạt các quốc gia trên thế giới, trong đó có cả các quốc gia đang trên đường đi lên chủ nghĩa xã hội Do vậy, quá trình toàn cầu hoá không đơn giản là sự phổ biến các giá trị, luật chơi tư bản, mà là quá trình đấu tranh, thoả thuận, sàng lọc, trong đó các giá trị văn minh- nhân đạo của loài người nhất định sẽ được chấp nhận Đó chính là quá trình giao thoa giữa các nền kinh tế, văn hoá, chính trị trên thế giới và trong quá trình ấy, cái gì là tiến bộ nhất định sẽ được phát triển
Thừa nhận sự chi phối của các nước tư bản phát triển đối với quá trình toàn cầu hoá kinh tế, thừa nhận tính chính trị của quá trình này không có nghĩa là chúng ta từ chối, tẩy chay nó mà ngược lại là phải tham gia vào nó, đấu tranh với những mặt trái của nó vì một toàn cầu hoá kinh tế tiến bộ, vì sự phát triển của đất nước cũng như sự phát triển của tiến bộ nhân loại
Ba là, toàn cầu hoá kinh tế hiện nay mang tính hai mặt, vừa đưa lại thời cơ cho sự phát triển, vừa đặt ra những thách thức với mọi quốc gia tham gia nhất là với các nước chậm phát triển.
Toàn cầu hoá kinh tế là quá trình tất yếu Việc tham gia vào toàn cầu hoá kinh tế sẽ tạo cho các bên tham gia những thời cơ, đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ Toàn cầu hoá như “ con dao hai lưỡi”, một mặt
nó có thể tạo ra những xung lực mạnh mẽ làm tăng tốc độ phát triển kinh tế, nâng cao mức sống của người dân ở các nước, đồng thời nó cũng có thể làm